PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang ngày càng hội nhập sâu và rộng với nền kinh tế thế giới thông qua việc tham gia Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dƣơng (CPTPP) đã đƣợc Quốc hội phê chuẩn thông qua vào ngày 12/11/2018 và chính thức có hiệu lực đối với Việt Nam từ ngày 14/01/2019, qua đó cho thấy vấn đề cạnh tranh sẽ diễn ra ngày càng khốc liệt. Khi đó, các doanh nghiệp Việt Nam muốn tồn tại và phát triển đòi hỏi phải không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh. Thông tin kế toán là vấn đề quan trọng đối với chủ doanh nghiệp và các bên liên quan trong nền kinh tế thị trƣờng, vì vậy cần phải đƣợc thực hiện một cách nhanh chóng, chính xác, kịp thời và đáng tin cậy nhằm phục vụ hiệu quả cho việc ra quyết định.
Các nghiên cứu trƣớc đây cho thấy thông tin kế toán đƣợc xem là thành phần chính của thông tin quản lý, đảm nhận vai trò quản lý nguồn lực thông tin tài chính cho các doanh nghiệp (James, 2011). Theo Gelinas (2012) cho biết: “Thông tin kế toán đƣợc sử dụng nhằm giúp ngƣời dùng đƣa ra các quyết định hữu ích”. Vì vậy, chất lƣợng thông tin BCTC, là cần thiết cho doanh nghiệp và các bên liên quan để tạo ra một thị trƣờng hiệu quả (Kieso et al. Trong những năm gần đây, tình trạng gian lận trong BCTC của các doanh nghiệp ngày càng nhiều, tiêu biểu có các vụ việc gây chấn động trên thế giới nhƣ: Enron, Worldcom, Health South,.
gây thiệt hại rất lớn cho các nhà đầu tƣ và dẫn đến phá sản của các doanh nghiệp. Và Việt Nam cũng không phải là trƣờng hợp ngoại lệ khi mà các gian lận trên BCTC diễn ra ngày càng nhiều trong quá trình hội nhập, tiêu biểu có thể kể đến gian lận thiếu hụt giá trị hàng tồn kho khi kiểm kê trị giá khoảng 980 tỷ đồng của Công ty Cổ phần Tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trƣờng Thành (Mã CK: TTF) vào thời điểm 30/06/2016 (Nguồn: BCTC hợp nhất quý 2/2016). Với phát hiện nêu trên BCTC hợp nhất quý 2/2016 của Công ty Cổ phần Tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trƣờng Thành đã phải điều chỉnh báo cáo theo yêu cầu của kiểm toán E&Y, dẫn đến lợi nhuận hợp nhất của Công ty trong 6 tháng đầu năm 2016 lỗ gần 1. Vì vậy vấn đề chất lƣợng thông tin BCTC đƣợc xem là yếu tố đƣợc quan tâm hàng đầu tại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế, nhằm cung cấp các thông tin cần thiết cho các nhà đầu tƣ, chủ nợ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 và các bên liên quan.
Với áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng trong quá trình hội nhập thì chất lƣợng BCTC càng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin tài chính hữu ích để có thể đƣa ra các quyết định kinh tế. Tuy nhiên, hiện nay tác giả vẫn chƣa thấy nghiên cứu nào về tác động của các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng BCTC của các doanh nghiệp trong môi trƣờng áp lực tranh ngày càng gia tăng. Xuất phát từ thực trạng nêu trên tác giả đã lựa chọn đề tài “CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN CHẤT LƢỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRONG MÔI TRƢỜNG ÁP LỰC CẠNH TRANH – NGHIÊN CỨU CÁC DOANH NGHIỆP TẠI TP.HCM” để làm đề tài nghiên cứu trong luận văn này. Nghiên cứu của tác giả sẽ tập trung vào việc đo lƣờng chất lƣợng thông tin trên BCTC theo các đặc tính chất lƣợng của khuôn mẫu khái niệm về BCTC của FASB & IASB nhƣ: Tính thích hợp, trình bày trung thực, có thể so sánh, có thể hiểu đƣợc và kịp thời.
Kết quả nghiên cứu sẽ đánh giá đƣợc mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố hiện nay đến chất lƣợng thông tin BCTC của các doanh nghiệp tại TP.HCM trong điều kiện áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn Mục tiêu nghiên cứu chung của luận văn nhằm xác định tác động của các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng BCTC của các doanh nghiệp trong môi trƣờng áp lực cạnh tranh tại TP. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn: Nghiên cứu mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố hiện nay đến chất lƣợng BCTC của các doanh nghiệp trong môi trƣờng áp lực cạnh tranh tại TP. Ảnh hƣởng của áp lực cạnh tranh đến mối quan hệ giữa các nhân tố ảnh hƣởng hiện nay đến chất lƣợng BCTC của các doanh nghiệp tại TP.
Câu hỏi nghiên cứu của luận văn Câu hỏi nghiên cứu của luận văn tƣơng ứng với từng mục tiêu cụ thể nhƣ sau: Nhân tố nào ảnh hƣởng đến chất lƣợng BCTC của các doanh nghiệp trong môi trƣờng áp lực cạnh tranh tại TP.HCM? Và mức độ ảnh hƣởng nhƣ thế nào? LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Áp lực cạnh tranh có ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến mối quan hệ của các nhân tố ảnh hƣởng hiện nay đến chất lƣợng BCTC của các doanh nghiệp tại TP. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn 4. Đối tƣợng nghiên cứu: Tác động của các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng BCTC của các doanh nghiệp trong môi trƣờng áp lực cạnh tranh tại TP. Đối tƣợng khảo sát: Ngƣời lập và sử dụng BCTC của các doanh nghiệp nhƣ: Nhà quản lý, kế toán tổng hợp, kiểm toán, cán bộ tín dụng.
Phạm vi nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu đƣợc giới hạn trong việc phân tích tác động của các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng BCTC của các doanh nghiệp trong môi trƣờng áp lực cạnh tranh tại TP. Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 3 năm 2018 đến tháng 3 năm 2019. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu hỗn hợp để thực nghiên cứu nhằm trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu đặt ra với các bƣớc thực hiện nhƣ sau: + Tác giả tổng hợp các nghiên cứu trƣớc đây có liên quan đến việc đo lƣờng chất lƣợng thông tin BCTC, các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng thông tin BCTC. Từ đó, hệ thống hóa các lý thuyết nền tảng liên quan đến áp lực cạnh tranh và các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng thông tin BCTC để đề xuất xuất mô hình nghiên cứu cho luận văn.
Ngoài ra, tác giả thực hiện thảo luận tay đôi với các chuyên gia trong lĩnh vực kế toán, tài chính nhằm xác định các khái niệm dùng để đo lƣờng tác động của các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng BCTC của các doanh nghiệp trong môi trƣờng áp lực cạnh tranh tại TP. + Bảng câu hỏi khảo sát sau khi hoàn chỉnh sẽ đƣợc tác giả tiến hành thực hiện thu thập dữ liệu nghiên cứu với phƣơng pháp chọn mẫu đƣợc áp dụng trong nghiên cứu này là phƣơng pháp chọn mẫu thuận tiện. Dữ liệu sau khi thu thập sẽ đƣợc sử lý bằng phần mềm SPSS 20.0 với các kỹ thuật phân tích và kiểm định nhƣ sau: Phân LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 tích thống kê mô tả, phân tích đánh giá độ tin cậy của thang đo thông qua (Cronbach’s Alpha), phân tích kiểm định giá trị của thang đo (EFA), phân tích hồi quy đa biến (MMR) để kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu. Kết quả phân tích hồi quy đa biến sẽ giúp tác giả xác định đƣợc mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố đến chất lƣợng thông tin BCTC của các doanh nghiệp trong môi trƣờng áp lực cạnh tranh tại TP.
Đóng góp của luận văn Kết quả nghiên cứu luận văn của tác giả sẽ cung cấp cho chúng ta biết đƣợc trong điều kiện nền kinh tế Việt Nam hội nhập tích cực với kinh tế quốc tế, áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng thì mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố nào hiện nay đến chất lƣợng thông tin BCTC của các doanh nghiệp tại TP.HCM là mạnh nhất. Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số hàm ý về chính sách đƣợc đƣa ra nhằm nâng cao chất lƣợng thông tin BCTC của các doanh nghiệp trong môi trƣờng áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng, qua đó cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách về chuẩn mực, chế độ kế toán tại Việt Nam nhằm hoàn thiện các chuẩn mực kế toán theo hƣớng hội tụ với kế toán quốc tế qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình hội nhập tích cực với kinh tế quốc tế. Kết cấu của luận văn Kết cấu của Luận văn đƣợc chia thành 5 chƣơng: Chƣơng 1: Giới thiệu tổng quan về nghiên cứu Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Chƣơng 3: Thiết kế nghiên cứu Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu bổ sung và bàn luận Chƣơng 5: Kết luận và hàm ý LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU 1. Các nghiên cứu trƣớc đây có liên quan đến luận văn 1.
Các nghiên cứu thực hiện ở nƣớc ngoài Mục tiêu của nghiên cứu nhằm xác định và phân tích ảnh hƣởng của các nhân tố hiện nay đến chất lƣợng BCTC của các doanh nghiệp trong môi trƣờng áp lực cạnh tranh. Do đó, để có thể hiểu rõ hơn về đề tài nghiên cứu, tác giả đã tổng hợp các nghiên cứu trƣớc đây có liên quan ở nƣớc ngoài nhƣ sau: Nghiên cứu về các đặc tính chất lượng của BCTC Nghiên cứu của Jonas and Blanchet (2000) cho thấy chất lƣợng BCTC đƣợc tạo nên bởi 11 thuộc tính chất lƣợng đó là: Thích hợp, đầy đủ, kịp thời, so sánh,. Nghiên cứu đƣợc thực hiện dựa trên cơ sở đánh giá các ƣu nhƣợc điểm của khuôn mẫu và các quy định về chất lƣợng BCTC của FASB. Tác giả thực hiện phƣơng pháp nghiên cứu định tính thảo luận với các chuyên gia nhƣ: Kiểm toán viên, ủy ban kiểm toán và nhà quản lý để xây dựng các thang đo nhằm giúp cải thiện việc đánh giá chất lƣợng BCTC.
Nghiên cứu chỉ mới dừng lại ở việc xây dựng thang đo chất lƣợng BCTC, tác giả chƣa tiến hành kiểm định thang đo và thực hiện nghiên cứu định lƣợng để đo lƣờng chất lƣợng BCTC bằng con số cụ thể. Nghiên cứu của Maines (2003) về đặc tính chất lƣợng của thông tin BCTC đó là tính đáng tin cậy (Reliability). Nghiên cứu sử dụng các phƣơng pháp để đánh giá đặc tính đáng tin cậy của thông tin BCTC bao gồm: So sánh số liệu kế toán với chuẩn mực kế toán, vấn đề công bố lại thông tin kế toán, các ƣớc tính kế toán và dự đoán dòng tiền tƣơng lai.