Bình giảng áp dụng trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong thi hành án - PGS. Phùng Trung Tập

Khám phá sách chuyên khảo luật dân sự Việt Nam, bình giảng và áp dụng trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong phần 2 của Phùng Trung Tập.

• Tác giả: Phùng Trung Tập
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Bình Giảng Và Áp Dụng Trách Nhiệm Bồi Thường Thiệt Hại Ngoài Hợp Đồng - Phần 2
• Loại tài liệu: sách chuyên khảo

Tóm tắt

I. Trách Nhiệm Bồi Thường Thiệt Hại Ngoài Hợp Đồng

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một khía cạnh quan trọng trong luật dân sự. Theo quy định, khi một cá nhân hoặc tổ chức gây ra thiệt hại cho người khác mà không có hợp đồng ràng buộc, họ vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường. Điều này thể hiện nguyên tắc trách nhiệm bồi thường trong pháp luật, nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên bị thiệt hại. Cụ thể, thiệt hại ngoài hợp đồng có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân, bao gồm hành vi trái pháp luật, sự thiếu cẩn trọng trong hành động, hoặc sự cố ngoài ý muốn. Việc xác định trách nhiệm bồi thường cần dựa trên các yếu tố như mức độ thiệt hại, nguyên nhân gây ra thiệt hại và khả năng bồi thường của bên gây thiệt hại.

1.1. Nguyên Tắc Bồi Thường

Nguyên tắc bồi thường trong luật dân sự yêu cầu rằng thiệt hại phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Điều này có nghĩa là bên gây thiệt hại phải bồi thường không chỉ cho thiệt hại trực tiếp mà còn cho các thiệt hại gián tiếp có thể xảy ra. Nguyên tắc này nhằm đảm bảo rằng người bị thiệt hại không phải gánh chịu hậu quả từ hành vi của người khác. Hơn nữa, việc bồi thường cần phải được thực hiện một cách công khai và minh bạch, tạo điều kiện cho người bị thiệt hại có thể yêu cầu bồi thường một cách dễ dàng. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của cá nhân mà còn củng cố niềm tin của xã hội vào hệ thống pháp luật.

II. Phạm Vi Trách Nhiệm Bồi Thường

Phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động thi hành án hình sự và dân sự được quy định rõ ràng trong các điều luật. Theo Điều 39 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Nhà nước có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây ra. Điều này bao gồm các trường hợp như giam giữ người quá thời hạn hoặc không thực hiện quyết định hoãn thi hành án. Việc xác định cơ quan có trách nhiệm bồi thường cũng được quy định cụ thể, nhằm đảm bảo rằng người bị thiệt hại có thể yêu cầu bồi thường từ đúng cơ quan có thẩm quyền. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của cá nhân mà còn nâng cao trách nhiệm của các cơ quan công quyền trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình.

2.1. Cơ Quan Có Trách Nhiệm Bồi Thường

Cơ quan có trách nhiệm bồi thường trong hoạt động thi hành án hình sự bao gồm các trại giam, cơ quan công an và Tòa án. Trong khi đó, cơ quan thi hành án dân sự có trách nhiệm bồi thường cho những thiệt hại phát sinh từ hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ. Việc xác định cơ quan có trách nhiệm bồi thường là rất quan trọng, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng và quy trình yêu cầu bồi thường của người bị thiệt hại. Điều này cũng thể hiện sự minh bạch và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện nghĩa vụ bồi thường.

III. Tính Cần Thiết Của Luật Trách Nhiệm Bồi Thường

Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được ban hành nhằm củng cố quyền lợi của cá nhân và tổ chức bị thiệt hại. Điều này không chỉ thể hiện sự công bằng trong xã hội mà còn góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan công quyền. Việc quy định rõ ràng về trách nhiệm bồi thường giúp giảm thiểu tình trạng lạm dụng quyền lực và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Hơn nữa, luật này còn tạo ra một cơ chế pháp lý để giải quyết các tranh chấp phát sinh từ hành vi trái pháp luật, từ đó góp phần ổn định xã hội và nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

3.1. Đáp Ứng Nhu Cầu Xã Hội

Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước không chỉ đáp ứng nhu cầu bồi thường thiệt hại mà còn thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với quyền lợi của công dân. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi mà nhiều người dân vẫn còn lo ngại về việc bảo vệ quyền lợi của mình trước các cơ quan công quyền. Việc thực hiện trách nhiệm bồi thường một cách kịp thời và công khai sẽ giúp củng cố niềm tin của người dân vào Nhà nước, đồng thời khuyến khích các cơ quan công quyền thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình.

Nội dung chính

Bình Giảng Và Áp Dụng Trách Nhiệm Bồi Thường Thiệt Hại – PGS. Phùng Trung Tập

Tổng quan về giáo trình

Cuốn sách chuyên khảo và tài liệu học tập "Bình Giảng Và Áp Dụng Trách Nhiệm Bồi Thường Thiệt Hại" do PGS. Phùng Trung Tập biên soạn là tài liệu phục vụ trực tiếp cho học phần Pháp luật Dân sự chuyên sâu, cụ thể là chế định Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và Pháp luật về Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Trong chương trình đào tạo Cử nhân và Sau đại học ngành Luật học, tài liệu này nằm ở khối kiến thức chuyên ngành bắt buộc hoặc tự chọn nâng cao, cung cấp cơ sở lý luận và kỹ năng áp dụng thực định cho người học.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc làm rõ bản chất pháp lý, điều kiện phát sinh và phạm vi trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Bộ luật Dân sự Việt Nam và Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Người học được trang bị kiến thức để nhận diện các dạng trách nhiệm bồi thường đặc thù, bao gồm trách nhiệm bồi thường của cơ quan công quyền, trách nhiệm của cơ sở giáo dục, cơ sở y tế đối với hành vi của người dưới mười lăm tuổi hoặc người mất năng lực hành vi dân sự, cũng như trách nhiệm của bên sử dụng lao động làm công, dạy nghề và trách nhiệm do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra.

Cấu trúc tài liệu được thiết kế theo phương pháp tiếp cận quy phạm kết hợp bình luận khoa học và đối sánh pháp luật. Điểm đặc sắc của văn bản là việc giải thích chi tiết từng cấu phần của điều luật thực định, phân tích mối quan hệ nhân quả, lỗi và trách nhiệm pháp lý, đồng thời liên hệ trực tiếp với lịch sử lập pháp Việt Nam và án lệ của các hệ thống pháp luật trên thế giới.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung của tài liệu được phát triển tuần tự theo các cụm chủ đề lớn phản ánh cấu trúc của chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng:

1. Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động thi hành án và quản lý hành chính: Phân tích phạm vi trách nhiệm bồi thường trong thi hành án dân sự (Điều 38) và hình sự (Điều 39 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước), như trường hợp ra quyết định thi hành án tử hình trái luật, giam người quá hạn, không thực hiện quyết định tạm đình chỉ hoặc đặc xá; xác định cơ quan có trách nhiệm bồi thường (Điều 40 và Điều 14).
2. Hệ thống nguyên tắc bồi thường thiệt hại của Nhà nước: Phân tích các nguyên tắc cốt lõi gồm bồi thường toàn bộ, kịp thời, công khai, đúng pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi và thương lượng mức bồi thường. Tài liệu giải thích bản chất việc bồi thường bằng tiền theo Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015, phương thức chi trả một lần hoặc định kỳ, cũng như phân định các loại thiệt hại vật chất (chi phí cứu chữa, mai táng, cấp dưỡng, thu nhập thực tế bị mất) và tổn thất tinh thần.
3. Pháp luật so sánh về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước: Đối sánh mô hình bồi thường nhà nước tại Liên minh Châu Âu qua án lệ điển hình Francovich do Tòa Công bằng châu Âu phán quyết; phân tích quy định về việc miễn trừ hoặc giới hạn trách nhiệm lập pháp, tư pháp tại Pháp, Italia, Thụy Điển (thẩm quyền của Chancellor of Justice), và Vương quốc Anh (thủ tục chống Hoàng gia theo Đạo luật Tố tụng Hoàng gia 1947, vai trò của Treasury Solicitors).
4. Bồi thường thiệt hại do người dưới mười lăm tuổi, người mất năng lực hành vi dân sự gây ra (Điều 599 BLDS): Xem xét trách nhiệm của nhà trường, bệnh viện, pháp nhân trực tiếp quản lý dựa trên cơ chế lỗi suy đoán; điều kiện chuyển giao trách nhiệm về cha mẹ, người giám hộ khi pháp nhân chứng minh không có lỗi; và định nghĩa năng lực hành vi dân sự theo Điều 22 BLDS năm 2015.
5. Bồi thường thiệt hại do người làm công, người học nghề gây ra (Điều 600 BLDS): Khảo cứu lịch sử lập pháp từ Nghị định số 186-CP năm 1976, Thông tư số 05-LĐ/TT năm 1977, Nghị định số 139/2006/NĐ-CP; phân biệt quan hệ làm công và hợp đồng dịch vụ/khoán việc; phân định trách nhiệm bồi thường đối ngoại của người sử dụng lao động và trách nhiệm hoàn trả đối nội của người làm công, học nghề.
6. Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra (Điều 601 BLDS): Phân loại nguồn nguy hiểm cao độ; nguyên tắc trách nhiệm không phụ thuộc vào yếu tố lỗi của chủ sở hữu/người chiếm hữu hợp pháp; căn cứ miễn trừ trách nhiệm (lỗi cố ý của nạn nhân, sự kiện bất khả kháng, tình thế cấp thiết); và trách nhiệm liên đới khi nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu trái pháp luật.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Văn bản thiết lập các hệ thống lý luận cơ bản sau:

• Bản chất của trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng: Thiết lập ranh giới giữa quan hệ bồi thường trực tiếp và quan hệ bồi thường phái sinh (bồi thường thay cho người phụ thuộc hoặc người thi hành nhiệm vụ).
• Cơ chế suy đoán lỗi và trách nhiệm nghiêm ngặt: Phân tích sự khác biệt giữa trách nhiệm phát sinh dựa trên yếu tố lỗi (chủ quan) và trách nhiệm pháp lý khách quan (không phụ thuộc lỗi) như trong trường hợp nguồn nguy hiểm cao độ.
• Xác định tư cách chủ thể trong tố tụng: Phân định rõ tư cách bị đơn dân sự của cơ quan, pháp nhân, chủ sử dụng lao động trong mối quan hệ với hành vi thực tế của cá nhân người thi hành công vụ, nhân viên, học viên.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích và giải thích quy phạm: Xác định chính xác cấu thành pháp lý của từng điều luật trong BLDS năm 2015 và Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
• Kỹ năng định lượng và phân loại thiệt hại: Đánh giá các khoản thiệt hại thực tế gồm tài sản bị hư hỏng, thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút, chi phí phục hồi sức khỏe và mức bồi thường tổn thất tinh thần theo luật định.
• Kỹ năng giải quyết tình huống pháp lý: Phân định chính xác bản chất hợp đồng (làm công hay dịch vụ khoán việc) để xác định đúng chủ thể chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trên thực tế.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được biên soạn phục vụ cho phương pháp giảng dạy tích hợp giữa lý luận chuẩn tắc (normative theory), phương pháp phân tích lịch sử văn bản và phương pháp nghiên cứu tình huống (case study).

Về mặt sư phạm, tác giả sử dụng các tình huống thực tế để người học trực tiếp mổ xẻ các mối quan hệ pháp lý đan xen. Điển hình là tình huống phân tích vụ việc ông A thuê anh B nối lại đường dây điện bị đứt với tiền công 100.000 đồng dẫn đến tai nạn điện giật tử vong:

• Giảng viên và người học cùng đánh giá mối quan hệ giữa ông A và anh B là quan hệ làm công ("đặt tay chỉ việc") hay quan hệ hợp đồng dịch vụ khoán việc (tự tổ chức công việc).
• Phân tích trách nhiệm bồi thường thuộc về chủ sở hữu hệ thống tải điện (nguồn nguy hiểm cao độ) hay thuộc về lỗi vô ý của chính nạn nhân.

Phương pháp đánh giá học phần dựa trên tài liệu này bao gồm việc kiểm tra mức độ hiểu biết về cấu thành điều luật, khả năng áp dụng các điều khoản loại trừ trách nhiệm (như chứng minh không có lỗi quản lý của trường học, bệnh viện theo khoản 3 Điều 599 BLDS) và kỹ năng giải quyết các bài tập phân định trách nhiệm liên đới bồi thường. Đối với người tự học, tài liệu cung cấp chỉ dẫn rõ ràng qua từng bước: đọc văn bản luật thực định, đối chiếu với phân tích lý luận của tác giả, nghiên cứu bối cảnh lịch sử quy định và giải quyết câu hỏi thực hành dựa trên án lệ và tình huống mẫu.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cập nhật đồng bộ các văn bản pháp luật hiện hành: Tài liệu đối chiếu chặt chẽ giữa các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 (các Điều 22, 105, 599, 600, 601) với Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (các Điều 14, 38, 39, 40) và Bộ luật Hình sự.
• Tích hợp khảo cứu lịch sử pháp lý Việt Nam: Giáo trình phục dựng quá trình phát triển của các quy định điều chỉnh người làm công từ thời kỳ sau năm 1975 thông qua Nghị định số 186-CP ngày 25/9/1976 của Hội đồng Chính phủ và Thông tư số 05-LĐ/TT ngày 12/3/1977 của Bộ Lao động, cùng Nghị định số 139/2006/NĐ-CP về dạy nghề. Điều này giúp người học hiểu rõ nguồn gốc lịch sử và bản chất của chế định lao động làm công trong luật dân sự.
• Mở rộng nghiên cứu luật học so sánh quốc tế: Tác giả phân tích cụ thể án lệ Francovich của Tòa Công bằng châu Âu, hệ thống cơ quan đại diện bồi thường nhà nước tại Italia (Avvocatura dello Stato), Thụy Điển (The Chancellor of Justice), và Vương quốc Anh (Treasury Solicitors theo Bộ luật Tố tụng Hoàng gia 1947). Các dữ liệu so sánh này làm rõ tính đặc thù và các nguyên tắc tiến bộ của pháp luật Việt Nam.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học ngành Luật: Phù hợp với sinh viên năm thứ ba và năm thứ tư thuộc các chuyên ngành Luật Dân sự, Luật Kinh tế, Luật Quốc tế và Luật Tư pháp nhằm hoàn thiện các chuyên đề về Nghĩa vụ và Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu cho các đề tài nghiên cứu về hoàn thiện pháp luật trách nhiệm bồi thường nhà nước, trách nhiệm do nguồn nguy hiểm cao độ và luật học so sánh.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Pháp luật Dân sự phần Tài sản và Quyền sở hữu, và Phần chung về Nghĩa vụ dân sự.
• Giảng viên và cán bộ thực tiễn: Giảng viên luật có thể sử dụng hệ thống câu hỏi, án lệ và tình huống trong sách để biên soạn đề cương bài giảng; Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư, Chấp hành viên và Cán bộ bồi thường nhà nước sử dụng làm tài liệu tra cứu khi giải quyết các vụ án bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trên thực tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp nhất với những đối tượng học tập nào?

Giáo trình được biên soạn cho sinh viên đại học chuyên ngành Luật, học viên cao học, nghiên cứu sinh luật học, cùng các chuyên gia thực hành pháp luật (Luật sư, Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Chấp hành viên, chuyên viên pháp chế).

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi đọc tài liệu?

Người học cần nắm vững các kiến thức cơ bản về quan hệ pháp luật dân sự, năng lực chủ thể (Điều 22 BLDS), quyền sở hữu và phân loại tài sản (Điều 105 BLDS), cùng nguyên tắc chung của chế định nghĩa vụ dân sự.

3. Điểm khác biệt cơ bản giữa giáo trình này và các giáo trình Dân sự đại cương là gì?

Tài liệu không chỉ dừng lại ở việc trích dẫn quy phạm mà tập trung "bình giảng" chuyên sâu từng điều luật, phân tích lịch sử lập pháp (Nghị định 186-CP, Thông tư 05-LĐ/TT) và so sánh trực tiếp với luật thực định của Liên minh Châu Âu, Pháp, Ý, Thụy Điển và Anh.

4. Cách tiếp cận các tình huống thực tế trong giáo trình như thế nào?

Người học nên phân tích tình huống theo ba bước: (1) Xác định tư cách chủ thể và mối quan hệ pháp lý gốc (làm công, khoán việc hay ủy quyền); (2) Đánh giá yếu tố lỗi và quan hệ nhân quả giữa hành vi/sự kiện với thiệt hại; (3) Áp dụng các điều khoản cụ thể của BLDS (Điều 599, 600, 601) hoặc Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để xác định trách nhiệm bồi thường và nghĩa vụ hoàn trả.

5. Những tài liệu văn bản quy phạm pháp luật nào cần đọc kèm theo giáo trình?

Người đọc cần kết hợp nghiên cứu Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành, Bộ luật Tố tụng Dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành liên quan đến quản lý nguồn nguy hiểm cao độ, dạy nghề và thi hành án.

---

Kết luận

Cuốn sách chuyên khảo "Bình Giảng Và Áp Dụng Trách Nhiệm Bồi Thường Thiệt Hại" của PGS. Phùng Trung Tập cung cấp một hệ thống lý luận và thực tiễn toàn diện về chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và bồi thường nhà nước. Thông qua việc phân tích chi tiết các điều luật thực định, khảo cứu nguồn gốc lịch sử văn bản và đối chiếu án lệ quốc tế, tài liệu giúp người học hình thành tư duy pháp lý logic và năng lực giải quyết các tranh chấp bồi thường phức tạp trong thực tiễn tư pháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRÁCH NHIEM BOI THUONG THIET HAI NGOÀI HỢP DONG cấp tạm thời của Tòa an; Hoan thi hành án; Tam đình chi, đình chỉ thi hành án; Tiếp tục thi hành án. + Tổ chức thi hành hoặc cố ý không tổ chức thi hành quyết định quy định tại khoản 1 Điều này. - Phạm vi trách nhiệm bối thường trong hoạt động thi hành án hình sự Theo quy định tại Điều 39 về phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động thi hành án hình sự, Nha nước có trách nhiệm boi thường thiệt hai do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây ra trong các trường hợp: + Ra quyết định thi hành án tử hình đối với người có đủ điều kiện quy định tại Điều 35 Bộ luật Hình sự; + Giam người quá thời hạn phải thi hành án phạt tù theo bản án, quyết định của Tòa án; + Không thực hiện quyết định hoãn thi hành án đối với người bị kết án, quyết định tạm đình chỉ thi hành án phạt tù; + Không thực hiện quyết định giảm án tù, quyết định đặc xá. Phạm vi trách nhiệm bổi thường trong hoạt động thi hành án dân sự và hình sự được quy định tại các Điều 38 và 39 Luật TNBT của NN.

Cơ quan có trách nhiệm bồi thường trong hoạt động thi hành án được xác định theo quy định tại Diéu 40 Luật TNBT của NN: “1. Cơ quan có trách nhiệm bổi thường trong hoạt động thi hành án hình sự là trại giam, trại tạm giam, cơ 245 PGS. PHÙNG TRUNG TẬP quan quản lý nhà tạm giữ, cơ quan công an có thẩm quyền và Tòa án ra quyết định thi hành án. Cơ quan có trách nhiệm bổi thường trong hoạt động thi hành án dân sự là cơ quan thi hành án dân sự trực tiếp quản lý người thi hành công vụ có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại.

Trường hợp cơ quan quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này đã được chia tách, sáp nhập, hợp nhất, giải thể hoặc người thi hành công vụ gây ra thiệt hại không còn làm việc tại cơ quan đó tại thời điểm thụ lý đơn yêu cầu bổi thường hoặc có sự ủy quyển, ủy thác thực hiện công vụ thì xác định cơ quan có trách nhiệm bổi thường được thực hiện theo quy định tại điểm a, b và c khoản 2 Điều 14 của Luật này.” Phạm vi điều chỉnh của Luật Trách nhiệm boi thường của Nhà nước rất cụ thể, nhưng ở một phạm vi rất rộng, điểu chỉnh hau như tương đối day đủ các quan hệ xã hội thuộc nhiều lĩnh vực mà Nhà nước vừa thể hiện quyền lực của mình, vừa tham gia thông qua cơ quan, cá nhân đại điện cho Nhà nước trong quan hệ với cá nhân, tổ chức và các chủ thể khác trong xã hội. Đặc biệt trong lĩnh vực hoạt động hành chính, tính đến thời điểm hiện nay vẫn còn ton tại nhiều van dé chưa được thông thoáng vì nhiều lý do, nhưng có một lý do rất nổi cộm dễ nhận thấy là người đại diện cho cơ quan công quyền chưa nhận thức hết được ý nghĩa của chức vụ do mình đảm nhiệm, cho nên còn một số người, ở chỗ này hay chỗ khác, khi tiếp 246 xúc với nhân dân vẫn gây phiền hà, nhũng nhiễu cho dân. Có nhiều việc rất đơn giản, dé giải quyết và thuộc thẩm quyền của một bộ phận, cơ quan hành chính nhà nước, nhưng do trước hết là trách nhiệm và do lương tâm của con người cụ thể, đã để lại những dấu ấn không tốt trong tâm trí người dân. Họ chưa thấy hết trách nhiệm của mình và không vì việc chung, vì lợi ích quốc gia cho nên đã ít nhiều là nguyên nhân gây mất lòng tin trong nhân dân.

Vì vậy, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước điểu chỉnh trách nhiệm bổi thường nhà nước đối với cá nhân, tổ chức bị thiệt hại do người thi hành công vụ gây ra trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước là thật sự cần thiết, đáp ứng được nhu cầu của toàn xã hội và hợp lòng dân. Nguyên tắc bồi thường nhà nước là kịp thời, công khai, boi thường toàn bộ những thiệt hại về vat chất đã bi thiệt hại xác định được. Bồi thường bằng tién theo nguyên tac chi trả cho người bị thiệt hại hoặc thân nhân của người đó một lần, nếu không có thỏa thuận khác. Đặc biệt, dựa trên nguyên tắc của pháp luật dân sự, nguyên tắc bổi thường nhà nước cũng dựa trên thương lượng giữa cơ quan giải quyết bổi thường nhà nước với người bị thiệt hại, thân nhân của người bị thiệt hại hoặc đại diện hợp pháp của họ; nếu không thương lượng được thì người bị thiệt hại, thân nhân của người bị thiệt hại hoặc đại điện hợp pháp của họ có quyển yêu cầu tòa án giải quyết.

Những quy định boi thường thiệt hại trong hoạt động 247 PGS. PHUNG TRUNG TẬP quan lý hành chính da mở ra một cuộc cach tân và đổi mới trong nhận thức và tư duy không chỉ dừng lại ở lĩnh vực tư tưởng lập pháp, mà còn là phương tiện pháp lý bảo vệ các quyền, lợi ích chính đáng của các chủ thể chịu sự chi phối của các mệnh lệnh hành chính của Nhà nước pháp quyển. Luật Trách nhiệm bổi thường của Nhà nước được ban hành nhằm củng cố các quyền dân sự nói riêng và quyển con người nói chung trong một nhà nước xã hội chủ nghĩa, mà ở đó mọi quyền lực thuộc về nhân dân, nhà nước do dân, vì dân ngày càng được củng cố và phát triển. Luật trách nhiệm bối thường của Nhà nước được ban hành nhằm xóa bỏ tư tưởng “Nhà nước không bao giờ sai”, đồng thời củng cố quyển lực của nhà nước ngày một vững mạnh, qua đó nâng cao trách nhiệm của các cơ quan công quyền được lập ra vì dân và do dân.

Hơn nữa, Luật Trách nhiệm bối thường của Nhà nước được ban hành cũng là chuẩn mực để loại bỏ những cá nhân bất tài, vì một lý do nào đó vẫn đại diện cho quyển lực của Nhà nước và họ không thể mang lại bất kỳ một lợi ích nào cho đất nước, cho nhân dân. Nhân dân mất lòng tin vào nhà nước, cũng là do những con người cụ thể hàng ngày nhân danh nhà nước tiếp xúc với dân, nhưng không vì lợi ích của nhân dan, không vi lợi ích của đất nước. “Nhằm cung cấp cho độc giả có cơ sở đối sánh giữa Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước Việt Nam với luật bồi thường nhà nước của các liên minh và các quốc 248 TRÁCH NHIỆM BOI THUONG THIET HAI NGOÀI HỢP DONG gia khác, tác gia cuốn sách chuyên khảo này viện dan, phân tích những nội dung cơ bản của luật bổi thường nhà nước của một số quốc gia trên thế giới để làm nổi bật tính đặc thù và hiện đại của pháp luật Việt Nam quy định về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước như đã phân tích trên đây. - Bồi thường nhà nước theo pháp luật của liên minh châu Âu + Trách nhiệm bối thường trong lĩnh vực lập pháp Luật Liên minh châu Âu quy định trách nhiệm bồi thường nhà nước được áp dụng cho tất cả các lĩnh vực theo quy định pháp luật của các quốc gia là thành viên của Liên minh.

Theo pháp luật Liên minh châu Âu thì hết thảy các hành vi của cá nhân đại diện cho công quyển ở các nước thành viên của Liên minh trong phạm vi quyền lực của nhà nước là quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp đều có thể phát sinh trách nhiệm nhà nước của các nước thành viên dưới hình thức hành động (tac vi) hoặc không hành động (bất tác vi). Những quy định này nhằm hạn chế những thiếu sót của pháp luật bổi thường thiệt hai ngoài hợp dong và trách nhiệm bồi thường nhà nước trong một vụ việc cụ thể. Vụ Francovich là một vụ việc điển hình thuộc lĩnh vực bổi thường nhà nước. Nội dung của vụ việc này là do nhà nước đã không ban hành một quy định nào về bối thường thiệt hai cho công nhân trong trường hợp công nhân không được trả lương khi công ty thuê họ đã chấm dứt theo thủ tục phá sản.

Nhân sự kiện 249 PGS. PHÙNG TRUNG TẬP này, Tòa Công bằng châu Âu đã ủng hộ công nhân và yêu cầu Nhà nước Italia có trách nhiệm boi thường thiệt hai cho công nhân. Trách nhiệm bồi thường nhà nước cua Liên minh châu Âu nhằm đảm bảo cho các nước thành viên thực hiện nghĩa vụ của mình đối với những thiệt hại đo có hành vi của người đại diện cho cơ quan công quyền gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích của quốc gia. Các quốc gia với tư cách là chủ thể độc lập, tự mình ban hành pháp luật quy định về phạm vi, điều kiện phát sinh trách nhiệm bổi thường nhà nước, thể hiện rõ trách nhiệm của nhà nước không thờ ơ đối với những thiệt hại do người đại diện cho co quan công quyền gây ra.

Pháp luật Liên minh châu Au có quy định trách nhiệm bồi thường nhà nước đối với hành vi lập pháp. Quy định này đã mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của nhà nước không những phát sinh trong lĩnh vực tư pháp mà còn phát sinh ở cả lĩnh vực lập pháp. Đây là một quy định nhằm ràng buộc cơ quan lập pháp có trách nhiệm cao hơn nữa trong việc ban hành pháp luật phù hợp với thực tế hơn và những quy định của pháp luật phải có tính khả thi. Tư tưởng này rất tiến bộ, vượt ra ngoài phạm vi của các quan niệm thông thường và cá nhân, tổ chức trong một quốc gia không thể phải gánh chịu những áp lực, nguyên tắc của pháp luật không phục vụ sự bình ổn trong xã hội mà chỉ nhằm thể hiện ý chí của nhà nước, bất luận ý chí đó thể hiện dưới nguyên tắc và nội dung của những quy định có phù hợp hay không phù hợp với đời sống xã 250 TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG hội hiện hữu.

Liên minh châu Âu thể hiện rõ quan điểm trong việc thừa nhận trách nhiệm của nhà nước đối với những thiệt hại của người khác do nguyên nhân là hành vi thực hiện nhiệm vụ của cơ quan công quyền gây ra. + Không có trách nhiệm bdéi thường trong lĩnh vực lập pháp Ở Italia, trách nhiệm nhà nước bồi thường thiệt hại không bao gồm các hành vi lập pháp. Quy định về việc miễn trừ trách nhiệm này không những được áp dụng đối với các hành vi của nghị viện, mà còn được mở rộng đối với các hành vi lập quy của cơ quan hành pháp.