Luận văn thạc sĩ thủy văn học ứng dụng mô hình swat đánh giá ảnh hưởng của xói mòn lưu vực thượng nguồn đến vận chuyển bùn cát cửa sông nhật lệ tỉnh quảng bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ứng dụng mô hình SWAT đánh giá tác động xói mòn đến vận chuyển bùn cát tại cửa sông Nhật Lệ, Quảng Bình.

• Tác giả: Hoàng Mạnh Cường
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thanh Hùng
• Trường học: Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Thủy Văn và Tài nguyên nước
• Đề tài: Đánh Giá Ảnh Hưởng Xói Mòn Lưu Vực Thượng Nguồn Đến Vận Chuyển Bùn Cát Sông Nhật Lệ
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BANG
• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của Đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 4. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG I: TONG QUAN VIỆC TÍNH TOÁN DONG CHAY, BUN CAT TREN LƯU VỰC SONG
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.1.1. Khải niệm xói man đất
• 1.2. Các nhân tổ ảnh hưởng tối xói min đất
• 1.2.1. Yếu tổ khí hậu
• 1.2.2. Yếu tổ địa hình
• 1.2.3. Yếu tổ thổ nhường
• 1.2.4. Thảm thực vật
• 1.2.5. Hoạt động của con người
• 1.3. Phân loi xôi môn đất
• 1.4. Tổng quan các nghiên cứu trên thể giới về tính toán dòng chảy, bùn cát trên lưu vực
• 1.5. Tổng quan các nghiên cứu ở Việt Nam về tính toán dòng chảy, bùn cất trên lưu vực
• 1.6. Gi6i thiệu khái quát lưu vực sông Nhật Lệ
• 1.6.1. Điều kiện tự nh
• 1.6.2. Vị trí địa lý
• 1.6.3. Đặc điềm địa hình
• 1.6.4. Đặc điểm dia chất thổ nhưỡng
• 1.6.5. Thảm phú thực vật
• 1.6.6. Đặc điểm địa lý thủy vẫn - kinh tế - xã hội
• 1.6.7. Tình hình dan sinh
• 1.6.8. Hign trạng các hồ thủy điện trên lưu vực
• 1.7. Đặc điểm khí tượng thủy văn lưu vực sông Nhật Lệ
• 1.7.1. Lưới tram khí tượng thủy văn
• 1.7.2. Chế độ khí hậu lieu vực sông Nhật Lệ
• 1.7.3. Chế độ thủy văn sông Nhật Lệ
• 1.7.3.1. Ding chủy li
• 1.8. Khái quát một số phương phi h toán xi mòn lưu vực
• 2. CHUONG II: PHAN TÍCH THIẾT LẬP MÔ HÌNH TÍNH TOÁN XÓI MON LƯU VỰC SÔNG NHẬT LỆ
• 2.1. Gi6i thiệu mô hình SWAT
• 2.2. Nguyên lý mô phông
• 2.3. Dữ liệu và phương pháp tinh
• 2.4. Yêu ci igu phục vụ chạy mô hình lưu vực.Thu thập số liệu đầu vào phục vụ chạy mô hình.Dinh giá độ tin cậy của mô hình
• 2.5. Thidt lập mô hình SWAT tính toán xói min lưu vực sông Nhậ
• 2.6. Chuẩn bị đỡ liệu
• 2.7. Phân định lưu vực. Định nghĩa đơn vị thủy văn
• 2.8. Nhập dã liệu đầu vào s0
• 2.9. Chạy mô hình
• 2.10. Hiệu chỉnh và kiểm định mô hình
• 3. CHUONG II: UNG DUNG MÔ HÌNH SWAT DE TÍNH TOÁN, DANH GIÁ ANH HUONG CUA XÓI MON LƯU VỰC THƯỢNG NGUON s DEN VAN CHUYEN BUN CAT VUNG CUA SONG NHAT LE
• 3.1. Xây dựng kịch bản tính toán
• 3.1.1. Kịch bản số 1
• 3.1.2. Kịch bản số 2
• 3.2. Tính toán xói mòn lưu vực sông Nhật Lệ bằng mô hình SWAT
• 3.2.1. Kết qui theo kịch bản số Ï
• 3.2.2. Kết qua the kịch bản số 2
• 3.3. Dinh giá ảnh hướng của xói mòn đến vận chuyển sông Nhật Lệ
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BÓ CỦA TÁC GIÁ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Xói mòn đất là một trong những vấn đề môi trường nghiêm trọng toàn cầu, đặc biệt tại Việt Nam, nơi có 1/4 diện tích là đồi núi và khí hậu nhiệt đới ẩm. Theo FAO-UNEP, hàng năm, khoảng 57 triệu ha đất bị mất khả năng sản xuất do xói mòn. Lưu vực sông Nhật Lệ, với địa hình dốc và hệ thống sông ngòi dày đặc, thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ lụt. Việc nghiên cứu ảnh hưởng của xói mòn đến vận chuyển bùn cát từ thượng nguồn ra cửa sông là cần thiết để đưa ra biện pháp bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Sự thay đổi dòng chảy bùn cát tại cửa sông có liên quan chặt chẽ đến xói mòn từ lưu vực thượng nguồn. Do đó, ứng dụng mô hình SWAT trong nghiên cứu này không chỉ giúp đánh giá chính xác tình hình mà còn cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý tài nguyên nước.

II. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là ứng dụng mô hình SWAT để mô phỏng và tính toán lượng bùn cát từ lưu vực sông Nhật Lệ ra cửa sông theo các kịch bản khác nhau. Nghiên cứu tập trung vào việc phân tích ảnh hưởng của các yếu tố như lượng mưa, độ dốc địa hình, và hoạt động của con người đến xói mòn đất và vận chuyển bùn cát. Việc xây dựng các kịch bản tính toán sẽ giúp hiểu rõ hơn về tác động của xói mòn đến môi trường và từ đó đề xuất các biện pháp quản lý tài nguyên nước hiệu quả. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu cần thiết cho các nhà khoa học và quản lý trong việc xây dựng các chiến lược phát triển bền vững tại khu vực này.

III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là dòng chảy và dòng chảy bùn cát tại lưu vực sông Nhật Lệ, tỉnh Quảng Bình. Phạm vi nghiên cứu được xác định là toàn bộ lưu vực sông Nhật Lệ, nơi có đặc điểm địa hình đa dạng và khí hậu nhiệt đới ẩm. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc thu thập dữ liệu về lượng mưa, độ dốc, thảm thực vật và các hoạt động của con người ảnh hưởng đến xói mòn đất. Bằng cách áp dụng mô hình SWAT, nghiên cứu sẽ phân tích sự tương tác giữa các yếu tố này và ảnh hưởng của chúng đến vận chuyển bùn cát. Kết quả sẽ giúp xác định các khu vực có nguy cơ xói mòn cao và đề xuất các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

IV. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận mô hình hóa để đánh giá xói mòn đất và vận chuyển bùn cát. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập và xử lý dữ liệu từ các trạm khí tượng, thủy văn, và địa chất trong khu vực. Mô hình SWAT sẽ được áp dụng để mô phỏng quá trình xói mòn và vận chuyển bùn cát theo các kịch bản khác nhau, từ đó đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu, địa hình và hoạt động của con người đến tình trạng xói mòn. Đặc biệt, nghiên cứu sẽ thực hiện hiệu chỉnh và kiểm định mô hình để đảm bảo tính chính xác của kết quả. Phương pháp này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cơ chế xói mòn mà còn cung cấp cơ sở cho việc quản lý tài nguyên nước bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xói mòn đất là một trong những vấn đề môi trường nghiêm trọng toàn cầu, với khoảng 57 triệu ha đất bị mất khả năng sản xuất hàng năm do xói mòn theo báo cáo của FAO-UNEP. Ở Việt Nam, đặc biệt tại lưu vực sông Nhật Lệ, tỉnh Quảng Bình, hiện tượng này càng trở nên cấp thiết do đặc điểm địa hình đồi núi thấp, khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa và hoạt động kinh tế xã hội ngày càng gia tăng. Lưu vực sông Nhật Lệ có diện tích khoảng 653 km², chiếm 34,7% diện tích tỉnh Quảng Bình, với địa hình dốc, mạng lưới sông ngòi dày đặc và cửa sông hẹp, dễ xảy ra lũ lụt và xói mòn đất. Mục tiêu nghiên cứu là ứng dụng mô hình SWAT để mô phỏng và tính toán lượng bùn cát vận chuyển từ lưu vực ra cửa sông theo các kịch bản khác nhau, nhằm đánh giá ảnh hưởng của xói mòn lưu vực thượng nguồn đến vận chuyển bùn cát vùng cửa sông Nhật Lệ. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên lưu vực sông Nhật Lệ trong giai đoạn từ năm 1975 đến 1981, với dữ liệu khí tượng thủy văn, địa hình, đất đai và sử dụng đất được thu thập và xử lý chi tiết. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc quản lý tài nguyên đất, phòng chống xói mòn và bảo vệ môi trường thủy văn tại khu vực ven biển miền Trung Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về xói mòn đất và vận chuyển bùn cát trong lưu vực sông. Khái niệm xói mòn đất được định nghĩa theo nhiều quan điểm, trong đó xói mòn là quá trình vận chuyển lớp đất mặt do tác động của nước mưa, dòng chảy và trọng lực. Các yếu tố ảnh hưởng chính gồm khí hậu (lượng mưa, cường độ mưa), địa hình (độ dốc, chiều dài sườn dốc), thổ nhưỡng (đặc tính đất, độ thấm), thảm thực vật và hoạt động của con người. Mô hình SWAT (Soil and Water Assessment Tool) được sử dụng làm công cụ chính để mô phỏng quá trình thủy văn, xói mòn và vận chuyển bùn cát. Mô hình này phân chia lưu vực thành các tiểu lưu vực dựa trên bản đồ sử dụng đất, đất đai và địa hình, mô phỏng các quá trình vật lý liên quan đến nước, bùn cát và chất dinh dưỡng. Phương trình xói mòn được áp dụng là phương trình MUSLE (Modified Universal Soil Loss Equation), sửa đổi từ USLE, tính toán lượng trầm tích dựa trên lưu lượng dòng chảy, diện tích tiểu lưu vực và các hệ số đặc trưng cho khả năng xói mòn của đất và biện pháp bảo vệ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu đầu vào bao gồm số liệu lượng mưa ngày, nhiệt độ không khí, lưu lượng nước và độ đục tại các trạm khí tượng thủy văn trên lưu vực Nhật Lệ trong giai đoạn 1975-1981. Dữ liệu địa hình số (DEM) có độ phân giải 90 m, bản đồ sử dụng đất và đất đai được thu thập từ các nguồn uy tín như USGS và FAO. Phương pháp chọn mẫu là sử dụng toàn bộ dữ liệu quan trắc có sẵn trong giai đoạn nghiên cứu để đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng mô hình SWAT phiên bản 2012, kết hợp với công cụ hiệu chỉnh và kiểm định tự động SWAT-CUP nhằm tối ưu hóa các tham số mô hình. Quá trình nghiên cứu được tiến hành theo timeline từ thu thập, xử lý dữ liệu, thiết lập mô hình, hiệu chỉnh, chạy mô hình theo các kịch bản và đánh giá kết quả trong khoảng thời gian nghiên cứu từ năm 2018 đến 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Lượng dòng chảy và bùn cát vận chuyển: Lưu lượng dòng chảy trung bình năm tại trạm Kiến Giang là 20,3 m³/s, trạm Tám Lu là 71,2 m³/s. Lượng bùn cát vận chuyển trung bình tháng trong mùa lũ chiếm tới 75-77% tổng lượng năm, cho thấy sự tập trung mạnh của quá trình xói mòn và vận chuyển bùn cát trong mùa mưa lũ.

2. Ảnh hưởng của các kịch bản thượng nguồn: Theo kịch bản số 1 và số 2 mô phỏng bằng SWAT, lượng bùn cát vận chuyển ra cửa sông Nhật Lệ có sự biến đổi rõ rệt tùy thuộc vào mức độ xói mòn trên lưu vực thượng nguồn. Kịch bản số 2 với mức độ xói mòn cao hơn cho kết quả lượng bùn cát tăng khoảng 15-20% so với kịch bản số 1.

3. Độ tin cậy mô hình: Chỉ số Nash-Sutcliffe (NSE) đạt giá trị trên 0,65 và hệ số tương quan (R) trên 0,82 cho thấy mô hình SWAT có khả năng mô phỏng chính xác dòng chảy và vận chuyển bùn cát trên lưu vực Nhật Lệ.

4. Phân bố không gian và thời gian: Xói mòn đất và vận chuyển bùn cát tập trung chủ yếu ở các tiểu lưu vực có độ dốc lớn, đất dễ bị phân tán và ít thảm phủ thực vật. Thời gian cao điểm là các tháng mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12, tương ứng với mùa lũ chính vụ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các phát hiện trên là do đặc điểm địa hình dốc, khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa lớn và cường độ cao, cùng với hoạt động canh tác và phát triển kinh tế xã hội chưa bền vững trên lưu vực. Kết quả mô hình SWAT phù hợp với các nghiên cứu tương tự trong nước và quốc tế về vận chuyển bùn cát và xói mòn đất, đồng thời cung cấp dữ liệu định lượng có giá trị cho công tác quản lý tài nguyên đất và nước. Biểu đồ phân bố dòng chảy và nồng độ bùn cát theo các kịch bản mô phỏng có thể được trình bày để minh họa sự khác biệt về tải lượng bùn cát theo thời gian và không gian, giúp các nhà quản lý dễ dàng nhận diện vùng trọng điểm cần can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phủ xanh và bảo vệ thảm thực vật: Thực hiện các biện pháp trồng rừng, phủ xanh đất trống đồi trọc nhằm giảm tốc độ dòng chảy bề mặt và hạn chế xói mòn, đặt mục tiêu tăng độ che phủ thực vật lên ít nhất 40% trong vòng 3 năm, do các cơ quan quản lý nông lâm phối hợp thực hiện.

2. Quản lý và cải tạo đất đai: Áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững, hạn chế du canh du cư, sử dụng các biện pháp bảo vệ đất như ruộng bậc thang, rãnh thoát nước hợp lý, nhằm giảm thiểu xói mòn đất, với kế hoạch triển khai trong 5 năm tới do các đơn vị nông nghiệp địa phương chủ trì.

3. Kiểm soát phát triển thủy điện và công trình xây dựng: Đánh giá tác động môi trường nghiêm ngặt trước khi xây dựng các hồ thủy điện vừa và nhỏ, đảm bảo không làm gia tăng xói mòn và thay đổi dòng chảy tự nhiên, thực hiện giám sát liên tục trong vòng 2 năm đầu sau khi hoàn thành công trình.

4. Xây dựng hệ thống cảnh báo và quản lý lũ lụt: Phát triển hệ thống cảnh báo sớm dựa trên mô hình thủy văn SWAT kết hợp dữ liệu quan trắc thực tế, nhằm giảm thiểu thiệt hại do lũ lụt và xói mòn đất, triển khai trong vòng 1 năm với sự phối hợp của các cơ quan khí tượng thủy văn và địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý tài nguyên nước và đất: Luận văn cung cấp dữ liệu và mô hình định lượng giúp hoạch định chính sách bảo vệ đất và quản lý dòng chảy hiệu quả, hỗ trợ ra quyết định dựa trên bằng chứng khoa học.

2. Các nhà nghiên cứu thủy văn và môi trường: Cung cấp cơ sở lý thuyết, phương pháp mô hình SWAT và kết quả thực nghiệm để phát triển nghiên cứu sâu hơn về xói mòn và vận chuyển bùn cát trong lưu vực sông.

3. Cơ quan quy hoạch và phát triển hạ tầng: Tham khảo để đánh giá tác động môi trường của các dự án thủy điện, xây dựng và canh tác trên lưu vực, từ đó đề xuất các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực.

4. Người dân và cộng đồng địa phương: Hiểu rõ về nguyên nhân và hậu quả của xói mòn đất, từ đó tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường và sử dụng đất bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình SWAT có ưu điểm gì trong nghiên cứu xói mòn đất?
   Mô hình SWAT có khả năng mô phỏng chi tiết các quá trình thủy văn, xói mòn và vận chuyển bùn cát trên lưu vực rộng lớn, tích hợp dữ liệu không gian và thời gian, đồng thời có công cụ hiệu chỉnh tự động giúp nâng cao độ chính xác.

2. Tại sao lưu vực sông Nhật Lệ lại dễ bị xói mòn?
   Do đặc điểm địa hình dốc, khí hậu nhiệt đới ẩm với lượng mưa lớn và cường độ cao, cùng với hoạt động canh tác và phát triển chưa bền vững, làm giảm độ che phủ thực vật và tăng nguy cơ xói mòn đất.

3. Các kịch bản mô phỏng trong nghiên cứu có ý nghĩa gì?
   Các kịch bản mô phỏng giúp đánh giá tác động của các mức độ xói mòn khác nhau trên lưu vực thượng nguồn đến lượng bùn cát vận chuyển ra cửa sông, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp.

4. Làm thế nào để giảm thiểu xói mòn đất hiệu quả?
   Tăng cường phủ xanh, áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững, quản lý hợp lý các công trình thủy điện và xây dựng hệ thống cảnh báo lũ lụt là những giải pháp thiết thực và hiệu quả.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các lưu vực khác không?
   Mô hình và phương pháp nghiên cứu có thể được điều chỉnh và áp dụng cho các lưu vực có đặc điểm tương tự, giúp đánh giá và quản lý xói mòn đất và vận chuyển bùn cát hiệu quả hơn.

Kết luận

• Nghiên cứu đã ứng dụng thành công mô hình SWAT để mô phỏng và tính toán lượng bùn cát vận chuyển trên lưu vực sông Nhật Lệ, với độ chính xác cao (NSE > 0,65, R > 0,82).
• Lượng bùn cát vận chuyển tập trung chủ yếu trong mùa mưa lũ, chiếm khoảng 75-77% tổng lượng năm, ảnh hưởng lớn đến vùng cửa sông và môi trường ven biển.
• Các yếu tố địa hình, khí hậu và hoạt động con người là nguyên nhân chính gây xói mòn đất và biến đổi dòng chảy trên lưu vực.
• Đề xuất các giải pháp bảo vệ thảm thực vật, quản lý đất đai, kiểm soát phát triển thủy điện và xây dựng hệ thống cảnh báo lũ nhằm giảm thiểu xói mòn và bảo vệ tài nguyên.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và thời gian mô phỏng, đồng thời áp dụng kết quả vào quản lý thực tiễn để nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường và phát triển bền vững lưu vực sông Nhật Lệ.

Hành động tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất và cập nhật mô hình theo dữ liệu mới nhằm hỗ trợ quản lý tài nguyên hiệu quả hơn. Đề nghị các nhà quản lý và nghiên cứu quan tâm áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn nhằm bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TONG QUAN VIỆC TÍNH TOÁN DONG CHAY, BUN CAT TREN LƯU VỰC SÔNG 1. Một số khái niệm 1. Khải niệm xói man đất ‘Xi mon đắt hiện nay có nhiễu định nghĩa khác nhau: “Theo Ellison (1944): * môn là hiện tượng dĩ chuyển đất bởi nước mưa, bồi gió dưới tác động của trọng lực lên bề mat của đất. Xói mòn dat được xem như là một hàm.

số với biến số la loại đắt, độ dốc địa hình, mật độ che phủ của thảm thực vật, lượng mưa và cường độ mưa" ‘Theo Rattan Lal (1990): “Xói mòn dat là sự mang đi lớp đất mặt do dòng chảy, tuyết tan hofe các tác nhân địa chất khác bao gồm cả quá tình sạtlở do trong lực”, Cũng dựa trên yếu tổ trọng lực, tác giả Cao Đăng Dư (1992) có quan niệm cho ring <q tình xói môn, trượt lờ, bồ ắp thục chất là quá nh phân bổ li vật chất dr ảnh hưởng của trọng lực, xảy ra khắp nơi và bị chỉ phối bởi yếu tổ địa hình. “Theo Tổ chức FAO (1994): *Xöi mòn là hiện tượng các phẳn tử mảnh, cục và có khi cả lớp b& mặt dit bị bào môn, cuốn trôi do sức gió và sức nước”, Theo cách tiếp cận khác khi nghiên cứu về lớp phủ thực vật của các tác giá Nguyễn ‘Quang Mỹ và Nguyễn Tứ Dẫn (1986) cho rằng: "Xói mòn là một quá trình động lực phá hủy độ màu mỡ của đất, làm mắt trạng thái cân bằng của cả vùng bị xói mỏn lẫn vũng bị bồi tạ” Như vậy, xôi môn đất là hiện tượng các cắp hat đất, cục đt, có khi cả lớp đt bể mặt bị bio môn, cuốn trồi do sức gió, súc nước và một số hoạt động khác của con người. Xói môn đất được biểu hiện bằng bai hình thức chủ yếu là xói mòn bÈ mặt và xói mòn rãnh, 1l. Các nhân tổ ảnh hưởng tối xói min đất “Theo kết quả nghiền cứu xối môn đất của các nhà khoa học (Elision 1944, Wishmeier và Smith 1978, .) thi các yêu tổ ảnh hưởng đến xói mòn đắt (chủ yếu là xói mòn do nước) bao gồm: khí hậu (mưa).

thổ nhường, thảm phủ bé mặt và hoạt động của con người 1. Yếu tổ khí hậu _Yếu tổ khí hậu chính là mưa và gió. Ở Việt Nam, mưa là yếu tố khí hậu quan trọng nhất. Gió ảnh hưởng đến xói mòn chủ yêu thông qua hướng gió va tốc độ gid, giỏ cũng ảnh hưởng đến tốc độ thoát hơi nước và ẩm độ đắt.

Lượng mưa, cường độ mưa, và sự phân bố mưa sẽ quyết định đến lực phản tan các hạt của đt, én lượng nước và tốc độ của nước chảy tràn. Tổng lượng mưa cao chưa hẳn gây xói mon mạnh hơn cường độ. Thời gian mưa ngắn cũng hạn chế xdi môn do không đủ lượng nước hình thành đông chảy. Khi cường độ mưa cao, thời gian mưa kéo dài, xói mòn rất nghiêm trong.

ĐiỀu này đặc biệt nghiêm trọng sau khi thu hoạch hay ngay sau làm đắt cho cây trồng vụ sau 1. Yếu t6 da hình Độ đốc và chiều dải sườn dốc là 2 thành phần ảnh hưởng đến chảy tràn và xói mòn. "Độ đốc cảng lớn, mức độ xôi mòn cảng cao. Theo nguyên ắc, chiều di sườn dốc cảng dai, tốc độ dòng chảy cảng tăng, nhưng thực tế, đất có tính thắm và không thật bằng phẳng nên stim dốc cing đài, lượng nước chảy trăn lại giảm.

Chay trần chịu ảnh hưởng bởi lưu lượng và tốc độ dòng chảy, và lưu tốc phụ thuộc vào độ dốc. Tốc độ di chuyển cảng nhanh, lực mang các vật liệu cảng lớn.123, Yêu tổ hồ nhường “Các tính chất đất ảnh hưởng đến xói môn bao gồm các tinh chất ảnh hưởng đến tính thấm ban đầu và tinh bền của cấu trú đất như sa cấu ( lệ phần trim các cấp hạt khoảng như hạt sé, thị, cất rong dit), chất hữu cơ, độ dốc. Đắt ảnh hưởng đến xôi mòn phụ thuộc vào tốc độ thắm ban đầu và khả năng chống lại sự phân tan các hạt khi nước chảy tràn. - Tính thấm ban đầu: Khả năng thắm nước mưa vào đất phụ thuộc: độ rồng đấ độ âm đất trong thời gian mưa va tính thắm xuyên suốt phẫu diện đất.

Tốc độ thấm ban đầu ti lệ nghịch với căn bậc 2 của độ âm đắt tại thời điểm mưa bắt đầu. ~ Khả năng chống phân tin của đắt: Có 2tính chất ảnh hưởng đến khả năng phân tin hạt (1) Khi đắt khô và đắt bị nén chặt, lượng mưa ban đầu sẽ có tác động tạo văn (hỗn hop sét và nước), làm tăng tỉ trong nước chảy trin, Khi mưa kéo di, phần dit bị phân tin, tạo vữa, bị nước cuốn rồi đi, nên chỉ còn lại ting đất bị nén chặt, Am ớt, lượng huyền phủ (vữa) trong nước chảy tin giảm din theo thd gian mưa. Tinh chống chịu sự phân tắn của ting đất gia tăng theo ham lượng sét. Vì vậy, khi mưa đắt bị xdi mòn do sự tạo.

hồ vữa và tác động va đập của hạt mưa lên mặt đất. Các vật liệu min bị mang đi chủ yếu trong giai đoạn này, D có cấu trúc căng bền chặt, cảng chồng lại được sự phân tấn va tạo hỗ vữa, nên cảng giảm lượng huyền phủ trong nước chảy trần Tuy nhiên nếu mưa lớn kéo dài, chảy trần sẽ gia tang cả lưu lượng và tốc độ, sự xói mòn phụ thuộc vào khả năng liên kết giữa các thành phần hạt trên mặt và bên dưới. Trong trường hợp này, đất có cấu trúc tơi xốp có thé bị xói mòn mạnh hơn đắt bị nón chat (2) Khi đất bão hỏa, nhất là đất thịt, có tính dính thấp, nếu mưa to, xói mon sẽ rất nghiêm trong. Thảm thực vật Thảm thực vật sẽ cân trở sự và đập trực tiếp của hạt mưa vào đất và làm tiêu hao năng, lượng của hat mưa.

Ngoài ra thám phủ thực vật có tác dụng như là | đập làm chậm tốc độ đông chảy, thúc đây sự lắng dong của hạt bùn cát. Tốc độ xối mon gia tăng trên đất dốc khi làm đất và lầm sạch cỏ trên các vùng đất bắt đầu đưa vio sin xuất nông nghiệp - hay khi đưa vào chân th gia súc tự do, rùng bị phá. Con người là ác nhân chính làm it thoái hóa khi đưa đất rừng vào sản xuất nông nghiệp. "Nguy cơ xối môn cao nhất khí bit đầu canh tác cây ngắn ngày, nhất các vũng cổ nguy cơ xói mỏn cao, Một thảm phủ thực vật tốt sẽ bạn chế rat lớn tác động của mưa, gid, nên.

số vai rồ lớn ong hạn chế xi mòn đất. Trong nông nghiệp ta không thể luôn luôn duy tr thảm phủ cây trồng, tuy nbn, đất có canh tắc cũng có tác dụng hạn chế x6i mòn rất lớn. Các ảnh hưởng của thực vật có thé chia thành 4 dang: ~ Chin mưa do tin ác Một phần nước mưa này đọng li trén lá, không rơi vào đất. tiêu hao năng lượng hạt mưa, giảm lực va đập lên mặt đắt.

Day là tính chat quan trọng của. tân lá hạn chế x6i mòn đất. - Giảm tốc độ nước chảy tran và dòng chay: Do t lá giữ lại 1 phần nước nên làm. giảm được lượng nước chảy trin trên mặt, Thực vật dang sinh trưởng cũng làm giảm 1 lượng nước chiy trin hữu hiệu nhất.

Bắt kỷ loại thực vật nào cũng lim n trở dòng chy của nước, Thâm thục vật không chỉ làm giảm tốc độ đồng chảy theo độ đốc, mã còn có khuynh hướng ngăn chặn sự tích lũy nước quá nhanh. Đây chính là tác dụng cắt dng chy củ thâm thực vt. Khổ tốc độ chảy tin giảm do thảm thục vật tốc độ thắm của đất phải cần nhiều thời gian để làm giảm tổng lượng nước chảy tràn. Một thám có tốt có tác dụng cắt đồng chây tốt ~ Rễ cây có ảnh hưởng đến cau trúc dat, độ bẻn và các hoạt động sinh học liên quan đến sinh trường thực vật nên ảnh hưởng đến độ rổng của đắt - Thoát hơi nước làm giảm ẩm độ đít, tăng tính thắm, 1.

Hoạt động của con người “Nhiều kỹ thuật canh tác có thẻ làm gia tăng tốc độ xói mòn như du canh, đốt rừng làm. riy, canh tác cây ngắn ngày, đồng cỏ chan thả t do, quản ý đất và hệ thống canh tác không hợp lý 1. Phân loại xói màn đắt Tay theo tác nhân gây x6i môn mi người ta có thé phân loại xôi môn như sau: ~ Xói mòn do gió: Hiện tượng xôi mon đắt do gió thường xây ra ở những ving đất có thành phn cơ giới nhẹ như nhĩng vùng đất cát ven biển, dit vùng đổi bán khô hạn Mức độ xéi môn do giỏ mạnh hay yếu phụ thuộc vào những yếu tổ như: tốc độ gió, thành phần cơ giới của đất, độ ẩm đất, độ che phủ của thảm thực vật. - Xôi môn do nước: Xói môn do nước là loại xói mòn do sự công phá của những hạt mưa đối với lớp đất mặt và si cuốn trôi của dòng chảy trên bề mặt đất.

Đây là loại xöi môn nguy hiểm cho vùng dat đốc khi không có lớp phủ thực vật, gây ra các tượng xói môn mặt, xói rãnh, xói khe. ~ Xói mòn do trọng lực: Do đặc tính vật lý của đất là có độ xốp, đắt có nhiều khe hớ với nhiều kích thước khác nhau và do lục hút của quả đắt, nền dit có khả năng di chuyển từ ng đất trên bé mặt xuống các ting đất sâu hơn do chỉnh trọng lượng của nó hoặc có thể là đất bị trồi nhẹ theo khe, rãnh. Hay người ta còn gọi đây là hiện tượng rửa tôi đất theo chiều siu của phẫu din đất - X6i mòn do các hoạt động sử dụng và quản lý đất của con người: Nhịp độ tăng trưởng kinh tế về mặt dân số và phát triển kinh tế - xã hội trong nhiều thập ky qua đã lâm cạn kiệt các nguồn tải nguyên thiên nhiên, đặc biệt là tải nguyên đất. Con người với các hoạt động sử dụng và quản lý đất khác nhau đã góp phần gây ra xói mòn đắt, din đến suy thoái đất.

“Các hoạt động sử dung và quan lý đắt dẫn đến xói mòn dit; Khai thác rừng không hợp lý, phi rừng làm nương rly, canh tác nông nghiệp không bén vững, cháy rừng, chăn thả gia súc quá mức, xây dựng các công trình đường xá, cầu công, nhà cửa, đường điện ở vùng núi không hợp lý, ig rừng nhưng không chú ý đến hỗn loài vả chọn loại cây trồng thích hợp. Tổng quan các nghiên cứu trên thé giới về tính toán ding chảy, bàn cát trên lưu vực Van chuyên trim tích được nghiên cứu từ rất sớm như ở Trung Quốc cổ đại, Lương. Ha, Hy Lạp và ĐỀ quốc La Mã.