CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG CỦA Ngân hàng thương mại THÔNG QUA MÔ HÌNH CAMELS 1. Tổng quan về phân tích tình hình hoạt động của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm phân tích tình hình hoạt động của Ngân hàng thương mại “Phân tích tình hình hoạt động của NHTM là đi sâu nghiên cứu cả quá trình cùng với kết quả mà các hoạt động của NHTM đem lại” Theo giáo trình Phân tích hoạt động kinh doanh-Trường ĐH kinh tế TP.Hồ Chí Minh. Có thể thấy, phân tích tình hình hoạt động của NHTM không chỉ đơn thuần là xem từ hoạt động của NHTM có kiếm ra được nhiều lợi nhuận hay không mà còn phải căn cứ vào tài liệu như BCTC, các thông tin kinh tế để bằng các phương pháp nghiên cữu thích hợp so sánh số liệu và phân tích mối quan hệ giữa các hiện tượng kinh tế nhằm làm rõ các nguồn tiềm năng cần đc khai thác và chất lượng hoạt động.
Từ đó, đề ra được các phương pháp thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh. Việc phân tích tình hình hoạt động góp phần giúp NHTM tồn tại và phát triển không ngừng. Không chỉ thế, khi NHTM ngày một cải thiện, nâng cao về tình hình hoạt động còn giúp thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng tốt một cách bền vững. Ý nghĩa phân tích tình hình hoạt động của Ngân hàng thương mại Đối với các nhà quản trị ngân hàng, thông qua việc phân tích tình hình hoạt động của ngân hàng sẽ giúp họ phát hiện ra khả năng tiềm tàng, những khả năng tiềm ẩn trước nay chưa được khai phá giúp nâng cao hiệu quả kinh tế.
Không chỉ thế, các nhà quản trị có thể kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh thông qua những hệ số, chỉ tiêu kinh tế đã được đề ra. Đặc biệt việc phân tích tình hình hoạt động của ngân hàng còn giúp chính ngân hàng nhìn ra đúng sức mạnh, khả năng và thiếu sót của mình. Giúp ngân hàng nhận diện, đo lường, dự đoán các rủi ro để có thể có các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu, hạn chế kịp thời đối với các rủi ro đó. Có thể nói, việc phân tích này là một trong các công cụ quan trọng trong việc cung cấp thông tin để điều hành hoạt động kinh doanh, đưa ra các chiến lược kinh doanh cho các nhà quản trị ngân hàng một cách hiệu quả.
6 Đối với các nhà đầu tư, thông qua việc phân tích hiệu tình hình hoạt động của ngân hàng giúp họ thu thập thêm được nhiều thông tin hữu ích để có thể đánh giá, đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả hơn. Đối với các cá nhân, tổ chức thông qua các đánh giá từ việc phân tích để lựa chọn ngân hàng mà mình tin tưởng xin cấp tín dụng, gửi tiền hoặc thực hiện các giao dịch khác. Đối với các cơ quan quản lý, thông qua việc phân tích tình hình hoạt động của từng NHTM hoặc của cả hệ thống ngân hàng, sẽ giúp đưa ra được những định hướng, điều chỉnh những chính sách kịp thời, sao cho phù hợp nhất với thời điểm đó. Cơ sở phân tích tình hình hoạt động của Ngân hàng thương mại Cơ sở phân tích tình hình hoạt động của ngân hàng là nền tảng cung cấp thông tin để ta có thể sử dụng các phương pháp phân tích nhằm đưa ra ý kiến về hoạt động của NHTM ấy: - Báo cáo tài chính: là các thông tin kinh tế được kế toán viên trình bày dưới dạng bảng biểu, cung cấp các thông tin về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các luồng tiền của doanh nghiệp đáp ứng các cầu cho những người sử dụng chúng trong việc đưa ra các quyết định về kinh tế.
- Báo cáo quản trị: là báo cáo kế toán cung cấp các thông tin tài chính và thông tin phi tài chính về thực trạng tài chính của doanh nghiệp phục vụ yêu cầu quản lý nội bộ ngành, nội bộ doanh nghiệp. - Báo cáo thống kê: là mẫu biểu và hướng dẫn ghi chép mẫu biểu để thu thập dữ liệu, thông tin thống kê về đối tượng nghiên cứu cụ thể theo phương pháp khoa học, thống nhất được quy định trong chế độ báo cáo thống kê trong một thời kỳ nhất định. Phương pháp phân tích tình hình hoạt động của Ngân hàng thương mại - Phương pháp phân tích tình hình hoạt động của NHTM qua chỉ số tài chính: Phân tích tình hình hoạt động qua chỉ số tài chính là phương pháp được sử dụng rất phổ biến. Phân tích các chỉ số tài chính liên quan đến việc so sánh giữa các con số với nhau để tạo nên các tỷ số rồi dựa vào các tỷ số này để đánh giá hoạt động của NHTM đang trong tình trạng tăng trưởng hay suy giảm.
Các chỉ số tài chính 7 được chia làm 4 loại chính: Khả năng sinh lợi, Hiệu quả hoạt động, Thanh khoản, Đòn bẩy. Phương pháp này có ưu điểm là đơn giản, dễ làm. Tuy nhiên, mỗi chỉ số tài chính chỉ thể hiện một khía cạnh trong hoạt động của NHTM mà không thể hiện rõ mối tương quan với nhau. - Phương pháp phân tích hiệu quả biên Phương pháp phân tích hiệu quả biên gồm: phương pháp tiếp cận tham số và phương pháp tiếp cận phi tham số.
Trong đó, phương pháp tiếp cận tham số chỉ ra hàm cụ thể đối với đường biên hiệu quả, tập trung vào một biến ưu tiên thông qua lý thuyết thống kê, kinh tế lượng. Phương pháp này có hạn chế là đòi hỏi người dùng phải có trình độ toán học nhất định vì nếu xác đinh sai dạng hàm dẫn dến kết quả tính toán sai ảnh hưởng đến các chỉ số hiệu quả. Phương pháp tiếp cận phi tham số được chia thành: Phương pháp phân tích bao dữ liệu (DEA) và phương pháp xử lý tham số tự do (FDH). Phương pháp phân tích bao dữ liệu được sử dụng phổ biến hơn, đây là phương pháp lập trình tuyến tính để đo lường hiệu quả của nhiều đơn vị ra quyết định (DMU) khi quy trình sản xuất trình bày cấu trúc của nhiều đầu vào và đầu ra.
Phương pháp này có ưu điểm là không cần chỉ định rõ ràng một dạng toán cho hàm sản xuất, có khả năng xử lý nhiều đầu vào và đầu ra,. Tuy nhiên, phương pháp phân tích bao dữ liệu (DEA) cũng tồn tại những hạn chế là chỉ cho phép so sánh hiệu quả của các DMU trên cùng một tổng thể nghiên cứu, việc tính toán phức tạp và kết quả ước lượng bị phụ thuộc vào đặc điểm thống kê của các quan sát. - Phương pháp phân tích tình hình hoạt động của NHTM qua mô hình CAMELS CAMELS là phương pháp đánh giá xếp hạng các TCTD do Cục Quản lý các TCTD Hoa Kỳ NCUA (National Credit Union Administration) xây dựng. Hệ thống CAMELS ngay từ khi ra đời vào những năm 70 của thế kỉ XX đã được xem như một công cụ hữu ích trong việc đưa ra các đánh giá liệu hệ thống ngân hàng có lành mạnh hay không và cho phép các nhà phân tích tài chính xác định giá trị của ngân hàng với mức độ tin cậy cao.
Theo mô hình này, việc đánh giá xếp hạng của NHTM dựa trên cả các nhân tố định lượng và định tính. Phương pháp này không đòi hỏi người dùng phải có trình độ toán học quá cao, không quá khó để có thể tính toán. 8 Các chỉ số ở phương pháp này không tách rời, độc lập với nhau mà đều có mối liên hệ chặt chẽ, chỉ tiêu này có thể làm cơ sở để phân tích chỉ tiêu khác. Điều này giúp các nhà quản trị có một cái nhìn chi tiết, toàn diện hơn để đánh giá chính xác tình hình hoạt động của ngân hàng.
Mô hình CAMELS trong phân tích tình hình hoạt động của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm mô hình CAMELS Hệ thống xếp hạng CAMELS là một hệ thống xếp hạng quốc tế được công nhận mà các cơ quan giám sát ngân hàng sử dụng để xếp hạng các định chế tài chính dựa trên sáu yếu tố truyền thống được xem là quan trọng nhất trong hoạt động của một trung gian tài chính. Sáu lĩnh vực phản ánh các điều kiên tài chính và khả năng hoạt động nói chung của một TCTD. Nguồn gốc mô hình CAMELS Hệ thống đánh giá CAMELS do Cục Quản lý các tổ hợp tín dụng Hoa Kỳ (National Credit Union Administration - NCUA) xây dựng và được thông qua năm 1987, song không chỉ có Hoa Kỳ mà còn có nhiều nước trên thế giới áp dụng.
Sau khủng hoảng kinh tế châu Á 1997, hệ thống CAMELS được Quỹ Tiền tệ Quốc tế và nhóm Ngân hàng Thế giới khuyến nghị áp dụng ở các nước bị khủng hoảng như một trong các biện pháp để tái thiết khu vực tài chính. Hệ thống đánh giá này được sử dụng bởi ba giám sát ngân hàng liên bang (Cục Dự trữ Liên bang, Tổng công ty bảo hiểm tiền gửi liên bang (FDIC) và Văn phòng kiểm soát tiền tệ (OCC) và các cơ quan giám sát tài chính khác để cung cấp các thông tin ngân hàng tại một thời điểm. Mô hình đánh giá CAMELS chủ yếu dựa trên các yếu tố tài chính, thông qua thang điểm để đánh giá tình trạng vững mạnh của các tổ chức tài chính. Ban đầu, việc đánh giá dựa trên 5 tiêu chí: vốn (C), chất lượng tài sản (A), quản lý (M), lợi nhuận (E) và mức thanh khoản của tổ chức tài chính (L).
Thành phần thứ sáu - mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường của ngân hàng (S), đã được bổ sung vào năm 1997 9 Các cơ quan giám sát ngân hàng tính điểm cho mỗi ngân hàng theo tham điểm. Xếp hạng 1 là cao nhất, và xếp hạng 5 là thấp nhất cho mỗi yếu tố. Các ngân hàng được chấm điểm trung bình thấp hơn 2 là các định chế chất lượng cao. Các ngân hàng có điểm cao hơn 3 là các định chế trung bình.
Các nhân tố ảnh hưởng tới phân tích tình hình hoạt động của ngân hàng thương mại bằng mô hình CAMELS 1. Nhân tố khách quan - Môi trường kinh tế,chính trị,xã hội trong và ngoài nước: NHTM là một tổ chức trung gian tài chính, làm cầu nối giữa khu vực tiết kiệm với khu vực đầu tư của nền kinh tế. Do vậy, những biến động của môi trường kinh tế, chính trị và xã hội có những ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động của các NH.