CHƯƠNG I: MOT SỐ VAN DE LÝ LUẬN VE PHÁP LUẬT BẢO HIẾM XÃ HỘI TỰNGUYỆN VÀ QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH 111. Một số van đề lý luận về pháp luật bảo hiểm xã hội tự nguyện. Bão hiém xã hội te nguyện ~ Khái niệm bảo hiém xã hội tư nguyễn Bảo hiểm sã hội 1a bô phân quan trong mang tính trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội, nhằm bảo đầm thay thé hoặc bù đấp thu nhập cho NLĐ khi gp rit ro dẫn đến giảm hoặc mắt thu nhập trên cơ sở đóng phí vào quỹ BHXH. BHXH gồm hai loại hình: BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyên Từ trước đến nay có một số công trình và văn bản đưa ra khái niệm.
BHXH tự nguyện Theo Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học, “Bao hiểm xã hội tự nguyện 1a loại hình bão hiểm xã hội hình thánh trên cơ sở kết hợp giữa. ới, BHXH tu nguyên là loai hình BHXH. do Nha nước tổ chức và quản lý ma NLĐ tự nguyên tham gia, được lựa chon mức đóng va phương thức đóng phủ hợp với thu nhập của bản thân để được hưởng các chế độ BHXH. Muc dich của BHXH tự nguyên nhằm đảm bao nhu.
cầu sinh sống thiết yêu của NLD không thuộc đối tương tham gia BHXH bắt buộc khi họ về gia hết khả năng lao đông hoặc chết, gop phẩn đầm bảo an toán sã hội Ở Việt Nam, khái niệm BHXH tư nguyện lần dau tiên được quy định. tại Luật bão hiểm xã hội năm 2006. Theo đó, “Bão hiểm xã hội tự nguyện lả ‘guia Xuân Thì 206), “Crd ab bi adm và Đội ngôn Pitt Net", Tp caibit hoc @), 49-5. loại hình bao hiểm zã hội mà người lao động tư nguyên tham gia, được lựa chọn mức dong và phương thức đồng phủ hợp với thu nhập của minh để thưởng bảo hiểm xã hội”.
Ké thừa quy định nay, Luật bảo hiểm xã hội năm. 2014, tại khoản 3 Điểu 3 đưa ra định nghĩa: “Bảo hiểm 28 hội tự nguyện là loại hình BHXH do Nha nước tổ chức ma người tham gia được lựa chon mức đóng, phương thức đóng phủ hợp với thu nhập của minh và Nha nước có chỉnh sách hỗ trợ tiên đóng bão hiểm xã hội để người tham gia hưởng chế độ hưu trí va tử tuất" Có thé thay ring, định nghĩa về BHXH tự nguyên theo pháp luật Việt Nam trong Luật BHXH năm 2014 đã có sư bỗ sung so với khái niệm quy định trong Luật bao hiểm xã hội năm 2006. Theo đó, đính nghĩa này đã nhắn manh. vai rò của Nha nước trong tổ chức thực hiên BHXH tư nguyên, đồng thời định nghĩa cũng đưa ra 2 ché độ mà người tham gia BHXH từ nguyên được hướng đó là chế độ hưu trí và chế độ tử tuất.
Như vậy, so với trước, định nghĩa về bảo ‘hiém zã hội tự nguyên theo Luật bao hiểm xã hội năm 2014 cụ thể hơn, rõ rang hơn Với quy định này, NLD dễ hiểu hơn về BHXH tư nguyện va dé hình dung vẻ các ngiấa vụ và quyển lợi khi tham gia BHXH tư nguyên. Tuy nhiên việc quy định các ché đô BHXH tự nguyên trong khái niệm này phân néo làm han chế việc mỡ rộng chế độ BHXH tự nguyện trong tương lai Từ những nghiên cứu trên, luận van đưa ra cách hié vẻ BHXH tự nguyện như sau: BHXH tự nguyện là loại hình bão hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức ma người tham gia được lựa chon mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình và Nha nước có chính sách hỗ trợ tiên đóng bio hiểm xã hội để hưởng chế độ BHXH. La một nội dung của BHXH nên BHXH tự nguyên có các đặc điểm chung vẻ đối tương tham gia déu là NLD, có nghĩa vu đóng phí vào quỹ BHXH và được hưởng các chế đô theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, do 10 là loại hình BHXH độc lập với BHXH bất buộc nến BHXH tư nguyên có những đặc điểm riêng sau đây: ~ Thứ nhất, đôi tượng tham gia bao hiểm xã hội tự nguyện là người lao.
đông không thuộc dién tham gia BHXH bắt buộc Nếu như BHXH bắt buộc chỉ áp đụng đối với NLD có tham gia quan. hệ lao động, thi BHXH tư nguyên chủ yêu áp dụng với NLD không tham gia quan hé lao động. Bởi xuất phát từ thực tế, nếu NLD đi lam, ban sức lao đông cho NSDLĐ thi NLD được NSDLĐ có trách nhiém bao đảm đời sing cho NLD khi hết khả năng lao động va khi chết. Còn những NLD tự tao viếc lâm, hoặc có tham gia quan hệ lao đông nhưng đã được NSDLĐ trả tiên BHXH vảo tiên lương hang thang phải tự tích lũy để bảo đâm cho mình khi chết.
Vi lúc nảy, khi hết khả năng lao đông, thu nhập của ho sẽ bị giảm sút hoặc không côn lâm việc dé có thu nhâp, vi thé họ sẽ khó được bao dam đời sống, trong khí nhu cầu về ăn uống, sinh hoạt, khám chữa bệnh nhiễu khi tăng lên. Bởi vay, khi tham gia BHXH tự nguyên, ho sẽ có khoản trợ cấp đáp ứng nhu cầu của đời song Khi NLD qua đời, BHXH tự nguyện sẽ trợ cấp tiên mai táng và trợ cap môt lan cho thân nhân của ho. Ngoài ra, khi còn di làm, có thu nhập, NLD cũng phải có trách nhiém đi với tản thân mảnh, bằng cách tham gia đóng phí vào quý BHXH do nhà nước tổ chức. Để bảo đảm ôn định cho quỹ này hoạt động lâu dai vả có nguồn.
chi dam bảo, nha nước quy đính mức phí đóng phi hợp trong từng thời kỹ. ~ Thứ hai, người lao đông tham gia bao hiểm xã hội tự nguyên được lựa chọn mức phí và phương thức đóng phí vào quý BHXH. Trên cơ sỡ thu nhập én định mã pháp luật quy định, NLB tự lựa chọn mức tién phủ hợp với thu nhập của mình để phí vào quỹ BHXH. Mức phí nảy được thay đổi néu mức thu nhập của NLD thay đổi va NLD được NLD.
ir lựa chon. Điểm đặc biệt của BHXH tự nguyên nữa là NLD được lựa chon phương thức đóng phí chứ không mang tính ấn định như BHXH bat buộc. Theo đó, NLD tùy vào thời điểm ổn định nguôn thu nhập của minh ma lựa chọn thời điểm đóng phí, có thé theo phương thức đóng hang tháng, nhiều. tháng hoặc nhiễu năm đóng phí một ln.
Việc linh hoạt trong lựa chọn mức phi đóng va phương thức đóng phí cho NLD tham gia BHXH tự nguyện chính là nhắm tao điều kiên cho NLĐ được tham gia BHXH để được hưởng các quyền lợi về BHXH. - Thit ba, chế độ hường của BHXH tw nguyện nhằm bão dam đời sing cho người tham gia khi hết khả năng lao động NLD thuộc diện tham gia BHXH bất buộc thông thường la người có quan hệ lao đông Trong quả trình lao động nếu gặp rồi ro, ho được NSDLD có trách nhiệm chia sẽ thông qua việc đóng phí BHXH cho NLD hưởng Trong khi đó, đối tương của BHXH tự nguyện thường là những NLD không. tham gia quan hệ lao động hoặc có tham gia quan hệ lao đồng nhưng họ đã được NSDLĐ trả tiễn bao hiểm vào tién lương hang thang. Những lao động nảy thường có thu nhập không én định nên họ cần được tạo điều kiện pha hợp với nhu cầu để thuận lợi cho họ khi tham gia BHXH tư nguyện.
Với mục đích. an sinh sã hội, nén nha nước đã tạo điểu kiện cho moi NLD trong x8 hội, dit giữa họ có sự chênh lêch về mức thu nhập được hưỡng quyển về bão hú xã hội, nhất là khi họ không thể lảm ra thu nhập do sức lao đông bị suy giảm. hoặc do tuổi giả. Bởi vậy, các chế độ BHXH tự nguyên hướng đền bù đắp cho NLD khi NLD hết khả năng lao đông, tức là bao hiểm sau quá trình lao đông.
Thông thường các chế độ của BHXH tư nguyện mà người tham gia được hưởng ít hon so với người tham gia BHXH bat buộc. ~ Thử te người lao động tham gia bảo hiểm x hội tự nguyên có thể được nha nước hỗ trợ tiên đóng bảo hiểm xã hội. Nếu như BHXH bắt buộc hoàn toàn do NLD va NSDLĐ đóng phí BHXH thi ở BHXH tự nguyên, khi NLD tham gia thì sẽ được nha nước hỗ trợ thêm tiến dong Việc tơ nàynhằm mục dich bảo dim cho nguồn đóng, BHXH tự nguyên được tăng lên, theo đó bảo dim được các chế độ cho NLB tham gia. Mức hỗ trợ tùy thuộc vao quy định của pháp luật từng thời kỳ, ding thời tùy thuộc vào điều kiến kinh tế của NLD.
Đổi với những người không có điều kiện kinh tế, vi dụ thuộc hô gia đính nghèo, sẽ được hỗ trợ nhiễu hơn so với trường hợp ngược lại. Đặc điểm nay vừa thể hiện điểm riêng của BHXH tu nguyện đồng thời vừa thé hiện chính sách nhân văn của BHXH tự nguyện. ~ Yngiita của bảo hiểm xã hội tư nguyên Ý nghĩa xã hội và nhân văn, BHXH tựnguyên có ý nghĩa xã hội và nhân. , gop phan én định đời sống của người tham gia BHXH Những người tham gia BHXH tự nguyện sẽ được thay thể hoặc bù đắp một phan thu nhập khi ho bị suy giảm hoặc mắt khả năng lao động, chết.
Do đổi tượng tham gia BHXH từ nguyên la những NLD tự do, hấu như không co quan hệ lao động với NSDLD, thu nhâp thường không én định như: nồng dân, người kinh doanh, buôn bán tự do,. Việc tham gia BHXH tự nguyên còn giúp NLD có ý thức trong viée tiết kiệm đầu tư những khoản nhỏ, đều đặn để có nguồn dự phòng cẩn thiết chi ding khi giả yêu, mắt sức lao đông, góp phin dn định cuốc sông cho bản thân và gia đinh. Nhờ có sự dim bao thay thé hoặc ‘bi dap thu nhập kịp thời mà người tham gia BHXH tư nguyên được bao đảm. đời sống én định và lâu dài.
'Ý ngiữa kinh tế, BHXH tự nguyên nhắm bao đâm đời sống va thu nhập cho NLD khi hết khả năng lao đông. BHXH tự nguyên góp phan tao ra cơ chế chia sẽ rũi ro, trên cơ sở sự tương trợ giữa những người tham gia BHXH tự nguyên va nha nước. Sự phân phối trong BHXH tự nguyên là sử chuyển dich thu nhập giữa những người có thu nhập cao, thập khác nhau theo zu hướng có l3 lợi cho những người có thu nhập thấp, là sư chuyển dịch thu nhập của những người khöe mạnh, may mắn có việc lam ôn định cho những người tuổi gi ‘hét khả năng lao động, Ở các nước phát triển vả đang phát triển, trong điều kiện kinh tế thị trường, Chính phủ các nước đều đưa ra các chỉnh sách để thực hiện BHXH, vừa nhằm giảm bớt khó khăn cho NLD khi về giả và giảm dẫn.