Mở đầu Giới thiệu tổng quan về đề tài bao gồm lý do hình thành đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp và ý nghĩa của nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Trình bày cơ sở lý thuyết về tri thức, sáng tạo tri thức, vốn trí tuệ, hiệu quả kinh doanh; đề xuất mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu. Chương 3: Thiết kế nghiên cứu Trình bày quy trình nghiên cứu, mô tả phương pháp nghiên cứu định tính, định lượng, mô hình nghiên cứu hiệu chỉnh và xây dựng thang đo các thành phần trong mô hình nghiên cứu để thu thập dữ liệu nghiên cứu. Chương 4: Phân tích dữ liệu Trình bày kết quả phân tích dữ liệu gồm thông tin về mẫu khảo sát, kiểm định độ tin cậy các thang đo, phân tích nhân tố khám phá, phân tích nhân tố khẳng định, mô hình SEM., thảo luận kết quả.
Chương 5: Kết luận và kiến nghị Trình bày các kiến nghị nhằm gia tăng vốn trí tuệ trong các Ngân hàng để nâng cao hiệu quả kinh doanh. Chương này cũng trình bày kết luận về kết quả nghiên cứu, những hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo. 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU Chương này giới thiệu tổng quát một số định nghĩa về tri thức, quản lý tri thức, sáng tạo tri thức, vốn trí tuệ; đồng thời đưa ra các giả thuyết và mô hình nghiên cứu.1 Khái niệm Tri thức (Knowledge) Có nhiều quan điểm và định nghĩa khác nhau về tri thức. Tri thức được Nonaka và Takeuchi (1995) định nghĩa “là tiến trình năng động của con người để chứng minh niềm tin cá nhân về cái mình cho là chân lý”.
Theo Alavi và Leidner (2001), tri thức là quá trình xử lý thông tin diễn ra trong tâm trí con người, cũng như thông tin cá nhân liên quan đến sự kiện, thủ tục, các khái niệm, giải thích, ý tưởng, quan sát và phán đoán. Tri thức là thông tin đã được tổ chức và phân tích để trở nên dễ hiểu và có thể áp dụng được để giải quyết vấn đề hoặc ra quyết định (Turban, 1992). Tri thức là một trạng thái của nhận thức, đối tượng, quy trình, điều kiện truy cập thông tin hay khả năng của con người (Champika và ctg, 2009). Theo Davenport và Prusak (1998), tri thức là tập hợp của các kinh nghiệm, giá trị, thông tin gắn với bối cảnh, và sự thấu hiểu giúp tạo ra một khuôn khổ để đánh giá và tích hợp các kinh nghiệm và thông tin mới.
Trong các tổ chức, tri thức không chỉ hàm chứa trong các tài liệu, hay các kho tri thức mà còn được hàm chứa trong các quy trình, thông lệ, quy tắc hoạt động của tổ chức. Tri thức thường bị nhầm lẫn với thông tin nhưng thực chất tri thức và thông tin là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau (Grey, 2007). Malhotra (2000) cho rằng có sự nhầm lẫn giữa tri thức và thông tin dẫn đến các nhà quản lý đã tiêu tốn rất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc vào việc đầu tư hệ thống công nghệ thông tin nhưng không mang lại kết quả như mong đợi. Martensson (2000) khẳng định tri thức là nhân tố cơ bản, giúp tổ chức tạo ra các sản phẩm và dịch vụ sáng tạo với định nghĩa phổ biến nhất của tri thức là “những ý tưởng hay sự hiểu biết được một cá nhân sở hữu sử dụng để thực hiện các hành động hiệu quả nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức”.
Jain và ctg (2007) cho rằng tri thức là nguồn lực đầu vào quan trọng trong 6 hầu hết các tổ chức vì nó cho phép các tổ chức phát triển và tạo ra các lợi thế cạnh tranh của mình, trong khi Hsu (2006) nhấn mạnh tri thức giúp tổ chức đánh giá nhân viên, giúp nhân viên thực hiện công việc và tạo ra lợi thế cạnh tranh cuối cùng của tổ chức. Do đó, việc quản lý, khai thác sử dụng tri thức có hiệu quả giúp tổ chức có thể duy trì và nâng cao lợi thế cạnh tranh và là yếu tố quan trọng đối với sự thành công của một tổ chức.2 Quản lý tri thức (Knowledge Management) Quản lý tri thức là quá trình nhận biết, chia sẻ, sử dụng và thực hành tri thức bên trong tổ chức (Choi & Lee, 2002). Theo Davenport và ctg (2001) quản lý tri thức là một quá trình liên tục từ thu nhận, lưu trữ, phân phối, phổ biến tri thức vào vận hành ở tổ chức. Armstrong (2009) định nghĩa quản lý tri thức là “bất kỳ quá trình của việc tạo ra, tiếp thu, nắm bắt, chia sẻ, và sử dụng tri thức ở bất kỳ nơi nào, để nâng cao sự học hỏi và hiệu quả làm việc trong các tổ chức, là quá trình quản lý và thúc đẩy các tri thức của tổ chức một cách tự động và tích cực”.
Theo (Wiig, 2003), quản trị tri thức là quá trình sáng tạo, phát triển và ứng dụng tri thức một cách có hệ thống và minh bạch nhằm tối đa hóa hiệu quả hoạt động liên quan đến tri thức và giá trị doanh nghiệp từ tri thức và tài sản trí tuệ sẵn có. Quản lý tri thức là một hoạt động kinh doanh với hai khía cạnh chính: xem tri thức như là quan tâm chính, thể hiện ở chiến lược, chính sách, và thực tế kinh doanh ở mọi cấp độ của tổ chức; và thiết lập kết nối giữa tài sản trí tuệ của tổ chức với kết quả hoạt động kinh doanh (Barclay và Murray, 1997). Gupta và ctg (2000) định nghĩa “quản lý tri thức là một quá trình giúp các tổ chức tìm kiếm, lựa chọn, tổ chức, phân phối và chuyển các thông tin quan trọng, tri thức chuyên môn cần thiết cho các hoạt động như giải quyết vấn đề, học tập năng động, hoạch định chiến lược và ra quyết định”. Quản lý tri thức là một định nghĩa rộng với rất nhiều nhân tố như truyền tải tri thức (knowledge transfer), hội nhập tri thức (knowledge integration), chia sẻ tri thức (knowledge sharing) và sáng tạo tri thức (knowledge creation).3 Sáng tạo tri thức Nonaka và Takeuchi (1995) cho rằng việc tạo ra tri thức là thông qua sự tương tác của tri thức ẩn và tri thức hiện.
Quá trình chuyển đổi tri thức là cần thiết để tạo ra tri thức mới, quá trình chuyển đổi được thể hiện như sau: Hình 2.1 Mô hình SECI Tri thức hiện (Explixit knowledge) Tri thức hiện được định nghĩa là tri thức có cấu trúc và được mã hóa, có thể dễ dàng truyền đạt và lưu trữ. Nó có hình thức, có hệ thống và có thể dễ dàng thể hiện trong các thông số kỹ thuật của sản phẩm, các công thức khoa học, hoặc các chương trình máy tính. Tri thức hiện hữu là các tri thức được hệ thống hóa trong các văn bản, tài liệu, hoặc các báo cáo, chúng có thể chuyển tải trong những ngôn ngữ chính thức và có hệ thống (Nonaka, 1995). Tri thức ẩn (Tacit knowledge) Tri thức ẩn là những tri thức không và rất khó được hệ thống hóa trong các văn bản, tài liệu, các tri thức này là cá nhân, gắn liền với bối cảnh và công việc cụ thể.
Tri thức ẩn rất khó để hình thành các tài liệu nhưng lại có tính vận hành cao trong bộ não của con người (Nonaka, 1995). Các thành viên của một tổ chức sử 8 dụng tri thức ẩn như cách họ hoàn thiện các khả năng của mình bởi nó vẫn còn dưới dạng suy nghĩ (Choo, 2002). Tri thức này có thể có được thông qua kinh nghiệm và thường không có khả năng truyền đạt, nó chỉ hiển thị khi thực hiện và sử dụng bởi chính người sở hữu nó (Spender, 1996).4 Vốn trí tuệ (Intellectual capital - IC) Tóm tắt một số định nghĩa nổi bật của lĩnh vực này của các nhà nghiên cứu: - Vốn trí tuệ cơ bản được xác định là tài sản tri thức có thể được chuyển đổi thành giá trị (Edvinsson và Sullivan, 1996). - Vốn trí tuệ là khó nắm bắt, nhưng một khi nó được phát hiện và khai thác, nó có thể cung cấp cho tổ chức một cơ sở tài nguyên mà từ đó để cạnh tranh và giành chiến thắng (Bontis, 1996).
- Vốn trí tuệ là thuật ngữ cho các tài sản vô hình kết hợp thị trường, sở hữu trí tuệ, con người làm trung tâm và cơ sở hạ tầng cho phép các công ty hoạt động (Brooking, 1996). - Stewart (1997) chỉ ra rằng vốn trí tuệ dùng để chỉ tập hợp của tất cả các tri thức và năng lực của người lao động có thể đem lại lợi thế cạnh tranh cho công ty. - Vốn trí tuệ là sự theo đuổi của việc sử dụng tri thức (thành phẩm) trái ngược với thông tin (các nguyên vật liệu ) (Bontis, 1998). - Vốn trí tuệ được coi là mốt yếu tố thị trường của công ty cũng như thị trường cao cấp (Olve và ctg, 1999) - Al-Ali (2003) nói rằng vốn trí tuệ là những kiến thức, những kinh nghiệm và trí tuệ của nhân viên, cũng như các kiến thức, nguồn tài nguyên được lưu trữ trong cơ sở dữ liệu, hệ thống, quy trình công việc, văn hóa và triết lý quản lý trong một tổ chức.
- Bontis (2004) cho rằng vốn trí tuệ là một kho kiến thức ở một thời gian nhất định. - Petty và ctg (2008) lập luận rằng vốn trí tuệ là liên kết giữa tri thức cá nhân trong nhóm của một tổ chức, và nó có thể phục vụ như là một cơ sở cho việc ra quyết định. 9 Phải thừa nhận rằng nguồn vốn trí tuệ được chấp nhận trong mọi khía cạnh của phát triển kinh tế, xã hội, chính trị và quản lý “một cách không biết trước và phần lớn không lường trước được” (Petty và Guthrie, 2000). Một đánh giá ngắn gọn về nghiên cứu hiện đại cho thấy vốn trí tuệ đã được gọi bằng thuật ngữ khác nhau như tài sản vô hình, hay tài sản kiến thức (Bontis, 2001; Kujansivu, 2005).
Lev (2001) giải thích về tài sản vô hình phù hợp chặt chẽ với việc giải thích chung của vốn trí tuệ: "tài sản vô hình là những nguồn phi vật chất của giá trị (yêu sách đối với lợi ích trong tương lai) được tạo ra bởi sự đổi mới (khám phá), thiết kế tổ chức độc đáo, hay các hoạt động nguồn nhân lực". Vì vậy, có thể khẳng định rằng vốn trí tuệ có liên quan đến lợi thế cạnh tranh bền vững của bất kỳ tổ chức và chủ yếu kết hợp với nguồn lực của một tổ chức, khả năng và thẩm quyền (Bontis, 1998, 2001; Bontis và ctg, 2000).
