Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Ngành dệt may giữ vai trò thiết yếu trong nền kinh tế Việt Nam với những bước tiến về công nghệ và thiết bị trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0. Cùng với sự phát triển kinh tế và thay đổi quan niệm xã hội, nhu cầu về thời trang công sở của nữ giới ngày càng gia tăng. Trang phục làm việc hiện đại không chỉ đòi hỏi tính lịch sự, trang trọng và chuẩn mực mà còn hướng tới sự thoải mái, trẻ trung, cho phép người mặc thể hiện cá tính riêng. Trước yêu cầu chuyển dịch từ các phương thức gia công truyền thống sang phương thức tự thiết kế và sản xuất trọn gói, nhóm sinh viên chuyên ngành Công nghệ May, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện đề tài: "Tạo mẫu bộ sưu tập thời trang công sở cho nữ độ tuổi từ 22-30 tuổi".
Đề tài xác định 5 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:
- Nghiên cứu xu hướng thời trang năm 2022, đặc điểm hình thái và tâm lý phụ nữ trong độ tuổi từ 22 đến 30 tuổi.
- Tìm hiểu quy trình phát triển mẫu trong doanh nghiệp may theo phương thức sản xuất ODM (Original Design Manufacturing).
- Xây dựng bộ tài liệu kỹ thuật hoàn chỉnh cho 3 mẫu trang phục công sở thuộc bộ sưu tập.
- Thiết kế rập, cắt và may hoàn thiện bộ 3 sản phẩm thực tế.
- Xây dựng video truyền thông, quảng bá cho bộ sưu tập.
Đối tượng nghiên cứu của đồ án bao gồm:
- Sản phẩm trang phục công sở nữ (áo sơ mi, áo vest, chân váy xếp ly, quần tây).
- Hình thái cơ thể phụ nữ Việt Nam trong độ tuổi từ 22 đến 30 tuổi.
- Công thức thiết kế dựng hình rập và các bước phát triển mẫu.
- Quy trình lắp ráp, hoàn thiện sản phẩm may mẫu.
- Rập may công nghiệp (rập thành phẩm, rập bán thành phẩm).
- Bộ tài liệu kỹ thuật công nghiệp.
- Video quảng cáo sản phẩm.
Về phạm vi và giới hạn nghiên cứu:
- Không gian thực hiện: Thiết kế và chế thử mẫu tại Phòng thực hành may, Khoa Thời trang và Du lịch, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.
- Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 18/04/2022 đến ngày 30/07/2022.
- Giới hạn đề tài: Tập trung nghiên cứu phát triển 3 mẫu trang phục công sở kích thước cỡ M chuẩn; xây dựng bộ tài liệu kỹ thuật dạng rút gọn phục vụ chế thử mẫu; chưa nghiên cứu thiết kế nhảy size đầy đủ và chưa đề xuất quy trình tổ chức chuyền may sản xuất đại trà do hạn chế thời gian và tác động của dịch bệnh Covid-19.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp thiết kế - phát triển mẫu
Cơ sở lý thuyết của đồ án được xây dựng từ các lĩnh vực lịch sử trang phục, nhân trắc học hình thái và công nghệ sản xuất may công nghiệp:
- Lịch sử và tiến trình phát triển thời trang công sở: Ghi nhận khởi nguồn từ Chiến tranh Thế giới thứ II (tháng 9/1939) do khan hiếm vải vóc, đến dấu mốc bộ sưu tập "New Look" năm 1947 của Christian Dior định hình phom dáng công sở hiện đại với chân váy midi xếp lớp và áo ôm sát. Tác giả phân tích đặc trưng qua các thập niên 1950 (sơ mi phối chân váy), 1960 (áo vest, quần âu vải tweed họa tiết caro), 1970 (blazer kết hợp váy midi), 1990 và xu hướng tự do, phóng khoáng của thế kỷ XXI.
- Đặc điểm thể chất và hình thái nhân trắc: Tham khảo nghiên cứu nhân trắc học người Việt Nam của Trường Đại học Y Hà Nội (giai đoạn 18–30 tuổi thể chất đạt đỉnh, chiều cao tăng không quá 1,2 cm/năm, cấu trúc xương và cơ ổn định). Phân loại hình thái cơ thể theo giáo trình của TS. Trần Thủy Bình (dựa trên tỷ lệ chiều dài, tư thế cột sống, chiều dày cơ thể và dáng vai). Phân loại 7 dạng cơ thể nữ theo nghiên cứu FFIT (Female Figure Identification Technique, Đại học Quốc gia Bắc Carolina - Mỹ, năm 2002) gồm: hình tam giác, tam giác ngược, hình chữ nhật, hình đồng hồ cát, hình kim cương, hình oval và hình quả lê. Nhóm tác giả lựa chọn dáng đồng hồ cát làm chuẩn nhân trắc để thiết lập thông số thiết kế cỡ M.
- Các phương pháp tạo mẫu thời trang: Tổng hợp 5 phương pháp chính gồm kỹ thuật định hình thao tác trên vải (Shaping Through Fabric Manipulation của Juliana Sissons), thiết kế dựng hình thủ công (Drafting dựa trên sách của Triệu Thị Chơi và Pattern Making của Helen Joseph-Armstrong), thiết kế phủ vải trực tiếp (Draping), kỹ thuật cắt trừ (Subtraction Cutting của Julian Roberts) và phương pháp thiết kế kết hợp (TR-Cutting của Shingo Sato).
- Mô hình sản xuất ODM và công tác phát triển mẫu: Hệ thống hóa vai trò của các mẫu kiểm tra kỹ thuật gồm Mẫu Proto (mẫu phát triển ban đầu), Mẫu Size set (kiểm tra toàn bộ dải cỡ số) và Mẫu TOP (Top of Production - kiểm tra đầu chuyền sản xuất). Khái quát quy trình ODM qua các giai đoạn: Tiếp nhận yêu cầu -> Khảo sát, tìm nguồn nguyên phụ liệu (Sourcing) -> Phát triển mẫu thử -> Chốt mẫu ký duyệt -> Sản xuất đơn hàng.
Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai:
- Phương pháp phân tích và tổng hợp thông tin: Phân tích tư liệu xu hướng thời trang xuân hè 2022, đối chiếu số liệu nhân trắc phụ nữ Việt Nam.
- Phương pháp thiết kế dựng hình thủ công (Drafting): Vận dụng hệ công thức may đo để vẽ các khối block cơ bản (thân trước, thân sau, tay áo sơ mi; thân áo, tay áo vest; thân váy; thân quần tây), sau đó biến kiểu phát triển thành rập mẫu chi tiết.
- Ứng dụng phần mềm hỗ trợ: Sử dụng CorelDraw, Microsoft Word, Microsoft Excel trong việc mô phỏng bản vẽ phẳng, xử lý bảng biểu và lập tài liệu kỹ thuật.
- Phương pháp chế thử thực nghiệm: Cắt, ép keo, may lắp ráp, ủi định hình và hoàn thiện 3 sản phẩm trên máy móc công nghiệp.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng quan đề tài
Nội dung chương trình bày lý do lựa chọn nghiên cứu phát triển trang phục công sở nữ trong bối cảnh các doanh nghiệp may chuyển dịch chuỗi giá trị sang phương thức ODM. Tác giả xác định đối tượng phục vụ là nữ công sở độ tuổi 22–30, làm rõ 5 mục tiêu nghiên cứu, liệt kê 8 đối tượng nghiên cứu cốt lõi từ mẫu rập, thông số nhân trắc đến tài liệu kỹ thuật. Chương cũng xác định không gian thực nghiệm tại xưởng may Khoa Thời trang và Du lịch thuộc Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh trong thời gian từ 18/04/2022 đến 30/07/2022, đồng thời nêu rõ các giới hạn về quy mô mẫu thử.
Chương 2: Lịch sử hình thành và phát triển trang phục công sở
Chương này cung cấp hệ thống cơ sở lý thuyết bao gồm:
- Tiến trình lịch sử trang phục văn phòng từ năm 1939, sự đột phá của bộ sưu tập "New Look" (1947) của Christian Dior đến phong cách phối trang phục hiện đại năm 2022.
- Đặc tính các nguyên liệu dệt may công sở: Vải Kate Mỹ (chống nhăn, hút ẩm tốt cho áo sơ mi), vải Kaki (bền màu, đứng phom cho quần tây), vải Taffeta (bắt sáng, giữ nếp dập ly cho chân váy), vải Tweed (dày dặn, giữ ấm cho áo vest) và vải lụa (mỏng nhẹ, bóng mềm dùng làm vải lót).
- Phân tích nhân trắc thể chất nữ độ tuổi 22–30 dựa trên tài liệu Đại học Y Hà Nội và mô hình 7 dáng người FFIT (2002), luận giải cơ sở lựa chọn dáng đồng hồ cát để thiết kế rập.
- So sánh các trường phái tạo mẫu (Drafting, Draping, Subtraction Cutting, TR-Cutting) và phân tích chu trình kiểm định mẫu may (Proto, Size set, TOP) trong phương thức sản xuất ODM tại doanh nghiệp.
Chương 3: Tạo mẫu bộ sưu tập thời trang công sở cho nữ độ tuổi từ 22-30 tuổi
Đây là chương trọng tâm của đồ án, trình bày toàn bộ tiến trình kỹ thuật tạo mẫu bộ sưu tập "The Adelia" (Adelia có nguồn gốc từ tiếng Pháp, biểu thị vẻ đẹp sang trọng, quý phái và bản lĩnh). Ý tưởng thiết kế kết hợp phong cách cổ điển của quý cô nước Pháp với đường nét hiện đại, sử dụng bảng 4 màu chủ đạo: Trắng kem, Đen, Xanh mint và Hồng nhạt.
Nội dung kỹ thuật của chương gồm:
- Xây dựng bảng thông số kích thước thiết kế theo cỡ M chuẩn.
- Dựng hình hệ thống block cơ bản cho thân trước, thân sau, tay áo sơ mi; thân và tay áo vest; thân váy và thân quần tây.
- Quy trình phát triển chi tiết cho 3 mẫu trang phục:
- Mẫu The Adelia 01: Gồm áo sơ mi cổ đức vải Kate Mỹ, áo vest lửng ngang eo vải Tweed có lót lụa và chân váy xếp ly hộp vải Taffeta.
- Mẫu The Adelia 02: Gồm áo sơ mi cổ đức cách điệu vải Kate Mỹ, áo vest dáng ngắn vải Tweed có lót lụa và quần tây dáng baggy vải Kaki lót lụa.
- Mẫu The Adelia 03: Gồm áo sơ mi phối bâu và manchette cách điệu vải Kate Mỹ, áo vest lửng vải Tweed có lót lụa và chân váy xếp ly dáng dài 2 lớp (vải chính Taffeta, vải lót lụa).
- Thiết lập hệ thống tài liệu kỹ thuật hoàn chỉnh cho từng mẫu: Bộ rập thành phẩm và bán thành phẩm (cộng cử động và đường may); Hướng dẫn sử dụng nguyên phụ liệu; Thống kê số lượng chi tiết vải chính, vải lót, keo dựng; Quy cách đánh số ép keo; Sơ đồ quy trình may lắp ráp; Bảng quy cách may tiêu chuẩn (mật độ mũi chỉ, yêu cầu đường may); Bảng thông số kích thước thành phẩm và dung sai; Quy cách gấp xếp và bao gói xuất xưởng.
Chương 4: Kết luận – Kiến nghị
Tổng kết toàn bộ kết quả chế thử 3 bộ sản phẩm thực tế, nghiệm thu hệ thống tài liệu kỹ thuật lập theo tiêu chuẩn công nghiệp và sản phẩm video quảng cáo. Chương này cũng nêu rõ các đề xuất, kiến nghị về việc mở rộng quy mô nghiên cứu dải cỡ số và hoàn thiện quy trình tổ chức sản xuất hàng loạt trong các khóa luận tiếp theo.
Kết quả và đóng góp
Đồ án đã giải quyết đầy đủ các mục tiêu đề ra với những kết quả kỹ thuật và tài liệu cụ thể:
| Tiêu chí |
Mẫu The Adelia 01 |
Mẫu The Adelia 02 |
Mẫu The Adelia 03 |
| Thành phần trang phục |
Áo sơ mi + Áo vest lửng + Chân váy ly hộp |
Áo sơ mi + Áo vest lửng + Quần tây dáng baggy |
Áo sơ mi + Áo vest lửng + Chân váy ly xếp 2 lớp |
| Vải chính sử dụng |
Vải Kate Mỹ, Vải Tweed, Vải Taffeta |
Vải Kate Mỹ, Vải Tweed, Vải Kaki |
Vải Kate Mỹ, Vải Tweed, Vải Taffeta |
| Vải lót sử dụng |
Vải lót lụa (cho áo vest) |
Vải lót lụa (cho áo vest và túi quần) |
Vải lót lụa (cho áo vest và chân váy) |
| Keo dựng (Interlining) |
Keo ép thân áo, nẹp cổ, bâu, manchette, cạp váy |
Keo ép thân vest, cổ áo, manchette, lưng quần |
Keo ép thân vest, bâu áo, trụ tay, cạp chân váy |
| Thiết bị may quy định |
MB1K, VS3C, MĐN, MTK, BU, VSCN |
MB1K, VS3C, MĐN, MTK, BU, VSCN |
MB1K, VS3C, MĐN, MTK, BU, VSCN |
| Dung sai kích thước |
Khống chế theo bảng thông số thành phẩm cỡ M |
Khống chế theo bảng thông số thành phẩm cỡ M |
Khống chế theo bảng thông số thành phẩm cỡ M |
Các sản phẩm và đóng góp cụ thể của đồ án bao gồm:
- Xây dựng dữ liệu kỹ thuật hoàn chỉnh: Đồ án lập 70 bảng biểu chi tiết và 116 hình vẽ kỹ thuật (từ hình 2.1 đến hình 3.116). Mỗi mẫu trang phục đều có đầy đủ bảng phân loại chi tiết (vải chính, vải lót, mếch keo), sơ đồ đánh số vị trí ép keo, sơ đồ quy trình công nghệ may, quy cách may và hướng dẫn đóng gói.
- Thiết kế bộ rập mẫu công nghiệp: Hoàn thiện 100% rập thành phẩm và rập bán thành phẩm (có tính toán lượng dư đường may, độ co dãn của chất liệu vải) cho cả 3 mẫu trang phục thuộc cỡ M.
- Chế thử sản phẩm thực tế: May hoàn thiện 3 bộ mẫu trang phục đạt độ khớp nối kỹ thuật, đứng phom dáng và đảm bảo yêu cầu thẩm mỹ của thiết kế vest lửng phối chân váy và quần tây.
- Xây dựng sản phẩm truyền thông: Biên tập hoàn thiện 01 video clip quảng bá bộ sưu tập "The Adelia" giới thiệu kiểu dáng sản phẩm trên thực tế.
- Đóng góp chuyên môn: Vận dụng thành công mô hình phát triển mẫu của phương thức sản xuất ODM vào đồ án tốt nghiệp công nghệ may, giúp sinh viên làm chủ từ khâu lên ý tưởng, dựng hình rập block, chế thử mẫu thực tế cho đến khâu hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật phục vụ sản xuất.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Hạn chế của đồ án:
- Do giới hạn thời gian thực hiện (trong vòng hơn 3 tháng, từ tháng 4 đến tháng 7 năm 2022) và ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, đề tài chỉ dừng lại ở giai đoạn thiết kế, chế thử mẫu đơn chiếc và lập tài liệu kỹ thuật dạng rút gọn cho cỡ số M chuẩn.
- Đồ án chưa triển khai quy trình nhảy size (grading) cho các cỡ vóc khác trong dải kích thước (S, L, XL), chưa thực hiện giác sơ đồ định mức tiêu hao nguyên phụ liệu và chưa xây dựng bảng phân công lao động, cân bằng chuyền may công nghiệp cho sản xuất hàng loạt.
Hướng nghiên cứu tiếp:
- Tiến hành nhảy rập toàn bộ dải cỡ số (size set) cho phụ nữ Việt Nam để đáp ứng yêu cầu sản xuất công nghiệp đa kích cỡ.
- Nghiên cứu định mức nguyên phụ liệu thực tế trên sơ đồ giác mẫu công nghiệp; tính toán đơn giá gia công (CMT) và chi phí sản xuất trọn gói cho đơn hàng ODM.
- Thiết kế mặt bằng chuyền may, bố trí trang thiết bị chuyên dùng và xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng (QC) cho từng công đoạn trên chuyền may đại trà.
Giá trị tham khảo
Đồ án tốt nghiệp này mang lại giá trị tham khảo rõ ràng trong giảng dạy và hoạt động kỹ thuật:
- Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên chuyên ngành Công nghệ May, Thiết kế Thời trang tại các trường cao đẳng, đại học kỹ thuật; nhân viên phát triển mẫu (Pattern Maker), kỹ thuật viên phòng kỹ thuật công nghệ (Technician) hoặc nhân viên quản lý đơn hàng (Merchandiser) tại các doanh nghiệp may định hướng phương thức FOB và ODM.
- Hạng mục có giá trị ứng dụng cao:
- Phương pháp triển khai các khối rập block cơ bản sang rập mẫu thời trang biến kiểu (áo vest croptop, chân váy xếp ly dập nếp, quần tây ống đứng/baggy).
- Cấu trúc biểu mẫu tài liệu kỹ thuật hoàn chỉnh gồm: bảng thống kê chi tiết, sơ đồ vị trí ép keo, quy trình công nghệ may từng cụm chi tiết và bảng quy cách may tiêu chuẩn sử dụng hệ thống máy may công nghiệp (MB1K, VS3C, MTK, MĐN).
Câu hỏi thường gặp
1. Bộ sưu tập trong đồ án mang tên là gì và ý tưởng bắt nguồn từ đâu?
Bộ sưu tập mang tên "THE ADELIA", lấy cảm hứng từ phong cách thời trang thanh lịch, tối giản của các quý cô nước Pháp. Tên gọi "Adelia" có nguồn gốc từ tiếng Pháp, tượng trưng cho người phụ nữ mang vẻ đẹp sang trọng, cao quý và bản lĩnh. Bộ sưu tập sử dụng 4 gam màu chủ đạo: Trắng kem, Đen, Xanh mint và Hồng nhạt.
2. Tác giả lựa chọn dáng người nào để thiết lập bảng thông số kích thước thiết kế cỡ M?
Dựa trên phân tích 7 dạng cơ thể nữ theo nghiên cứu FFIT (2002) của Đại học Quốc gia Bắc Carolina (Mỹ) và số liệu nhân trắc của Đại học Y Hà Nội, tác giả lựa chọn dáng người đồng hồ cát (vòng eo phân biệt rõ ràng so với tỷ lệ ngực và mông) để làm chuẩn lấy thông số thiết kế cho bộ sưu tập.
3. Các loại nguyên liệu vải chính nào được sử dụng để may các sản phẩm trong đồ án?
Bộ sưu tập sử dụng 4 loại vải chính gồm: vải Kate Mỹ (may áo sơ mi với ưu điểm chống nhăn, mềm mại, thấm hút tốt), vải Tweed (may áo vest lửng tạo phom đứng, chống thấm nhẹ), vải Taffeta (may chân váy xếp ly nhờ độ bóng, bắt sáng và khả năng giữ nếp dập ly) và vải Kaki (may quần tây nhờ độ bền và đứng dáng). Lớp lót bên trong áo vest, chân váy và quần tây sử dụng vải lụa mỏng nhẹ.
4. Quy trình phát triển mẫu của đề tài hướng đến phương thức sản xuất công nghiệp nào?
Đề tài định hướng theo phương thức sản xuất ODM (Original Design Manufacturing - Mẫu ban đầu thuộc về doanh nghiệp sản xuất). Quy trình gồm các khâu: Tiếp nhận yêu cầu/ý tưởng -> Tìm nguồn nguyên phụ liệu (Sourcing) và nghiên cứu -> Phát triển các mẫu kiểm tra (Proto, Size set) -> Chốt duyệt mẫu sản xuất (TOP) -> Ký kết hợp đồng và triển khai sản xuất đơn hàng.
5. Các ký hiệu thiết bị may công nghiệp trong bảng quy trình công nghệ của đồ án bao gồm những loại nào?
Hệ thống thiết bị được tác giả quy định gồm: MB1K (Máy bằng 1 kim), VS3C (Máy vắt sổ 3 chỉ), MĐN (Máy đính nút), MTK (Máy thùa khuy), BU (Bàn ủi) và VSCN (Vệ sinh công nghiệp).
Kết luận
Đồ án tốt nghiệp chuyên ngành Công nghệ May của nhóm sinh viên Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh đã hoàn thành toàn diện quy trình tạo mẫu bộ sưu tập thời trang công sở "The Adelia" dành cho nữ giới độ tuổi 22–30. Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phân tích nhân trắc học hình thái, phương pháp dựng hình rập mẫu thủ công và quy trình kiểm định công nghệ theo mô hình sản xuất ODM. Sản phẩm đầu ra gồm 3 bộ trang phục thực tế đạt yêu cầu kỹ thuật cùng hệ thống hồ sơ tài liệu công nghệ chuẩn hóa, đóng góp tư liệu thực hành hữu ích cho công tác đào tạo và phát triển mẫu trong ngành may công nghiệp.