Phần mở đầu Chƣơng 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu và cơ sở lý luận. Chƣơng 2: Phương pháp và tổ chức nghiên cứu Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu Kết luận Tài liệu tham khảo Phụ lục 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1.1 Những nghiên cứu về đánh giá năng lực thực hành trên thế giới Đánh giá năng lực thực hành đã được ứng dụng ở nhiều quốc gia tuy nhiên mỗi quốc gia lại có những quan điểm khác nhau. Ở Mỹ, cuối thập kỷ 70, đầu thập kỷ 80, các tiểu bang California đề xuất phương pháp kiểm tra bằng cách đánh giá trực tiếp người thực hiện công việc, phối hợp nhiều phương pháp, đánh giá phù hợp với cách thức của mô hình giảng dạy (Murphy, S. Ở Australia, vào cuối thập kỷ 80 đã bắt đầu một cuộc cải cách đào tạo, xây dựng phương pháp đánh giá công nhận các kỹ năng dựa trên năng lực thực hiện của người nhập cư, thành lập hội đồng đào tạo Quốc gia để xúc tiến việc xây dựng tiêu chuẩn năng lực ổn định trong toàn quốc (dẫn theo Vũ Trọng Nghị, 2010).
Ở Anh, các nhà chuyên môn, các nhà nghiên cứu nhận ra việc học tập dựa trên năng lực thực hiện là một vấn đề cần được nghiên cứu và triển khai. Việc ĐG dựa trên năng lực thực hành của Patriacia Broadfoot (1994), Caroline Gipps (1999) đề xuất phương pháp tương tự như ở Mỹ (Murphy, S. Ở Đức, học tập, giảng dạy và ĐG dựa trên năng lực thực hành được phát triển từ rất sớm trong giáo dục và đào tạo, đặc biệt hình thức này được vận dụng nhiều trong lĩnh vực dạy nghề. ĐG năng lực thực hành là cơ sở để cấp văn bằng, chứng chỉ, ĐG tập trung vào các năng lực thực hành chủ đạo, đây là những năng lực quyết định đến sự thành công của các tổ chức (Goodyear, P.
Ở các nước châu Á như Singapore, Ấn Độ, Philippin, Bruney, Malaysia, … phương thức đào tạo dựa trên năng lực thực hành cũng đã và đang được vận dụng ở các mức độ khác nhau. Các bộ chương trình kế hoạch đào tạo nghề dựa trên năng lực thực hành cho các trường chuyên nghiệp nhất là các trường kỹ thuật đã được soạn thảo và sử dụng có kết quả trong một vài năm trở lại đây. Nghiên cứu một cách 6 khái quát có thể nhận thấy điểm nổi bật của chương trình này là đào tạo nhằm việc hình thành các kiến thức và kỹ năng để người học có thể thực hiện được, có năng lực thực hành vận dụng ngay vào thực tiễn (tùy thuộc các mục tiêu cao thấp khác nhau). Bài thi đánh giá kỹ năng thực hành của hãng Microsoft theo chuẩn MOS (Microsoft Office Specialist) là chứng chỉ duy nhất được Microsoft công nhận trên toàn thế giới đánh giá khả năng sử dụng các ứng dụng tin học văn phòng dựa trên các kỹ năng sử dụng hệ thống phần mềm Microsoft.
Bài thi MOS đã và đang được sử dụng như một tiêu chuẩn để đánh giá đầu ra cho các sinh viên và cũng là tiêu chuẩn tuyển dụng, đánh giá nhân viên trong các doanh nghiệp lớn. Tuy nhiên, công cụ này cũng chưa kiểm tra được năng lực ứng dụng vào công việc cụ thể.2 Những nghiên cứu về đánh giá năng lực thực hành ở trong nƣớc Hướng nghiên cứu thứ nhất, tập trung nghiên cứu về vấn đề xây dựng khung/chuẩn ĐG năng lực Dương Thu Mai và một số nhà nghiên cứu ứng dụng đã áp dụng quy trình xây dựng và ĐG năng lực của Griffin, Nguyễn và Gillis vào nghiên cứu ĐG chuẩn năng lực giáo viên tiểu học (Griffin, Nguyen, Gillis, & Mai, 2006) và nghiên cứu xây dựng và ĐG năng lực viết theo quá trình của sinh viên sư phạm ngoại ngữ Anh, Đại học Ngoại Ngữ - Đại học Quốc Gia Hà Nội (Duong, Nguyen, & Griffin, 2011). [6] Nguyễn Đức Minh (2013) với nghiên cứu về chuẩn và quy trình xây dựng chuẩn ĐG năng lực người học. Tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, tổng kết kinh nghiệm xây dựng chuẩn ĐG năng lực của chương trình giáo dục phổ thông ở trên thế giới, xây dựng chuẩn ĐG năng lực giải quyết vấn đề người học.
[7] Nguyễn Vũ Bích Hiền (2013) và các cộng sự đã tập trung nghiên cứu lý luận và thực tiễn làm cơ sở cho việc xây dựng khung năng lực cho các đối tượng sinh viên sư phạm, thạc sĩ ngành sư phạm, giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục, và đề xuất cấp độ cho từng đối tượng. [5] Hướng nghiên cứu thứ hai, nghiên cứu xây dựng và triển khai công cụ ĐG 7 năng lực người học. Ở Việt Nam, có một số công trình nghiên cứu đề cập đến kiểm tra đánh giá dựa trên năng lực thực hiện như sau: tác giả Nguyễn Đức Trí với đề tài cấp Bộ B93- 38-24 cho thấy khái niệm về đào tạo dựa trên năng lực thực hiện mới được rất ít người biết tới, trước hết là về thuật ngữ. Tác giả Nguyễn Minh Châu với đề tài luận án tiến sĩ giáo dục: Các giải pháp nâng cao kỹ năng thực hành cho sinh viên cao đẳng kỹ thuật nông nghiệp.
Nguyễn Ngọc Hùng với luận án tiến tiến sĩ quản lý giáo dục: Các giải pháp đổi mới dạy học thực hành theo tiếp cận năng lực thực hiện cho sinh viên sư phạm kỹ thuật. Tác giả Nguyễn Quang Việt (2005) thực hiện xây dựng công cụ đánh giá năng lực thực hành theo quy trình 6 bước: (1) Xác định tình huống hay vấn đề cần ĐG; (2) Xác định công việc hay kỹ năng cần ĐG; (3) Liệt kê các vật liệu, công cụ và thiết bị cần cho việc ĐG; (4) Thiết lập các tiêu chuẩn về sự thực hiện các kỹ năng đó; (5) Lựa chọn chiến lược ĐG kỹ năng đó; (6) Soạn thảo công cụ ĐG. Tác giả đã xây dựng các công cụ đánh giá năng lực thực hành nghề gồm có danh mục kiểm tra để đánh giá theo quy trình để kiểm tra xem học viên có thực hiện đúng từng bước công việc vào ô tương ứng có hay không. Đồng thời, tác giả đã thiết kế thang điểm đánh giá xếp hạng sản phẩm theo 5 mức độ nhận xét xuất sắc, tốt, đạt, kém và rất kém của từng tiêu chí đánh giá sản phẩm.
Tác giả chưa xây dựng được các chỉ báo để giải thích như thế nào là tốt và chưa tốt làm cơ sở để người đánh giá đối chiếu. [15] Tác giả Vũ Trọng Nghị (2010) với luận án tiến sĩ “ĐG kết quả học tập của sinh viên cao đẳng kỹ thuật công nghiệp dựa trên năng lực thực hiện qua môn tin học văn phòng”. Tác giả cũng thực hiện xây dựng công cụ ĐG kỹ năng thông qua mẫu công việc gồm 6 bước tương tự như của tác giả Nguyễn Quang Việt và ĐG trắc nghiệm khách quan theo tiêu chí để ĐG khả năng nhận thức của người học. Công cụ đánh giá mà tác giả xây dựng hướng tới là các tiêu chuẩn đánh giá theo mẫu công việc có sẵn rất chi tiết.
Căn cứ vào đó, người học thực hiện và hoàn thành công việc. Người đánh giá làm cơ sở để chấm điểm. Đề tài chỉ dừng lại ở xây dựng các tiêu chí 8 đánh giá năng lực thực hành cho phần soạn thảo văn bản là những nội dung có tiêu chí rõ ràng theo quy định của nhà nước, chưa triển khai thực hiện đối với những nội dung khác như soạn thảo bảng tính, soạn thảo trang trình chiếu,…[8] Một số cơ quan, tổ chức và cơ sở giáo dục ở Việt Nam như Đại học Thăng Long, Đại học Thái Nguyên, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh,… đang sử dụng các công cụ chuẩn ĐG tin học văn phòng theo chuẩn MOS, IC3 vào chương trình giảng dạy. Đây là hai bài thi do Certiport - Tập đoàn Khảo thí tin học hàng đầu thế giới của Mỹ phát triển và cung cấp.
Cụ thể, IC3 đo lường, chứng nhận các kỹ năng máy tính tổng quát: Các phần cứng, phần mềm, hệ điều hành, các ứng dụng và internet. MOS đánh giá kiến thức, kỹ năng cần thiết để sử dụng thành thạo các ứng dụng tin học văn phòng như MS Word, MS Excel, MS PowerPoint. Ngoài ra, còn có một số nghiên cứu ứng dụng liên quan đến đánh giá năng lực ở học sinh phổ thông đang được nghiên cứu và triển khai: Đỗ Thu Hà trong bài báo “Vận dụng cách thiết kế câu hỏi ĐG năng lực đọc hiểu của PISA vào môn Ngữ văn đã phân tích những ưu việt của PISA trong ĐG năng lực đọc hiểu” đã đưa ra những điểm mới của PISA thể hiện: (1) ở cách mã hóa/hướng dẫn chấm các câu trả lời của học sinh quy ước sử dụng các chữ số 0-1-9 hoặc 0-1-2-9 để ĐG các mức độ đạt yêu cầu của mỗi câu trả lời. (2) Phương hướng vận dụng cách thiết kế câu hỏi ĐG năng lực đọc hiểu của học sinh như sau: cần chú trọng tới việc ĐG năng lực đọc hiểu của học sinh chứ không phải chỉ là kiến thức hay kĩ năng đọc hiểu; cần chú trọng tới việc phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người đọc hạn chế tối đa những câu hỏi chỉ kiểm tra kiến thức đơn thuần hay sự ghi nhớ máy móc.
[4] Mô hình trường học mới (VNEN) đang áp dụng ĐG học sinh tiểu học thực hiện ĐG quá trình thông qua hoạt động quan sát, kiểm tra, hỗ trợ quá trình học tập, rèn luyện của học sinh để có những nhận định định tính và định lượng. Hoạt động ĐG được giao cho giáo viên, học sinh và cha mẹ học sinh cùng phối hợp; Nội dung ĐG gồm có kiến thức và kĩ năng, năng lực, phẩm chất cơ bản của học sinh. Ngày 6/3/2014, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành kế hoạch số 103/KH- 9 BGDĐT về việc tổ chức hội thảo “Đổi mới kiểm tra, ĐG chất lượng học tập môn Ngữ văn trong trường phổ thông”, với mục đích: nghiên cứu cơ sở lý luận và xây dựng kế hoạch triển khai việc đổi mới phương thức kiểm tra ĐG kết quả học tập môn Ngữ văn ở trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực người học với cách thức xây dựng đề thi/kiểm tra và đáp án theo hướng mở; tích hợp kiến thức liên môn; giải quyết vấn đề thực tiễn. Tháng 9/2014, Đại học Quốc gia Hà Nội đã triển khai kỳ thi ĐG năng lực chung dành cho hơn 1.200 thí sinh đã trúng tuyển vào trường trong kỳ thi 3 chung để tuyển chọn học sinh giỏi vào các hệ đào tạo Tài năng, Tiên tiến, Chất lượng cao, Chuẩn quốc tế.