Khóa luận tốt nghiệp: Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của NHTMCP Quân đội

Khả năng sinh lời của ngân hàng là yếu tố sống còn, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh gay gắt. 58 trang · Học viện Ngân hàng · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Linh Chi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Phương
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Sinh Lời Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Quân Đội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA CÁC NHTM
• 1.1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA NHTM
• 1.1.1. Khái niệm về NHTM
• 1.1.2. Chức năng của NHTM
• 1.2. KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NHTM
• 1.2.1. Bản chất của khả năng sinh lời
• 1.2.2. Các chỉ số đo khả năng sinh lời
• 1.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NHTM
• 1.3.1. Các yếu tố bên trong
• 1.3.2. Các yếu tố bên ngoài
• 1.4. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NHTM
• 1.4.1. Phương pháp đánh giá truyền thống
• 1.4.2. Phương pháp phân tích hồi quy
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NHTMCP QUÂN ĐỘI
• 2.1. KHÁI QUÁT HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NHTMCP QUÂN ĐỘI
• 2.1.1. Giới thiệu về NHTMCP Quân đội
• 2.1.2. Thực trạng hoạt động của NHTMCP Quân đội giai đoạn 2017-2021
• 2.2. ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NHTMCP QUÂN ĐỘI VIỆT NAM BẰNG MÔ HÌNH
• 2.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.2.2. Lý do chọn biến và giải thích dự báo
• 2.2.3. Thống kê mô tả dữ liệu nghiên cứu
• 2.2.4. Kết quả hồi quy
• 2.2.5. Kiểm định vi phạm giả định hồi quy
• 2.2.6. Thảo luận kết quả
• 2.3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NHTMCP QUÂN ĐỘI
• 2.3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA NHTMCP QUÂN ĐỘI TRONG GIAI ĐOẠN 2023-2027
• 2.3.2. HỆ THỐNG CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NHTMCP QUÂN ĐỘI
• 2.3.2.1. Tăng quy mô ngân hàng
• 2.3.2.2. Hạn chế rủi ro tín dụng
• 2.3.2.3. Quản lý chi phí hoạt động
• 2.3.2.4. Quản trị điều hành, thu hút nguồn nhân lực và nâng cao hoạt động đào tạo
• 2.3.2.5. Đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ và phát triển hoạt động marketing
• 2.4. KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CHÍNH PHỦ VÀ NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan về Khả Năng Sinh Lời Ngân Hàng Góc Nhìn MBBank

Khả năng sinh lời của ngân hàng là yếu tố sống còn, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh gay gắt. Đối với Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội (MBBank), việc nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng và tỷ suất sinh lời ROA, ROE là ưu tiên hàng đầu. Khả năng sinh lời ngân hàng không chỉ đảm bảo sự phát triển bền vững mà còn tạo điều kiện để MBBank đầu tư vào công nghệ, mở rộng dịch vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo Lê Đồng Huy Trung (2020), nâng cao hoạt động kinh doanh của NHTM ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả cung cấp vốn cho doanh nghiệp và sự ổn định của thị trường tài chính. MBBank cần có chiến lược hiệu quả để nâng cao khả năng sinh lời, đặc biệt sau những tác động của Covid-19.

1.1. Tầm Quan Trọng của Khả Năng Sinh Lời trong MBBank

Khả năng sinh lời là thước đo quan trọng đánh giá hiệu quả hoạt động của MBBank. Nó phản ánh khả năng tạo ra lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh, từ đó đảm bảo khả năng chi trả cổ tức cho cổ đông, tái đầu tư vào các dự án mới và duy trì sự ổn định tài chính. Tỷ suất sinh lời ROA và tỷ suất sinh lời ROE là hai chỉ số chính được sử dụng để đánh giá khả năng sinh lời của ngân hàng. Việc quản lý và cải thiện các chỉ số này là nhiệm vụ then chốt của ban lãnh đạo MBBank. Khả năng sinh lời ngân hàng chính là chìa khóa then chốt trong việc hỗ trợ các ngân hàng đổi mới và đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ nhằm thúc đẩy khả năng cạnh tranh giữa các ngân hàng.

1.2. Ảnh Hưởng của Môi Trường Kinh Tế Vĩ Mô Đến Lợi Nhuận MBBank

Môi trường kinh tế vĩ mô có tác động lớn đến khả năng sinh lời của MBBank. Các yếu tố như lãi suất, tỷ giá hối đoái, lạm phát, và GDP đều ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết lãi suất và tỷ giá, từ đó tác động đến biên lãi ròng NIM của MBBank. Việc dự báo và quản lý rủi ro từ các yếu tố vĩ mô là cần thiết để duy trì lợi nhuận ngân hàng ổn định. Cảnh tranh ngân hàng và sự phát triển của công nghệ ngân hàng cũng là yếu tố quan trọng.

II. Thách Thức Sinh Lợi Rủi Ro Tín Dụng và Nợ Xấu Tại MBBank

Một trong những thách thức lớn nhất đối với khả năng sinh lời của MBBank là quản trị rủi ro tín dụng và kiểm soát nợ xấu ngân hàng. Nợ xấu không chỉ làm giảm thu nhập từ lãi mà còn đòi hỏi ngân hàng phải trích lập dự phòng, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận. Việc đánh giá và quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả hoạt động ngân hàng. Quản trị rủi ro tín dụng chặt chẽ giúp MBBank giảm thiểu nợ xấu, từ đó cải thiện khả năng sinh lời ngân hàng.

2.1. Ảnh Hưởng Của Nợ Xấu Đến Hiệu Quả Kinh Doanh MBBank

Nợ xấu làm suy giảm khả năng sinh lời của MBBank thông qua nhiều kênh. Đầu tiên, nó làm giảm thu nhập từ lãi, vì ngân hàng không thể thu hồi vốn và lãi từ các khoản vay nợ xấu. Thứ hai, ngân hàng phải trích lập dự phòng rủi ro cho các khoản vay nợ xấu, làm giảm lợi nhuận ròng. Thứ ba, việc xử lý nợ xấu tốn kém chi phí và nguồn lực. Do đó, việc kiểm soát và giảm thiểu nợ xấu là ưu tiên hàng đầu để cải thiện khả năng sinh lời.

2.2. Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng Hiệu Quả Giải Pháp Cho MBBank

Để quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, MBBank cần áp dụng các biện pháp sau: (1) Nâng cao quy trình thẩm định tín dụng, đảm bảo đánh giá chính xác khả năng trả nợ của khách hàng. (2) Đa dạng hóa danh mục cho vay, giảm thiểu rủi ro tập trung vào một số ngành hoặc khách hàng nhất định. (3) Tăng cường giám sát và quản lý nợ vay, phát hiện sớm các dấu hiệu nợ xấu. (4) Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tín dụng. (5) Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ tín dụng. Quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả giúp MBBank cải thiện hiệu quả hoạt động ngân hàng.

2.3. Tác Động Của Đại Dịch Covid 19 Đến Rủi Ro Tín Dụng MBBank

Đại dịch Covid-19 đã tác động tiêu cực đến khả năng trả nợ của nhiều khách hàng, làm gia tăng rủi ro tín dụng và nợ xấu tại MBBank. Các biện pháp giãn cách xã hội và hạn chế đi lại đã ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Do đó, MBBank cần có các giải pháp hỗ trợ khách hàng vượt qua khó khăn, đồng thời tăng cường quản lý rủi ro để giảm thiểu tác động của đại dịch đến khả năng sinh lời.

III. Nâng Cao Sinh Lợi MBBank Cơ Cấu Vốn Quản Lý Chi Phí

Cơ cấu vốn hợp lý và quản lý chi phí hiệu quả là yếu tố then chốt để nâng cao khả năng sinh lời của MBBank. Cơ cấu vốn ảnh hưởng đến chi phí vốn và khả năng huy động vốn của ngân hàng. Quản lý chi phí chặt chẽ giúp MBBank tối ưu hóa lợi nhuận và nâng cao hiệu quả hoạt động. Quản lý chi phí bao gồm cả chi phí hoạt động và chi phí vốn. MBBank cần có chiến lược quản lý chi phí toàn diện để cải thiện khả năng sinh lời ngân hàng.

3.1. Tối Ưu Hóa Cơ Cấu Vốn Để Tăng Hiệu Quả Sử Dụng Vốn MBBank

Để tối ưu hóa cơ cấu vốn, MBBank cần cân đối giữa vốn chủ sở hữu và vốn vay. Vốn chủ sở hữu giúp tăng cường năng lực tài chính và khả năng chống chịu rủi ro, nhưng chi phí vốn thường cao hơn. Vốn vay có chi phí thấp hơn, nhưng lại làm tăng rủi ro tài chính. MBBank cần phân tích kỹ lưỡng và đưa ra quyết định phù hợp với chiến lược kinh doanh và khẩu vị rủi ro của mình. Hiệu quả sử dụng vốn cũng là yếu tố quan trọng.

3.2. Quản Lý Chi Phí Hoạt Động Bí Quyết Của MBBank Thành Công

Quản lý chi phí hoạt động hiệu quả là một trong những yếu tố quan trọng giúp MBBank nâng cao khả năng sinh lời. Các biện pháp quản lý chi phí bao gồm: (1) Tối ưu hóa quy trình hoạt động, giảm thiểu lãng phí và chi phí không cần thiết. (2) Áp dụng công nghệ để tự động hóa các quy trình, giảm chi phí nhân công. (3) Đàm phán với nhà cung cấp để có được giá tốt nhất. (4) Kiểm soát chặt chẽ các khoản chi tiêu. (5) Đánh giá hiệu quả của các hoạt động và dự án, loại bỏ các hoạt động không hiệu quả. Quản lý chi phí giúp MBBank tăng lợi nhuận ngân hàng.

3.3. Phân Tích Chi Tiết Về Chi Phí Lãi Và Chi Phí Ngoài Lãi MBBank

MBBank cần phân tích chi tiết về chi phí lãi và chi phí ngoài lãi để có thể đưa ra các quyết định quản lý chi phí hiệu quả. Chi phí lãi bao gồm chi phí trả lãi tiền gửi và chi phí vay vốn. Chi phí ngoài lãi bao gồm chi phí hoạt động, chi phí quản lý, chi phí marketing và chi phí dự phòng rủi ro. Việc phân tích chi tiết các khoản chi phí này giúp MBBank xác định các lĩnh vực có thể cắt giảm chi phí hoặc cải thiện hiệu quả.

IV. Tăng Trưởng Tín Dụng và Đa Dạng Dịch Vụ Chiến Lược MBBank

Mở rộng tăng trưởng tín dụng một cách bền vững và đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ là hai chiến lược quan trọng để tăng khả năng sinh lời cho MBBank. Tuy nhiên, cần đảm bảo tăng trưởng tín dụng đi đôi với quản trị rủi ro hiệu quả. Đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ giúp MBBank thu hút khách hàng và tăng thu nhập ngoài lãi. Tăng trưởng tín dụng và dịch vụ ngân hàng đa dạng giúp MBBank cải thiện kết quả kinh doanh MBBank.

4.1. Mở Rộng Tín Dụng Cơ Hội Và Thách Thức Cho MBBank

Mở rộng tăng trưởng tín dụng là cơ hội để MBBank tăng thu nhập từ lãi và lợi nhuận. Tuy nhiên, nó cũng đi kèm với rủi ro tăng nợ xấu. MBBank cần có chiến lược tăng trưởng tín dụng thận trọng, tập trung vào các lĩnh vực có tiềm năng phát triển và rủi ro thấp. Đồng thời, cần tăng cường quản lý rủi ro tín dụng để đảm bảo tăng trưởng tín dụng bền vững. Tăng trưởng tín dụng cần phù hợp với chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước.

4.2. Đa Dạng Hóa Sản Phẩm Dịch Vụ Giải Pháp Gia Tăng Lợi Nhuận MBBank

Đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ giúp MBBank thu hút khách hàng mới, tăng thu nhập ngoài lãi và giảm sự phụ thuộc vào thu nhập từ lãi. Các sản phẩm dịch vụ tiềm năng bao gồm: (1) Dịch vụ thanh toán trực tuyến. (2) Dịch vụ thẻ tín dụng. (3) Dịch vụ tư vấn tài chính. (4) Dịch vụ bảo hiểm. (5) Dịch vụ ngân hàng điện tử. MBBank cần nghiên cứu thị trường và nhu cầu của khách hàng để phát triển các sản phẩm dịch vụ phù hợp. Dịch vụ ngân hàng cần đáp ứng nhu cầu của cả khách hàng doanh nghiệp và khách hàng cá nhân.

4.3. Tác Động Của Chuyển Đổi Số Đến Khả Năng Sinh Lời MBBank

Chuyển đổi số ngân hàng là xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện nay. MBBank cần đầu tư vào công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí và cung cấp các dịch vụ số hóa cho khách hàng. Chuyển đổi số giúp MBBank tiếp cận khách hàng mới, tăng cường trải nghiệm khách hàng và tạo ra các nguồn doanh thu mới. Tuy nhiên, MBBank cũng cần chú trọng đến vấn đề bảo mật và an toàn thông tin trong quá trình chuyển đổi số.

V. Nghiên Cứu Định Lượng Mô Hình Hồi Quy Phân Tích Tài Chính MBBank

Để phân tích một cách khoa học các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của MBBank, cần sử dụng các mô hình hồi quy và phân tích tài chính. Phân tích tài chính giúp đánh giá tình hình tài chính và hiệu quả hoạt động của MBBank. Mô hình hồi quy giúp xác định mối quan hệ giữa các yếu tố độc lập và khả năng sinh lời (biến phụ thuộc). Phân tích tài chính ngân hàng cần dựa trên báo cáo tài chính MBBank.

5.1. Ứng Dụng Mô Hình CAMELS Trong Phân Tích MBBank

Mô hình CAMELS là một công cụ hữu ích để đánh giá khả năng sinh lời và sức khỏe tài chính của MBBank. Mô hình CAMELS bao gồm 6 yếu tố: (1) Capital Adequacy (Khả năng đáp ứng vốn). (2) Asset Quality (Chất lượng tài sản). (3) Management (Quản lý). (4) Earnings (Khả năng sinh lời). (5) Liquidity (Thanh khoản). (6) Sensitivity to Market Risk (Độ nhạy cảm với rủi ro thị trường). Việc đánh giá các yếu tố này giúp MBBank xác định các điểm mạnh, điểm yếu và các lĩnh vực cần cải thiện.

5.2. Sử Dụng Mô Hình Hồi Quy Để Định Lượng Yếu Tố Tác Động

Mô hình hồi quy là một công cụ thống kê được sử dụng để định lượng yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của MBBank. Mô hình hồi quy có thể giúp xác định mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố độc lập (ví dụ: quy mô ngân hàng, nợ xấu, chi phí hoạt động) đến biến phụ thuộc (ví dụ: ROA, ROE). Kết quả của mô hình hồi quy có thể được sử dụng để đưa ra các quyết định quản lý và chiến lược kinh doanh. Thống kê ngân hàng là cơ sở để xây dựng mô hình hồi quy.

VI. Kết Luận Giải Pháp Phát Triển Khả Năng Sinh Lời MBBank Bền Vững

Nâng cao khả năng sinh lời của MBBank là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận. MBBank cần tập trung vào quản lý rủi ro, tối ưu hóa chi phí, mở rộng tín dụng một cách bền vững, đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ và chuyển đổi số. Đồng thời, cần chú trọng đến yếu tố con người, xây dựng đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao và tâm huyết với công việc. Hiệu quả hoạt động ngân hàng là chìa khóa cho sự phát triển bền vững.

6.1. Đề Xuất Các Giải Pháp Cụ Thể Nâng Cao Lợi Nhuận

Các giải pháp cụ thể để nâng cao lợi nhuận bao gồm:(1) Tăng cường quản lý rủi ro tín dụng, giảm thiểu nợ xấu.(2) Tối ưu hóa chi phí hoạt động và chi phí vốn.(3) Phát triển các sản phẩm dịch vụ mới, đáp ứng nhu cầu của khách hàng.(4) Tăng cường marketing và quảng bá thương hiệu.(5) Đầu tư vào công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động và trải nghiệm khách hàng.(6) Xây dựng văn hóa doanh nghiệp đổi mới và sáng tạo. Thu nhập từ lãi và thu nhập ngoài lãi cần được tăng cường.

6.2. Triển Vọng Phát Triển MBBank Trong Tương Lai

Với chiến lược kinh doanh đúng đắn và sự nỗ lực của toàn thể cán bộ nhân viên, MBBank có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong tương lai. MBBank có thể trở thành một trong những ngân hàng hàng đầu tại Việt Nam, đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Việc theo dõi sát sao môi trường kinh tế vĩ mô và cạnh tranh ngân hàng là cần thiết để MBBank đưa ra các quyết định phù hợp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành ngân hàng đóng vai trò trung gian tài chính và là huyết mạch kinh tế trong tiến trình hội nhập, chịu trách nhiệm phân bổ các nguồn lực tài chính nhằm thúc đẩy sản xuất và lưu thông hàng hóa. Khả năng sinh lời là tiêu chí trung tâm phản ánh hiệu quả kinh doanh, quyết định năng lực cạnh tranh, mức độ bảo toàn vốn và khả năng đổi mới dịch vụ của mỗi ngân hàng thương mại. Trong giai đoạn 2020–2021, sự bùng phát của đại dịch Covid-19 và các biện pháp giãn cách xã hội kéo dài đã gây đình trệ hoạt động sản xuất kinh doanh của khối doanh nghiệp, từ đó làm gia tăng rủi ro tín dụng và gây suy giảm hiệu quả hoạt động của toàn hệ thống ngân hàng. Trước bối cảnh đó, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội (MB) cần nhận diện các nhân tố tác động đến khả năng sinh lời để hoạch định chiến lược phát triển ổn định.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể qua ba nhiệm vụ:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về ngân hàng thương mại và các yếu tố tác động đến khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại.
2. Phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh và lượng hóa mức độ tác động của các yếu tố nội tại đến tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản của MB trong giai đoạn 2017–2021.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp vi mô cho ngân hàng và kiến nghị vĩ mô với Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước nhằm nâng cao khả năng sinh lời của MB trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các yếu tố bên trong tác động đến khả năng sinh lời của MB. Phạm vi không gian nghiên cứu tập trung vào Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội. Phạm vi thời gian nghiên cứu bao gồm giai đoạn 5 năm từ năm 2017 đến năm 2021. Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán của MB theo tần suất 20 quý liên tục, tính từ quý I/2017 đến quý IV/2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận khái niệm ngân hàng thương mại dựa trên Luật Các tổ chức tín dụng Việt Nam năm 2010, Pháp lệnh Ngân hàng năm 1990 của Hội đồng Nhà nước Việt Nam, kết hợp tham chiếu Đạo luật Ngân hàng Pháp năm 1941 và định nghĩa ngân hàng thương mại tại Mỹ. Về mặt vận hành, ngân hàng thương mại thực hiện ba chức năng chính: trung gian tín dụng, trung gian thanh toán và tạo tiền; tương ứng với ba nhóm nghiệp vụ cơ bản là nghiệp vụ nợ (huy động vốn), nghiệp vụ có (sử dụng vốn) và nghiệp vụ trung gian.

Về bản chất tài chính, tác giả phân biệt "lợi nhuận" (chỉ tiêu tuyệt đối) và "khả năng sinh lời" (chỉ tiêu tương đối dạng tỷ lệ phản ánh hiệu quả sinh lời trên các nguồn lực, theo Peter S.Rose, 2002 và Ehow, 2012). Ba thước đo khả năng sinh lời chuẩn mực gồm: Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA = Lợi nhuận sau thuế / Bình quân tổng tài sản; theo khung an toàn CAMEL, ROA trên 1% là đạt yêu cầu), Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE = Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu bình quân), và Tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM = [Thu nhập lãi - Chi phí lãi] / Tổng tài sản có sinh lãi).

Mô hình nghiên cứu định lượng kế thừa từ khung phân tích thực nghiệm của Syafri (2012) tại Đại học Trisakti (Indonesia). Tác giả lựa chọn biến phụ thuộc duy nhất là ROA vì chỉ số này phản ánh khách quan hiệu quả quản trị và năng lực chuyển hóa tài sản thành lợi nhuận ròng mà không bị méo mó bởi đòn bẩy tài chính hay áp lực chi trả cổ tức như ROE. Năm biến độc lập nội sinh được đưa vào mô hình gồm: Quy mô tài sản (SIZE), Khả năng thanh khoản (LIQ), Tiền gửi khách hàng (DEPO), Dự phòng rủi ro tín dụng (LLP), và Quy mô cho vay (LA).

Tên biến	Ký hiệu	Cách đo lường	Kỳ vọng tác động
Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản	ROA	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản	Biến phụ thuộc
Quy mô tài sản	SIZE	Log (Tổng tài sản)	Dương (+)
Khả năng thanh khoản	LIQ	(Tiền mặt + Tổng tiền gửi) / Tổng tài sản	Dương (+)
Tiền gửi khách hàng	DEPO	Tổng tiền gửi khách hàng / Tổng tài sản	Dương (+)
Dự phòng rủi ro tín dụng	LLP	Chi phí dự phòng rủi ro / Tổng cho vay	Âm (-)
Quy mô cho vay	LA	Cho vay khách hàng / Tổng tài sản	Dương (+)

Phương pháp nghiên cứu được tiến hành qua hai bước:

• Phương pháp phân tích truyền thống: Thống kê mô tả số liệu chuỗi thời gian, so sánh số liệu tuyệt đối và tương đối qua các giai đoạn từ báo cáo tài chính của MB.
• Phương pháp kinh tế lượng: Ước lượng mô hình hồi quy tuyến tính bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất thông thường (OLS) trên phần mềm EViews với 20 quan sát theo quý (từ quý I/2017 đến quý IV/2021). Sau khi ước lượng, mô hình được kiểm định vi phạm giả định hồi quy thông qua hệ số phóng đại phương sai (Centered VIF) để phát hiện đa cộng tuyến và thống kê Durbin-Watson để kiểm tra hiện tượng tự tương quan phần dư.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Cơ sở lý luận về các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại

Chương này trình bày hệ thống lý thuyết về tổ chức và hoạt động của ngân hàng thương mại, bản chất của khả năng sinh lời và các chỉ số đo lường tài chính ROA, ROE, NIM. Tác giả phân loại hai nhóm yếu tố chi phối khả năng sinh lời:

• Nhóm yếu tố bên trong: Quy mô ngân hàng (Dietrich, 2011), vốn chủ sở hữu (Bashir, 2003), tiền gửi khách hàng (García-Herrero và cộng sự, 2009), dư nợ cho vay (Trujillo-Ponce, 2013), tính thanh khoản (Molyneux & Thorton, 1992) và rủi ro tín dụng (Miller & Noulas, 1997; Stephen và cộng sự, 2014).
• Nhóm yếu tố bên ngoài: Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội GDP (Kosmidou, 2012) và tỷ lệ lạm phát (Zeitun, 2012).

Phần tổng quan nghiên cứu phân tích các công trình nước ngoài gồm Sufian & Habibullah (2009) tại Bangladesh (37 ngân hàng, 1997–2004, Bankscope, IMF), Kassem & Sakr tại Ai Cập (19 ngân hàng, 2007–2016), Gul, Irshad & Zaman (2011) tại Pakistan (15 ngân hàng, 2005–2009, POLS), Alper & Anbar (2011) tại Thổ Nhĩ Kỳ (10 ngân hàng, 2002–2010); cùng các nghiên cứu trong nước của Bùi Thị Phương Thảo (2016, 17 ngân hàng), Nguyễn Thị Cành và cộng sự (2018, 25 ngân hàng), Nguyễn Thị Thùy Trang (2017, OLS, FEM, REM), và Võ Thị Thanh Trúc (2014, khảo sát chi nhánh MB tại TP.HCM qua SPSS giai đoạn 2008–2013). Tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: các tài liệu trước chủ yếu dùng dữ liệu toàn hệ thống đã cũ (1997–2015) và chưa đánh giá giai đoạn biến động do dịch Covid-19; do đó khóa luận tập trung nghiên cứu riêng MB trong giai đoạn 2017–2021 bao gồm hai năm đại dịch bùng phát.

Chương II: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của NHTMCP Quân đội

Chương này khái quát quá trình phát triển của MB từ ngày thành lập 04/11/1994, mạng lưới hơn 200 điểm giao dịch trong nước cùng các chi nhánh tại Lào và Campuchia, hoạt động theo mô hình tập đoàn tài chính đa năng (ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, quản lý quỹ, quản lý nợ).

Về thực trạng hoạt động giai đoạn 2017–2021:

• Quy mô tài sản và vốn chủ sở hữu tăng trưởng hơn gấp đôi trong 4 năm: Tổng tài sản từ xấp xỉ 250.000 tỷ đồng (quý I/2017) tăng lên 607.000 tỷ đồng vào năm 2021 (đứng sau nhóm Big4 và Sacombank tính đến 9 tháng đầu năm 2021); vốn chủ sở hữu tăng từ gần 26.000 tỷ đồng lên hơn 63.000 tỷ đồng.
• Hoạt động huy động vốn: Tiền gửi khách hàng chiếm hơn 80% tổng tiền gửi; đồng nội tệ chiếm hơn 80% tổng nguồn vốn huy động. Tiền gửi từ tổ chức kinh tế chiếm tỷ trọng nhỉnh hơn tiền gửi dân cư.
• Dư nợ tín dụng tăng đều đặn qua các năm (tăng mạnh nhất năm 2017). Tỷ lệ nợ xấu giảm sâu, đạt mức 0,58% trong 6 tháng đầu năm 2021 nhờ xử lý nợ xấu, trích lập dự phòng và áp dụng các thông lệ quản trị của Ủy ban Basel, ISO, COSO.
• Diễn biến ROA và ROE: Biến động tương đồng theo chu kỳ, tăng dần trong ba quý đầu năm và suy giảm vào quý IV. Quý I/2021 ghi nhận mức bật tăng mạnh: ROA đạt trên 0,7% và ROE xấp xỉ 6% nhờ việc triển khai các nền tảng ngân hàng số như App MB và App Biz MB.

Kết quả thống kê mô tả 20 quý: ROA trung bình đạt 0,476% (biến động tối đa 0,72%); SIZE biến động từ 8,5918 đến 8,7833; DEPO trung bình 0,6621 (độ lệch chuẩn 0,0430); LIQ trung bình 0,74% (biến động đến 0,86%); LLP trung bình 0,504% (biến động đến 0,84%); LA trung bình 0,5992 (biến động đến 0,6237).

Ước lượng mô hình trên EViews cho thấy $R^2 = 0,7487$, thống kê F = 8,8435 với Prob (F-statistic) < 0,05, khẳng định mô hình hồi quy tuyến tính phù hợp với tổng thể dữ liệu. Kiểm định khuyết tật cho thấy hệ số Centered VIF của các biến đều nhỏ hơn 10 (không vi phạm đa cộng tuyến) và thống kê Durbin-Watson đạt 2,0852 (không có tự tương quan phần dư).

Chương III: Giải pháp nâng cao khả năng sinh lời của NHTMCP Quân đội

Chương này mở đầu bằng việc phân tích định hướng phát triển của MB giai đoạn 2022–2026/2027 do Chủ tịch HĐQT Lê Hữu Đức công bố, trong bối cảnh kinh tế Việt Nam năm 2021 có GDP tăng 2,58%, CPI bình quân ~1,84%, tăng trưởng tín dụng toàn ngành đạt 13%. Chiến lược của MB xác định phương châm: "Tăng tốc số - Hấp dẫn khách hàng - Hiệp lực Tập đoàn - An toàn bền vững", hướng tới mục tiêu "Top 3 thị trường về hiệu quả, hướng đến Top đầu Châu Á".

Từ kết quả hồi quy thực nghiệm, tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp tại MB:

1. Tăng quy mô ngân hàng: Mở rộng mạng lưới chi nhánh, phòng giao dịch; đẩy mạnh cho vay gắn liền với hoạt động marketing truyền miệng; đơn giản hóa thủ tục cấp tín dụng và rút ngắn thời gian thẩm định hồ sơ.
2. Hạn chế rủi ro tín dụng: Cải thiện khung quản trị rủi ro theo chuẩn Basel, ISO, COSO với mô hình ba vòng bảo vệ; rà soát định kỳ danh mục cho vay để phát hiện nợ có vấn đề; chọn lọc đối tượng khách hàng vay vốn theo các ngành nghề an toàn.
3. Quản lý chi phí hoạt động: Giảm chi phí huy động bằng cách ứng dụng công nghệ 4.0 nhằm thu hút tiền gửi thanh toán chi phí thấp, hạn chế huy động vốn qua phát hành trái phiếu lãi suất cao; tiết giảm chi phí hành chính (văn phòng phẩm, công tác phí, điện thoại, chuyển đổi các chương trình đào tạo sang hình thức trực tuyến).
4. Quản trị điều hành, nhân lực và đào tạo: Nâng cao năng lực điều hành của đội ngũ quản lý; đào tạo chuyên môn định kỳ cho nhân viên; hoàn thiện chính sách đãi ngộ, thi đua; tuyển chọn nhân lực trẻ qua học bổng, thực tập sinh và duy trì chính sách giữ chân nhân sự giàu kinh nghiệm.
5. Đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ và marketing: Phát triển sản phẩm ngân hàng số mới, nâng cao chất lượng dịch vụ thẻ, bảo lãnh, kinh doanh ngoại hối; tăng cường hợp tác toàn diện với Tập đoàn Viettel.

Về phía vĩ mô, tác giả khuyến nghị Chính phủ duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội; khuyến nghị Ngân hàng Nhà nước duy trì chính sách tiền tệ linh hoạt, kiểm soát nợ xấu và tạo môi trường pháp lý thông thoáng cho các ngân hàng thương mại phát triển.

Kết quả và đóng góp

Mô hình hồi quy OLS đánh giá tác động của 5 biến độc lập đến tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) của MB cho kết quả như sau:

Biến độc lập	Ký hiệu	Hệ số hồi quy ($\beta$)	Mức ý nghĩa ($p$-value)	Chiều hướng tác động thực tế	Kết luận thống kê
Quy mô tài sản	SIZE	+0,5886	$p < 0,05$	Dương (+)	Có ý nghĩa thống kê (tác động mạnh nhất)
Quy mô cho vay	LA	+0,4062	$p < 0,05$	Dương (+)	Có ý nghĩa thống kê (tác động thứ hai)
Dự phòng rủi ro tín dụng	LLP	-0,5221	$p < 0,05$	Âm (-)	Có ý nghĩa thống kê (tác động thứ ba)
Tiền gửi khách hàng	DEPO	-0,2788	$p > 0,05$	Không tác động	Không có ý nghĩa thống kê
Khả năng thanh khoản	LIQ	-0,0122	$p > 0,05$	Không tác động	Không có ý nghĩa thống kê

Chất lượng mô hình được kiểm chứng với hệ số xác định $R^2 = 0,7487$ (mô hình giải thích được 74,87% sự biến thiên của ROA tại MB), thống kê F = 8,8435 ($p < 0,05$), hệ số Durbin-Watson = 2,0852 (loại trừ hiện tượng tự tương quan), và hệ số Centered VIF < 10 (loại trừ hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng).

Phát hiện nghiên cứu chỉ ra rằng:

• Quy mô tài sản (SIZE) là nhân tố có tác động tích cực lớn nhất đến ROA ($\beta = 0,5886$). Việc gia tăng tài sản giúp MB củng cố uy tín thương hiệu, thu hút nguồn vốn từ các cổ đông chiến lược và đối tác lớn như Viettel và các đơn vị quân đội.
• Quy mô cho vay (LA) có tác động cùng chiều lớn thứ hai ($\beta = 0,4062$). Doanh thu cho vay chiếm tới 70% tổng doanh thu của MB, do đó gia tăng tỷ lệ cho vay/tổng tài sản đóng góp trực tiếp vào mức sinh lời.
• Dự phòng rủi ro tín dụng (LLP) tác động ngược chiều có ý nghĩa ($\beta = -0,5221$). Khi chi phí dự phòng rủi ro tăng 1 đơn vị, ROA giảm 0,5221 đơn vị. Việc MB kiểm soát nợ xấu ở mức 0,58% trong 6 tháng đầu năm 2021 đã cắt giảm gánh nặng trích lập dự phòng và thúc đẩy tăng trưởng lợi nhuận.
• Hai biến Tiền gửi khách hàng (DEPO) và Khả năng thanh khoản (LIQ) không có ý nghĩa thống kê ($p > 0,05$), khác với kỳ vọng dấu ban đầu. Thực tế chi phí huy động tăng cạnh tranh và việc duy trì tỷ trọng tài sản thanh khoản sinh lời thấp khiến hai biến này không tạo ra biến thiên đáng kể lên ROA.

Đóng góp của khóa luận nằm ở việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm cụ thể tại một ngân hàng thương mại quy mô lớn (MB) trong giai đoạn đặc thù có dịch bệnh Covid-19 (2017–2021) dựa trên dữ liệu theo quý, khắc phục hạn chế của các nghiên cứu trước vốn chỉ phân tích mẫu gộp toàn hệ thống với dữ liệu giai đoạn cũ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế do chính tác giả tự nhận định:

• Dữ liệu nghiên cứu gặp khó khăn nhất định trong khâu thu thập đầy đủ các chỉ tiêu chi tiết theo quý từ báo cáo tài chính, cỡ mẫu bị giới hạn ở 20 quan sát quý (2017–2021).
• Mô hình chỉ tập trung phân tích 5 biến số đại diện cho các yếu tố nội tại của ngân hàng (SIZE, LIQ, DEPO, LLP, LA), chưa đưa các biến kinh tế vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát, cung tiền) vào phương trình hồi quy do hạn chế về nguồn lực và chuyên môn.

Hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai bao gồm việc kéo dài chuỗi thời gian quan sát sau năm 2021, bổ sung các biến số vĩ mô và biến cơ cấu thu nhập ngoài lãi, hoặc áp dụng kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng để so sánh MB với các ngân hàng thương mại cổ phần khác trong cùng hệ thống.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên ngành cho sinh viên, học viên ngành Tài chính – Ngân hàng khi thực hiện các nghiên cứu định lượng về hiệu quả kinh doanh của tổ chức tín dụng.

Các nội dung có giá trị tham khảo cụ thể gồm:

• Quy trình ứng dụng phần mềm EViews để xử lý chuỗi số liệu thời gian theo quý thu thập từ báo cáo tài chính ngân hàng, bao gồm thống kê mô tả, ước lượng OLS và kiểm định vi phạm giả định (đa cộng tuyến, tự tương quan).
• Bộ số liệu chuỗi 20 quý phản ánh các chỉ tiêu tài chính cơ bản của MB trong giai đoạn 2017–2021 (tổng tài sản, vốn chủ sở hữu, tiền gửi, dư nợ tín dụng, tỷ lệ nợ xấu, ROA, ROE).
• Nhóm giải pháp quản trị tín dụng và kiểm soát chi phí vận hành có thể cung cấp thêm góc nhìn cho các chuyên viên phân tích tài chính và nhà quản trị tại MB cũng như các ngân hàng thương mại có mô hình tương đồng.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào có tác động cùng chiều mạnh nhất đến tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) của MB?
Biến Quy mô tài sản (SIZE) có tác động cùng chiều mạnh nhất đến ROA với hệ số hồi quy $\beta = 0,5886$ ($p < 0,05$). Khi quy mô tài sản của MB mở rộng, năng lực cạnh tranh và uy tín thương hiệu tăng lên, giúp ngân hàng thu hút thêm nguồn vốn và khách hàng mới, từ đó nâng cao hiệu quả sinh lời.

Chi phí dự phòng rủi ro tín dụng (LLP) tác động như thế nào đến khả năng sinh lời của MB?
Chi phí dự phòng rủi ro tín dụng (LLP) có mối tương quan ngược chiều với ROA, thể hiện qua hệ số hồi quy $\beta = -0,5221$ ($p < 0,05$). Khi chi phí dự phòng rủi ro tăng 1 đơn vị, ROA của ngân hàng suy giảm 0,5221 đơn vị, do các khoản trích lập dự phòng nợ xấu được tính trực tiếp vào chi phí hoạt động trong kỳ.

Tại sao biến Tiền gửi khách hàng (DEPO) không có ý nghĩa thống kê trong mô hình hồi quy của khóa luận?
Biến DEPO có hệ số hồi quy $\beta = -0,2788$ nhưng giá trị Prob > 0,05, do đó không có ý nghĩa thống kê ở mức tin cậy 95%. Trên thực tế tại MB, việc tăng trưởng tiền gửi đòi hỏi chi phí huy động kèm theo; trong điều kiện cạnh tranh lãi suất cho vay trên thị trường gay gắt, việc gia tăng tiền gửi không trực tiếp chuyển hóa thành mức gia tăng của tỷ suất sinh lời ROA.

Quy mô tài sản và vốn chủ sở hữu của MB biến động như thế nào trong giai đoạn 2017–2021?
Trong giai đoạn 2017–2021, tổng tài sản của MB đã tăng hơn gấp đôi từ mức khoảng 250.000 tỷ đồng (quý I/2017) lên 607.000 tỷ đồng (năm 2021). Đồng thời, vốn chủ sở hữu của ngân hàng cũng tăng trưởng liên tục từ gần 26.000 tỷ đồng lên hơn 63.000 tỷ đồng vào năm 2021.

Tỷ lệ nợ xấu của MB trong 6 tháng đầu năm 2021 đạt mức bao nhiêu và nhờ yếu tố nào?
Trong 6 tháng đầu năm 2021, tỷ lệ nợ xấu của MB giảm xuống còn 0,58% — mức thấp kỷ lục của ngân hàng. Kết quả này đạt được nhờ việc đẩy mạnh xử lý nợ xấu, nâng cao mức trích lập dự phòng và vận hành hệ thống quản trị rủi ro ba vòng bảo vệ theo các chuẩn mực Basel, ISO và COSO.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Linh Chi đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại và kiểm định định lượng các nhân tố tác động đến ROA tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội giai đoạn 2017–2021. Kết quả ước lượng OLS trên EViews xác nhận quy mô tài sản và quy mô cho vay có tác động cùng chiều, trong khi dự phòng rủi ro tín dụng tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê đến khả năng sinh lời. Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, khóa luận đề xuất 5 nhóm giải pháp quản trị nội bộ và các kiến nghị vĩ mô nhằm hỗ trợ MB duy trì tăng trưởng hiệu quả trong giai đoạn chiến lược 2022–2026.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Cơ sở lý luận về các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại. 6 Chương II: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội. Chương III: Giải pháp nâng cao khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA CÁC NHTM 1.

GIỚI THIỆU CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA NHTM 1. Khái niệm về NHTM Ngân hàng thương mại (NHTM) đã được hình thành và tồn tại như một tất yếu khách quan đáp ứng những nhu cầu của nền kinh tế hàng hóa. Ban đầu, xuất phát từ các nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa giữa các vùng miền sau đó mở rộng ra là nhu cầu hàng hóa giữa các quốc gia, tuy nhiên do sự khác biệt đồng tiền của từng vùng làm cho nhu cầu đổi tiền, thanh toán hộ cũng như gửi tiền của các thương gia xuất hiện. Chính những hoạt động gửi tiền và thanh toán tiền này đã làm ra đời NHTM cùng với những nghiệp vụ cơ bản đó, trải qua những biến động của nền kinh tế hoạt động của NHTM đã mở rộng cả về quy mô, chất lượng, số lượng cũng như đa dạng các loại hình dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

Theo Luật Các Tổ chức tín dụng nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2010) quy định: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận. Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau đây: Nhận tiền gửi; Cấp tín dụng; Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản”. Trải qua thời gian dài với những thăng trầm của nền kinh tế, rất nhiều khái niệm về Ngân hàng đã ra đời tuy nhiên vẫn chưa có nhà kinh tế học nào đưa ra được định nghĩa chính xác do sự khác biệt về pháp luật, điều kiện kinh tế của mỗi đất nước là khác nhau.  Ở Việt Nam, theo pháp lệnh ngân hàng 2/5/1990 của Hội đồng Nhà nước Việt Nam: “Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu thường xuyên là nhận tiền gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán”.

 Ở Mỹ: Ngân hàng thương mại là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính. 8  Đạo luật ngân hàng của Pháp (1941) cũng đã định nghĩa: "Ngân hàng thương mại là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác, hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính”. Từ những nhận định trên có thể thấy NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ nhằm thoải mãn các nhu cầu đa dạng về sản phẩm dịch vụ trong xã hội. Để đạt được mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, NHTM luôn không ngừng đổi mới và nâng cao chất lượng các sản phẩm dịch vụ có sẵn cũng như nghiên cứu phát triển các sản phẩm mới phục vụ nhu cầu đa dạng của người dân.