Luận án tiến sĩ biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán hiệu quả và rủi ro bằng chứng thực nghiệm từ các ngân hàng thương mại việt nam niêm yết

Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán, hiệu quả và rủi ro tại các ngân hàng TM Việt Nam. Bằng chứng thực nghiệm.

• Tác giả: Nguyễn Thành Hưng
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Phú Quốc
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Biến Động Tỷ Suất Sinh Lợi Thị Trường Chứng Khoán, Hiệu Quả Và Rủi Ro: Bằng Chứng Thực Nghiệm Từ Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam Niêm Yết
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TÓM TẮT LUẬN ÁN BẰNG TIẾNG VIỆT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Động cơ nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Mục tiêu tổng quát
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Phạm vi nội dung
• 1.5.3. Phạm vi không gian
• 1.5.4. Phạm vi thời gian
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6.1. Nghĩa học và thực tiễn
• 1.7. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THUẬT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Tổng quan các khái niệm nghiên cứu
• 2.2. Biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán
• 2.3. Hiệu quả hoạt động ngân hàng
• 2.4. Rủi ro ngân hàng
• 2.5. Quy mô ngân hàng
• 2.6. Lý thuyết và thực nghiệm tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả và rủi ro
• 2.6.1. Lý thuyết tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả
• 2.6.2. Lược khảo nghiên cứu thực nghiệm
• 2.6.3. Lý thuyết và thực nghiệm tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên rủi ro
• 2.6.4. Lược khảo nghiên cứu thực nghiệm
• 2.6.5. Lý thuyết và vai trò của quy mô
• 2.6.6. Lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm
• 2.6.7. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.6.8. Giá thuyết nghiên cứu chính
• 2.6.8.1. Giá thuyết tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả
• 2.6.8.2. Giá thuyết tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên rủi ro
• 2.6.8.3. Giá thuyết tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả và rủi ro trong điều kiện thay đổi quy mô ngân hàng
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Mô hình tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả
• 3.1.2. Mô hình tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên rủi ro
• 3.1.3. Mô hình tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả trong điều kiện thay đổi quy mô ngân hàng
• 3.1.4. Mô hình tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên rủi ro trong điều kiện thay đổi quy mô ngân hàng
• 3.2. Mô tả cách đo lường các biến nghiên cứu chính
• 3.2.1. Biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán
• 3.2.2. Hiệu quả hoạt động ngân hàng
• 3.2.3. Rủi ro ngân hàng
• 3.3. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.2.1. Hồi quy tuyến tính cổ điển, mô hình tác động cố định và mô hình tác động ngẫu nhiên
• 3.3.2.2. Phương pháp hồi quy tổng quát hóa thời điểm hệ thống (S-GMM)
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả biến nghiên cứu
• 4.2. Tương quan giữa các biến nghiên cứu
• 4.3. Kết quả nghiên cứu
• 4.3.1. Kết quả ảnh hưởng của biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả
• 4.3.2. Kết quả tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên rủi ro
• 4.3.3. Kết quả tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả và rủi ro trong điều kiện thay đổi quy mô của ngân hàng
• 4.4. Kiểm tra tính vững
• 4.4.1. Kiểm tra tính vững tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả
• 4.4.2. Kiểm tra tính vững tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên rủi ro
• 4.4.3. Kiểm tra tính vững tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả và rủi ro trong điều kiện thay đổi quy mô ngân hàng
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Đóng góp của luận án
• 5.1.1. Đóng góp về tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả
• 5.1.2. Đóng góp về tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên rủi ro
• 5.1.3. Đóng góp về tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả và rủi ro xem xét theo quy mô ngân hàng
• 5.2. Hàm ý của luận án
• 5.2.1. Hàm ý về tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả
• 5.2.2. Hàm ý về tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên rủi ro
• 5.2.3. Hàm ý về tác động biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả và rủi ro trong điều kiện thay đổi quy mô ngân hàng
• 5.3. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3.1. Hạn chế của luận án
• 5.3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Biến Động Tỷ Suất Sinh Lợi Chứng Khoán Là Gì

Thị trường chứng khoán và hệ thống ngân hàng đóng vai trò then chốt trong việc điều phối vốn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam còn non trẻ, hệ thống ngân hàng lại đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho doanh nghiệp và hộ gia đình. Sự ổn định và hiệu quả của hệ thống ngân hàng có mối tương quan mật thiết với sự lành mạnh của thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, hệ thống ngân hàng Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm nợ xấu, quy mô vốn còn hạn chế và các vấn đề về quản trị doanh nghiệp. Các cơ quan quản lý đang nỗ lực tái cấu trúc hệ thống ngân hàng để giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động, góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Thị Trường Chứng Khoán Với Ngân Hàng

Thị trường chứng khoán là kênh dẫn vốn quan trọng cho nền kinh tế, cung cấp nguồn vốn cho doanh nghiệp và nhà đầu tư. Sự phát triển của thị trường chứng khoán tạo điều kiện cho các ngân hàng mở rộng hoạt động, cung cấp các dịch vụ tài chính đa dạng và tăng cường khả năng huy động vốn. Levine (1996) nhấn mạnh vai trò quan trọng của thị trường chứng khoán trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua việc điều phối vốn hiệu quả. Bằng cách dẫn truyền vốn giữa các chủ thể dư vốn đến các chủ thể thiếu vốn, thị trường chứng khoán thúc đẩy đầu tư và tăng năng suất.

1.2. Rủi Ro Và Thách Thức Đối Với Hệ Thống Ngân Hàng Việt Nam

Hệ thống ngân hàng Việt Nam đối mặt với nhiều rủi ro, bao gồm nợ xấu, biến động tỷ giá hối đoái và rủi ro tín dụng. Theo Batten và Vo (2019), các vấn đề về quản trị doanh nghiệp, chuẩn mực kế toán và tính minh bạch cũng là những thách thức đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam. Những rủi ro này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng, làm giảm lợi nhuận và tăng khả năng phá sản.

II. Cách Đo Lường Biến Động Tỷ Suất Sinh Lợi Mô Hình Ước Tính

Đo lường biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán là một bước quan trọng để đánh giá rủi ro và hiệu quả đầu tư. Các mô hình thống kê như GARCH (Generalized Autoregressive Conditional Heteroskedasticity) và EGARCH (Exponential GARCH) thường được sử dụng để ước tính biến động. Các mô hình này cho phép nắm bắt các đặc điểm quan trọng của chuỗi thời gian tài chính, như sự tập trung biến động (volatility clustering) và tác động bất đối xứng (asymmetric effects). Việc lựa chọn mô hình phù hợp phụ thuộc vào đặc điểm của dữ liệu và mục tiêu nghiên cứu.

2.1. Sử Dụng Mô Hình GARCH Trong Phân Tích Chứng Khoán

Mô hình GARCH là một công cụ mạnh mẽ để ước tính biến động tỷ suất sinh lợi. Mô hình này cho phép biến động thay đổi theo thời gian và phụ thuộc vào các giá trị quá khứ của chính nó. Điều này giúp mô hình nắm bắt được sự tập trung biến động, một đặc điểm phổ biến của thị trường chứng khoán. Mô hình GARCH có nhiều biến thể, như GARCH(1,1), GARCH(p,q), cho phép linh hoạt trong việc mô tả biến động.

2.2. Ưu Điểm Của Mô Hình EGARCH So Với GARCH Truyền Thống

Mô hình EGARCH là một cải tiến của mô hình GARCH, cho phép nắm bắt tác động bất đối xứng của tin tức tốt và tin tức xấu đến biến động. EGARCH giả định rằng tin tức xấu có tác động lớn hơn đến biến động so với tin tức tốt có cùng độ lớn. Điều này phù hợp với thực tế là thị trường chứng khoán thường phản ứng mạnh hơn với tin tức tiêu cực. Zivot (2009) cho thấy EGARCH có thể dự báo biến động tốt hơn so với GARCH truyền thống trong một số trường hợp.

2.3. Dữ Liệu Cần Thiết Để Ước Tính Biến Động Tỷ Suất Sinh Lợi

Để ước tính biến động tỷ suất sinh lợi, cần có dữ liệu về giá chứng khoán hoặc tỷ suất sinh lợi trong một khoảng thời gian đủ dài. Dữ liệu thường được thu thập hàng ngày, hàng tuần hoặc hàng tháng. Độ chính xác của ước tính biến động phụ thuộc vào chất lượng và tần suất của dữ liệu. Campbell et al. (1997) khuyên nên sử dụng dữ liệu có tần suất cao để ước tính biến động chính xác hơn.

III. Ảnh Hưởng Biến Động Tỷ Suất Đến Hiệu Quả Ngân Hàng Bằng Chứng

Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy rằng biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng. Một số nghiên cứu cho thấy biến động cao có thể làm giảm hiệu quả do tăng rủi ro và chi phí hoạt động. Tuy nhiên, một số nghiên cứu khác lại cho thấy biến động có thể tạo ra cơ hội cho các ngân hàng tăng lợi nhuận thông qua các hoạt động giao dịch và quản lý rủi ro. Tác động thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm đặc điểm của ngân hàng, môi trường kinh tế và quy định pháp luật.

3.1. Tác Động Tích Cực Của Biến Động Lên Lợi Nhuận Ngân Hàng

Biến động tỷ suất sinh lợi có thể tạo ra cơ hội cho các ngân hàng tăng lợi nhuận thông qua các hoạt động giao dịch và quản lý rủi ro. Ví dụ, ngân hàng có thể sử dụng các công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro hoặc tận dụng biến động giá để kiếm lợi nhuận. Demirguc-Kunt và Huizinga (1999) cho thấy các ngân hàng ở các nước có thị trường chứng khoán phát triển có xu hướng hoạt động hiệu quả hơn.

3.2. Tác Động Tiêu Cực Của Biến Động Lên Chi Phí Hoạt Động Ngân Hàng

Biến động cao có thể làm tăng chi phí hoạt động của ngân hàng do tăng rủi ro và yêu cầu về vốn. Ngân hàng có thể phải tăng cường quản lý rủi ro, trích lập dự phòng và tăng vốn để đối phó với biến động. Berger và DeYoung (1997) cho thấy các ngân hàng có rủi ro cao thường có chi phí hoạt động cao hơn.

3.3. Vai Trò Của Quy Định Pháp Luật Trong Giảm Thiểu Tác Động

Quy định pháp luật có vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tác động tiêu cực của biến động tỷ suất sinh lợi lên hiệu quả ngân hàng. Các quy định về quản lý rủi ro, yêu cầu về vốn và giám sát hoạt động có thể giúp ngân hàng hoạt động an toàn và hiệu quả hơn trong môi trường biến động. Barth et al. (2006) cho thấy các nước có quy định pháp luật chặt chẽ hơn thường có hệ thống ngân hàng ổn định hơn.

IV. Rủi Ro Biến Động Tỷ Suất Sinh Lợi Phân Tích Từ Ngân Hàng Việt Nam

Biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán có thể làm gia tăng rủi ro cho các ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng có hoạt động liên kết chặt chẽ với thị trường chứng khoán. Rủi ro có thể phát sinh từ các hoạt động giao dịch chứng khoán, đầu tư vào các công ty niêm yết và cho vay đối với các nhà đầu tư chứng khoán. Ngoài ra, biến động tỷ suất sinh lợi có thể ảnh hưởng đến giá trị tài sản thế chấp và khả năng trả nợ của khách hàng vay, làm tăng rủi ro tín dụng cho ngân hàng.

4.1. Mối Liên Hệ Giữa Biến Động Và Rủi Ro Tín Dụng Ngân Hàng

Biến động tỷ suất sinh lợi có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng vay, làm tăng rủi ro tín dụng cho ngân hàng. Khi thị trường chứng khoán biến động mạnh, giá trị tài sản của khách hàng vay có thể giảm sút, làm giảm khả năng trả nợ. Carey (1998) cho thấy rủi ro tín dụng của ngân hàng có xu hướng tăng lên trong thời kỳ thị trường chứng khoán biến động.

4.2. Tác Động Của Biến Động Đến Hoạt Động Giao Dịch Chứng Khoán

Các ngân hàng có hoạt động giao dịch chứng khoán có thể chịu rủi ro lớn khi thị trường biến động mạnh. Biến động giá có thể dẫn đến thua lỗ trong các hoạt động giao dịch và làm giảm lợi nhuận của ngân hàng. Allen và Santomero (1998) cho rằng các ngân hàng cần có hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả để đối phó với rủi ro từ hoạt động giao dịch chứng khoán.

4.3. Quản Lý Rủi Ro Trong Môi Trường Biến Động Cao Kinh Nghiệm

Các ngân hàng cần có hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả để đối phó với rủi ro từ biến động tỷ suất sinh lợi. Hệ thống quản lý rủi ro cần bao gồm các biện pháp đo lường, giám sát và kiểm soát rủi ro. Ngoài ra, ngân hàng cần đa dạng hóa hoạt động, giảm sự phụ thuộc vào thị trường chứng khoán và tăng cường quản lý vốn để đối phó với rủi ro. Bessis (2015) cung cấp một cái nhìn tổng quan về các kỹ thuật quản lý rủi ro cho ngân hàng.

V. Ngân Hàng Việt Nam Ứng Phó Biến Động Chính Sách Giải Pháp

Trước những biến động của thị trường chứng khoán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) có vai trò quan trọng trong việc ổn định hệ thống tài chính và giảm thiểu rủi ro cho các ngân hàng. NHNN có thể sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ, như điều chỉnh lãi suất và tỷ giá hối đoái, để ổn định thị trường và hỗ trợ các ngân hàng. Ngoài ra, NHNN cần tăng cường giám sát hoạt động của các ngân hàng, đảm bảo tuân thủ các quy định về an toàn vốn và quản lý rủi ro.

5.1. Vai Trò Của Ngân Hàng Nhà Nước Trong Ổn Định Thị Trường

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc ổn định thị trường tài chính và giảm thiểu rủi ro cho các ngân hàng. NHNN có thể sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ để kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá hối đoái và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Goodfriend và King (1997) phân tích vai trò của ngân hàng trung ương trong việc ổn định nền kinh tế vĩ mô.

5.2. Các Công Cụ Chính Sách Tiền Tệ Để Kiểm Soát Biến Động

Ngân hàng Nhà nước có thể sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ, như điều chỉnh lãi suất và tỷ giá hối đoái, để kiểm soát biến động tỷ suất sinh lợi và ổn định thị trường tài chính. Tăng lãi suất có thể làm giảm biến động bằng cách làm giảm nhu cầu đầu tư và đầu cơ. Điều chỉnh tỷ giá hối đoái có thể giúp ổn định giá trị đồng tiền và giảm rủi ro cho các nhà đầu tư. Mishkin (2015) cung cấp một cái nhìn tổng quan về các công cụ chính sách tiền tệ.

5.3. Tăng Cường Giám Sát Hoạt Động Ngân Hàng Giải Pháp Quan Trọng

Ngân hàng Nhà nước cần tăng cường giám sát hoạt động của các ngân hàng, đảm bảo tuân thủ các quy định về an toàn vốn và quản lý rủi ro. Giám sát chặt chẽ có thể giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn và ngăn chặn các rủi ro lan rộng. De Gregorio và Guidotti (1995) nhấn mạnh tầm quan trọng của giám sát ngân hàng trong việc đảm bảo ổn định tài chính.

VI. Dự Báo Biến Động Tỷ Suất Sinh Lợi Xu Hướng Và Cơ Hội

Dự báo biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán là một nhiệm vụ khó khăn nhưng rất quan trọng đối với các nhà đầu tư và các nhà quản lý rủi ro. Các mô hình dự báo có thể giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư thông minh hơn và giúp các nhà quản lý rủi ro quản lý rủi ro hiệu quả hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các mô hình dự báo chỉ là ước tính và có thể không chính xác hoàn toàn.

6.1. Các Phương Pháp Dự Báo Biến Động Tỷ Suất Sinh Lợi Chính Xác

Có nhiều phương pháp dự báo biến động tỷ suất sinh lợi, bao gồm các mô hình thống kê, các mô hình kinh tế lượng và các mô hình học máy. Các mô hình thống kê, như GARCH và EGARCH, thường được sử dụng để dự báo biến động dựa trên dữ liệu quá khứ. Các mô hình kinh tế lượng sử dụng các biến kinh tế vĩ mô để dự báo biến động. Các mô hình học máy, như mạng nơ-ron và máy học hỗ trợ véc-tơ, có thể học từ dữ liệu và dự báo biến động một cách chính xác hơn. Poon và Granger (2003) so sánh hiệu quả của các phương pháp dự báo biến động khác nhau.

6.2. Ứng Dụng Học Máy Trong Dự Báo Tiềm Năng Và Hạn Chế

Học máy có tiềm năng lớn trong việc dự báo biến động tỷ suất sinh lợi. Các mô hình học máy có thể học từ dữ liệu phức tạp và phi tuyến tính và đưa ra các dự báo chính xác hơn so với các mô hình truyền thống. Tuy nhiên, các mô hình học máy cũng có những hạn chế, như yêu cầu dữ liệu lớn và khả năng bị quá khớp (overfitting). Chakraborty (2019) cung cấp một cái nhìn tổng quan về ứng dụng của học máy trong tài chính.

6.3. Biến Động Tỷ Suất Rủi Ro Cơ Hội Và Lời Khuyên Đầu Tư

Biến động tỷ suất sinh lợi tạo ra cả rủi ro và cơ hội cho các nhà đầu tư. Rủi ro là khả năng thua lỗ do giá chứng khoán giảm. Cơ hội là khả năng kiếm lợi nhuận từ biến động giá. Các nhà đầu tư cần đánh giá rủi ro và cơ hội một cách cẩn thận trước khi đưa ra quyết định đầu tư. Malkiel (2003) cung cấp lời khuyên đầu tư cho các nhà đầu tư cá nhân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ "Biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán, hiệu quả và rủi ro: Bằng chứng thực nghiệm từ các ngân hàng thương mại Việt Nam niêm yết" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thành Hưng thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế TP.HCM, thuộc ngành Tài chính - Ngân hàng (Mã số: 93.201), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phạm Phú Quốc và TS. Thân Thị Thu Thủy (năm 2022).

Trong hệ thống tài chính, thị trường chứng khoán (TTCK) và hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò hai kênh dẫn truyền vốn thiết yếu giữa các chủ thể thặng dư và thiếu hụt vốn nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế (Levine và Zervos, 1996; Batten và Vo, 2019). Tại Việt Nam, 14 ngân hàng thương mại cổ phần (NH TMCP) đã lọt vào bảng xếp hạng 500 ngân hàng mạnh khu vực Châu Á - Thái Bình Dương năm 2020. Tuy nhiên, khu vực ngân hàng vẫn bộc lộ những điểm yếu về quản trị, chất lượng tín dụng và quy mô vốn, khiến hệ thống dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Nhằm lành mạnh hóa hệ thống, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Đề án 254 (Quyết định số 254/QĐ-TTg ngày 01/3/2012) và Đề án 242 (Quyết định số 242/QĐ-TTg ngày 28/2/2019), trong đó đặt ra lộ trình bắt buộc các NHTM phải hoàn thành niêm yết, đăng ký giao dịch trên sàn chứng khoán trước khi kết thúc năm 2020.

Việc tham gia sàn chứng khoán giúp các ngân hàng gia tăng khả năng huy động vốn nhưng đồng thời khiến hoạt động của ngân hàng chịu tác động trực tiếp từ biến động của thị trường chứng khoán (SMV). Thực tế diễn biến qua hai sự kiện điển hình: cuộc khủng hoảng năm 2008 (thị trường giảm điểm mạnh, lãi suất huy động tăng cao khiến dòng tiền dịch chuyển sang ngân hàng theo hiệu ứng chắc chắn) và giai đoạn cuối năm 2020 – đầu năm 2021 (phiên ngày 19/01/2021 chỉ số VN-Index giảm kỷ lục 60,94 điểm, tương đương 5,11%, kéo theo sự dịch chuyển dòng vốn đầu tư sang kênh ngân hàng để phòng vệ rủi ro). Mặc dù vậy, các chính sách tiền tệ và chiến lược ngành hiện hành chủ yếu tập trung vào quản trị nội bộ theo chuẩn mực Basel II mà chưa xem xét thấu đáo các tín hiệu cảnh báo từ biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định dựa trên ba điểm cốt lõi:

1. Các nghiên cứu quốc tế trước đây về tác động của biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả hoạt động ngân hàng còn rất ít và mang lại kết quả mâu thuẫn về chiều hướng tác động.
2. Chưa có công trình thực nghiệm nào kiểm định tác động trực tiếp của biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên mức độ rủi ro của ngân hàng.
3. Vai trò điều tiết của quy mô ngân hàng trong mối quan hệ giữa biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán với hiệu quả và rủi ro ngân hàng chưa được phân tích toàn diện.

Mục tiêu tổng quát của luận án là xác định ảnh hưởng của biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả hoạt động và rủi ro của các NH TMCP niêm yết tại Việt Nam, đồng thời làm rõ vai trò điều tiết của quy mô ngân hàng.

Các mục tiêu nghiên cứu cụ thể được đánh số theo văn bản luận án gồm:

• Mục tiêu 1: Nghiên cứu tác động của biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả của NH TMCP niêm yết.
• Mục tiêu 2: Nghiên cứu tác động của biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên rủi ro của NH TMCP niêm yết.
• Mục tiêu 3: Nghiên cứu tác động của biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả hoạt động của NH TMCP niêm yết trong điều kiện thay đổi quy mô của ngân hàng.
• Mục tiêu 4: Nghiên cứu tác động của biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên rủi ro của NH TMCP niêm yết trong điều kiện thay đổi quy mô của ngân hàng.

Bốn câu hỏi nghiên cứu tương ứng được đặt ra:

• Câu hỏi 1: Biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán có tác động đến hiệu quả hoạt động ngân hàng không?
• Câu hỏi 2: Biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán có tác động đến rủi ro ngân hàng không?
• Câu hỏi 3: Ảnh hưởng của biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên hiệu quả hoạt động có bị ảnh hưởng bởi quy mô ngân hàng không?
• Câu hỏi 4: Ảnh hưởng của biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên rủi ro có bị ảnh hưởng bởi quy mô ngân hàng không?

Đối tượng nghiên cứu là biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán, hiệu quả hoạt động, rủi ro và quy mô ngân hàng. Phạm vi không gian gồm 24 NH TMCP niêm yết trên 03 sàn giao dịch của Việt Nam:

• Sàn HOSE (14 ngân hàng): ACB, BID, CTG, EIB, HDB, LPB, MBB, MSB, STB, TCB, TPB, VCB, VIB, VPB.
• Sàn HNX (03 ngân hàng): BAB, NVB, SHB.
• Sàn UPCOM (07 ngân hàng): ABB, BVB, KLB, NAB, PGB, SGB, VBB.

Phạm vi thời gian nghiên cứu kéo dài theo dữ liệu quý từ Quý 2/2006 đến Quý 1/2021 (gồm 60 quý liên tục).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án cho thấy các nghiên cứu về ngân hàng thường tập trung vào các nhân tố quyết định hiệu quả và rủi ro từ khía cạnh nội bộ như tính thanh khoản (Pasiouras và Kosmidou, 2007), tỷ lệ vốn trên tổng tài sản (Bouzgarrou và cộng sự, 2018), cấu trúc tài sản (Trujillo-Ponce, 2013), tỷ lệ chi phí hoạt động (Vu và Nahm, 2013), đa dạng hóa (Meslier và cộng sự, 2014); các yếu tố ngành như quy mô ngành (Tan và Floros, 2013) và mức độ tập trung ngành (Park và Peristiani, 2007); hoặc các yếu tố vĩ mô như tăng trưởng kinh tế (Trujillo-Ponce, 2013), lạm phát, lãi suất (Khemraj và Pasha, 2009), thất nghiệp (Louzis và cộng sự, 2012). Một nhánh nghiên cứu khác xem xét chiều ngược lại: tác động của hiệu quả và rủi ro ngân hàng lên giá hoặc tỷ suất sinh lợi cổ phiếu (Hadad và cộng sự, 2011; Brealey và cộng sự, 2012; Rjoub và cộng sự, 2017; Al-Shubiri, 2010; Ali và cộng sự, 2018; Sharma, 2018).

Về mối quan hệ giữa biến động thị trường chứng khoán (SMV) và hiệu quả ngân hàng, các công trình quốc tế ghi nhận kết quả không đồng nhất:

• Angbazo (1997) dùng biến động lãi suất quỹ liên bang làm đại diện và chỉ ra mối quan hệ đồng biến với tỷ lệ lãi cận biên (NIM).
• Albertazzi và Gambacorta (2009, 2010) nghiên cứu tại các quốc gia công nghiệp phát triển (Áo, Bỉ, Pháp, Đức, Ý, Hà Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh, Mỹ giai đoạn 1981-2003) bằng phương pháp GMM, chỉ ra SMV có mối quan hệ dương với thu nhập lãi thuần, thu nhập ngoài lãi, tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu (ROE) nhưng tác động âm đến lợi nhuận trước thuế do tăng trích lập dự phòng rủi ro.
• Tan và Floros (2012b) khảo sát 11 ngân hàng niêm yết tại Trung Quốc (2003-2009) bằng phương pháp hồi quy GMM sai phân và hệ thống, kết luận SMV tác động tích cực lên ROA, NIM và EVA.
• Ngược lại, Rashid và Ilyas (2018) nghiên cứu các NHTM tại Pakistan giai đoạn 2006-2014 bằng mô hình GMM kết hợp GARCH, phát hiện SMV làm suy giảm ROE và ROA do chi phí tài trợ nợ gia tăng.

Bảng tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm trực tiếp về biến động thị trường và hiệu quả ngân hàng:

Tác giả (Năm)	Mẫu nghiên cứu và Phương pháp	Kết quả chính
Angbazo (1997)	286 ngân hàng Mỹ; Hồi quy GLS	SMV có quan hệ đồng biến với tỷ lệ lãi cận biên (NIM).
Albertazzi và Gambacorta (2009, 2010)	10 quốc gia phát triển (1981-2003); Phương pháp GMM	SMV tác động dương đến thu nhập lãi, thu nhập ngoài lãi và ROE; tác động âm đến lợi nhuận trước thuế.
Tan và Floros (2012b)	11 ngân hàng Trung Quốc (2003-2009); Hồi quy S-GMM	SMV tác động tích cực lên hiệu quả hoạt động (ROA, NIM, EVA).
Rashid và Ilyas (2018)	NHTM Pakistan (2006-2014); Mô hình GMM kết hợp GARCH	SMV tác động tiêu cực lên ROA và ROE.

Đối với tác động của SMV lên rủi ro ngân hàng, tác giả ghi nhận sự thiếu vắng các nghiên cứu thực nghiệm trực tiếp, chỉ tồn tại các luận điểm gián tiếp qua cơ chế tài sản thế chấp (Albertazzi và Gambacorta, 2010; Brewer III và Lee, 1986), biến động biên lãi ròng (Ho và Saunders, 1981; Angbazo, 1997) và sự tích lũy tín dụng (Danielsson và cộng sự, 2018). Về vai trò của quy mô, các công trình của Al-Tamimi và Charif (2011), Sufian (2009), Kosmidou (2008), Hoàng và Huân (2016), Haq và Heaney (2012), Rashid (2014) chỉ ra ngân hàng lớn có lợi thế kinh tế theo quy mô nhưng đối mặt với nguy cơ quá lớn để sụp đổ.

Vị trí của luận án: Luận án là công trình thực nghiệm đầu tiên tại thị trường mới nổi Việt Nam kiểm định đồng thời tác động của biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán lên cả hai khía cạnh hiệu quả và rủi ro của hệ thống NHTM, đồng thời phân tích vai trò điều tiết của quy mô ngân hàng trên mẫu dữ liệu bảng theo quý.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng ba nền tảng lý thuyết kinh tế chính:

1. Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory) của Kahneman và Tversky (1979) cùng hiệu ứng chắc chắn (Certainty Effect): Nhà đầu tư có xu hướng né tránh rủi ro khi thị trường chứng khoán biến động mạnh. Dòng vốn có xu hướng rút khỏi kênh cổ phiếu bất ổn để dịch chuyển vào kênh tiền gửi tiết kiệm ngân hàng có tỷ suất sinh lợi chắc chắn. Lượng vốn khả dụng và thanh khoản dồi dào này giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động (García-Herrero và cộng sự, 2009; Smaoui và cộng sự, 2020).
2. Lý thuyết bất ổn tài chính (Financial Instability Hypothesis) của Minsky (1992) và Quan điểm nghịch lý biến động (Volatility Paradox) của Adrian và Shin (2014), Brunnermeier và Sannikov (2014): Lý thuyết cho rằng thời kỳ thị trường có biến động thấp kéo dài kích thích tâm lý lạc quan quá mức, dẫn đến hành vi nới lỏng tín dụng, tăng đòn bẩy và tích lũy rủi ro. Ngược lại, biến động thị trường cao sẽ buộc các chủ thể tài chính thận trọng hơn, làm giảm rủi ro hệ thống.
3. Lý thuyết quy mô tối ưu và tính kinh tế theo quy mô của Krasa và Villamil (1992), Panzar và Willig (1977): Quy mô lớn giúp ngân hàng tiết giảm chi phí giao dịch, tăng khả năng hấp thụ dòng vốn dịch chuyển và phân tán rủi ro, nhưng cũng có thể làm gia tăng rủi ro đạo đức (moral hazard) do tâm lý "quá lớn để sụp đổ".

Đo lường các biến nghiên cứu:

• Biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán (SMV): Đo lường theo phương pháp độ lệch chuẩn của tỷ suất sinh lợi thị trường theo French và cộng sự (1987), Võ Xuân Vinh và Võ Văn Phong (2016), và kiểm tra độ bền vững theo phương pháp của Lau và cộng sự (2013).
• Hiệu quả hoạt động ngân hàng: Sử dụng các chỉ tiêu truyền thống gồm tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỷ suất sinh lợi vượt mức trên vốn chủ sở hữu (EROE), tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản (ROA), tỷ lệ thu nhập lãi thuần cận biên (NIM), kết hợp chỉ tiêu đo lường hiện đại là giá trị kinh tế gia tăng (EVA) theo Stewart III (1991) và Stern và cộng sự (1995a).
• Rủi ro ngân hàng: Đo lường bằng hệ số ổn định ngân hàng (ZSCORE) và độ biến động của tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu (DROE).
• Quy mô ngân hàng: Đo lường bằng logarit tự nhiên của tổng tài sản (SIZE) và biến giả phân loại quy mô (DUM_SIZE).

Phương pháp nghiên cứu định lượng: Luận án sử dụng dữ liệu bảng không cân bằng gồm 24 NHTM cổ phần niêm yết trong giai đoạn Quý 2/2006 – Quý 1/2021. Quy trình phân tích áp dụng:

• Hồi quy bình phương bé nhất tổng quát (OLS), mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
• Các kiểm định thống kê: Kiểm định nhân tử Lagrange (Breusch-Pagan LM test) và kiểm định F để lựa chọn giữa OLS, FEM và REM; kiểm định Hausman để chọn lựa giữa FEM và REM.
• Phương pháp hồi quy tổng quát hóa thời điểm hệ thống 2 bước (Two-step System GMM - S-GMM) trên mô hình dữ liệu bảng động để xử lý triệt để hiện tượng nội sinh, hiện tượng tự tương quan và tính quán tính của các biến hiệu quả và rủi ro. Tính hợp lệ của mô hình S-GMM được xác nhận qua kiểm định tự tương quan sai số bậc hai AR(2) và kiểm định tính hợp lệ của biến công cụ Hansen.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể. Tác giả phân tích bối cảnh phát triển của hệ thống tài chính Việt Nam, chỉ ra thực trạng tái cơ cấu các tổ chức tín dụng theo Đề án 254 và Đề án 242 của Chính phủ. Chương này xác định tính cấp thiết của đề tài, động cơ nghiên cứu, 4 mục tiêu cụ thể, 4 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu (24 NHTM cổ phần niêm yết trên HOSE, HNX, UPCOM), phạm vi thời gian (Quý 2/2006 – Quý 1/2021), tóm tắt phương pháp và đóng góp khoa học, thực tiễn của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm

Chương 2 trình bày chi tiết định nghĩa các khái niệm SMV, hiệu quả, rủi ro và quy mô ngân hàng. Tác giả lược khảo các lý thuyết nền tảng gồm Lý thuyết triển vọng (Kahneman và Tversky, 1979), Lý thuyết bất ổn tài chính (Minsky, 1992), Nghịch lý biến động (Adrian và Shin, 2014), Lý thuyết quy mô ngân hàng tối ưu (Krasa và Villamil, 1992). Đồng thời, tác giả tổng hợp có hệ thống các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế và trong nước về tác động của SMV đến hiệu quả (Angbazo, 1997; Albertazzi và Gambacorta, 2009, 2010; Tan và Floros, 2012b; Rashid và Ilyas, 2018) và rủi ro. Từ khoảng trống nghiên cứu, chương này xây dựng 3 nhóm giả thuyết chính: (H1) SMV tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động ngân hàng; (H2) SMV có tác động đến rủi ro ngân hàng; (H3) Quy mô ngân hàng có vai trò điều tiết tác động của SMV lên hiệu quả và rủi ro.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập các phương trình hồi quy định lượng tương ứng với các mục tiêu nghiên cứu:

• Mô hình tác động của SMV lên hiệu quả hoạt động (sử dụng các biến phụ thuộc ROE, EROE, ROA, NIM, EVA).
• Mô hình tác động của SMV lên rủi ro ngân hàng (biến phụ thuộc ZSCORE, DROE).
• Mô hình tương tác đánh giá vai trò điều tiết của quy mô ngân hàng thông qua biến tích số giữa SMV và quy mô (SMVSIZE và SMVDUM_SIZE) lên hiệu quả và rủi ro. Chương này làm rõ công thức toán học đo lường các biến, mô tả việc thu thập mẫu dữ liệu bảng không cân bằng từ báo cáo tài chính của 24 ngân hàng, và quy trình ước lượng kỹ thuật từ OLS, FEM, REM đến S-GMM hai bước với các biến công cụ trễ.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 cung cấp kết quả thống kê mô tả (Bảng 4.1), ma trận hệ số tương quan cặp (Bảng 4.2) và kết quả ước lượng từ Bảng 4.3 đến Bảng 4.14. Các kết quả thực nghiệm nổi bật bao gồm:

1. Ảnh hưởng của SMV lên hiệu quả ngân hàng (Bảng 4.3 và Bảng 4.9): Biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán có tác động dương và có ý nghĩa thống kê lên hiệu quả hoạt động ngân hàng (được đo lường bằng ROE, EROE, ROA, NIM và EVA). Kết quả này ủng hộ giả thuyết H1 và phù hợp với dự đoán của Lý thuyết triển vọng.
2. Ảnh hưởng của SMV lên rủi ro ngân hàng (Bảng 4.4 và Bảng 4.10): SMV có mối quan hệ đồng biến có ý nghĩa thống kê với rủi ro ngân hàng (làm giảm hệ số ổn định ZSCORE và làm tăng độ biến động lợi nhuận DROE). Phát hiện thực nghiệm này trái ngược với giả thuyết của Lý thuyết bất ổn tài chính (Minsky, 1992) và Nghịch lý biến động (Adrian và Shin, 2014), chứng minh sự tồn tại của cơ chế truyền dẫn rủi ro từ thị trường chứng khoán sang hệ thống ngân hàng tại Việt Nam.
3. Vai trò điều tiết của quy mô ngân hàng (Bảng 4.5 – 4.8 và Bảng 4.11 – 4.14): Hệ số hồi quy của biến tương tác giữa SMV và quy mô (SIZE, DUM_SIZE) mang dấu dương có ý nghĩa thống kê đối với cả mô hình hiệu quả và mô hình rủi ro. Điều này chỉ ra rằng khi thị trường chứng khoán biến động, các ngân hàng có quy mô lớn đạt mức gia tăng hiệu quả cao hơn, nhưng đồng thời cũng gánh chịu mức gia tăng rủi ro lớn hơn so với các ngân hàng quy mô nhỏ.
4. Kiểm tra tính vững (Mục 4.4): Phương pháp S-GMM khẳng định tính nhất quán của kết quả khi kiểm soát hiện tượng nội sinh và tự tương quan, với kiểm định AR(2) có p-value > 0,05 và kiểm định Hansen có p-value > 0,05, xác nhận mô hình động và các biến công cụ hoàn toàn hợp lệ. Việc thay đổi thước đo SMV theo Lau và cộng sự (2013) cũng mang lại kết quả tương đồng.

Bảng tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu (tổng hợp từ Bảng 5.1 của luận án):

Câu hỏi nghiên cứu	Giả thuyết liên quan	Kết quả thực nghiệm	Ý nghĩa lý thuyết / Thực tiễn
SMV có tác động đến hiệu quả ngân hàng?	Giả thuyết H1: Tác động cùng chiều (+)	Chấp nhận giả thuyết	Phù hợp Lý thuyết triển vọng (Kahneman và Tversky, 1979); dòng tiền chuyển sang ngân hàng.
SMV có tác động đến rủi ro ngân hàng?	Giả thuyết H2: Có tác động	SMV làm gia tăng rủi ro (+)	Trái ngược Lý thuyết bất ổn tài chính (Minsky, 1992) và Nghịch lý biến động; rủi ro lan truyền.
Quy mô có điều tiết tác động SMV - Hiệu quả?	Giả thuyết H3a: Có điều tiết	Tác động khuếch đại (+) ở ngân hàng lớn	Ngân hàng quy mô lớn thu hút dòng vốn chuyển dịch tốt hơn, gia tăng lợi nhuận.
Quy mô có điều tiết tác động SMV - Rủi ro?	Giả thuyết H3b: Có điều tiết	Rủi ro gia tăng mạnh hơn (+) ở ngân hàng lớn	Ngân hàng lớn nhạy cảm hơn với rủi ro thị trường và áp lực duy trì thanh khoản.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 đúc kết các phát hiện thực nghiệm, trình bày 3 đóng góp lý luận chính, 3 nhóm hàm ý chính sách dành cho Ngân hàng Nhà nước và các nhà điều hành ngân hàng thương mại, đồng thời chỉ rõ các hạn chế nghiên cứu và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án mang lại ba đóng góp khoa học:

• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm đầu tiên tại Việt Nam xác nhận biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động ngân hàng (ROE, EROE, ROA, NIM, EVA), củng cố giá trị giải thích của Lý thuyết triển vọng (Kahneman và Tversky, 1979) trong thị trường mới nổi.
• Phát hiện rủi ro ngân hàng gia tăng trong thời kỳ thị trường chứng khoán biến động mạnh. Bằng chứng này đi ngược lại dự báo của Lý thuyết bất ổn tài chính (Minsky, 1992) và Quan điểm nghịch lý biến động (Adrian và Shin, 2014) vốn cho rằng rủi ro tích lũy trong giai đoạn biến động thấp, qua đó chỉ ra cơ chế truyền dẫn rủi ro từ thị trường cổ phiếu sang hệ thống ngân hàng thương mại.
• Bổ sung vào khoảng trống y văn quốc tế về vai trò điều tiết của quy mô ngân hàng: ngân hàng có quy mô lớn tận dụng biến động thị trường để gia tăng hiệu quả vượt trội nhưng đồng thời phải đối mặt với mức gia tăng rủi ro cao hơn ngân hàng nhỏ.

Về mặt thực tiễn và hàm ý chính sách:

• Đối với Ngân hàng Nhà nước: Cần theo dõi sát sao chỉ số biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán (SMV) như một biến số cảnh báo sớm vĩ mô để có biện pháp can thiệp thị trường tiền tệ kịp thời. Cần xây dựng cơ chế giám sát thận trọng đặc thù đối với các ngân hàng thương mại quy mô lớn khi thị trường chứng khoán biến động nhằm ngăn ngừa rủi ro lan truyền hệ thống.
• Đối với các nhà quản trị ngân hàng thương mại: Không nên chỉ xem các chỉ số tài chính nội bộ là thước đo duy nhất; cần thiết lập hệ thống phòng ngừa rủi ro chủ động trước các biến động của thị trường chứng khoán, xây dựng chính sách lãi suất huy động và cho vay linh hoạt để điều tiết dòng vốn chuyển dịch, kiểm soát biên lãi ròng và đệm dự phòng rủi ro thanh khoản.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án nêu rõ các hạn chế cụ thể:

• Mẫu nghiên cứu chỉ giới hạn ở 24 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên các sàn HOSE, HNX và UPCOM; chưa bao quát các ngân hàng thương mại cổ phần chưa niêm yết và các ngân hàng thương mại 100% vốn nhà nước, ngân hàng liên doanh.
• Dữ liệu sử dụng thu thập theo tần suất quý, do đó có thể chưa phản ánh trọn vẹn những phản ứng tức thời ở tần suất cao (dữ liệu ngày, tuần) của thị trường tài chính đối với các cú sốc bất thường.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả gợi mở:

• Mở rộng mẫu nghiên cứu sang các ngân hàng thương mại chưa niêm yết khi dữ liệu được công bố minh bạch và đầy đủ hơn để có cái nhìn toàn cảnh về hệ thống ngân hàng.
• Ứng dụng các thước đo biến động thị trường và rủi ro ở tần suất cao hơn (dữ liệu ngày, tháng) hoặc áp dụng các mô hình chuỗi thời gian phi tuyến, mô hình ngưỡng (threshold model) để kiểm tra các tác động bất đối xứng giữa các giai đoạn thị trường tăng trưởng và suy thoái.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn đối với:

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo quy trình xây dựng mô hình dữ liệu bảng động, kỹ thuật hồi quy hệ thống hai bước (S-GMM) để kiểm soát biến nội sinh, cùng cách tiếp cận đo lường hiệu quả ngân hàng hiện đại bằng thước đo Giá trị kinh tế gia tăng (EVA) kết hợp với các chỉ tiêu truyền thống (ROA, ROE, NIM).
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Cung cấp tài liệu tham khảo về cơ sở lý thuyết kết nối giữa thị trường vốn và hệ thống trung gian tài chính (Lý thuyết triển vọng, Lý thuyết bất ổn tài chính, Nghịch lý biến động).
• Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở định lượng để tích hợp tín hiệu biến động thị trường chứng khoán vào hệ thống cảnh báo sớm vĩ mô và chính sách an toàn vĩ mô cho hệ thống ngân hàng.
• Ban điều hành các ngân hàng thương mại: Tham khảo để hoạch định chiến lược quản trị quy mô tài sản và quản trị rủi ro thanh khoản tương ứng với các chu kỳ biến động của thị trường chứng khoán.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng phương pháp nào để đo lường biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán (SMV)?
Tác giả đo lường SMV bằng độ lệch chuẩn của tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán theo phương pháp của French và cộng sự (1987) và Võ Xuân Vinh và Võ Văn Phong (2016). Ngoài ra, tác giả sử dụng thêm cách tiếp cận của Lau và cộng sự (2013) để kiểm tra tính vững của kết quả ước lượng.

2. Mẫu nghiên cứu của luận án gồm bao nhiêu ngân hàng và trong giai đoạn nào?
Mẫu nghiên cứu gồm 24 NH TMCP Việt Nam được niêm yết trên cả 3 sàn (14 ngân hàng trên HOSE, 3 ngân hàng trên HNX và 7 ngân hàng trên UPCOM). Dữ liệu được thu thập theo quý trong khoảng thời gian từ Quý 2/2006 đến Quý 1/2021 (tổng cộng 60 quý).

3. Kết quả tác động của SMV lên rủi ro ngân hàng có điểm gì đặc biệt so với lý thuyết kinh tế truyền thống?
Kết quả thực nghiệm cho thấy SMV làm gia tăng rủi ro ngân hàng. Kết quả này trái ngược với Lý thuyết bất ổn tài chính của Minsky (1992) và Quan điểm nghịch lý biến động của Adrian và Shin (2014) vốn cho rằng rủi ro chỉ tích lũy khi thị trường duy trì mức biến động thấp kéo dài; từ đó luận án chứng minh sự tồn tại của cơ chế truyền dẫn rủi ro trực tiếp từ thị trường chứng khoán sang hệ thống NHTM Việt Nam.

4. Tại sao luận án lại sử dụng phương pháp S-GMM hai bước bên cạnh các mô hình OLS, FEM và REM?
Phương pháp S-GMM hai bước trên mô hình dữ liệu bảng động được sử dụng nhằm kiểm tra tính vững và khắc phục triệt để các khuyết tật mô hình gồm hiện tượng nội sinh tiềm ẩn giữa các biến, hiện tượng tự tương quan và tính quán tính của các chỉ số hiệu quả và rủi ro ngân hàng qua thời gian. Tính hợp lệ của các biến công cụ và mô hình được xác nhận qua kiểm định Hansen và kiểm định AR(2).

5. Yếu tố quy mô ngân hàng đóng vai trò như thế nào trong các mô hình nghiên cứu của luận án?
Quy mô ngân hàng đóng vai trò là biến điều tiết. Kết quả ước lượng chỉ ra rằng khi biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán gia tăng, các ngân hàng có quy mô tổng tài sản lớn đạt được mức tăng hiệu quả cao hơn nhưng đồng thời cũng chịu mức độ gia tăng rủi ro lớn hơn đáng kể so với các ngân hàng quy mô nhỏ.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thành Hưng đã giải quyết thành công khoảng trống nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa biến động tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán với hiệu quả hoạt động và mức độ rủi ro của 24 NHTM cổ phần niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2006-2021. Kết quả nghiên cứu xác nhận biến động thị trường làm gia tăng hiệu quả hoạt động ngân hàng (ủng hộ Lý thuyết triển vọng) nhưng đồng thời làm gia tăng rủi ro của ngân hàng (trái ngược với Lý thuyết bất ổn tài chính và Nghịch lý biến động). Tác động này được khuếch đại rõ nét hơn ở các ngân hàng có quy mô tổng tài sản lớn, từ đó cung cấp các luận cứ khoa học quan trọng cho Ngân hàng Nhà nước trong việc sử dụng tín hiệu thị trường chứng khoán để cảnh báo rủi ro hệ thống và hỗ trợ các nhà quản trị ngân hàng nâng cao hiệu quả điều hành dòng vốn.