Các Tội Xâm Phạm Sở Hữu Không Có Tính Chiếm Đoạt Theo Bộ Luật Hình Sự Năm 1999

Luận văn phân tích các tội xâm phạm sở hữu không chiếm đoạt theo bộ luật hình sự 1999, dựa trên thực tiễn xét xử tại Hà Nội giai đoạn 2007-2012.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy Hồng
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Quốc Toản
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Các Tội Xâm Phạm Sở Hữu Không Có Tính Chiếm Đoạt Theo Bộ Luật Hình Sự 1999
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt
• 1.1.2. Ý nghĩa của việc quy định các tội phạm xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt
• 1.2. KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN TRƯỚC KHI BAN HÀNH BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 QUY ĐỊNH VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT
• 1.2.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985
• 1.2.2. Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999
• 1.3. QUY ĐỊNH VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT TRONG LUẬT HÌNH SỰ MỘT SỐ NƯỚC
• 1.3.1. Bộ luật hình sự của Trung Quốc
• 1.3.2. Bộ luật hình sự của Liên bang Nga
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. CÁC DẤU HIỆU PHÁP LÝ ĐẶC TRƯNG CHUNG CỦA CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT
• 2.1.1. Khách thể của tội phạm
• 2.1.2. Mặt khách quan của tội phạm
• 2.1.3. Mặt chủ quan của tội phạm
• 2.1.4. Chủ thể của tội phạm
• 2.2. PHÂN BIỆT CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999
• 2.3. THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.4. NHỮNG TỒN TẠI, VƯỚNG MẮC TRONG THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ NHỮNG NGUYÊN NHÂN CỦA NÓ
• 2.4.1. Những tồn tại, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng các quy định về các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt theo Bộ luật hình sự năm 1999 trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 2.4.2. Nguyên nhân của các tồn tại, hạn chế trong áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT
• 3.1. SỰ CẦN THIẾT PHẢI HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT
• 3.3. NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.3.1. Nhóm giải pháp về tổ chức cán bộ và chuyên môn nghiệp vụ
• 3.3.2. Nhóm giải pháp về tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Các Tội Xâm Phạm Sở Hữu Không Chiếm Đoạt BLHS

Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, vấn đề lợi ích vật chất luôn là căn nguyên của nhiều xung đột. Do đó, việc bảo đảm quyền sở hữu các lợi ích vật chất luôn được các nhà nước trên thế giới quan tâm và bảo hộ. Ở Việt Nam, quyền sở hữu là một trong những quyền cơ bản, bất khả xâm phạm của công dân, được ghi nhận tại Điều 32 Hiến pháp năm 2013. Quyền này còn được thể hiện cụ thể hơn trong các đạo luật và văn bản quy phạm pháp luật trên mọi lĩnh vực như hình sự, dân sự, kinh tế. Trong pháp luật dân sự, tài sản và quyền sở hữu tài sản là một trong những vấn đề quan trọng, được quy định cụ thể tại Phần thứ hai “Tài sản và quyền sở hữu” của Bộ luật dân sự năm 2005. Trong pháp luật hình sự, quyền sở hữu được bảo hộ thông qua các điều luật thuộc Chương XIV “Các tội xâm phạm sở hữu” của Bộ luật Hình sự 1999, là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân. Cùng với tiến trình xây dựng đất nước, pháp luật hình sự về vấn đề sở hữu từng bước được thiết lập và ngày càng hoàn thiện, đi vào cuộc sống và phát huy tác dụng của nó.

1.1. Khái Niệm Quyền Sở Hữu và Tầm Quan Trọng Bảo Vệ

Quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của pháp luật (Điều 164 Bộ Luật dân sự năm 2005). Đây là ba quyền năng cơ bản hợp thành quyền sở hữu. Quyền chiếm hữu tài sản là quyền của chủ tài sản tự mình nắm giữ, quản lý tài sản thuộc sở hữu của mình. Quyền sử dụng tài sản là quyền của chủ sở hữu khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản. Quyền định đoạt tài sản là quyền của chủ sở hữu chuyển giao quyền sở hữu của mình cho người khác hoặc từ bỏ quyền sở hữu tài sản của mình. Việc bảo vệ quyền sở hữu là yếu tố then chốt để duy trì trật tự xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế.

1.2. Phân Biệt Tội Xâm Phạm Sở Hữu Có và Không Chiếm Đoạt

Hành vi phạm tội về sở hữu có thể xâm phạm cả ba quyền năng thuộc quyền sở hữu tài sản của chủ sở hữu như tội cướp tài sản, trộm cắp tài sản… nhưng cũng có tội phạm chỉ xâm hại một trong các quyền năng thuộc quyền sở hữu như tội chiếm giữ trái phép tài sản, tội sử dụng trái phép tài sản… Đối với một số tội, tuy có hành vi xâm phạm quyền sở hữu nhưng không phải là tội xâm phạm sở hữu và không được các nhà làm luật quy định ở chương “Các tội xâm phạm sở hữu”. Điều này xuất phát từ bản chất của hành vi phạm tội là ngoài việc xâm phạm quan hệ sở hữu, hành vi này còn đồng thời xâm phạm quan hệ xã hội khác và sự xâm phạm này mới thể hiện được đầy đủ nhất bản chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi.

II. Cách Nhận Diện Các Dấu Hiệu Pháp Lý Tội Xâm Phạm Sở Hữu

Để xác định một hành vi có phải là tội xâm phạm sở hữu hay không, cần xem xét các dấu hiệu pháp lý đặc trưng. Các dấu hiệu này bao gồm: khách thể của tội phạm (quan hệ sở hữu), mặt khách quan của tội phạm (hành vi xâm phạm), mặt chủ quan của tội phạm (lỗi cố ý hoặc vô ý), và chủ thể của tội phạm (người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự). Việc xác định đúng các dấu hiệu này là cơ sở để phân biệt các tội xâm phạm sở hữu với các hành vi vi phạm pháp luật khác, cũng như phân biệt các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt với các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt.

2.1. Khách Thể Của Tội Xâm Phạm Sở Hữu Không Chiếm Đoạt

Khách thể của tội xâm phạm sở hữu là quan hệ xã hội liên quan đến quyền sở hữu tài sản. Cụ thể, đó là quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu. Các hành vi xâm phạm đến các quyền này đều có thể cấu thành tội phạm xâm phạm sở hữu. Tuy nhiên, đối với các tội không có tính chiếm đoạt, hành vi xâm phạm không nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản, mà chỉ gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho tài sản.

2.2. Mặt Khách Quan Của Tội Phạm Hành Vi và Hậu Quả

Mặt khách quan của tội phạm thể hiện ở hành vi xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản. Hành vi này có thể là hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, sử dụng trái phép tài sản, hoặc chiếm giữ trái phép tài sản. Hậu quả của hành vi là gây thiệt hại về vật chất cho chủ sở hữu tài sản. Mức độ thiệt hại là một trong những yếu tố quan trọng để định khung hình phạt cho tội xâm phạm sở hữu.

2.3. Mặt Chủ Quan Lỗi Cố Ý và Vô Ý Trong Tội Xâm Phạm

Mặt chủ quan của tội phạm thể hiện ở lỗi của người thực hiện hành vi. Lỗi có thể là cố ý hoặc vô ý. Đối với các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt, lỗi thường là cố ý, tức là người phạm tội nhận thức được hành vi của mình là gây thiệt hại cho tài sản của người khác, nhưng vẫn thực hiện. Tuy nhiên, cũng có trường hợp lỗi là vô ý, ví dụ như vô ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản của người khác.

III. Hướng Dẫn Phân Biệt Tội Chiếm Đoạt và Không Chiếm Đoạt BLHS

Điểm khác biệt cơ bản giữa tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt và tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt nằm ở mục đích của hành vi phạm tội. Các tội chiếm đoạt (như trộm cắp, cướp, lừa đảo) đều có mục đích là chiếm đoạt tài sản của người khác để làm của riêng. Trong khi đó, các tội không chiếm đoạt (như hủy hoại tài sản, sử dụng trái phép tài sản) không có mục đích này. Việc phân biệt rõ ràng giữa hai loại tội này là rất quan trọng để áp dụng đúng các quy định của pháp luật và đảm bảo công bằng trong xét xử.

3.1. Dấu Hiệu Chiếm Đoạt Mục Đích và Hành Vi Chiếm Giữ

Dấu hiệu chiếm đoạt là yếu tố then chốt để phân biệt các tội xâm phạm sở hữu. Mục đích chiếm đoạt thể hiện ở việc người phạm tội mong muốn chiếm giữ, sử dụng hoặc định đoạt tài sản của người khác như tài sản của mình. Hành vi chiếm giữ có thể là lén lút (trộm cắp), công khai (cướp), hoặc thông qua gian dối (lừa đảo). Nếu không có mục đích chiếm đoạt, hành vi đó không cấu thành tội chiếm đoạt.

3.2. Tội Không Chiếm Đoạt Thiệt Hại Tài Sản và Mục Đích Khác

Đối với các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt, hành vi phạm tội không nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản, mà chỉ gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho tài sản. Ví dụ, hành vi hủy hoại tài sản có thể xuất phát từ động cơ trả thù, ghen tuông, hoặc do vô ý. Trong trường hợp này, người phạm tội không mong muốn chiếm giữ tài sản, mà chỉ muốn gây thiệt hại cho chủ sở hữu.

IV. Thực Tiễn Áp Dụng BLHS về Tội Xâm Phạm Sở Hữu Tại Hà Nội

Thực tiễn xét xử các tội xâm phạm sở hữu nói chung và các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt nói riêng trên địa bàn thành phố Hà Nội cho thấy, số lượng các vụ án loại này có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc nắm vững các quy định của pháp luật, thu thập chứng cứ đầy đủ, và đánh giá đúng bản chất của hành vi phạm tội. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để nâng cao nhận thức của người dân về quyền sở hữu và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu.

4.1. Thống Kê Số Vụ Án Xâm Phạm Sở Hữu Không Chiếm Đoạt

Số liệu thống kê cho thấy, số vụ án xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Hà Nội có xu hướng tăng lên trong giai đoạn 2007-2012. Các loại tội phạm phổ biến bao gồm hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, sử dụng trái phép tài sản, và vô ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản. Tuy nhiên, số lượng các vụ án loại này vẫn ít hơn so với các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt.

4.2. Khó Khăn và Vướng Mắc Trong Quá Trình Điều Tra Xét Xử

Trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt, các cơ quan tiến hành tố tụng thường gặp phải một số khó khăn và vướng mắc. Chẳng hạn, việc xác định giá trị tài sản bị thiệt hại, việc chứng minh lỗi của người phạm tội, và việc phân biệt giữa hành vi vi phạm hành chính và hành vi phạm tội hình sự. Ngoài ra, một số quy định của pháp luật còn chưa rõ ràng, gây khó khăn cho việc áp dụng.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Tội Xâm Phạm Sở Hữu

Để nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt, cần có các giải pháp đồng bộ, bao gồm hoàn thiện các quy định của pháp luật, nâng cao năng lực của các cơ quan tiến hành tố tụng, và tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Đặc biệt, cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định còn chưa rõ ràng, chưa phù hợp với thực tiễn, nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu.

5.1. Sửa Đổi Bổ Sung Quy Định Về Định Giá Tài Sản Thiệt Hại

Một trong những vấn đề cần được giải quyết là quy định về định giá tài sản bị thiệt hại. Hiện nay, việc định giá tài sản còn gặp nhiều khó khăn, do thiếu các tiêu chuẩn, quy trình thống nhất. Do đó, cần có quy định cụ thể hơn về vấn đề này, nhằm đảm bảo tính chính xác, khách quan trong việc xác định giá trị tài sản bị thiệt hại.

5.2. Nâng Cao Năng Lực Của Cán Bộ Điều Tra Xét Xử

Cần nâng cao năng lực của cán bộ điều tra, truy tố và xét xử các tội xâm phạm sở hữu, thông qua các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ. Cán bộ cần được trang bị kiến thức pháp luật đầy đủ, kỹ năng thu thập chứng cứ, và khả năng đánh giá chứng cứ một cách khách quan, toàn diện.

VI. Tương Lai Pháp Luật Về Tội Xâm Phạm Sở Hữu Không Chiếm Đoạt

Trong bối cảnh kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, tình hình tội phạm xâm phạm sở hữu nói chung và tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt nói riêng sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp. Do đó, việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về vấn đề này là một nhiệm vụ quan trọng, góp phần bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân, đảm bảo trật tự an toàn xã hội.

6.1. Dự Báo Xu Hướng Tội Phạm Xâm Phạm Sở Hữu Mới

Cần dự báo các xu hướng tội phạm xâm phạm sở hữu mới, đặc biệt là các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao. Đồng thời, cần nghiên cứu, đánh giá các yếu tố tác động đến tình hình tội phạm, nhằm đưa ra các giải pháp phòng ngừa, đấu tranh hiệu quả.

6.2. Đề Xuất Chính Sách Hình Sự Phù Hợp Với Bối Cảnh Mới

Cần đề xuất các chính sách hình sự phù hợp với bối cảnh mới, nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, đồng thời tạo điều kiện cho người phạm tội sửa chữa lỗi lầm, tái hòa nhập cộng đồng. Đặc biệt, cần chú trọng đến các biện pháp phòng ngừa tội phạm, thông qua giáo dục, tuyên truyền, và tạo việc làm cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam, các tội phạm xâm phạm quyền sở hữu luôn chiếm tỷ trọng cao nhất, dao động từ 35% đến 45% tổng số các vụ án hình sự thụ lý hàng năm. Quyền sở hữu tài sản là quyền hiến định bất khả xâm phạm được ghi nhận tại Điều 32 Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể hóa trong 118 điều thuộc Bộ luật Dân sự năm 2005, cũng như 13 điều luật (từ Điều 133 đến Điều 145) thuộc Chương XIV Bộ luật Hình sự năm 1999. Khác với nhóm tội có tính chiếm đoạt (như trộm cắp, cướp tài sản chiếm trên 90% cơ cấu tội phạm sở hữu), nhóm tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt quy định từ Điều 141 đến Điều 145 tuy có tần suất phát sinh thấp hơn nhưng tính chất pháp lý lại vô cùng phức tạp, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản cho Nhà nước, tổ chức và công dân.

Mục tiêu nghiên cứu cốt lõi của đề tài là làm sáng tỏ bản chất pháp lý, đặc điểm cấu thành và ranh giới phân định của nhóm tội phạm này, đồng thời đánh giá toàn diện thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân hai cấp thành phố Hà Nội trong giai đoạn 6 năm (2007 - 2012). Luận văn xác định rõ những khoảng trống pháp lý, các xung đột quan điểm trong định tội danh, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp và tư pháp đồng bộ nhằm giảm thiểu tỷ lệ án bị hủy, sửa và nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm kinh tế - sở hữu trong thời kỳ phát triển kinh tế thị trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý luận khoa học luật hình sự Việt Nam về 4 yếu tố cấu thành tội phạm: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan. Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ với lý thuyết quyền sở hữu trong luật dân sự, bao gồm 3 quyền năng cơ bản: quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản.

Hệ thống khái niệm nền tảng được xây dựng và chuẩn hóa gồm:

• Quyền sở hữu tài sản: Quan hệ pháp luật bảo hộ các lợi ích vật chất hợp pháp gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản.
• Tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt: Hành vi nguy hiểm cho xã hội do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi luật định thực hiện có lỗi, xâm phạm quyền sở hữu nhưng không nhằm mục đích chuyển dịch trái phép tài sản thành của mình mà gây thiệt hại thông qua hủy hoại, làm hư hỏng, chiếm giữ trái phép, sử dụng trái phép hoặc thiếu trách nhiệm.
• Cấu thành tội phạm vật chất: Mô hình cấu thành bắt buộc phải có đầy đủ hành vi khách quan, hậu quả thiệt hại tài sản thực tế và mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hành vi và hậu quả.
• Kỹ thuật cá thể hóa hình phạt: Nguyên tắc định khung và quyết định hình phạt tương xứng với mức độ thiệt hại và nhân thân người phạm tội.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử với các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học. Nguồn dữ liệu thực chứng được thu thập từ 1.250 hồ sơ vụ án xâm phạm sở hữu tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội và 29 Tòa án nhân dân quận, huyện, thị xã trực thuộc trong mốc thời gian 2007 - 2012. Từ tổng thể dữ liệu, tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích để lọc ra 186 bản án sơ thẩm và phúc thẩm xét xử về các tội danh không có tính chiếm đoạt theo các điều từ Điều 141 đến Điều 145 Bộ luật Hình sự 1999.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê xã hội học để định lượng cơ cấu tội phạm, kết hợp phương pháp phân tích - tổng hợp án lệ nhằm chỉ ra các sai sót điển hình trong áp dụng pháp luật. Ngoài ra, phương pháp luật học so sánh được triển khai thông qua việc đối chiếu quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam với 14 điều luật thuộc Chương V Bộ luật Hình sự Trung Quốc năm 1997 và 11 điều luật thuộc Chương 21 Bộ luật Hình sự Liên bang Nga năm 1996, tạo cơ sở lý luận vững chắc cho việc kiến nghị sửa đổi luật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tiễn xét xử giai đoạn 2007 - 2012 tại ngành Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội cho thấy những xu hướng và đặc điểm nổi bật sau:

• Cơ cấu án không đồng đều: Các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt chỉ chiếm khoảng 3,8% đến 5,2% tổng số án xâm phạm sở hữu được xét xử sơ thẩm tại Hà Nội, trong khi nhóm tội có tính chiếm đoạt chiếm tới 94,8% đến 96,2%.
• Sự áp đảo của Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản: Trong 186 vụ án thuộc nhóm tội không có tính chiếm đoạt, Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 143) chiếm vị trí tuyệt đối với 165 vụ (tương đương 88,7% tổng số vụ). Các tội danh khác như Tội chiếm giữ trái phép tài sản (Điều 141) chỉ chiếm 4,3%, Tội sử dụng trái phép tài sản (Điều 142) chiếm 2,1%, Tội vô ý gây thiệt hại nghiêm trọng (Điều 145) chiếm 3,8% và Tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản Nhà nước (Điều 144) chiếm 1,1%.
• Đặc điểm phân hóa hình phạt: Khoảng 62% người phạm tội theo Điều 143 được áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù nhưng cho hưởng án treo do đã tự nguyện bồi thường khắc phục hậu quả vật chất. Tuy nhiên, mức độ áp dụng hình phạt tiền bổ sung chỉ đạt khoảng 15% tổng số bị cáo bị kết án.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu xét xử phản ánh rõ nét qua các bảng phân tích thống kê và biểu đồ cột so sánh theo từng năm từ 2007 đến 2012. Tình trạng mất cân đối trong cơ cấu khởi tố và xét xử xuất phát từ nhiều nguyên nhân thực tiễn:

Thứ nhất, ranh giới giữa quan hệ dân sự, kinh tế với tội phạm hình sự đối với hành vi chiếm giữ trái phép (Điều 141) và sử dụng trái phép tài sản (Điều 142) rất mong manh. Thiếu vắng các hướng dẫn cụ thể thay thế cho Thông tư liên tịch số 02/2001/TTLN khiến cơ quan điều tra và Viện kiểm sát e ngại xử lý hình sự vì sợ phát sinh bồi thường oan sai.

Thứ hai, định lượng giá trị tài sản làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự có sự chênh lệch lớn giữa các tội danh (Điều 143 quy định từ 500.000 đồng, Điều 141 từ 5.000.000 đồng, Điều 142 từ 50.000.000 đồng). Quy định này dẫn đến việc xử lý thiếu thống nhất khi trượt giá tiền tệ diễn ra nhanh chóng qua các năm.

So sánh với pháp luật Liên bang Nga (Điều 166 quy định riêng về chiếm giữ trái phép phương tiện giao thông) và Trung Quốc (Điều 275 và 276 quy định cụ thể mức phạt cải tạo lao động), pháp luật Việt Nam thời kỳ này bộc lộ hạn chế khi hệ thống hình phạt thiếu tính linh hoạt, còn duy trì hình phạt cảnh cáo và cải tạo không giam giữ kém hiệu quả răn đe thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp luật và nâng cao chất lượng xét xử đối với nhóm tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Hoàn thiện quy định lập pháp trong Bộ luật Hình sự: Sửa đổi, nâng mức định lượng giá trị tài sản tối thiểu để truy cứu trách nhiệm hình sự tại Điều 143 từ 500.000 đồng lên 2.000.000 đồng nhằm bảo đảm tính tương thích với biến động kinh tế và giảm áp lực tư pháp; đồng thời loại bỏ hình phạt cảnh cáo, bổ sung hình phạt lao động phục vụ cộng đồng. Chủ thể thực hiện: Quốc hội. Lộ trình thực hiện: Giai đoạn xây dựng Bộ luật Hình sự mới.
• Ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật thống nhất: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao phối hợp Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành Nghị quyết hướng dẫn chi tiết các dấu hiệu như "đã yêu cầu giao lại mà cố tình không trả", "sử dụng trái phép tài sản gây hậu quả nghiêm trọng", hướng tới mục tiêu giảm 100% tình trạng hủy, sửa án do nhầm lẫn giữa vi phạm dân sự và tội phạm hình sự. Lộ trình: Hoàn thành trong giai đoạn 2015 - 2016.
• Chuẩn hóa quy trình giám định và định giá tài sản: Thành lập các hội đồng định giá tài sản chuyên trách, ứng dụng quy chuẩn định giá độc lập để xác định chính xác giá trị thiệt hại trong các vụ án cố ý làm hư hỏng tài sản, giảm thời gian giải quyết vụ án xuống dưới 60 ngày đối với các vụ án phức tạp. Chủ thể: Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và các cơ quan tố tụng.
• Nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ tư pháp: Tổ chức 4 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm cho 100% Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Kiểm sát viên hai cấp tại Hà Nội về kỹ năng phân tích lỗi cố ý, vô ý và phương pháp thu thập chứng cứ chứng minh ý thức không chiếm đoạt tài sản. Lộ trình: Thực hiện thường niên trong giai đoạn 2015 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân: Cung cấp cẩm nang thực tiễn và căn cứ pháp lý sắc bén để phân định ranh giới giữa các tội danh tương tự (Điều 141 so với Điều 140; Điều 143 so với Điều 145), giúp lượng hình chính xác, đúng pháp luật.
• Điều tra viên và Kiểm sát viên: Hỗ trợ tài liệu tham khảo trong quá trình lập hồ sơ kiểm sát, đánh giá chứng cứ vật chất và xác định chính xác mục đích phạm tội, hạn chế tối đa nguy cơ hình sự hóa quan hệ dân sự.
• Luật sư và Chuyên viên tư vấn pháp lý: Cung cấp hệ thống luận cứ khoa học để xây dựng phương án bào chữa, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho thân chủ trong các vụ án tranh chấp tài sản có dấu hiệu chuyển hóa thành tội phạm sở hữu.
• Giảng viên, Học viên cao học và Nghiên cứu sinh ngành Luật: Nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp nghiên cứu thực tiễn xét xử, kỹ thuật lập pháp hình sự so sánh và phát triển lý thuyết định tội danh.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu then chốt để phân biệt tội có tính chiếm đoạt và không có tính chiếm đoạt là gì? Dấu hiệu then chốt nằm ở ý thức chủ quan và mục đích hành vi. Tội có tính chiếm đoạt (Điều 133-140) luôn kèm theo mục đích dịch chuyển trái phép tài sản của người khác thành của mình vĩnh viễn. Trong khi đó, nhóm tội không có tính chiếm đoạt (Điều 141-145) chỉ làm mất quyền năng sử dụng tạm thời, làm biến dạng, tiêu hủy tài sản hoặc chiếm giữ tài sản do nhặt được, giao nhầm mà không có ý định chiếm đoạt từ đầu.

Mức định lượng giá trị tài sản tối thiểu để khởi tố theo Điều 143 Bộ luật Hình sự 1999 là bao nhiêu? Theo quy định tại Khoản 1 Điều 143 Bộ luật Hình sự 1999, hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác phải gây thiệt hại từ 500.000 đồng trở lên, hoặc dưới 500.000 đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính, kết án chưa xóa án tích mà còn vi phạm mới cấu thành tội phạm.

Tại sao Tội hủy hoại tài sản (Điều 143) chiếm tới hơn 88% số vụ án không có tính chiếm đoạt tại Hà Nội? Do đặc thù đô thị hóa và xung đột dân sinh gia tăng trong giai đoạn 2007 - 2012, các mâu thuẫn cá nhân, tranh chấp đất đai, cạnh tranh kinh doanh thường bộc phát thành hành vi đập phá, đốt cháy tài sản của đối phương. Bên cạnh đó, hành vi hủy hoại để lại hiện trường vật chất rõ ràng, dễ phát hiện và giám định thiệt hại hơn so với các tội danh mang tính chất quản lý hay chiếm giữ ngầm.

Chủ thể của các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt là chủ thể thường hay đặc biệt? Phần lớn các tội thuộc nhóm này (Điều 141, 142, 143, 145) có chủ thể thường là người từ đủ 16 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự (riêng Khoản 3, Khoản 4 Điều 143 áp dụng với người từ đủ 14 tuổi). Duy nhất Điều 144 (Tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản Nhà nước) đòi hỏi chủ thể đặc biệt là người có nhiệm vụ trực tiếp trong công tác quản lý tài sản Nhà nước.

Kinh nghiệm lập pháp của Liên bang Nga và Trung Quốc mang lại bài học gì cho Việt Nam? Pháp luật Liên bang Nga (khung hình phạt tối đa 12 năm tù) và Trung Quốc (khung hình phạt tối đa 7 năm tù) cho thấy sự cần thiết của việc đa dạng hóa các chế tài phi tù đày như cải tạo lao động, lao động công ích bắt buộc, đồng thời mô tả cụ thể từng phương thức thực hiện hành vi trong cấu thành định tội để hạn chế tùy nghi trong xét xử.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và các dấu hiệu pháp lý đặc thù của nhóm 5 tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt theo Bộ luật Hình sự năm 1999.
• Phân tích thực chứng bức tranh xét xử 6 năm (2007 - 2012) tại Hà Nội qua 186 vụ án, chỉ rõ sự áp đảo của Điều 143 (88,7%) và các khó khăn trong xử lý Điều 141, 142, 144.
• Làm rõ nguyên nhân sâu xa của tình trạng lúng túng trong định tội danh bắt nguồn từ sự thiếu hụt văn bản hướng dẫn và định lượng tài sản chưa theo kịp thực tế kinh tế.
• Khái quát kinh nghiệm lập pháp tiến bộ của Nga và Trung Quốc, tạo cơ sở thực tiễn cho việc đổi mới hệ thống chế tài hình sự Việt Nam.
• Đề xuất lộ trình đồng bộ gồm 4 nhóm giải pháp lập pháp, hướng dẫn tư pháp, định giá tài sản và đào tạo cán bộ hướng tới giai đoạn 2015 - 2020.

Nghiên cứu này là tài liệu chuyên khảo quan trọng phục vụ công tác lập pháp và hoạt động tố tụng hình sự. Quý độc giả, chuyên gia pháp lý và học viên có thể khai thác toàn văn luận văn để củng cố kỹ năng định tội danh và áp dụng pháp luật chuẩn xác trong thực tiễn tư pháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU KHÔNG CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm và đặc điểm của các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt Ở bất kỳ xã hội nào cũng tồn tại những cách thức nhất định để chiếm giữ, làm chủ của cải vật chất và trong quá trình thực hiện những cách thức đó xuất hiện quan hệ giữa ngƣời với ngƣời đối với những của cải vật chất đó. Mối quan hệ đó là quan hệ sở hữu.

Quan hệ sở hữu là quan hệ xã hội xuất hiện, tồn tại và phát triển nhƣ một tất yếu khách quan trong đời sống xã hội loại ngƣời, là hình thức xã hội của sự chiếm hữu của cải vật chất. Nó đƣợc luật hoá hành quyền sở hữu. Theo Điều 164 Bộ Luật dân sự năm 2005 thì “quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của pháp luật” [27, tr. Đây là ba quyền năng cơ bản hợp thành quyền sở hữu.

Quyền chiếm hữu tài sản là quyền của chủ tài sản tự mình nắm giữ, quản lý tài sản thuộc sở hữu của mình. Thông thƣờng quyền chiếm hữu đƣợc thực hiện bởi chủ sở hữu tài sản. Nhƣng ngƣời ngƣời không phải là chủ sở hữu tài sản cũng có quyền chiếm hữu tài sản trong trƣờng hợp đƣợc chủ sở hữu chuyển giao hoặc do pháp luật quy định đƣợc nắm giữ, quản lý tài sản (Điều 182 BLDS). 7 z Quyền sử dụng tài sản là quyền của chủ sở hữu khai thác công dụng, hƣởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản, trong đó hoa lợi là sản vật do tự nhiên mang lại và lợi tức là các khoản thu lời đƣợc từ việc khai thác tài sản.

Ngƣời không phải là chủ sở hữu tài sản cũng có quyền sử dụng tài sản trong trƣờng hợp đƣợc chủ sở hữu giao quyền sử dụng tài sản thông qua hợp đồng hay do pháp luật quy định (Điều 192 BLDS). Quyền định đoạt tài sản là quyền của chủ sở hữu chuyển giao quyền sở hữu của mình cho ngƣời khác hoặc chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu tài sản của mình thông qua các hình thức chuyển giao quyền sở hữu nhƣ bán, chuyển nhƣợng, tặng cho, để thừa kế… Trong quá trình thực hiện các quyền nêu trên, chủ sở hữu có thể trực tiếp hoặc ủy quyền cho ngƣời khác thay mình thực hiện các quyền chiếm hữu, sử dụng và quyền định đoạt tài sản thuộc sở hữu của mình theo ý chí của chủ sở hữu nhƣng không đƣợc gây thiệt hại hoặc làm ảnh hƣởng đến lợi ích của nhà nƣớc, lợi ích công cộng và quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời khác. Quyền sở hữu tài sản đƣợc ghi nhận trong Hiến pháp, đƣợc pháp luật tôn trọng và bảo vệ thông qua các quy định pháp luật trên các lĩnh vực nhƣ dân sự, hình sự, kinh doanh thƣơng mại. Trong pháp luật hình sự, quyền sở hữu tài sản đƣợc bảo hộ thông qua các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam tại chƣơng “Các tội phạm xâm phạm sở hữu”.

Và quyền sở hữu ở đây là quyền sở hữu về tài sản mà không phải quyền sở hữu công nghiệp hay sở hữu trí tuệ. Vì vậy mọi hành vi gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho quan hệ sở hữu là những hành vi xâm phạm các quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của chủ sở hữu. Tuy nhiên, hành vi phạm tội về sở hữu có thể xâm phạm cả ba quyền năng thuộc quyền sở hữu tài sản của chủ sở hữu nhƣ tội cƣớp tài sản, trộm cắp tài sản… nhƣng cũng có tội phạm chỉ xâm hại một trong các quyền năng 8 z thuộc quyền sở hữu nhƣ tội chiếm giữ trái phép tài sản, tội sử dụng trái phép tài sản… Đối với một số tội, tuy có hành vi xâm phạm quyền sở hữu nhƣng không phải là tội xâm phạm sở hữu và không đƣợc các nhà làm luật quy định ở chƣơng “Các tội xâm phạm sở hữu”. Điều này xuất phát từ bản chất của hành vi phạm tội là ngoài việc xâm phạm quan hệ sở hữu, hành vi này còn đồng thời xâm phạm quan hệ xã hội khác và sự xâm phạm này mới thể hiện đƣợc đầy đủ nhất bản chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi, thì trong trƣờng hợp đó khách thể của tội phạm không phải là quan hệ sở hữu.

Ví dụ nhƣ hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức qua đó xâm phạm quyền sở hữu tài sản của cơ quan, tổ chức đó. Nhƣ vậy, hành vi nhƣ thế nào bị coi là tội phạm xâm phạm sở hữu? Hiện có rất nhiều quan điểm xung quanh vấn đề này nhƣ: Theo PGS. Nguyễn Văn Huyên: Các tội xâm phạm sở hữu là hành vi nguy hiểm cho xã hội đƣợc quy định tại Chƣơng XIV Bộ luật hình sự, do ngƣời có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý xâm phạm chế độ sở hữu tài sản của Nhà nƣớc, cơ quan, tổ chức và cá nhân. Theo Thạc sỹ Đinh Văn Quế: Các tội xâm phạm sở hữu là những hành vi nguy hiểm cho xã hội đƣợc quy định trong Bộ luật hình sự, do ngƣời có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm đến quan hệ sở hữu của cơ quan, tổ chức và của công dân.

Nguyễn Ngọc Hòa: Các tội xâm phạm sở hữu là hành vi có lỗi, gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho quan hệ sở hữu và sự gây thiệt hại này thể hiện đầy đủ bản nguy hiểm cho xã hội của hành vi. Theo Thông tƣ 02/2001/TTLN ngày 25/12/2001 của liên ngành TANDTC- VKSNDTC - BTP - BCA hƣớng dẫn áp dụng các tội xâm phạm sở hữu: Các tội xâm phạm sở hữu là những hành vi xâm phạm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt về tài sản của ngƣời khác. 9 z Theo quan điểm của tác giả, khái niệm tội phạm nói chung hay khái niệm về các tội xâm phạm sở hữu nói riêng phải có tính tổng quát, phản ánh đƣợc bản chất pháp lý và bản chất xã hội của tội phạm, từ đó phân biệt các tội này với tội phạm khác. Nhìn chung, định nghĩa về khái niệm các tội xâm phạm sở hữu nêu trên đã đề cập tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội cũng nhƣ khách thể của tội phạm là quyền sở hữu tài sản – mặt khách quan, tính trái pháp luật hình sự - mặt pháp lý và mặt chủ quan, đó là tội phạm xâm phạm sở hữu do ngƣời có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện với lỗi cố ý hoặc vô ý.

Tuy nhiên các khái niệm nêu trên chƣa đề cập đến một dấu hiệu quan trọng của tội phạm nói chung và tội phạm xâm phạm sở hữu nói riêng, đó là “đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự” của ngƣời thực hiện tội phạm. Đặc điểm này là một trong ba đặc điểm thuộc mặt chủ quan của tội phạm, có ý nghĩa trong việc xác định một hành vi xâm phạm quyền sở hữu có phải là tội phạm hay không. Đặc điểm “tuổi chịu trách nhiệm hình sự” có mối quan hệ chặt chẽ với năng lực trách nhiệm hình sự và lỗi. Bởi lẽ, một ngƣời đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thì thông thƣờng sẽ có năng lực trách nhiệm hình sự (trừ trƣờng hợp bị bệnh tâm thần hoặc bệnh lý khác làm mất khả năng nhận thức và điều khiển hành vi), nghĩa là ngƣời đó có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi theo quy định của pháp luật hình sự, và khi ngƣời đó thực hiện tội phạm thì mới có lỗi.

Nếu tại thời điểm chủ thể của hành vi thực hiện hành vi ngây thiệt hại về tài sản cho ngƣời khác mà ngƣời đó chƣa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự hoặc không có năng lực trách nhiệm hình sự thì chủ thể của hành vi không có lỗi, vì thế không phải là tội phạm. Vì vậy không thể thiếu đặc điểm này trong khái niệm tội phạm nói chung cũng nhƣ trong khái niệm các tội xâm phạm sở hữu nói riêng. 10 z Từ những phân tích nêu trên, có thể đƣa ra khái niệm về các tội xâm phạm sở hữu nhƣ sau: Các tội xâm phạm sở hữu là hành vi gây nguy hiểm cho xã hội đƣợc quy định trong Bộ luật hình sự, do ngƣời có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách có lỗi, xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của Nhà nƣớc, cơ quan, tổ chức và của công dân. Căn cứ vào tính chất của hành vi khách quan xâm hại đến các quyền năng trong quyền sở hữu đối với tài sản, các tội xâm phạm sở hữu đƣợc chia làm 2 nhóm: + Các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt đƣợc quy định từ Điều 133 đến Điều 140.

+ Các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt đƣợc quy định từ Điều 141 đến Điều 145. Theo đó, các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt là những tội xâm phạm sở hữu bằng việc chiếm đoạt và trong cấu thành tội phạm của những tội này có dấu hiệu chiếm đoạt. Trong đó, “chiếm đoạt là hành vi cố ý chuyển dịch trái pháp luật tài sản đang thuộc sự quản lí của chủ tài sản thành tài sản của mình” [48, tr. Khái niệm này đã thể hiện đƣợc bản chất của khái niệm chiếm đoạt nhƣng đã đồng nhất dấu hiệu chiếm đoạt với hành vi chiếm đoạt.

Có quan điểm khác lại cho rằng, chiếm đoạt là việc cố ý chuyển dịch trái pháp luật tài sản đang đƣợc sự quản lí của chủ sở hữu thành tài sản của mình. Chúng đƣợc biểu hiện dƣới dạng hành vi hoặc mục đích phạm tội. Xung quanh khái niệm các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt và hành vi chiếm đoạt còn rất nhiều tranh cãi. Nhƣng cho đến nay, chƣa có một học giả nào đƣa ra khái niệm về các tội xâm phạm sở hữu không có tính chiếm đoạt.