Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hệ Số An Toàn Vốn Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam

Hệ số an toàn vốn (CAR) là một chỉ số quan trọng đánh giá khả năng chi trả các khoản nợ và đối… 103 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Vân Dân
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hệ Số An Toàn Vốn Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.5. Ý NGHĨA THỰC TIỄN
• 1.6. KẾT CẤU ĐỀ TÀI
• 1.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ LUẬN
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HỆ SỐ AN TOÀN VỐN
• 2.1.1. Khái niệm và ý nghĩa hệ số an toàn vốn
• 2.1.2. Khái niệm an toàn vốn theo Hiệp ước Basel. Ý nghĩa hệ số an toàn vốn
• 2.1.3. Đo lường hệ số an toàn vốn
• 2.1.3.1. Theo Hiệp ước Basel
• 2.1.3.2. Theo quy định tại Việt Nam
• 2.2. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HỆ SỐ AN TOÀN VỐN
• 2.2.1. Các yếu tố vĩ mô
• 2.2.1.1. Môi trường kinh tế, chính trị xã hội trong và ngoài nước
• 2.2.1.2. Môi trường pháp lý
• 2.2.1.3. Tỷ lệ lạm phát của quốc gia
• 2.2.2. Các yếu tố vi mô
• 2.2.2.1. Quy mô tài sản của ngân hàng thương mại
• 2.2.2.2. Khả năng thanh khoản. Tỷ lệ nợ xấu. Khả năng sinh lời của ngân hàng
• 2.2.2.3. Tiền gửi khách hàng
• 2.2.2.4. Tiền cho vay của ngân hàng
• 2.3. TỔNG QUAN LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.3.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 3.2.2. Tỷ lệ tiền gửi ngân hàng (DEP)
• 3.2.3. Thu nhập lãi cận biên ngân hàng (NIM)
• 3.2.4. Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản ngân hàng (ROA)
• 3.2.5. Tỷ lệ cho vay của ngân hàng (LOA)
• 3.2.6. Tỷ lệ dự phòng rủi ro (LLR)
• 3.2.7. Tỷ lệ nợ xấu (NPL)
• 3.2.8. Tỷ lệ lạm phát (INF)
• 3.3. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Phương pháp định tính
• 3.4.2. Phương pháp định lượng
• 3.4.2.1. Thống kê mô tả
• 3.4.2.2. Phân tích tương quan
• 3.4.2.3. Phân tích hồi quy
• 3.4.2.4. Kiểm định lựa chọn mô hình
• 3.4.2.5. Kiểm định khuyết tật mô hình
• 3.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.1.2. Phân tích tương quan
• 4.1.3. Phân tích hồi quy
• 4.1.3.1. Mô hình Pooled OLS
• 4.1.3.2. Mô hình FEM
• 4.1.3.3. Mô hình REM
• 4.1.4. Kiểm định lựa chọn mô hình
• 4.1.5. Kiểm định sự phù hợp giữa mô hình OLS và mô hình FEM
• 4.1.6. Kiểm định sự phù hợp giữa mô hình OLS và mô hình REM
• 4.1.7. Kiểm định sự phù hợp giữa mô hình FEM và REM
• 4.1.8. Kiểm định các vi phạm giả thuyết
• 4.1.8.1. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.1.8.2. Kiểm định hiện tượng tự tương quan
• 4.1.8.3. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.1.9. Khắc phục khuyết tật của mô hình bằng phương pháp GLS
• 4.2. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Hàm ý chính sách
• 5.1.1. Đối với Ngân hàng Nhà nước
• 5.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• DANH MỤC TIẾNG VIỆT
• DANH MỤC TIẾNG ANH
• DANH MỤC TRANG WEB
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hệ Số An Toàn Vốn CAR Của NHTMCP Cách Tính

Hệ số an toàn vốn (CAR) là một chỉ số quan trọng đánh giá khả năng chi trả các khoản nợ và đối phó với các rủi ro trong hoạt động của ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP). Nó thể hiện mức độ an toàn và khả năng chống chịu của ngân hàng trước các rủi ro kinh doanh, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường. Hệ số CAR cao cho thấy ngân hàng có đủ vốn chủ sở hữu để hấp thụ các khoản lỗ tiềm ẩn và duy trì hoạt động ổn định. Theo thông tư 22/2019, CAR là tỉ số phản ánh mức độ đủ vốn của các ngân hàng.

1.1. Khái Niệm Ý Nghĩa Hệ Số An Toàn Vốn CAR trong Ngân Hàng

Hệ số CAR được định nghĩa là công cụ đo lường khả năng chi trả các khoản nợ và rủi ro của ngân hàng. Nó không chỉ bảo vệ ngân hàng khỏi các rủi ro kinh doanh mà còn là thước đo sức mạnh tài chính. Một NHTMCP có hệ số an toàn vốn cao được xem là có khả năng sinh lời ổn định và ít chịu ảnh hưởng bởi các biến động kinh tế. Điều này góp phần tạo niềm tin cho khách hàng và các nhà đầu tư.

1.2. Cách Đo Lường Hệ Số An Toàn Vốn CAR theo Basel Việt Nam

Việc đo lường hệ số CAR tuân theo các tiêu chuẩn quốc tế như Hiệp ước Basel và quy định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam. Theo Basel, CAR được tính bằng tỷ lệ giữa vốn chủ sở hữu và tài sản có rủi ro. Tại Việt Nam, công thức tính có thể điều chỉnh để phù hợp với điều kiện kinh tế và quy định của NHNN. Hình 2 trong nghiên cứu gốc minh họa công thức tính CAR theo từng thời kỳ của Basel, cho thấy sự thay đổi và hoàn thiện theo thời gian.

II. Thách Thức Đảm Bảo Hệ Số An Toàn Vốn CAR Cho NHTMCP

Mặc dù hệ số an toàn vốn (CAR) của các NHTMCP tại Việt Nam đã được cải thiện trong những năm gần đây, vẫn còn nhiều thách thức đặt ra. So với các quốc gia khác trong khu vực, tỷ lệ CAR của các NHTMCP Việt Nam vẫn còn tương đối thấp. Điều này đòi hỏi các ngân hàng cần phải nỗ lực hơn nữa trong việc quản lý rủi ro, tăng cường khả năng sinh lời và nâng cao hiệu quả hoạt động để đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn theo quy định.

2.1. So Sánh Hệ Số An Toàn Vốn CAR Việt Nam và Khu Vực

Báo cáo cho thấy tỷ lệ an toàn vốn trung bình ở các quốc gia như Indonesia (22,6%), Philippines (17,2%), Singapore (17,1%), Thái Lan (19,6%) và Malaysia (18,5%) đều cao hơn so với NHTM tại Việt Nam. Điều này cho thấy sự cạnh tranh trong ngành ngân hàng ngày càng gay gắt và đòi hỏi các NHTMCP Việt Nam phải nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.2. Áp Lực Từ Basel II Basel III và Các Quy Định Mới

Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như Basel II, Basel III và các quy định mới từ NHNN tạo ra áp lực lớn cho các NHTMCP Việt Nam. Các ngân hàng cần phải điều chỉnh cấu trúc vốn, chính sách quản lý rủi ro và quy trình hoạt động để đáp ứng các yêu cầu khắt khe hơn. Điều này đòi hỏi các ngân hàng phải đầu tư lớn vào công nghệ và đào tạo nhân lực.

2.3. Rủi Ro Tiềm Ẩn và Ảnh Hưởng Đến Hệ Số An Toàn Vốn CAR

Các yếu tố như nợ xấu, biến động lãi suất, tỷ giá hối đoái, lạm phát và thay đổi trong môi trường kinh tế vĩ mô có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hệ số CAR của các NHTMCP. Việc quản lý rủi ro hiệu quả và có các biện pháp phòng ngừa là rất quan trọng để bảo vệ vốn chủ sở hữu và duy trì tỷ lệ an toàn vốn ổn định.

III. Yếu Tố Vĩ Mô Tác Động Đến Hệ Số An Toàn Vốn NHTMCP

Môi trường kinh tế vĩ mô đóng vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng đến hệ số an toàn vốn (CAR) của các NHTMCP. Các yếu tố như tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất, và tỷ giá hối đoái có thể tác động đến khả năng sinh lời, chất lượng tài sản và rủi ro tín dụng của ngân hàng, từ đó ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn.

3.1. Ảnh Hưởng của Tăng Trưởng GDP và Lạm Phát Đến CAR

Tăng trưởng GDP cao thường tạo điều kiện thuận lợi cho các NHTMCP tăng trưởng tín dụng và cải thiện khả năng sinh lời. Tuy nhiên, lạm phát cao có thể làm giảm giá trị của vốn chủ sở hữu và tăng chi phí hoạt động, ảnh hưởng tiêu cực đến hệ số CAR. Vì vậy, các ngân hàng cần phải theo dõi sát sao các chỉ số kinh tế vĩ mô và có các biện pháp điều chỉnh phù hợp.

3.2. Tác Động của Lãi Suất và Tỷ Giá Hối Đoái Lên CAR

Biến động lãi suất có thể ảnh hưởng đến thu nhập lãi cận biên (NIM) của các NHTMCP. Tăng lãi suất có thể làm tăng chi phí huy động vốn và giảm nhu cầu vay vốn, ảnh hưởng đến khả năng sinh lời. Biến động tỷ giá hối đoái có thể ảnh hưởng đến giá trị của các tài sản và nợ bằng ngoại tệ, từ đó tác động đến tỷ lệ an toàn vốn.

IV. Yếu Tố Vi Mô Tối Ưu Hệ Số An Toàn Vốn CAR NHTMCP

Các yếu tố vi mô, bao gồm quy mô ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu, khả năng sinh lời, và hiệu quả hoạt động, có ảnh hưởng trực tiếp đến hệ số an toàn vốn (CAR) của các NHTMCP. Việc quản lý hiệu quả các yếu tố này là rất quan trọng để duy trì tỷ lệ an toàn vốn ổn định và đảm bảo hoạt động kinh doanh an toàn.

4.1. Quy Mô Ngân Hàng và Ảnh Hưởng Đến Hệ Số An Toàn Vốn

Quy mô ngân hàng có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn theo hai hướng. Các ngân hàng lớn thường có khả năng huy động vốn tốt hơn và đa dạng hóa rủi ro, nhưng cũng có thể phải đối mặt với các yêu cầu quản lý rủi ro phức tạp hơn. Theo Nguyễn Thanh Huyền (2023), quy mô ngân hàng là một trong những yếu tố cần xem xét.

4.2. Tỷ Lệ Nợ Xấu NPL và Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Tỷ lệ nợ xấu cao sẽ làm giảm vốn chủ sở hữu và ảnh hưởng tiêu cực đến hệ số CAR. Việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả và có các biện pháp xử lý nợ xấu kịp thời là rất quan trọng để duy trì tỷ lệ an toàn vốn ổn định. Các NHTMCP cần phải xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ mạnh mẽ và tuân thủ các quy định của NHNN về phân loại nợ và trích lập dự phòng.

4.3. Khả Năng Sinh Lời và Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng

Khả năng sinh lời cao sẽ giúp các NHTMCP tăng vốn chủ sở hữu và cải thiện hệ số CAR. Việc nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí và tăng thu nhập là rất quan trọng để cải thiện khả năng sinh lời. Các NHTMCP cần phải đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực để nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện hiệu quả hoạt động.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Cải Thiện CAR Cho NHTMCP Tại VN

Nghiên cứu này cung cấp các bằng chứng thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến hệ số an toàn vốn (CAR) của các NHTMCP tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để đưa ra các khuyến nghị và giải pháp nhằm cải thiện tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng và đảm bảo hoạt động kinh doanh an toàn và hiệu quả. Tác giả tiến hành thu thập số liệu của 20 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 10 năm từ năm 2012 đến năm 2021 để làm số liệu nghiên cứu.

5.1. Hàm Ý Chính Sách cho Ngân Hàng Nhà Nước NHNN

NHNN cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và quy định về an toàn vốn để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế và điều kiện kinh tế Việt Nam. NHNN cũng cần tăng cường giám sát và kiểm tra hoạt động của các NHTMCP để đảm bảo tuân thủ các quy định về an toàn vốn và quản lý rủi ro. Việc chuyển đổi cơ cấu vốn sang Basel II và các quy định mới trong tương lai.

5.2. Khuyến Nghị cho Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần

Các NHTMCP cần tập trung vào việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, xử lý nợ xấu kịp thời, và nâng cao khả năng sinh lời. Các ngân hàng cũng cần tăng cường vốn chủ sở hữu thông qua việc phát hành cổ phiếu hoặc giữ lại lợi nhuận. Đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực cũng là rất quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện hiệu quả hoạt động.

VI. Kết Luận Nâng Cao Hệ Số An Toàn Vốn CAR Bền Vững

Việc đảm bảo hệ số an toàn vốn (CAR) ổn định và bền vững là rất quan trọng để các NHTMCP có thể hoạt động an toàn, hiệu quả và đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Nghiên cứu này đã xác định và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng. Các kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách và giải pháp nhằm cải thiện hệ số CAR của các NHTMCP Việt Nam trong tương lai.

6.1. Tầm Quan Trọng của Hệ Số An Toàn Vốn CAR trong Tương Lai

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc đảm bảo hệ số CAR đạt chuẩn quốc tế là rất quan trọng để các NHTMCP Việt Nam có thể cạnh tranh với các ngân hàng nước ngoài và thu hút vốn đầu tư. Đồng thời, tuân theo thông tư 41/2016 TT-NHNN.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Hệ Số An Toàn Vốn CAR

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn các yếu tố định tính ảnh hưởng đến hệ số CAR, chẳng hạn như chất lượng quản trị ngân hàng, văn hóa rủi ro, và mức độ tuân thủ các quy định. Ngoài ra, cần có thêm các nghiên cứu về tác động của công nghệ và chuyển đổi số đến hệ số CAR của các NHTMCP.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, việc tuân thủ các chuẩn mực tài chính toàn cầu là yêu cầu tất yếu đối với hệ thống ngân hàng thương mại nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và sức đề kháng trước khủng hoảng. Hệ số an toàn vốn (Capital Adequacy Ratio - CAR) giữ vai trò là chỉ tiêu cốt lõi phản ánh mức độ an toàn vốn và khả năng chống chịu rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng. Tại Việt Nam, quá trình áp dụng tiêu chuẩn Basel II đang được triển khai trên diện rộng theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN (quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8%), trong khi nhiều quốc gia trong khu vực đã tiến tới áp dụng Basel III và Basel IV.

Thực trạng thống kê tại thời điểm tháng 10/2022 cho thấy tỷ lệ vốn áp dụng Basel II theo Thông tư 41 của khối ngân hàng thương mại (NHTM) Nhà nước đạt 422.786 tỷ đồng (tăng 15,23% so với đầu năm) với CAR trung bình 9,04% — chỉ cao hơn mức chuẩn tối thiểu một biên độ hẹp. Khối NHTM cổ phần đạt 722.854 tỷ đồng (tăng 18,52%), duy trì mức CAR trung bình 12,29%. Khối ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam đạt tỷ lệ an toàn vốn bình quân 18,61%. Một số ngân hàng thương mại ghi nhận hệ số CAR khả quan tính đến tháng 6/2022 bao gồm:

Tên ngân hàng	Hệ số CAR ghi nhận (Tháng 6/2022)
Shinhan Bank	17,13%
HSBC	16,32%
Techcombank	15,70%
HDBank	15,30%
VPBank	15,00%

So với các nước trong khu vực Đông Nam Á, hệ số an toàn vốn bình quân của hệ thống ngân hàng Việt Nam vẫn ở mức thấp: Indonesia (22,6%), Thái Lan (19,6%), Malaysia (18,5%), Philippines (17,2%) và Singapore (17,1%). Xuất phát từ bối cảnh đó, khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

• Mục tiêu tổng quát: Xác định và phân tích các yếu tố tác động đến hệ số an toàn vốn của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam, từ đó đề xuất các kiến nghị và giải pháp nhằm cải thiện tỷ lệ an toàn vốn trong tương lai.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Thứ nhất, bằng phương pháp định tính, tổng hợp và hệ thống lại cơ sở lý luận về hệ số an toàn vốn, làm tiền đề xác định các yếu tố tác động đến CAR của các NHTMCP Việt Nam.
  2. Thứ hai, xác định chiều hướng tương quan và lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến tỷ lệ CAR thông qua phương pháp định lượng.
  3. Thứ ba, từ kết quả phân tích thực nghiệm, đưa ra kết luận và đề xuất các kiến nghị cải thiện, nâng cao hệ số CAR cho các NHTMCP Việt Nam.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  • Các yếu tố nào ảnh hưởng đến hệ số an toàn vốn của NHTM cổ phần Việt Nam?
  • Chiều tương quan và mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến tỷ lệ CAR là như thế nào?
  • Có thể làm gì để có thể điều chỉnh hệ số an toàn vốn CAR?
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố tác động đến hệ số an toàn vốn CAR của các NHTMCP tại Việt Nam.
  • Phạm vi không gian: Dữ liệu thu thập từ 20 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.
  • Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm, từ năm 2012 đến năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý thuyết dựa trên khung đo lường an toàn vốn quốc tế của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS) qua các giai đoạn:

• Basel I (1988): Quy định tỷ lệ vốn trên tổng tài sản điều chỉnh theo hệ số rủi ro tín dụng (RWA) không thấp hơn mức tối thiểu 8%, phân loại tài sản theo 4 mức trọng số rủi ro (0%, 20%, 50%, 100%).
• Basel II (2004): Thiết lập mô hình 3 trụ cột gồm tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (bổ sung đo lường rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường, tính đến độ nhạy cảm của tài sản đảm bảo và điểm tín nhiệm khách hàng), quy trình đánh giá giám sát và kỷ luật thị trường.
• Basel III (2010): Bổ sung các chuẩn mực giám sát an toàn vĩ mô và yêu cầu dự trữ đệm tài sản thanh khoản chất lượng cao.

Tại Việt Nam, cơ chế pháp lý quy định hệ số CAR được xây dựng dựa trên:

• Thông tư 41/2016/TT-NHNN: Quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8% theo phương pháp tiếp cận Basel II, tính trên vốn tự có hợp nhất và riêng lẻ so với tổng tài sản tính theo rủi ro tín dụng, vốn yêu cầu cho rủi ro hoạt động và vốn yêu cầu cho rủi ro thị trường.
• Thông tư 22/2019/TT-NHNN: Quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu riêng lẻ và hợp nhất không thấp hơn 9% (tỷ lệ giữa vốn tự có so với tổng tài sản Có rủi ro).
• Thông tư 23/2020/TT-NHNN: Mở rộng áp dụng quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 9% cho các tổ chức tài chính phi ngân hàng.

Mô hình nghiên cứu thực nghiệm được kế thừa từ các công trình nghiên cứu của Dreca (2014), Workneh (2014), Võ Hồng Đức và cộng sự (2014), Phạm Phát Tiến và Nguyễn Thị Kiều Ny (2019), Nguyễn Thị Minh Hương (2021):

$$CAR_{i,t} = \beta_0 + \beta_1 SIZE_{i,t} + \beta_2 DEP_{i,t} + \beta_3 NIM_{i,t} + \beta_4 ROA_{i,t} + \beta_5 LOA_{i,t} + \beta_6 LLR_{i,t} + \beta_7 NPL_{i,t} + \beta_8 INF_t + \epsilon_{i,t}$$

Trong đó:

• Biến phụ thuộc: $CAR_{i,t}$ (Hệ số an toàn vốn của ngân hàng $i$ tại năm $t$).
• Biến độc lập vi mô: $SIZE$ (Quy mô ngân hàng, đo bằng Logarit tự nhiên của tổng tài sản), $DEP$ (Tỷ lệ tiền gửi trên tổng tài sản), $NIM$ (Thu nhập lãi cận biên), $ROA$ (Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản), $LOA$ (Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản), $LLR$ (Tỷ lệ dự phòng rủi ro trên tổng dư nợ), $NPL$ (Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ).
• Biến độc lập vĩ mô: $INF$ (Tỷ lệ lạm phát hàng năm tính theo chỉ số CPI).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính (tổng hợp, so sánh lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn) và định lượng trên dữ liệu bảng (panel data) bằng phần mềm STATA. Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên của 20 NHTMCP Việt Nam công bố trên website ngân hàng và trang dữ liệu Vietstock trong giai đoạn 2012–2021.

Quy trình xử lý kinh tế lượng bao gồm 7 bước:

1. Thu thập dữ liệu thứ cấp từ 20 NHTMCP giai đoạn 2012–2021.
2. Thống kê mô tả các đặc trưng mẫu (trung bình, giá trị lớn nhất, nhỏ nhất, độ lệch chuẩn).
3. Phân tích ma trận tương quan và kiểm tra hệ số phóng đại phương sai (VIF).
4. Ước lượng các mô hình hồi quy: Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
5. Thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình: Kiểm định F (F-test so sánh Pooled OLS và FEM), kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier (so sánh Pooled OLS và REM), kiểm định Hausman (so sánh FEM và REM).
6. Kiểm định các vi phạm giả thuyết: Đa cộng tuyến, tự tương quan, phương sai sai số thay đổi; tiến hành khắc phục bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát (Generalized Least Squares - GLS).
7. Thảo luận kết quả ước lượng và đề xuất hàm ý chính sách.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương 1 xác lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh hội nhập quốc tế và áp lực tuân thủ chuẩn mực an toàn vốn Basel II/Basel III của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Tác giả chỉ ra sự chênh lệch lớn về hệ số CAR giữa khối NHTM Nhà nước (9,04%), NHTM cổ phần (12,29%) và các ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam (18,61%), cũng như khoảng cách so với các nước ASEAN (Indonesia 22,6%, Thái Lan 19,6%). Chương này định hình rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu (các nhân tố ảnh hưởng đến CAR), phạm vi mẫu (20 NHTMCP trong 10 năm từ 2012–2021) và cấu trúc 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Tổng quan lý luận

Chương 2 phân tích chuyên sâu khung lý thuyết về hệ số an toàn vốn, nêu rõ vai trò của CAR trong việc phản ánh tỷ lệ vốn tự có trên tài sản có rủi ro và đo lường khả năng phòng vệ trước các cú sốc tài chính. Tác giả trình bày chi tiết tiến trình phát triển và công thức đo lường CAR qua Basel I, Basel II, Basel III cũng như quy định hiện hành tại Việt Nam theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN, Thông tư 22/2019/TT-NHNN và Thông tư 23/2020/TT-NHNN.

Về mặt lý thuyết, chương phân loại các nhân tố ảnh hưởng thành:

• Yếu tố vĩ mô: Môi trường kinh tế, chính trị xã hội; môi trường pháp lý; tỷ lệ lạm phát.
• Yếu tố vi mô: Quy mô tài sản, tính thanh khoản, tỷ lệ nợ xấu, khả năng sinh lời, tiền gửi khách hàng, tỷ lệ cho vay.

Đồng thời, chương tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước, chỉ ra sự không đồng nhất về chiều hướng tác động của các nhân tố giữa các thị trường:

Biến nghiên cứu	Tác động dương (+)	Tác động âm (-)	Không có ý nghĩa thống kê (o)
Quy mô ngân hàng ($SIZE$)	Phạm Phát Tiến & Nguyễn Thị Kiều Ny (2019)	Dreca (2014), Võ Hồng Đức và cs (2014), Thân Thị Thu Thủy & Nguyễn Kim Chi (2015), Usman và cs (2019), Nguyễn Thị Minh Hương (2021)	Workneh (2014)
Khả năng thanh khoản	Workneh (2014), Võ Hồng Đức và cs (2014), El-Ansary và cs (2015)	Thân Thị Thu Thủy & Nguyễn Kim Chi (2015)	Usman và cs (2019)
Tỷ lệ nợ xấu ($NPL$)	Badalashvili (2016)	Thân Thị Thu Thủy & Nguyễn Kim Chi (2015), Nguyễn Thị Minh Hương (2021)	Phạm Phát Tiến & Nguyễn Thị Kiều Ny (2019)
Lợi nhuận trên tài sản ($ROA$)	Nguyễn Thị Minh Hương (2021)	Dreca (2014), Thân Thị Thu Thủy & Nguyễn Kim Chi (2015), Phạm Phát Tiến & Nguyễn Thị Kiều Ny (2019)	Workneh (2014), El-Ansary và cs (2015), Badalashvili (2016)
Tiền gửi khách hàng ($DEP$)	Workneh (2014)	Võ Hồng Đức và cs (2014)	-
Tỷ lệ cho vay ($LOA$)	-	Dreca (2014), Usman và cs (2019)	Võ Hồng Đức và cs (2014), Thân Thị Thu Thủy & Nguyễn Kim Chi (2015), Phạm Phát Tiến & Nguyễn Thị Kiều Ny (2019), Nguyễn Thị Minh Hương (2021)
Tỷ lệ dự phòng rủi ro ($LLR$)	Võ Hồng Đức và cs (2014)	Workneh (2014), Usman và cs (2019), Phạm Phát Tiến & Nguyễn Thị Kiều Ny (2019), Nguyễn Thị Minh Hương (2021)	Dreca (2014), Thân Thị Thu Thủy & Nguyễn Kim Chi (2015)
Tỷ lệ lạm phát ($INF$)	-	Nguyễn Thị Minh Hương (2021)	Badalashvili (2016)

Từ khoảng trống nghiên cứu do sự mâu thuẫn giữa các kết quả thực nghiệm trước đây và tính biến động theo thời gian, tác giả khẳng định việc nghiên cứu trên bộ dữ liệu 2012–2021 của các NHTMCP Việt Nam là cần thiết.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập mô hình kinh tế lượng gồm 8 biến giải thích và xây dựng hệ thống giả thuyết nghiên cứu cụ thể:

Ký hiệu	Biến số	Công thức đo lường	Giả thuyết	Kỳ vọng dấu
$SIZE$	Quy mô ngân hàng	Logarit tự nhiên của tổng tài sản ($Ln(Tổng\ tài\ sản)$)	H1	(-)
$DEP$	Tỷ lệ tiền gửi	Tiền gửi khách hàng / Tổng tài sản	H2	(-)
$NIM$	Thu nhập lãi cận biên	Chênh lệch giữa thu nhập lãi và chi phí lãi / Tổng tài sản sinh lời	H3	(+)
$ROA$	Tỷ suất sinh lời tài sản	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản	H4	(-)
$LOA$	Tỷ lệ cho vay	Tổng dư nợ cho vay / Tổng tài sản	H5	(-)
$LLR$	Tỷ lệ dự phòng rủi ro	Dự phòng rủi ro cho vay / Tổng dư nợ cho vay	H6	(-)
$NPL$	Tỷ lệ nợ xấu	Nợ xấu / Tổng dư nợ cho vay	H7	(+)
$INF$	Tỷ lệ lạm phát	Tỷ lệ thay đổi của chỉ số giá tiêu dùng CPI ($[CPI_t - CPI_{t-1}] / CPI_{t-1}$)	H8	(-)

Chương này cũng chuẩn hóa quy trình phân tích định lượng 7 bước từ thu thập dữ liệu, phân tích thống kê mô tả, kiểm tra ma trận tương quan, ước lượng Pooled OLS, FEM, REM, thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình (F-test, Breusch-Pagan, Hausman), kiểm định các khuyết tật (đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai VIF, kiểm định tự tương quan, kiểm định phương sai sai số thay đổi) và áp dụng hồi quy Generalized Least Squares (GLS) để xử lý triệt để các vi phạm giả thuyết hồi quy cổ điển.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 thực hiện toàn bộ quy trình tính toán thực nghiệm trên mẫu dữ liệu bảng của 20 NHTMCP Việt Nam (2012–2021). Trình tự phân tích được thực hiện qua các bảng biểu thống kê:

• Phân tích thống kê mô tả các biến ($CAR$, $SIZE$, $DEP$, $NIM$, $ROA$, $LOA$, $LLR$, $NPL$, $INF$) phản ánh các đặc trưng về giá trị trung bình, độ biến động và dải phân bổ dữ liệu.
• Phân tích ma trận tương quan giữa các biến nhằm kiểm tra mối liên hệ tuyến tính ban đầu.
• Hồi quy dữ liệu bảng theo 3 mô hình chuẩn: Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
• Kiểm định lựa chọn mô hình: Kiểm định F test (đánh giá giữa Pooled OLS và FEM), kiểm định Breusch & Pagan test (đánh giá giữa Pooled OLS và REM), kiểm định Hausman test (đánh giá giữa FEM và REM).
• Kiểm định các khuyết tật: Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến bằng hệ số VIF, kiểm định hiện tượng tự tương quan và kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi.
• Áp dụng phương pháp hồi quy bình phương nhỏ nhất tổng quát (GLS) nhằm loại bỏ các khuyết tật về phương sai thay đổi và tự tương quan, đảm bảo tính vững của các ước lượng.
• Thảo luận chi tiết kết quả thực nghiệm, đối chiếu hệ số hồi quy của từng biến độc lập với các giả thuyết nghiên cứu H1–H8 và so sánh với kết quả của các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và quốc tế.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Từ kết quả ước lượng mô hình GLS tại Chương 4, Chương 5 đúc kết các phát hiện thực nghiệm và đưa ra câu trả lời trực tiếp cho các câu hỏi nghiên cứu ban đầu. Tác giả trình bày các hàm ý chính sách và khuyến nghị thực tiễn:

• Đối với Ngân hàng Nhà nước: Tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, ban hành các hướng dẫn chi tiết theo lộ trình chuyển đổi từ Basel II sang Basel III; nâng cao cơ chế thanh tra, giám sát an toàn vĩ mô; kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ nợ xấu và quy định trích lập dự phòng rủi ro sát thực tế.
• Đối với ban quản trị các NHTMCP Việt Nam: Tối ưu hóa cơ cấu bảng cân đối kế toán; cân đối giữa tốc độ tăng trưởng quy mô tài sản và năng lực bổ sung vốn tự có; quản lý biên lãi thuần (NIM) bền vững; nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng để kiểm soát nợ xấu và giảm áp lực chi phí dự phòng rủi ro; điều chỉnh chính sách huy động tiền gửi và danh mục cho vay phù hợp với điều kiện lạm phát nhằm bảo đảm hệ số an toàn vốn CAR luôn đạt và vượt chuẩn quy định.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận hoàn thành mục tiêu lượng hóa mối quan hệ giữa các nhân tố vi mô, vĩ mô với hệ số CAR của 20 NHTMCP tại Việt Nam trong giai đoạn 10 năm (2012–2021).

Về mặt học thuật và thực nghiệm, đề tài đã:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về hệ số an toàn vốn theo các thế hệ Hiệp ước Basel (I, II, III) và khung pháp lý của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (Thông tư 41/2016/TT-NHNN, Thông tư 22/2019/TT-NHNN, Thông tư 23/2020/TT-NHNN).
• Lập bảng tổng hợp so sánh các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước, chỉ rõ những khoảng trống và mâu thuẫn về chiều hướng tác động của các biến số ($SIZE$, $DEP$, $ROA$, $LOA$, $LLR$, $NPL$, $INF$) đến hệ số CAR.
• Thiết lập quy trình phân tích kinh tế lượng chuẩn mực đối với dữ liệu bảng, tuần tự kiểm tra Pooled OLS, FEM, REM thông qua kiểm định F, Breusch-Pagan và Hausman; xác định và kiểm soát các khuyết tật mô hình (đa cộng tuyến, tự tương quan, phương sai sai số thay đổi) bằng phương pháp hồi quy GLS.
• Đóng góp bộ bằng chứng thực nghiệm cập nhật cho giai đoạn 2012–2021, thời kỳ hệ thống ngân hàng Việt Nam trải qua sự thay đổi lớn trong tái cơ cấu và chuyển đổi sang chuẩn mực Basel II theo Thông tư 41.
• Cung cấp cơ sở thực chứng để tác giả đề xuất các giải pháp khả thi cho Ngân hàng Nhà nước và các nhà điều hành ngân hàng thương mại cổ phần nhằm duy trì tỷ lệ an toàn vốn ổn định và bền vững.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự xác định một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu:

• Do giới hạn về dữ liệu công bố và tính tương thích của các chỉ tiêu tài chính, mẫu nghiên cứu mới chỉ tập trung vào 20 NHTMCP tại Việt Nam, chưa bao quát khối NHTM Nhà nước và các chi nhánh ngân hàng nước ngoài đang hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam.
• Mẫu dữ liệu dừng lại ở giai đoạn 2012–2021, chưa phản ánh được đầy đủ những biến động kinh tế vĩ mô và điều hành chính sách tiền tệ trong các năm tiếp theo.
• Về mặt biến số thực nghiệm, mô hình chỉ tích hợp biến lạm phát ($INF$) đại diện cho môi trường vĩ mô, chưa đưa các yếu tố vĩ mô quan trọng khác như tốc độ tăng trưởng kinh tế ($GDP$) hay lãi suất thị trường vào mô hình hồi quy.
• Hướng mở rộng cho các nghiên cứu tiếp theo là mở rộng phạm vi mẫu sang toàn bộ các định chế tín dụng trong hệ thống, cập nhật chuỗi thời gian sau năm 2021 và bổ sung các chỉ số đo lường rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động theo chuẩn mực Basel III.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo cụ thể về phương pháp nghiên cứu định lượng ứng dụng trong lĩnh vực ngân hàng, từ khâu thiết lập giả thuyết, thu thập dữ liệu báo cáo tài chính đến quy trình thực hiện kiểm định kinh tế lượng dữ liệu bảng trên phần mềm STATA.
• Người nghiên cứu về quản trị rủi ro ngân hàng: Phần tổng quan cơ sở lý luận cung cấp hệ thống văn bản pháp lý (Thông tư 41/2016/TT-NHNN, Thông tư 22/2019/TT-NHNN) và các mốc chuyển đổi hiệp ước Basel (I, II, III), giúp người đọc nắm vững cấu trúc đo lường hệ số an toàn vốn tại Việt Nam.
• Chuyên viên phân tích tài chính và nhà quản trị ngân hàng: Khung đánh giá 8 yếu tố vi mô và vĩ mô cung cấp góc nhìn đa chiều về các tác nhân ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ số CAR, hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách vốn và quản trị rủi ro thanh khoản.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận đo lường hệ số an toàn vốn (CAR) theo các văn bản pháp luật nào của Việt Nam?

Khóa luận căn cứ vào hai văn bản chủ đạo của Ngân hàng Nhà nước: Thông tư 41/2016/TT-NHNN (quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8% theo chuẩn Basel II, đo lường chi tiết rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động) và Thông tư 22/2019/TT-NHNN (quy định giới hạn tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu riêng lẻ và hợp nhất là 9%). Ngoài ra, tác giả trích dẫn Thông tư 23/2020/TT-NHNN quy định tỷ lệ tối thiểu 9% cho các tổ chức tài chính phi ngân hàng.

Mẫu nghiên cứu thực nghiệm của đề tài được thu thập từ đâu và trong khoảng thời gian nào?

Dữ liệu nghiên cứu là dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của 20 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam trong giai đoạn 10 năm liên tục từ năm 2012 đến năm 2021, thông qua cổng thông tin chính thức của các ngân hàng và website Vietstock.

Mô hình nghiên cứu bao gồm những biến số nào và giả thuyết kỳ vọng ra sao?

Mô hình nghiên cứu xem xét biến phụ thuộc $CAR$ cùng 8 biến giải thích:

• 7 biến vi mô: Quy mô ngân hàng ($SIZE$ - kỳ vọng âm), Tỷ lệ tiền gửi ($DEP$ - kỳ vọng âm), Thu nhập lãi cận biên ($NIM$ - kỳ vọng dương), Tỷ suất sinh lời trên tài sản ($ROA$ - kỳ vọng âm), Tỷ lệ cho vay ($LOA$ - kỳ vọng âm), Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng ($LLR$ - kỳ vọng âm), Tỷ lệ nợ xấu ($NPL$ - kỳ vọng dương).
• 1 biến vĩ mô: Tỷ lệ lạm phát ($INF$ tính từ CPI - kỳ vọng âm).

Tác giả đã sử dụng những kỹ thuật và kiểm định kinh tế lượng nào để lựa chọn và xử lý mô hình?

Khóa luận ước lượng lần lượt ba mô hình: Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Tác giả dùng kiểm định F test để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM, kiểm định Breusch-Pagan test để so sánh Pooled OLS và REM, và kiểm định Hausman test để lựa chọn giữa FEM và REM. Sau đó, tác giả thực hiện kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số VIF, kiểm định tự tương quan, kiểm định phương sai sai số thay đổi và sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát (GLS) để khắc phục các khuyết tật mô hình.

Thực trạng tỷ lệ an toàn vốn của hệ thống NHTM Việt Nam so với khu vực được văn bản mô tả như thế nào?

Theo số liệu thống kê tác giả dẫn chứng, CAR trung bình của khối NHTM Nhà nước đạt 9,04% và khối NHTM cổ phần đạt 12,29% (tính đến tháng 10/2022). Mức bình quân này thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng tại các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á như Indonesia (22,6%), Thái Lan (19,6%), Malaysia (18,5%), Philippines (17,2%) và Singapore (17,1%).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thanh Huyền đã hoàn thành việc khảo sát và lượng hóa các nhân tố ảnh hưởng đến hệ số an toàn vốn (CAR) của 20 NHTMCP tại Việt Nam trong giai đoạn 2012–2021. Đề tài vận dụng phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng với quy trình kiểm định kinh tế lượng chặt chẽ (Pooled OLS, FEM, REM, GLS) dựa trên nền tảng các Hiệp ước Basel và các Thông tư 41/2016/TT-NHNN, Thông tư 22/2019/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước. Kết quả nghiên cứu và các khuyến nghị chính sách cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm có giá trị tham khảo cho công tác quản trị an toàn vốn tại các ngân hàng thương mại cũng như hoạt động nghiên cứu học thuật trong chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, tác giả đã giới thiệu tổng quát về đề tài nghiên cứu, nêu lên tính cấp thiết của đề tài cũng như mục tiêu, câu hỏi, đối tượng và phạm vi nghiên cứu được áp dụng trong đề tài này. Những định hướng trong chương này sẽ là tiền đề để tác giả xây dựng và trình bày nội dung ở các chương tiếp theo. 7 Chƣơng 2: TỔNG QUAN LÝ LUẬN 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HỆ SỐ AN TOÀN VỐN 2.

Khái niệm và ý nghĩa hệ số an toàn vốn Hệ số an toàn vốn CAR (Capital Adequacy Ratio) được xem là công cụ để đo khả năng chi trả các khoản nợ có thời hạn và đảm bảo các rủi ro khác trong hoạt động ngân hàng như rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường,… Vì vậy, có thể nói hệ số CAR là thước đo mức độ an toàn và chống chọi lại những rủi ro trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Tỷ lệ an toàn vốn được quy định trong Thông tư 22/2019 quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng là chỉ số phản ánh mức độ đủ vốn của các ngân hàng dựa trên vốn tự có của ngân hàng. Đồng thời cũng phản ánh mức độ rủi ro của ngân hàng trong các hoạt động. Khái niệm an toàn vốn theo Hiệp ước Basel Vào những năm 1970 đến 1980, một cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới tiềm ẩn đang dần bùng nổ gây trì trệ trên mọi phương diện ngành nghề.

Năm 1974, các Ngân hàng Trung ương và cơ quan giám sát của 10 quốc gia phát triển hay còn biết đến với ký hiệu G10, đã thống nhất thành lập Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (Basel Committee on Banking supervision - BCBS) tại thành phố Basel, Thụy Điển. Mục đích thành lập tổ chức nhằm thắt chặt lại sự kiểm soát hoạt động của các ngân hàng các nước thành viên. Tuy nhiên đến tận 14 năm sau khi thành lập, năm 1988, Ủy ban Basel mới chính thức công bố quy định đầu tiên về hệ thống đo lường vốn tên là Basel I. Hiệp ước này là quy định bắt buộc chấp hành đối với các nước thành viên, tuy nhiên các nước khác trên châu lục cũng đã tình nguyện tham gia.

Nội dung chính của Hiệp ước Basel I là quy định tỷ lệ vốn trên tổng tài sản điều chỉnh theo hệ số rủi ro (RWA) không dưới mức tối thiểu 8%. 8 Để đáp ứng sự đổi mới liên tục phát triển nhanh chóng của thị trường tài chính, sau một thời gian liên tục sửa đổi, tháng 6/2004, Hiệp ước Basel II được Ủy ban Basel ban hành nhằm khắc phục các khuyết điểm Basel I còn mắc phải và quy định nghiêm ngặt hơn về việc chấp hành các quy định của các ngân hàng. Hiệp ước mới có hiệu lực từ năm 2007 đến hết năm 2010. Dù Hiệp ước Basel II đã tiến bộ hơn Basel I và khắc phục được nhiều thiếu sót, song nó nhanh chóng bị “lỗi thời”.

Nền kinh tế thế giới tiếp tục phát triển mạnh mẽ và 1 chu kỳ suy thoái lại tới. Khủng hoảng kinh tế thế giới 2008 nổ ra do bong bóng bất động sản đã tích lũy trước đó bùng nổ, gây ra hậu quả nặng nề cho toàn ngành Ngân hàng thế giới. Ngân hàng đầu tư lớn nhất nước Mỹ bấy giờ - Lehman Brother, với thâm niên trăm năm cũng đã không vượt qua được cú sốc tài chính này và tuyên bố phá sản, dẫn đến hàng loạt tổ chức tài chính khác phá sản theo. Sau khi vượt đợt đại thanh trừng này, Hiệp ước Basel III được ban hành ngày 12/9/2010 nhằm cố gắng ngăn chặn một cuộc khủng hoảng kinh tế khổng lồ khác sẽ xãy ra trong tương lai.

Tóm lại, theo Ủy ban Basel giám sát ngân hàng (The Basel Committee on Banking Supervision - BCBS), hệ số an toàn vốn là một chỉ số kinh tế phản ánh tình trạng vốn của ngân hàng đối với tổng tài sản có điều chỉnh rủi ro. Chỉ số đại diện cho sức mạnh tài chính cũng như phản ánh mức độ an toàn hoạt động của ngân hàng. Ý nghĩa hệ số an toàn vốn Tỷ lệ an toàn vốn là một trong những chỉ tiêu không thể thiếu để đánh giá hoạt động kinh doan của ngân hàng. Thông qua tỷ lệ an toàn vốn, tùy vào mục đích đánh giá có thể đưa ra những kết luận khác nhau: - Đối với ngân hàng, tỷ lệ CAR thể hiện tình trạng vốn hiện tại của ngân hàng và khả năng đảm bảo an toàn trước những rủi ro mà ngân hàng có thể gặp phải trong hoạt động kinh doanh.

Tỷ lệ an toàn vốn còn là thước đo uy tín 9 của ngân hàng, đảm bảo sự an toàn của khách hàng. Đúng như cái tên là tỷ lệ an toàn, tỷ lệ này càng cao, khả năng chống chọi và vượt qua các biến cố tài chính và suy thoái, khủng hoảng kinh tế là càng lớn. - Đối với các nhà quản trị và Ngân hàng Nhà nước, hệ số CAR thể hiện tính an toàn của ngân hàng trong hoạt động kinh doanh. Tỷ lệ này phải cân bằng, phù hợp với bối cảnh kinh tế trong và ngoài nước trong từng thời kì để đảm bảo không ảnh hưởng xấu đến lợi nhuận ngân hàng.

Hệ số an toàn vốn có nét tương đồng với hệ số đòn bẩy tài chính, khi hệ số quá cao có nghĩa ngân hàng đang bỏ lỡ nhiều cơ hội gia tăng lợi nhuận; ngược lại, trong khi hệ số an toàn vốn quá thấp chứng tỏ rằng ngân hàng đang đối diện trước những nguy cơ tiềm tàng lên quan đến vốn là rất lớn. Từ tỷ lệ CAR, cùng với phân tích các số liệu về nền kinh tế, NHNN có thể kịp thời đưa ra các quy định nhằm kiểm soát, cải thiện hoạt động kinh doanh ngân hàng, từ đó phát triển nền kinh tế đất nước. - Hệ số an toàn vốn còn được sử dụng đối với các nhà đầu tư, dùng để đánh giá mức độ rủi ro khi đầu tư. Tuy theo “khẩu vị” và chiến lược của mỗi nhà đầu tư, dựa vào tỷ lệ an toàn vốn, các nhà đầu tư có thể đưa ra quyết định chọn ngân hàng đầu tư phù hợp.

Đo lƣờng hệ số an toàn vốn 2. Theo Hiệp ước Basel Ủy Ban Basel ban hành các Hiệp ước mới nhằm cải tiến, khắc phục các thiếu sót của Hiệp ước cũ theo thời gian. Hiện nay, Ủy ban Basel đã ban hành ba Hiệp ước Basel I, II và III.  Đo lường theo Hiệp ước Basel I Năm 1988, Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng ban hành hệ thống đo lường vốn và rủi ro tín dụng Basel I.

Theo yêu cầu của Basel I các ngân hàng phải duy trì tỷ lệ vốn bắt buộc trên tổng tài sản điều chỉnh theo hệ số rủi ro (CAR) ở mức tối thiểu 10 8%. Đồng thời, Hiệp ước Basel I đã định nghĩa rõ ràng về các nguồn vốn của ngân hàng và phân loại theo mức độ chủ động của từng loại vốn. Các nguồn vốn được chia làm 3 cấp với mức độ tin cậy giảm dần từ cấp 1 tới cấp 3. Vốn cấp 3 không được sử dụng để xác định tỷ lệ an toàn vốn vì có mức độ tin cậy thấp nhất.

Basel I phân loại tài sản theo 4 loại mức rủi ro khác nhau là 0%, 20%, 50% và 100%. Mức độ rủi ro của các tài sản chỉ căn cứ nhóm khách hàng vay và tài sản đảm bảo của khoản vay mà không căn cứ vào quy mô món, thời hạn vay cũng như chỉ số tín nhiệm của khách hàng. Vì thế các quy định đo lường của Basel I mang tính tương đối. Ngoài ra Basel I chỉ mới tính đến rủi ro tín dụng mà chưa tính đến rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường.

 Đo lường theo Hiệp ước Basel II Năm 2004, Ủy ban Basel ban hành Basel II áp dụng thực hiện từ năm 2007 đến hết năm 2010. Nội dung Basel II gồm 3 trụ cột chính: trụ cột thứ nhất liên quan đến quy định tiếp tục duy trì tỷ lệ vốn bắt buộc, trụ cột 2 và 3 quy định cụ thể hơn và nghiêm ngặt hơn quy trình đánh giá hoạt động và công bố thông tin. Theo trụ cột 1 tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu vẫn là 8% như quy định ở Basel I, tuy nhiên phần mẫu số để tính CAR là hệ số rủi ro của tài sản không chỉ phụ thuộc vào loại tài sản đảm khoản vay bảo và nhóm khách hàng vay mà còn phụ thuộc độ nhạy cảm từng loại tài sản đảm bảo và điểm tín nhiệm khách hàng vay. Sự thay đổi đã cải thiện một số thiếu sót trong quy định trước đó.

 Đo lường theo Hiệp ước Basel III Mặc dù đã liên tục cải tiến và ban hành hai Hiệp ước Basel I và Basel II, tuy nhiên những quy định vẫn chưa đủ để giúp các ngân hàng vượt qua các đợt khủng hoảng. Vào ngày 12/9/2010 Ủy ban Basel ban hành Hiệp ước Basel III có hiệu lực từ năm 2013 đến hết năm 2019. Basel III đưa ra tiêu chuẩn về thanh khoản đối với các ngân hàng, cụ thể: Ngân hàng buộc phải dự trữ tỷ lệ tài sản có tính thanh khoản và chất lượng cao để đảm bảo chi trả cho các khủng khoảng, khó khăn có thể xãy ra bất kì lúc nào. Đồng thời, Hiệp ước cũng đề ra phương pháp giám sát ngân hàng mới là 11 phương pháp giám sát vĩ mô.

Các yêu cầu trong quy định lần này có ảnh hưởng lớn đến cơ cấu ngân hàng, vì vậy cần thời gian để ngân hàng ở các quốc gia thành viên có thể áp dụng thực hiện. Công thức tính hệ số an toàn vốn theo từng thời kỳ của Basel Nguồn: Tổng hợp từ trang www. Theo quy định tại Việt Nam Hiện nay các ngân hàng vẫn áp dụng quy định từ Thông tư 41/2016 TT-NHNN, tỷ lệ an toàn vốn CAR được xác định bằng công thức: Trong đó: C: Vốn tự có R WA : Tổng tài sản tính theo rủi ro tín dụng : Vốn yêu cầu cho rủi ro tín dụng : Vốn yêu cầu cho rủi ro thị trường 12 Ngoài ra, theo Thông tư 22/2019/TT-NHNN, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu riêng lẻ và tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu hợp nhất của các ngân hàng.