Luận văn thạc sĩ ảnh hưởng của thức ăn đến sinh trưởng và phát triển của cá ong bầu rhynchopelates oxyrhynchus temminck schlegel 1842 giai đoạn nuôi vỗ tại thừa thiên huế

Nghiên cứu ảnh hưởng của thức ăn đến sinh trưởng và phát triển cá ong bầu tại Thừa Thiên Huế, cung cấp thông tin hữu ích cho nuôi trồng thủy sản.

• Tác giả: Lê Minh Tuệ
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Hữu Toàn
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Nuôi trồng thủy sản
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Thức Ăn Đến Sinh Trưởng Cá Ong Bầu Tại Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số đặc điểm sinh học của cá Ong bầu
• 1.2. Hệ thống phân loại
• 1.3. Đặc điểm sinh trưởng
• 1.4. Đặc điểm dinh dưỡng
• 1.5. Đặc điểm sinh học sinh sản
• 1.6. Đặc điểm hình thái, cấu tạo
• 1.7. Môi trường sống và phân bố
• 1.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cá Ong bầu
• 1.8.1. Các chất dinh dưỡng trong khẩu phần ăn của cá bố mẹ
• 2. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 2.3. Sự biến động các yếu tố môi trường nước trong thí nghiệm
• 2.4. Tốc độ tăng trưởng của cá Ong bầu khi nuôi bằng các loại thức ăn khác nhau
• 2.5. Tỷ lệ sống của cá Ong bầu khi nuôi vỗ với các loại thức ăn khác nhau
• 2.6. Ảnh hưởng của thức ăn đến một số đặc điểm sinh sản cá Ong bầu giai đoạn nuôi vỗ
• 2.7. Quá trình tích lũy và chuyển hóa vật chất dinh dưỡng của cá Ong bầu khi nuôi bằng các loại thức ăn khác nhau
• 2.8. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8.1. Bố trí thí nghiệm
• 2.8.2. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.8.3. Theo dõi các chỉ tiêu môi trường
• 2.8.4. Theo dõi tốc độ tăng trưởng
• 2.8.5. Các chỉ tiêu về nuôi vỗ
• 2.8.6. Phương pháp thu thập và xử lý số liệu
• 2.8.6.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.8.6.2. Xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Biến động các yếu tố môi trường
• 3.2. Ảnh hưởng của thức ăn đến tốc độ tăng trưởng của cá Ong bầu ở các nghiệm thức
• 3.2.1. Tăng trưởng về khối lượng
• 3.2.2. Tốc độ tăng trưởng khối lượng theo ngày
• 3.2.3. Tăng trưởng về chiều dài
• 3.2.4. Tốc độ tăng trưởng chiều dài cá theo ngày (cm/con/ngày)
• 3.2.5. Tỷ lệ sống của cá Ong bầu giai đoạn nuôi vỗ bằng các loại thức ăn khác nhau
• 3.3. So sánh đặc điểm sinh sản của cá Ong bầu nuôi vỗ với các loại thức ăn khác nhau
• 3.3.1. Cấu trúc tuổi thành thục của cá Ong bầu
• 3.3.2. Khối lượng thành thục sinh dục và tỉ lệ đực cái
• 3.3.3. Đặc điểm tổ chức tế bào học và hình thái bên ngoài cá Ong bầu thành thục
• 3.4. So sánh về quá trình tích lũy và chuyển hóa vật chất dinh dưỡng của cá Ong bầu nuôi vỗ với các loại thức ăn khác nhau
• 3.5. Độ béo Fulton, Clark
• 3.6. Kết quả nghiên cứu về Ball mỡ
• 3.7. Tích lũy protein, lipid ở cơ và theo các giai đoạn phát triển tuyến sinh dục
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Ảnh hưởng của thức ăn đến sinh trưởng cá ong bầu

Nghiên cứu về thức ăn cho cá Ong bầu (Rhynchopelates oxyrhynchus) tại Thừa Thiên Huế cho thấy rằng thức ăn có tác động lớn đến sinh trưởng cá ong bầu. Các nghiệm thức thí nghiệm được thiết lập với ba loại thức ăn: 100% cá tạp, 50% cá tạp và 50% thức ăn công nghiệp, và 100% thức ăn công nghiệp. Kết quả cho thấy, cá nuôi bằng thức ăn công nghiệp có tốc độ tăng trưởng nhanh hơn, với khối lượng và chiều dài cá đạt cao nhất ở nghiệm thức CT2. Điều này cho thấy rằng việc lựa chọn thức ăn phù hợp có thể tối ưu hóa tăng trưởng cá và nâng cao hiệu quả nuôi trồng thủy sản. Theo nghiên cứu, cá cái có khối lượng thành thục cao hơn cá đực, cho thấy sự khác biệt trong chế độ dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển sinh sản của cá. Việc sử dụng thức ăn công nghiệp không chỉ giúp tăng trưởng mà còn cải thiện chất lượng cá, từ đó nâng cao giá trị thương phẩm của cá Ong bầu.

1.1. Tác động của thức ăn đến tốc độ tăng trưởng

Tốc độ tăng trưởng của cá Ong bầu được theo dõi qua các chỉ tiêu như khối lượng và chiều dài. Kết quả cho thấy, cá nuôi bằng thức ăn công nghiệp có tốc độ tăng trưởng vượt trội so với cá nuôi bằng cá tạp. Cụ thể, cá ở nghiệm thức CT2 có khối lượng trung bình đạt 78,6 g/con và chiều dài 16,48 cm/con, trong khi đó cá ở nghiệm thức CT1 chỉ đạt 60,3 g/con và 14,73 cm/con. Điều này chứng tỏ rằng thức ăn có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của cá. Việc sử dụng thức ăn công nghiệp không chỉ cung cấp đầy đủ dinh dưỡng mà còn giúp cá phát triển đồng đều hơn. Nghiên cứu này khẳng định rằng chế độ dinh dưỡng hợp lý là yếu tố quyết định trong việc nâng cao hiệu quả nuôi trồng cá Ong bầu tại Thừa Thiên Huế.

1.2. Ảnh hưởng của thức ăn đến đặc điểm sinh sản

Đặc điểm sinh sản của cá Ong bầu cũng chịu ảnh hưởng từ thức ăn. Nghiên cứu cho thấy, cá cái có khối lượng thành thục cao hơn khi được nuôi bằng thức ăn công nghiệp. Tỉ lệ cá đực và cá cái thành thục ở các nghiệm thức khác nhau cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Cụ thể, tỉ lệ cá thành thục ở CT3 đạt 40%, trong khi CT1 chỉ đạt 15%. Điều này cho thấy rằng thức ăn không chỉ ảnh hưởng đến sinh trưởng cá ong bầu mà còn đến khả năng sinh sản của chúng. Việc cung cấp thức ăn đầy đủ dinh dưỡng giúp cá cái phát triển tốt hơn, từ đó nâng cao khả năng sinh sản. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới trong việc tối ưu hóa quy trình nuôi vỗ cá Ong bầu, nhằm tạo ra nguồn giống chất lượng cao phục vụ cho ngành nuôi trồng thủy sản.

II. Môi trường sống và tác động đến sinh trưởng

Môi trường sống của cá Ong bầu tại Thừa Thiên Huế có ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng cá. Các yếu tố như nhiệt độ, độ pH, và nồng độ oxy hòa tan đều nằm trong ngưỡng an toàn cho sự phát triển của cá. Nghiên cứu cho thấy, khi môi trường nước ổn định, cá có thể phát triển tốt hơn. Đặc biệt, nồng độ oxy hòa tan là yếu tố quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cá. Khi nồng độ oxy giảm, cá sẽ không thể tiêu hóa thức ăn hiệu quả, dẫn đến giảm tốc độ tăng trưởng. Việc quản lý môi trường sống là rất cần thiết để đảm bảo cá Ong bầu phát triển khỏe mạnh và đạt năng suất cao.

2.1. Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sinh trưởng

Các yếu tố môi trường như nhiệt độ và độ pH có tác động lớn đến sinh trưởng cá ong bầu. Nghiên cứu cho thấy, nhiệt độ nước lý tưởng cho cá Ong bầu dao động từ 25 đến 30 độ C. Khi nhiệt độ vượt quá ngưỡng này, cá có thể bị stress, ảnh hưởng đến khả năng ăn uống và tăng trưởng. Độ pH cũng cần được duy trì trong khoảng 6,5 đến 7,5 để đảm bảo sự phát triển tối ưu. Việc theo dõi và điều chỉnh các yếu tố môi trường là rất quan trọng trong quá trình nuôi vỗ cá Ong bầu, nhằm đảm bảo cá phát triển khỏe mạnh và đạt năng suất cao nhất.

2.2. Quản lý môi trường sống trong nuôi trồng

Quản lý môi trường sống là một trong những yếu tố quyết định đến thành công trong nuôi trồng cá Ong bầu. Việc thường xuyên kiểm tra các chỉ tiêu môi trường như nồng độ oxy, nhiệt độ, và độ pH giúp người nuôi có thể điều chỉnh kịp thời. Sự thay đổi đột ngột của các yếu tố này có thể gây ra stress cho cá, dẫn đến giảm tốc độ tăng trưởng và tăng nguy cơ mắc bệnh. Do đó, việc áp dụng các biện pháp quản lý môi trường hiệu quả không chỉ giúp cá phát triển tốt mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế trong nuôi trồng thủy sản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cá Ong bầu (Rhynchopelates oxyrhynchus) là loài cá đặc sản có giá trị kinh tế cao tại vùng đầm phá Thừa Thiên Huế, với giá bán khoảng 500.000 đồng/kg. Nhu cầu thị trường ngày càng tăng trong khi nguồn giống tự nhiên không ổn định, gây khó khăn cho phát triển nuôi trồng bền vững. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 12/2015 đến tháng 5/2016 tại khu vực Hải Tiến, thị trấn Thuận An, huyện Phú Vang nhằm đánh giá ảnh hưởng của các loại thức ăn đến sinh trưởng và phát triển của cá Ong bầu trong giai đoạn nuôi vỗ. Mục tiêu chính là xác định tác động của thức ăn đến tốc độ tăng trưởng và sự phát dục sinh sản của cá bố mẹ, từ đó xây dựng quy trình nuôi vỗ hiệu quả phục vụ sản xuất giống nhân tạo. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp cơ sở xây dựng quy trình nuôi vỗ cá Ong bầu, đồng thời góp phần thực tiễn trong việc chủ động nguồn giống, nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển nghề nuôi cá biển tại địa phương. Các chỉ số môi trường nước trong thí nghiệm như nhiệt độ (23,4 - 24,8°C), oxy hòa tan (4,6 - 6 mg/l), pH (7,9 - 8,0), NH3 (0,45 mg/l), độ kiềm (87,9 mg/l) và độ mặn (18,8‰) đều nằm trong ngưỡng thích hợp cho sự phát triển của cá.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và sinh sản thủy sản, đặc biệt tập trung vào vai trò của dinh dưỡng trong quá trình phát dục sinh dục và tăng trưởng cá. Lý thuyết về nhu cầu protein, lipid, vitamin và khoáng chất trong khẩu phần ăn cá bố mẹ được áp dụng để giải thích ảnh hưởng của thức ăn đến sự thành thục và chất lượng sinh sản. Mô hình hormon điều khiển quá trình tạo noãn hoàng và chín noãn bào (Vitellogenesis và Final Oocyte Maturation) được sử dụng để phân tích cơ chế sinh học liên quan đến sự phát triển tuyến sinh dục cá cái. Các khái niệm chính bao gồm: Vitellogenin (Vg) – tiền chất noãn hoàng, hệ số béo Fulton và Clark đánh giá trạng thái dinh dưỡng cá, Ball mỡ đánh giá tích lũy mỡ nội tạng, và các chỉ tiêu sinh trưởng như tốc độ tăng trưởng khối lượng và chiều dài.

Phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm được bố trí ngẫu nhiên hoàn toàn với 3 công thức thức ăn: CT1 (100% cá tạp), CT2 (50% cá tạp + 50% thức ăn công nghiệp), CT3 (100% thức ăn công nghiệp). Mỗi công thức lặp lại 3 lần, mật độ thả 30 con/m³, kéo dài 120 ngày tại Hải Tiến, Thuận An, Thừa Thiên Huế. Nguồn giống cá bố mẹ được tuyển chọn từ tự nhiên, cá đực trung bình 41,1 g/con, cá cái 52,9 g/con. Các chỉ tiêu theo dõi gồm: yếu tố môi trường (nhiệt độ, DO, pH, NH3, độ kiềm, độ mặn), tốc độ tăng trưởng khối lượng và chiều dài, tỷ lệ sống, đặc điểm sinh sản (tuổi thành thục, khối lượng thành thục, tỉ lệ đực cái), và tích lũy protein, lipid trong cơ. Phân tích mô học được thực hiện để đánh giá tổ chức tế bào tuyến sinh dục. Số liệu được thu thập định kỳ 30 ngày/lần, xử lý bằng phần mềm Excel 2010 và SPSS 20 với phép thử Turkey, độ tin cậy 95%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện môi trường: Nhiệt độ dao động từ 23,4 đến 24,8°C, oxy hòa tan trung bình 4,6 - 6 mg/l, pH ổn định khoảng 7,9 - 8,0, NH3 trung bình 0,45 mg/l, độ kiềm 87,9 mg/l và độ mặn 18,8‰, tất cả nằm trong ngưỡng thích hợp cho cá Ong bầu phát triển.

2. Tăng trưởng khối lượng: Sau 120 ngày, cá đực ở CT2 đạt khối lượng trung bình 62,8 g/con, cao hơn CT3 (62,2 g/con) và CT1 (60,3 g/con). Cá cái ở CT2 cũng có khối lượng cao nhất 78,6 g/con, so với CT3 (78,0 g/con) và CT1 (75,7 g/con). Sự khác biệt giữa CT2 và CT1 có ý nghĩa thống kê (p<0,05), trong khi CT2 và CT3 không khác biệt đáng kể.

3. Tăng trưởng chiều dài: Cá đực ở CT2 đạt chiều dài trung bình 14,99 cm, cao hơn CT3 (14,92 cm) và CT1 (14,73 cm). Cá cái tương ứng là 16,48 cm (CT2), 16,39 cm (CT3) và 16,04 cm (CT1), với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa CT2 và CT1.

4. Đặc điểm sinh sản: Tuổi cá thành thục dao động từ 2+ đến 4+, khối lượng cá thành thục từ 57 đến 72,2 g, cá cái có khối lượng thành thục cao hơn cá đực. Tỷ lệ cá thành thục ở CT1 là 15%, CT2 là 30%, CT3 là 40%. Tỉ lệ cá đực:cá cái thành thục ở giai đoạn IV lần lượt là 0,5:1 (CT1, CT2) và 0,6:1 (CT3).

5. Tích lũy dinh dưỡng: Hàm lượng protein trong cơ cá giảm nhẹ từ CT1 (67,43%) đến CT3 (64,91%), trong khi hàm lượng lipid tăng từ 25,02% (CT1) lên 30,11% (CT3). Hệ số béo Fulton và Clark dao động trong khoảng 2,01 - 2,07, cho thấy trạng thái dinh dưỡng tốt.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy khẩu phần ăn kết hợp 50% cá tạp và 50% thức ăn công nghiệp (CT2) mang lại hiệu quả sinh trưởng và phát dục sinh sản tốt nhất cho cá Ong bầu. Điều này có thể do sự cân bằng dinh dưỡng giữa nguồn protein tự nhiên và thức ăn công nghiệp giúp cá hấp thu tối ưu các dưỡng chất cần thiết cho tăng trưởng và phát dục. So với 100% thức ăn cá tạp (CT1), CT2 và CT3 giúp cá đạt khối lượng và chiều dài lớn hơn, đồng thời tăng tỷ lệ cá thành thục, phù hợp với các nghiên cứu về nhu cầu protein và lipid cao trong giai đoạn sinh sản của cá biển. Sự khác biệt không đáng kể giữa CT2 và CT3 cho thấy thức ăn công nghiệp có thể thay thế một phần thức ăn tự nhiên mà không làm giảm hiệu quả. Các chỉ số môi trường ổn định trong suốt thí nghiệm đảm bảo điều kiện thuận lợi cho cá phát triển, phù hợp với các tiêu chuẩn sinh trưởng của cá biển nhiệt đới. Biểu đồ tăng trưởng khối lượng và chiều dài theo thời gian thể hiện xu hướng tăng đều, với tốc độ tăng trưởng giảm dần khi cá chuyển sang giai đoạn tích lũy năng lượng cho sinh sản. Phân tích mô học tuyến sinh dục xác nhận cá đạt giai đoạn thành thục sinh dục phù hợp với các chỉ tiêu sinh học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng khẩu phần kết hợp thức ăn: Khuyến nghị sử dụng khẩu phần 50% cá tạp và 50% thức ăn công nghiệp để tối ưu hóa tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ thành thục sinh dục, áp dụng trong các mô hình nuôi vỗ cá Ong bầu tại Thừa Thiên Huế trong vòng 4-6 tháng.

2. Kiểm soát môi trường nuôi: Duy trì các chỉ số môi trường nước trong ngưỡng thích hợp như nhiệt độ 23-25°C, DO trên 4 mg/l, pH 7,8-8,2, NH3 dưới 1 mg/l để đảm bảo sức khỏe và sinh trưởng của cá, thực hiện kiểm tra định kỳ hàng tuần.

3. Theo dõi và đánh giá sinh sản: Thường xuyên kiểm tra tuổi và khối lượng cá thành thục, tỷ lệ đực cái để điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và quản lý nuôi phù hợp, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất giống nhân tạo.

4. Nâng cao chất lượng thức ăn công nghiệp: Khuyến khích nghiên cứu và phát triển thức ăn công nghiệp có thành phần protein và lipid phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của cá Ong bầu, đặc biệt tăng cường acid béo chưa bão hòa n-3 HUFA và vitamin E để cải thiện chất lượng trứng và tỷ lệ nở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu thủy sản: Cung cấp dữ liệu khoa học về ảnh hưởng thức ăn đến sinh trưởng và sinh sản cá biển, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về dinh dưỡng và sinh học sinh sản.

2. Người nuôi cá biển: Hướng dẫn xây dựng quy trình nuôi vỗ cá Ong bầu hiệu quả, giúp chủ động nguồn giống chất lượng, tăng năng suất và thu nhập.

3. Cơ quan quản lý và phát triển thủy sản: Là tài liệu tham khảo để xây dựng chính sách phát triển nuôi cá biển bền vững, đặc biệt tại các vùng đầm phá ven biển miền Trung.

4. Doanh nghiệp sản xuất thức ăn thủy sản: Cung cấp thông tin về nhu cầu dinh dưỡng đặc thù của cá Ong bầu, hỗ trợ phát triển sản phẩm thức ăn công nghiệp phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Thức ăn công nghiệp có thể thay thế hoàn toàn thức ăn cá tạp không?
   Nghiên cứu cho thấy thức ăn công nghiệp có thể thay thế một phần thức ăn cá tạp (50%) mà không làm giảm hiệu quả sinh trưởng và sinh sản, tuy nhiên thay thế hoàn toàn có thể ảnh hưởng nhẹ đến tốc độ tăng trưởng.

2. Yếu tố môi trường nào quan trọng nhất trong nuôi cá Ong bầu?
   Nhiệt độ và oxy hòa tan là hai yếu tố quan trọng nhất, cần duy trì nhiệt độ khoảng 23-25°C và DO trên 4 mg/l để đảm bảo cá phát triển khỏe mạnh.

3. Tuổi thành thục sinh dục của cá Ong bầu là bao nhiêu?
   Cá Ong bầu thành thục sinh dục trong khoảng tuổi 2+ đến 4+, cá cái thường có khối lượng thành thục cao hơn cá đực.

4. Làm thế nào để đánh giá trạng thái dinh dưỡng của cá?
   Có thể sử dụng các chỉ số như hệ số béo Fulton, Clark và thang Ball mỡ để đánh giá tích lũy mỡ và trạng thái dinh dưỡng của cá.

5. Ảnh hưởng của protein và lipid trong thức ăn đến sinh sản cá như thế nào?
   Protein và lipid là thành phần dinh dưỡng thiết yếu, protein cao giúp phát triển tuyến sinh dục, lipid đặc biệt acid béo chưa bão hòa n-3 HUFA ảnh hưởng đến chất lượng trứng và tỷ lệ thụ tinh.

Kết luận

• Thức ăn kết hợp 50% cá tạp và 50% thức ăn công nghiệp tối ưu cho sinh trưởng và phát dục sinh sản cá Ong bầu.
• Các chỉ số môi trường nước trong thí nghiệm đều nằm trong ngưỡng thích hợp, đảm bảo điều kiện phát triển cá.
• Cá cái có khối lượng và tốc độ tăng trưởng cao hơn cá đực, phù hợp với đặc điểm sinh học sinh sản.
• Tỷ lệ cá thành thục và các chỉ số dinh dưỡng phản ánh hiệu quả của khẩu phần ăn và môi trường nuôi.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng quy trình nuôi vỗ cá Ong bầu phục vụ sản xuất giống nhân tạo, góp phần phát triển nghề nuôi cá biển bền vững tại Thừa Thiên Huế.

Next steps: Triển khai áp dụng quy trình nuôi vỗ theo kết quả nghiên cứu tại các mô hình nuôi thực tế, đồng thời tiếp tục nghiên cứu cải tiến thức ăn công nghiệp phù hợp hơn.

Các nhà nghiên cứu và người nuôi cá biển nên phối hợp để áp dụng kết quả nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất giống và phát triển bền vững nghề nuôi cá Ong bầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số đặc điểm sinh học của cá Ong bầu. Hệ thống phân loại.

Bộ: Cá Vược (Perciformes) Họ: Cá Căng (Teraponidea) Giống: Cá Căng (Terapon) Loài: Rhynchopelates oxyrhynchus (Temminck &Schlegel, 1842) +Tên tiếng việt: Cá Ong bầu, cá Căng mõm nhọn Hình 1. Đặc điểm sinh trưởng. Cá Ong bầu (Rhynchopelates oxyrhynchus) là loài có kích thước nhỏ. Cá Ong bầu khai thác có chiều dài trung bình đạt 145mm tương ứng với khối lượng 49g.

Cá Ong bầu khai thác được có 4 nhóm tuổi, cao nhất là tuổi 3+; nhóm tuổi 1+ có số cá thể thu được nhiều nhất, chiếm 38,72%, với chiều dài từ 79-106mm, khối lượng tương ứng là 7,1-20g; nhóm tuổi 0+ có số cá thể thu được ít nhất, chiếm 10,03%, có chiều dài dao động 55-95mm tương ứng với trọng lượng 2,8-8,5g. Ở nhóm tuổi thấp cá Ong bầu chủ yếu tăng trưởng về chiều dài. Khi đạt đến kích thước nhất định thì sự tăng về chiều dài chậm lại, sự tăng về trọng lượng nhanh hơn[20]. Đặc điểm dinh dưỡng.

Cá Ong bầu là loài ăn tạp, thành phần thức ăn gồm 25 loại, thuộc 4 nhóm thủy sinh vật khác nhau. Trong các loại thức ăn là Bacillariophyta (ngành tảo Silic) với 11 loại, chiếm tỉ lệ 44% tổng số lượng thức ăn, tiếp đến là Arthropoda (Ngành chân khớp) Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 14 với 7 loại, chiếm 28%. Bên cạnh đó, khi tiến hành phân tích thức ăn còn thấy một lượng lớn mùn bã hữu cơ và một lượng lớn động vật thân mềm (Mollusca) trong ống tiêu hóa cá. Phổ thức ăn của cá được mở rộng theo nhóm kích thước và thay đổi theo thức ăn có trong môi trường tự nhiên.

Cá có kích thước lớn phổ thức ăn đa dạng hơn nhóm kích thước nhỏ, thể hiện tính thích nghi chung trong dinh dưỡng của cá nhiệt đới, thức ăn của cá Ong bầu trong vùng đầm phá có phổ thức ăn rộng. Thức ăn của chúng là những loài tảo vốn phong phú trong môi trường, đồng thời là loài ăn động vật nhỏ. Cường độ bắt mồi của cá Ong bầu thay đổi theo tuổi khác nhau[20]. Đặc điểm sinh học sinh sản.

Tỉ lệ cá đực và cái của cá Ong bầu có sự khác nhau giữa các nhóm tuổi, nhìn chung cá cái chiếm tỉ lệ nhiều hơn cá đực. Cá Ong bầu đẻ trứng phân đợt trong năm và đẻ nhiều lần trong đời sống cá thể. Thời gian đẻ trứng kéo dài từ tháng 2 đến tháng 7, đẻ rộ vào tháng 4 đến tháng 7 hàng năm. Cá một năm tuổi chưa tham gia đẻ trứng.

Số lượng trứng một lần đẻ lên đến hàng vạn tế bào. Sức sinh sản tuyệt đối của cá Ong bầu dao động khá lớn từ 21.610 tế bào trứng. Sức sinh sản tương đối của cá Ong bầu ở đầm phá Thừa Thiên Huế đạt tới 905 tế bào trứng/g trọng lượng cơ thể. Cá có kích thước lớn, tuổi cao đẻ trứng nhiều hơn cá có kích thước nhỏ[20].

Đặc điểm hình thái, cấu tạo. Chiều dài thân bằng 2,73 - 2,96 chiều cao thân, bằng 2,88 – 3.02 chiều dài đầu, chiều dài đầu bằng 2,52 – 2,80 chiều dài mõm, bằng 4,0 – 4,3 lần đường kính mắt, bằng 3,06 – 3,50 lần chiều dài hàm trên[22]. Thân hình bầu dục dài dẹp bên, đầu nhỏ nhọn từ mút mõm đến gốc vây lưng gần như thẳng, bắp đuôi cao khỏe, chiều dài bằng 1,3 – 1,4 chiều cao. Mép dưới xương nắp mang trước có gai, góc dưới có 3 – 4 gai tương đối lớn, mép sau xương nắp mang chính có 2 gai lớn, dẹt gai dưới dài nhưng không quá nắp mang.

Mép dưới xương trước mắt có gai nhưng không lộ ra ngoài. Xương bả vai trên lộ ra ngoài vảy, có 4 – 5 gai dẹt, mõm nhọn chiều dài bằng 1,3 – 1,4 lần đường kính mắt, miệng chếch, hàm dưới ngắn hơn hàm trên, 2 lỗ mũi đều có van da, lỗ mũi sau hình tam giác, khoảng cách giữa 2 mắt phẳng hẹp hơn đường kính mắt, răng nhọn mọc thành đai hàm trên hai hàm, răng hàng ngoài cùng lớn khỏe, lược mang dài cứng, khỏe. Thân phủ vẩy lược khó bong. Ở đầu, trừ mõm và giữa 2 mắt, còn lại đều phủ vảy.

Gốc vây lưng và vảy hậu môn có vảy ôm 2 bên tạo thành rảnh sâu. Vây lưng dài cuối phần vây cứng lõm sâu. Gai thứ 4 dài nhất, 2 gai sau cùng sắp sỉ bằng nhau. Gai thứ 2 của hậu môn dài hơn 2 vây trước và sau nó, vây ngực rộng dài bằng phần đầu không kể mõm.

Vây bụng ở sau gốc vây ngực, mu vây quá lỗ hậu môn. Vây đuôi rộng lõm sâu. Phần thân trên màu nâu vàng, phần bụng màu trắng đục. Dọc bên thân có 4 vân đen: 1 từ mặt lưng của mõm chạy đến sát viền lưng đến khoảng giữa phần gốc tia vây lung: 1 từ viền Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 15 trên mắt đến cuối gốc vây lung: 1 từ mút mõm chạy thẳng giữa thân đến giữa gốc vây đuôi : 1 từ gốc vây ngực đến cuối gốc vây hậu môn, vân này hẹp và mờ hơn hai vân trên.

Ở một số cá thể vân 1 và 2 có hiện tượng đức đoạn không đều nhau. Trên khoảng dưới hai vân 1 và 2 chỗ dưới khởi điểm vây lưng có 1 vết đen lớn. Mép phần gai vây lưng màu đen, gốc vây có 1 số vân đen kéo dài đến phân tia mềm phía trước. Phần tia vây có vết đen dài do 2 vân trên thân kéo dài ra.

Vây hậu môn có 1 vết mờ ở phần tia vây. Vây đuôi có một số vết đen đối xứng, vây đen khác màu nhạc. Kích thước thường gặp từ 83 – 250 (mm)[22]. Môi trường sống và phân bố.

Về môi trường sống, sinh học và nghề cá: Là loài rộng sinh thái, tìm thấy trong các vùng nước ven bờ biển, đôi khi ở các vùng nước lợ và nước ngọt. Cá Ong bầu bị đánh bắt với tất cả các loại ngư cụ khai thác ven bờ, bao gồm: lưới rê, nò sáo, lưới kéo đáy. Phân bố: Ở Việt Nam: Quảng Ninh, Cồn Cỏ, Phá Tam Giang,… Trên thế giới: Indonexia, Philipin, Trung Quốc, Nhật Bản,…[22] 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cá Ong bầu.

Các chất dinh dưỡng trong khẩu phần ăn của cá bố mẹ. Chất lượng sinh sản của một số loài cá biển sẽ được tăng lên khi bổ sung thành phần dinh dưỡng lên cá khẩu phần ăn của cá bố mẹ (Barton 1981 ; Craik and Harvey 1984; Watanabe 1985; Devauchelle et al., 1988; Eskelinen 1989; Watanabe et al., 1991 ; Watanabe and Kiron, 1995). Sự phát triển tuyến sinh dục và khả năng đẻ trứng có ảnh hưởng trực tiếp đến thành phần dinh dưỡng đã được nghiên cứu trên 1 số loài cá biển (Bromage, 1995) (trích dẫn bởi Furuita)[36]. Từ đó trong nuôi vỗ thành thục thì việc cung cấp nguồn dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng, quyết định đến khả năng sinh sản và chất lượng sản phẩm sinh dục.

Dinh dưỡng được biết đến như là một yếu tố rất quan trọng trong sinh sản cá. Trong từng giai đoạn phát triển của tuyến sinh dục, cá có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau. Theo quy luật phát triển của tuyến sinh dục, trong giai đoạn đầu của quá trình tạo trứng, cá cái cần thức ăn có năng lượng cao, giai đoạn sau cá cần hàm lượng protein cao (Phạm Minh Thành và Nguyễn Văn Kiểm, 2009)[11]. Nhìn chung, sức sinh sản và kích thích trứng sẽ tăng theo kích cỡ mẹ nhưng kích thước trứng và số lượng trứng ở những lần sinh sản sẽ khác nhau.

Như vậy, có sự tương thuận giứa sức sinh sản và kích cỡ cá (Marteinsdottir và Steinarsson, 1998)[42]. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 16 Trong nuôi vỗ, nếu để cá đói thiếu thức ăn hay cung cấp thức ăn có thành phần dinh dưỡng không phù hợp với đặc tính dinh dưỡng của loài sẽ làm cho cá không thành thục, có hệ số thành thục thấp hay buồng trứng bị thoái hoá và tiêu biến mặc dù mọi yếu tố khác của môi trường là thuận lợi (Phạm Minh Thành và Nguyễn Văn Kiểm, 2009)[11]. Chế độ dinh dưỡng tốt có thể giúp cá phát dục, thành thục và sinh sản sớm (Nguyễn Tường Anh, 1999) [1] ❖ Nhu cầu về protein và acid amin Ở giai đoạn sinh sản, nhu cầu protein của động vật thủy sản cao hơn so với giai đoạn sinh trưởng, vì trong giai đoạn này chúng cần sử dụng thức ăn có hàm lượng protein cao để phát triển tuyến sinh dục (Le Xuan Hung và cs, 2000; Trần Thị Xuân Hiền và Nguyễn Anh Tuấn, 2009)[ 38,7]. Nghiên cứu của Pathmasothy (1985)[47] chỉ ra rằng khi tăng mức đạm từ 30% đến 40% trong thức ăn hầu hết các loài cá nước ngọt thì kích thước và khối lượng buồng trứng cũng tăng cao.

Nhu cầu protein của tôm càng xanh ở giai đoạn sinh trưởng trong khoảng 25 - 28%, nhưng ở giai đoạn thành thục nhu cầu dinh dưỡng tăng lên đền 40% (Trần Thị Xuân Hiền và Nguyễn Anh Tuấn, 2009. Ở mức hàm lượng protein từ 30 dến 40%, thì tốc độ tăng trưởng và khả năng sinh sản ở hầu hết các loài cá sẽ được cải thiện tốt hơn[7]. Trong cùng một loài, nhu cầu đạm của cá cái thường cao hơn cá đực và cá đực thành thục sinh dục sớm hơn cá cái (Le Xuan Hung và cs. Ở cá Heterobranchus longifilis bố mẹ khi nuôi bằng thức ăn có các hàm lượng đạm khác nhau thì ở hàm lượng đạm 35% tốc độ tăng trưởng và thành thục sinh dục của cá đực là tốt nhất, trong khi đó ở cá cái hàm lượng đạm là 40% Hàm lượng protein và chất lượng trong khẩu phần ăn cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

Sản lượng trứng đã suy giảm trên red sea bream và sea brass Dicentrachus labax (Cerda và cs, 1994) khi giảm nồng độ protein từ 50% xuống 30%[29]. Ngưỡng protein tối ưu dành cho cá bố mẹ nằm trong khoảng 45% dành cho cá tráp Nhật Bản red sea bream. Mực là thành phần thức ăn được ưu tiên trong nguồn protein trong khẩu phần ăn của cá. Việc cân bằng khẩu phần ăn có thể thúc đẩy tổng hợp Vg và nâng lên, dẫn đến khả năng thụ tinh cao và chất lượng trứng (Tandler và cs, 1995)(trích dẫn bởi Furuita) [36].

Trần Đình Luân và cs (2011) đã nghiên cứu thử nghiệm về khẩu phần protein và lipid dành cho cá hồi Vân bố mẹ Oncorhynchus mykiss. Các thức ăn thử nghiệm có hàm lượng Protein (Pr) và Lipid (L) khác nhau, bao gồm: CT1-36,0% Protein: 22,0 Lipid; CT2-40,0 Protein: 20,0 Lipid; CT3-45,0 Protein: 18 Lipid; CT4-45 Protein: 16 Lipid; CT5-45,0 Protein: 12 Lipid.