CHƯƠNG I: MỘT SÓ VAN DE LÝ LUẬN VE QUYEN TỰ DO BÁO CHÍ 1. Khái niệm Quyền tự do báo chí 1. Định nghĩa Quyền tự do báo chí 12 Tu do bao chí là một trong những quyền con người, quyên công dân được ghi nhận cu thé tại Điều 25 Hiến pháp 2013: “Công dan có quyền tự đo ngôn luận, tự do bdo chi, tiếp cận thông tin, hội họp, lap hội, biểu tinh Việc thực hiện các quyền này đo pháp luật quy dinh”. Tự do bao chỉ chính là sự bão đâm đây đủ quyên thu nhận, trao đổi, truyền bá thông tin, quyền bảy tỏ nguyện vong, y chí một cách dan chủ của mọi thành viên trong xã hội Xem vét ở góc độ quyền tự do cả nhân của con người, tự do báo chí là một mục tiêu phân dau để mọi thành viên trong xã hôi có điều kiện thoả man nhu cau viết báo, đọc báo, mua báo hay sử dụng các phương tiện thông tin dai chúng một cách tu do nhật, được luật pháp và dư luận xã hội dam bao Trên phương điền xã hội, tự do báo chí là nguyên vong, ước mơ, mục tiêu đầu tranh của con người qua các chế độ xã hội.
Vì là khát vong va mong muốn của cá nhân con người, có ý kiến cho rằng: Tư do báo chi là quan niệm về trang thái của báo chí trong môi quan hệ với các yếu tô quy định và chi phối báo chí. Hay tự do bao chí được hiểu 1a sự thoát ly moi sự rang buộc, hạn chê, sự cam đoán đôi với báo chí. Tự đo báo chí là mục tiêu phân đâu của con người nhằm giảnh cho mình quyền được thông tin, trao đối, giao tiếp thể hiện ý chi và nguyện vọng của con người môt cách công khai qua các phương tiên thông tin đại chúng không bị lệ thuộc hay han ché. Theo PGS, TS.
Pham Thanh Hung: “Tự đo báo chi là một trong những điều kiên thiết yếu đề thực hiện chức nding xã hội cơ bản của truyền thông. Hoạt động báo chí có tự đo là hoạt đông bắt chấp những tác động iung lạc bên ngoài bảo chí, nhằm hướng tới mục tiêu cao nhất là thông tin khách quan và rộng rãi cho xã hôi về sự thật đời sống con người, trên tinh thần ping sự cho hanh pinie dân tộc và nhân loại. Tự đo bảo chi là bộ phận cấu thành te do tư tường — ngôn luận và là thành phan quan trong bién hiện quyén con người cơ bẩn vỗn đã được hằng định không chỉ trong Hiến chương tông hợp về quyền con người của Liên Hop quốc mà cả trong Hiển pháp nước Công hoà 13 XG hôi Chủ nghia Việt Nam “” Tự do bao chí là một khái niệm mang tính lịch sử, được thực hiện và lý giải trong những hoàn cảnh cụ thé, gắn lién với điều kiện xã hội lịch sử của mỗi quốc gia, dân tôc, trong đó trước hết phải gắn liên với luật pháp mỗi quốc gia. Về bản chất của tự do báo chí, C Mác có viết "Bao chi nói chung la sự thực hiên tu do của con người.
Do đó ở đâm có bdo chi ở ãô có tự do báo chi. Bản chất của bảo chi tự do — đỏ là bản chất đing cảm, có if tính có dao đức của tự đo” C.Mac nêu cái đôi lập của bao chi tự do (báo chi bị kiểm duyệt) "7a cái quái di không có tính cach" "la con quai vật duoc văn mình hoa cái quai thai được tắm nước hoa" Tuy nhiên, C Mác không phủ nhân sự kiểm duyệt, nhưng ông cho rằng “®iễmn duyét chân chính bắt rễ từ chính bản chất của tự đo bdo chi, là sự phê bình. Phê bình là một sự xét xử mà tự do bảo chỉ sản sinh ra từ ban thân mình", “Kiểm duyệt là sự phê bình với tư cách ia độc quyền của Chính phủ". C Mac cũng chỉ ra "Khi sự phê bình tác động không phải bằng lưỡi dao sắc bên của ij tính mà bằng cái kéo cùn của sự tiy tiện, khi sự phê bừnh coi việc đùng sức manh thô bao là luận cứ mạnh m - khi đó là nào sự phê bình laokhông mang tính chấthợp If của mình" Ê Theo GS.
Jane Kirley (Trung tâm Silha về Dao đức truyền thông và luật tại Trường Báo chí va truyền thông đại chúng thuộc Đại hoc Minnesota), dé có tự đo bao chí phải có ba yếu tô cơ bản là”: Thứ nhất một nền báo chi tự do vả độc lập là điều thiết yêu của bat kỳ xã hội tự do nao. Nghia la, một nên báo chí không phải chịu sự kiểm soát vả quy định không phủ hợp của chính phủ, một nền bao chí không chiu ảnh hưởng tai chính từ khu vực tư nhân, trong đó có các công ty quảng cáo, hay những áp lực kinh tế và kinh doanh từ các công ty tư nhân Một nên bao chi tu do và đôc lập ` Nguyễn Thi Pong Thanh (2011), Von để ne do báo chế ở JTệt Nem thời hi Abi mới, Luận vin thạc sĩ báo chi, Tưởng Daihoc Khoa học 14 hộivà Nhân vin, Daihoc quốc gia Hà ội,r11- 19; ` Nguyễn Thị Phương Thánh (2011), Van để tu do báo chế ở Viét Nam thời by doi tới, Luận văn thạc sĩ bảo chi, Trưởng Đạihọc Khoa học Xã hội và Nhân văn, Daihocquốc gia Ha Nội tr13-14. ? Phí Thị Thanh Tìm (2012), Tiedo báo chi qua cácben Hiển pháp và một sổ tiến nghị sữa đãi Hiển pháp 1992, Tạp chi Nghiên cứu lập pháp, So 24 (232), T12/2012,tr. 8; 14 phải đem đến cho độc giả, khán giả cả thính giả những thông tin ma ho can để có thể tham gia đây đủ với tư các là công dân của một xã hội tự do.
Thứ hai, một nên báo chí tự do phải là nên báo chí đũng cảm và sẽ đưa tin về những câu chuyện quan trong đối với độc giả va khan giả mà không phải sợ sệt điều gi hay không thiên vị một bên nào. Nên báo chi đó sẽ thách thức các giả định, sẽ nghỉ vân nhà chức trách, va sé chỉ biết di tim sự thật, cho dù sự tìm kiếm đó sẽ dẫn đến đâu — có thé đền tận những nơi quyền lực to nhật, đến tận những người sở hữu những cơ quan báo chí và ngay cả khi điều đó dẫn đến cái chết Thứ ba mét nên bao chí tự do phải 1a một nên báo chí có trách nhiệm. Quan điểm về trách nhiệm khác nhau ở từng nước, và thậm chí là khác nhau theo từng năm. Đôi với nhiều người, chuẩn mực trong thời bình và én định có thé rat khác với chuẩn mực trong thời chiến hay lúc quốc gia nguy cấp.
Tuy nhiên, một sô nguyên tắc căn bản vẫn không hé thay đổi. Một nên báo chí tự do phải biết đi tìm sự thật và phải đưa tin về điều đó. Nên báo chí đó sẽ không biết mệt mỗi trong việc tim liếm vả đạt đến tính chính xác. Báo chí không bao giờ được phép đưa tin sai su that trong khi biết rõ điều do.
Từ những phân tích trên đây, có đưa ra khái niệm về quyên tự do báo chí như sau: Quyên tir do báo chỉ là một trong nhitng quyền co bản của công adn, được Hién pháp và pháp luật ghi nhận và bảo vệ, thông qua phương tiện thông tin đại chủng. thé hiện ay kiến, quan điểm, tình cảm của minh trước các vẫn đề về chính tri, kinh tế, văn hóa, xã hôi. Tuy nhiên, cũng gidng như nhiều quyền cơ bản của công dân, quyên tự do báo chí phải đặt trong khuôn khô của pháp luật. Đặc điểm của quyền tự đo báo chí Tự do bao chí chỉ có được khi đặt trên nên tang một xã hội dân chủ, moi hoạt động báo chí phải phục vụ lợi ích công đồng, nhân dân Tự do báo chỉ không thé xuất hiện trong một x4 hội độc tai, chuyên quyên, đôc đoán.
Quyển tự do báo chí có những đặc điểm sau: 15 Thứ nhất, xét về bản chất, quyền tự do báo chỉ là một quyền con người nên quyền nay vừa có tinh phô biển, vừa có tinh đặc thit Tính phô bién thể hiện ở chỗ quyên tự do bao chí là van dé có tính lich sử lâu đời cả về phương dién ly luận và thực tiễn. Mỗi bước phát triển của quyền nảy déu gắn liên với sự phát triển của quyên con người, của thé chế xã hội và sự phát triển giao lưu giữa các quéc gia, dan tộc. Trong các quyền con người, quyên tự do báo chí thuộc nhóm các quyền dân sự (quyên tự do cá nhân). Tính đặc thù thể hiện ở việc quyền tự đo bao chí là môt bộ phận quan trọng của quyển con người, nhưng ở các thé ché xã hội khác nhau, với từng giai đoạn lich sử các nhau thì quyên tự do báo chí cũng được giải thích, được quan niêm, được thể chế hoá, được bão vệ và thực hiện theo những cách khác nhau, phụ thuộc ý chi của nhà cam quyên.
Đặc biệt, trong xã hội còn tôn tại giai cấp đổi kháng, còn tranh giảnh quyên lực thi tự do bao chí ở nước nay hay nước khác, chế độ nay hay chế độ khác có “mức độ tự do” khác nhau. Quyên nay chỉ trở thành quyển cơ bản của công dân khi quốc gia nơi con người sinh sông ghi nhận nó trong Hiến pháp và tao hành lang pháp ly bảo đảm thực hiện trên thực tế phù hợp với những quy đính của cộng đông quốc tê Thứ hai, quyền tự do bảo chi và hoạt đồng bdo chí mang tính giai cấp sâu Đôi với xã hội còn phân chia thành các giai cap, các dân tộc, các nhóm xã hội tồn tại những lợi ích khác nhau, hay đôi kháng nhau thi không thé có tự do báo chí hoàn toàn, tự do như nhau cho moi lực lương, giai cấp,. ma chỉ có tự do báo chí cho giai cap, lực lượng nay va hạn chế với giai cấp, lực lượng kia, hoặc mức độ tự do bao chí ở từng xã hội cu thể, vào những giai đoạn cu thể, cho từng giai cap, lực lượng sẽ khác nhau tuy thuộc vào tình hình chính trị cụ thể và tương quan lực lượng của các giai cấp. Thứ ba, quyén tự do báo chi và tự do hoạt động bdo chí mang tinh lich sử và không phải là quyén tuyét đối.
16 Do ban chat của chế độ chính trị - x4 hội, trình đô phát triển kinh tế, văn hoa, điều kiên lich sử đặc thù, và trong mỗi giai đoan lich sử, tình hình cụ thé trong nước và quốc tế ma mỗi quốc gia định ra các đạo luật tương thích với như câu phát triển thực tế của đất nước.