Ảnh Hưởng Giá Trị Hợp Lý Đến Chất Lượng Lợi Nhuận Của Các Ngân Hàng Thương Mại Niêm Yết Tại Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Ảnh hưởng giá trị hợp lý đến chất lượng lợi nhuận của các ngân hàng thương mại niêm yết tại việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức

• Tác giả: Trương Thị Hồng Đào
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Quốc Thịnh
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghiệp TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Ảnh Hưởng Giá Trị Hợp Lý Đến Chất Lượng Lợi Nhuận Của Các Ngân Hàng Thương Mại Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA GIÁ TRỊ HỢP LÝ ĐẾN CHẤT LƯỢNG LỢI NHUẬN
• 1.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.3. Nhận xét và xác định khe hổng nghiên cứu
• 1.4. Tổng kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ GIÁ TRỊ HỢP LÝ VÀ CHẤT LƯỢNG LỢI NHUẬN
• 2.1. Tổng quan về giá trị hợp lý và chất lượng lợi nhuận
• 2.2. Các lý thuyết nền tảng
• 2.3. Giả thuyết và mô hình nghiên cứu
• 2.4. Tổng kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Mẫu nghiên cứu
• 3.4. Đo lường các biến trong mô hình
• 3.5. Tổng kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN VỀ ẢNH HƯỞNG GIÁ TRỊ HỢP LÝ ĐẾN CHẤT LƯỢNG LỢI NHUẬN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Kết quả nghiên cứu
• 4.2. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 4.3. Tổng kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: CÁC GỢI Ý CHÍNH SÁCH GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LỢI NHUẬN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 5.1. Giá trị hợp lý
• 5.2. Đòn bẩy tài chính
• 5.3. Quy mô tài sản
• 5.4. Tổng kết chương 5
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• LÝ LỊCH TRÍCH NGANG CỦA HỌC VIÊN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ảnh Hưởng Giá Trị Hợp Lý Đến Lợi Nhuận

Lợi nhuận luôn là chỉ tiêu quan trọng nhất để đánh giá hoạt động của doanh nghiệp và đưa ra các quyết định đầu tư. Tuy nhiên, chỉ tiêu này có thể bị thao túng bởi các nhà quản lý trong giới hạn cho phép của chuẩn mực kế toán, làm thay đổi tính hữu ích của báo cáo tài chính và phản ánh không đúng kết quả hoạt động kinh doanh. Việc đánh giá chất lượng lợi nhuận (AEQ) là rất quan trọng. AEQ cao phản ánh chính xác hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp (Schipper và Vincent, 2003), cung cấp thêm nhiều thông tin tài chính liên quan đến quyết định của các đối tượng sử dụng thông tin (Dechow và các cộng sự, 2010). Ngược lại, AEQ thấp hơn khi có sự can thiệp của nhà quản lý (Schipper, 1989; Francis và các cộng sự, 2004). AEQ phụ thuộc vào rủi ro kinh doanh và việc lựa chọn, áp dụng các chế độ kế toán, trong đó có kế toán giá trị hợp lý (FAIR) (Francis và các cộng sự, 2004). Nghiên cứu này sẽ làm rõ hơn về vấn đề này.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Chất Lượng Lợi Nhuận AEQ

AEQ là yếu tố then chốt trong báo cáo tài chính, cho phép so sánh, đánh giá giữa các doanh nghiệp và quốc gia, đánh giá chất lượng thông tin của báo cáo tài chính, trong đó có AEQ. Một nghiên cứu của Gaio và Raposo (2011) khẳng định tầm quan trọng của AEQ trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh. Do đó, việc hiểu rõ AEQ giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định sáng suốt hơn. Chất lượng lợi nhuận (AEQ) là rất quan trọng đối với các doanh nghiệp.

1.2. Vai Trò Của Giá Trị Hợp Lý FAIR Trong Báo Cáo Tài Chính

Việc áp dụng FAIR đối với tài sản hoặc nợ phải trả sẽ làm tăng tính minh bạch dẫn đến lợi nhuận ổn định hơn, AEQ cao hơn. Từ đó giúp doanh nghiệp đề ra được các biện pháp khắc phục nhanh chóng và đúng lúc, giúp các nhà đầu tư đưa ra được các quyết định đầu tư chính xác (Laux và Leuz 2009, Yao và các cộng sự 2017, Takacs và các cộng sự 2020). Tuy nhiên, việc áp dụng mô hình định giá trong việc ước tính FAIR mang lại cho các nhà quản lý cơ hội để vận dụng các giá trị và do đó có thể mang lại AEQ thấp hơn (Mauro và các cộng sự, 2017).

II. Vấn Đề Thách Thức Chất Lượng Lợi Nhuận Ngân Hàng

Mặc dù FAIR mang lại nhiều lợi ích, việc áp dụng không đúng cách có thể dẫn đến những thách thức. Việc đo lường FAIR không nhất quán dẫn đến sự biến động không phù hợp của lợi nhuận (Barth, 2004), làm giảm độ tin cậy và mức độ liên quan của lợi nhuận trong dài hạn (Watts, 2003). Tại Việt Nam, giá gốc vẫn là một nguyên tắc cơ bản trong công tác kế toán và FAIR chưa được sử dụng để trình bày các khoản mục sau ghi nhận ban đầu. Điều này hạn chế khả năng phản ánh những thay đổi của thị trường trong báo cáo tài chính của các ngân hàng thương mại (NHTM). Gần đây, xu hướng toàn cầu hướng tới việc áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), do đó FAIR được sử dụng hầu hết ở các quốc gia trên thế giới.

2.1. Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Giá Trị Hợp Lý Tại Việt Nam

FAIR được đưa vào Luật Kế toán số 88/2015/QH13 (Quốc hội, 2015). Tuy nhiên, giá gốc vẫn là một nguyên tắc cơ bản trong công tác kế toán Việt Nam và FAIR chưa được sử dụng để trình bày các khoản mục sau ghi nhận ban đầu. Do đó FAIR chưa đạt được mục đích ghi nhận và trình bày các khoản mục trên báo cáo tài chính theo những thay đổi của thị trường.

2.2. Sự Khác Biệt Giữa VAS và IFRS Về Giá Trị Hợp Lý

Tại Việt Nam kế toán FAIR mới chỉ được áp dụng ở một số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và một số doanh nghiệp đang niêm yết trên sàn chứng khoán. Vì vậy mà phần lớn các doanh nghiệp vẫn đang sử dụng chuẩn mực kế toán quốc gia với nhiều sự khác biệt so với chuẩn mực kế toán quốc tế (Hà Thị Ngọc Hà, 2016). Điều này dẫn đến các ngân hàng gặp nhiều khó khăn và ít cơ hội để tiếp cận với thị trường vốn quốc tế.

2.3. Ảnh Hưởng Của Thao Túng Báo Cáo Tài Chính Đến AEQ

Lợi nhuận có chất lượng thấp hơn khi có sự can thiệp của các nhà quản lý nhằm mục đích đạt được lợi ích cho bản thân hoặc cho doanh nghiệp và có thể làm tăng rủi ro thông tin (Schipper, 1989; Francis và các cộng sự, 2004). Điều này cho thấy, việc thiếu minh bạch và khách quan trong báo cáo tài chính có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng lợi nhuận.

III. Giải Pháp Tác Động Của Giá Trị Hợp Lý Lên AEQ

Nghiên cứu sẽ sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng để xác định ảnh hưởng của FAIR và các nhân tố khác đến AEQ. Mô hình hồi quy với phương pháp Pooled OLS (POLS), FEM, REM được sử dụng để kiểm định sự phù hợp. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của 27 ngân hàng thương mại niêm yết (LCB) Việt Nam trên HOSE, HNX và Upcom trong giai đoạn 2018-2022. Eviews 10 và Microsoft Excel 2016 là hai công cụ được sử dụng để phân tích dữ liệu.

3.1. Mô Hình Nghiên Cứu Định Lượng Về Tác Động Của FAIR

Trong nghiên cứu, luận văn xây dựng mô hình và kiểm định sự phù hợp thông qua mô hình hồi quy bằng phương pháp Pooled OLS (POLS), FEM, REM của Eviews 10. Eviews 10 và Microsoft Excel 2016 là hai công cụ được luận văn dùng để hỗ trợ cho việc phân tích dữ liệu.

3.2. Thu Thập Dữ Liệu Báo Cáo Tài Chính NHTM Niêm Yết

Phạm vi nghiên cứu của luận văn được giới hạn như sau: - về phạm vi không gian: Luận văn tập trung nghiên cứu 27 LCB Việt Nam trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Sàn giao dịch Ưpcom. - về phạm vi thời gian: Dữ liệu trong luận văn được thu thập trong khoảng thời gian năm năm được công bố gần đây từ năm 2018 đến năm 2022.

IV. Phân Tích Ảnh Hưởng Đòn Bẩy Quy Mô Đến Chất Lượng

Nghiên cứu này sẽ phân tích ảnh hưởng của FAIR, đòn bẩy tài chính (LEV) và quy mô ngân hàng (LGTA) đến AEQ của các LCB Việt Nam. Các lý thuyết như lý thuyết các bên liên quan và lý thuyết tín hiệu được sử dụng để giải thích cho các biến trong mô hình. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của FAIR đối với chất lượng lợi nhuận của các ngân hàng. Đồng thời, nghiên cứu cũng xem xét vai trò của đòn bẩy tài chính và quy mô ngân hàng trong việc ảnh hưởng đến AEQ.

4.1. Lý Thuyết Các Bên Liên Quan và Lý Thuyết Tín Hiệu

Luận văn sử dụng lý thuyết các bên liên quan và lý thuyết tín hiệu để giải thích cho các biến trong mô hình bao gồm FAIR (FVA), đòn bẩy tài chính (LEV) và quy mô ngân hàng (LGTA). Bằng phương pháp nghiên cứu định lượng để đo lường các nhân tố của mô hình nghiên cứu.

4.2. Ảnh Hưởng Của Đòn Bẩy Tài Chính LEV Đến AEQ

Đòn bẩy tài chính có thể tác động cả tích cực và tiêu cực đến AEQ. Sử dụng đòn bẩy hợp lý có thể làm tăng lợi nhuận, nhưng quá nhiều đòn bẩy có thể làm tăng rủi ro và giảm AEQ. Do đó, nghiên cứu sẽ đánh giá mức độ ảnh hưởng của đòn bẩy đến chất lượng lợi nhuận.

4.3. Quy Mô Ngân Hàng LGTA Ảnh Hưởng Đến AEQ Ra Sao

Quy mô ngân hàng có thể ảnh hưởng đến khả năng áp dụng FAIR và quản lý chất lượng lợi nhuận. Các ngân hàng lớn hơn có thể có nguồn lực tốt hơn để thực hiện FAIR, nhưng cũng có thể gặp khó khăn hơn trong việc quản lý và kiểm soát AEQ.

V. Ứng Dụng Kết Quả Hàm Ý Chính Sách Nâng Cao AEQ

Nghiên cứu sẽ đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm góp phần nâng cao AEQ cho các LCB Việt Nam. Các giải pháp có thể bao gồm tăng cường tính minh bạch trong việc áp dụng FAIR, cải thiện hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro, và khuyến khích các ngân hàng hợp tác đầu tư, liên doanh liên kết để thu hút vốn nước ngoài. Ngoài ra, nghiên cứu cũng sẽ khuyến nghị các ngân hàng xem xét chính sách chia cổ tức ở mức phù hợp để giữ lại tái đầu tư.

5.1. Tăng Cường Minh Bạch Trong Áp Dụng Giá Trị Hợp Lý

Để nâng cao AEQ của LCB Việt Nam cần tăng cường việc áp dụng FAIR để nâng cao chất lượng thông tin báo cáo tài chính. Điều này đòi hỏi sự rõ ràng và minh bạch trong việc áp dụng các phương pháp định giá FAIR.

5.2. Cải Thiện Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ và Quản Trị Rủi Ro

LCB Việt Nam cần tận dụng huy động vốn bằng đòn bẩy tài chính và có những lựa chọn thích hợp trong việc lựa chọn nguồn vay, cân đối các nguồn huy động và sử dụng linh hoạt các công cụ nợ. Bên cạnh đó, các ngân hàng cần quan tâm hơn đến hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro nhằm bảo đảm cho việc khai thác các khoản vay; phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời rủi ro từ các khoản vay và có những cảnh báo kịp thời.

5.3. Khuyến Khích Hợp Tác Đầu Tư và Thu Hút Vốn Nước Ngoài

Đồng thời, các ngân hàng cần tăng cường và quan tâm hơn đến hợp tác đầu tư, liên doanh liên kết nhằm thu hút các nguồn vốn nước ngoài. Nhà quản trị của ngân hàng cũng cần xem xét chính sách chia cổ tức ở mức phù hợp để giữ lại tái đầu tư. Trên cơ sở những những nguồn vốn huy động sẽ làm tăng thêm và đa dạng những nguồn tài sản.

VI. Kết Luận Giá Trị Hợp Lý Và Tương Lai Lợi Nhuận Ngân Hàng

Trong tương lai không xa, FAIR sẽ trở thành cơ sở định giá chủ yếu trong hệ thống kế toán Việt Nam, nâng cao chất lượng thông tin tài chính, trong đó có AEQ, và khẳng định được vị thế của mình trên thế giới. Điều này chứng minh qua việc Bộ Tài chính đã phê duyệt đề án áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính tại Việt Nam theo Quyết định số 345/QĐ-BTC (Bộ Tài chính, 2020). Nghiên cứu này góp phần làm rõ mối quan hệ giữa giá trị hợp lý, đòn bẩy tài chính, quy mô ngân hàng và chất lượng lợi nhuận của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam, từ đó cung cấp những gợi ý quan trọng cho các nhà quản lý và nhà đầu tư.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Áp Dụng Chuẩn Mực IFRS Tại Việt Nam

Với sức ép của yêu cầu hội nhập và phát triển nền kinh tế thị trường tại Việt Nam. Trong tương lai không xa, FAIR sẽ trở thành cơ sở định giá chủ yếu trong hệ thống kế toán Việt Nam nâng cao chất lượng thông tin tài chính trong đó có AEQ và khẳng định được vị thế của mình trên thế giới.

6.2. Đóng Góp Của Nghiên Cứu Về Quan Hệ Giữa FAIR và AEQ

Luận văn đã xác định ảnh hưởng FAIR và các nhân tố liên quan (FAIR, đòn bẩy tài chính, quy mô ngân hàng) đến AEQ của LCB Việt Nam. Bên cạnh đó, luận văn cũng đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao AEQ cho LCB Việt Nam.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Chất Lượng Lợi Nhuận Ngân Hàng

Tuy nhiên, luận văn chỉ tập trung nghiên cứu 27 LCB Việt Nam với ba biến cơ bản của mô hình nghiên cứu và đo lường AEQ trên cở sở tính bền vững (PERS), khả năng dự đoán của lợi nhuận (PRED), tính biến động (VOL) và tính ổn định của lợi nhuận (SMOOTH). Do đó, có thể mở rộng nghiên cứu với nhiều biến số và mẫu lớn hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt của ngành ngân hàng tại Việt Nam, chất lượng lợi nhuận (Average Earnings Quality - AEQ) trở thành chỉ tiêu quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động và sức khỏe tài chính của các ngân hàng thương mại niêm yết. Theo báo cáo tài chính của 27 ngân hàng niêm yết trên các sàn HOSE, HNX và Upcom trong giai đoạn 2018-2022, AEQ không chỉ phản ánh khả năng sinh lời mà còn thể hiện tính ổn định và độ tin cậy của lợi nhuận. Tuy nhiên, việc áp dụng giá trị hợp lý (Fair Value - FAIR) trong kế toán tài chính đã tạo ra những ảnh hưởng đa chiều đến chất lượng lợi nhuận của các ngân hàng này.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định mức độ ảnh hưởng của giá trị hợp lý đến chất lượng lợi nhuận của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam, đồng thời đề xuất các chính sách nâng cao AEQ phù hợp với đặc thù thị trường trong nước. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 27 ngân hàng niêm yết trong giai đoạn 2018-2022, sử dụng dữ liệu báo cáo tài chính công khai. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý trong việc hoàn thiện chính sách kế toán và quản trị tài chính, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết nền tảng chính:

• Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholders Theory): Đề xuất bởi Freeman (1984), lý thuyết này nhấn mạnh vai trò của các bên liên quan như cổ đông, khách hàng, chủ nợ trong việc ảnh hưởng đến hoạt động và thành quả của doanh nghiệp. Việc áp dụng giá trị hợp lý giúp cung cấp thông tin tài chính minh bạch, đáp ứng nhu cầu thông tin của các bên liên quan, từ đó nâng cao chất lượng lợi nhuận.

• Lý thuyết tín hiệu (Signaling Theory): Được Spence (1973) phát triển, lý thuyết này giải thích cách các doanh nghiệp sử dụng các chính sách kế toán như áp dụng giá trị hợp lý để truyền tải tín hiệu về chất lượng lợi nhuận đến nhà đầu tư và các đối tượng sử dụng thông tin khác, giảm thiểu thông tin bất cân xứng.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm:

• Giá trị hợp lý (FAIR): Giá trị có thể nhận được khi bán tài sản hoặc chuyển nhượng khoản nợ trong giao dịch tự nguyện giữa các bên trên thị trường tại thời điểm xác định (IFRS 13, Luật Kế toán Việt Nam 2015).

• Chất lượng lợi nhuận (AEQ): Mức độ mà lợi nhuận phản ánh chính xác hiệu quả hoạt động và tình hình tài chính thực tế của doanh nghiệp, được đo lường qua các thuộc tính như tính bền vững, khả năng dự báo, tính biến động và tính ổn định.

• Đòn bẩy tài chính (LEV): Tỷ lệ nợ trên tổng tài sản, phản ánh mức độ sử dụng vốn vay để tăng lợi nhuận.

• Quy mô ngân hàng (LGTA): Tổng tài sản của ngân hàng, ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát và quản trị rủi ro.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng (panel data) thu thập từ báo cáo tài chính của 27 ngân hàng thương mại niêm yết trên các sàn HOSE, HNX và Upcom trong giai đoạn 2018-2022, tổng cộng 135 quan sát. Dữ liệu được xử lý bằng Microsoft Excel 2016 và phân tích bằng phần mềm Eviews 10.

Mô hình hồi quy đa biến được xây dựng với biến phụ thuộc là AEQ và các biến độc lập gồm FAIR (FVA), đòn bẩy tài chính (LEV) và quy mô ngân hàng (LGTA). Ba mô hình hồi quy được sử dụng để kiểm định gồm:

• Mô hình hồi quy gộp (Pooled OLS - POLS)
• Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model - FEM)
• Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM)

Việc lựa chọn mô hình phù hợp dựa trên kiểm định F-test và kiểm định Hausman. Ngoài ra, các kiểm định đa cộng tuyến (VIF), phương sai phần dư và các khuyết tật mô hình khác cũng được thực hiện để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng tích cực của giá trị hợp lý (FAIR) đến chất lượng lợi nhuận (AEQ): Kết quả hồi quy FEM cho thấy hệ số của biến FAIR là dương và có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, cho thấy việc áp dụng giá trị hợp lý giúp nâng cao tính minh bạch và ổn định của lợi nhuận. Cụ thể, mức tăng 1 đơn vị FAIR tương ứng với mức tăng khoảng 0.35 đơn vị AEQ.

2. Đòn bẩy tài chính (LEV) có ảnh hưởng cùng chiều đến AEQ: Hệ số hồi quy của LEV cũng dương và có ý nghĩa ở mức 5%, cho thấy các ngân hàng sử dụng đòn bẩy tài chính hợp lý sẽ gia tăng lợi nhuận và cải thiện chất lượng lợi nhuận. Mức tăng 1% đòn bẩy tài chính dẫn đến tăng khoảng 0.12% AEQ.

3. Quy mô ngân hàng (LGTA) tác động tích cực đến AEQ: Ngân hàng có quy mô lớn hơn thường có hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro tốt hơn, từ đó nâng cao chất lượng lợi nhuận. Hệ số hồi quy của LGTA dương, có ý nghĩa ở mức 1%, với mức tăng 1% quy mô tài sản dẫn đến tăng 0.28% AEQ.

4. Mô hình FEM phù hợp nhất: Qua kiểm định F-test và Hausman, mô hình tác động cố định (FEM) được lựa chọn là mô hình phù hợp nhất để phân tích ảnh hưởng của các biến đến AEQ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế như Mauro và cộng sự (2017), Yao và cộng sự (2017) khi chỉ ra rằng việc áp dụng giá trị hợp lý giúp tăng tính bền vững và khả năng dự báo của lợi nhuận. Việc sử dụng đòn bẩy tài chính hợp lý cũng được khẳng định là công cụ giúp ngân hàng tăng lợi nhuận mà không làm giảm chất lượng lợi nhuận, tương tự kết quả của Francis và cộng sự (2004).

Quy mô ngân hàng lớn tạo điều kiện cho việc áp dụng các hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ, giảm thiểu rủi ro và nâng cao độ tin cậy của báo cáo tài chính, từ đó cải thiện AEQ. Kết quả này cũng đồng nhất với nghiên cứu của Takacs và cộng sự (2020).

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ Dot plot phần dư để kiểm tra tính phù hợp của mô hình, biểu đồ phân phối AEQ bình quân theo từng năm để quan sát xu hướng, và bảng ma trận tương quan giữa các biến để minh họa mối quan hệ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường áp dụng giá trị hợp lý trong kế toán: Các ngân hàng cần đẩy mạnh việc áp dụng FAIR theo chuẩn mực IFRS để nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của báo cáo tài chính, từ đó cải thiện chất lượng lợi nhuận. Thời gian thực hiện: trong vòng 1-2 năm. Chủ thể: Ban lãnh đạo ngân hàng và bộ phận kế toán.

2. Tối ưu hóa sử dụng đòn bẩy tài chính: Ngân hàng nên cân đối nguồn vốn vay và vốn chủ sở hữu, sử dụng đòn bẩy tài chính một cách linh hoạt để gia tăng lợi nhuận mà không làm tăng rủi ro quá mức. Thời gian thực hiện: liên tục và theo dõi hàng quý. Chủ thể: Ban quản trị và phòng quản lý rủi ro.

3. Mở rộng quy mô và nâng cao năng lực quản trị: Khuyến khích các ngân hàng tăng quy mô tài sản thông qua hợp tác đầu tư, liên doanh liên kết nhằm thu hút vốn nước ngoài, đồng thời nâng cao hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: Ban lãnh đạo ngân hàng, cơ quan quản lý nhà nước.

4. Cải thiện hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro: Đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân sự để phát hiện, phòng ngừa và xử lý kịp thời các rủi ro tài chính, đảm bảo khai thác hiệu quả các khoản vay và nguồn vốn. Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể: Phòng kiểm soát nội bộ, phòng quản lý rủi ro.

5. Xem xét chính sách chia cổ tức hợp lý: Nhà quản trị cần cân nhắc mức chia cổ tức phù hợp để giữ lại nguồn vốn tái đầu tư, góp phần tăng tài sản sinh lợi và nâng cao AEQ. Thời gian thực hiện: hàng năm. Chủ thể: Hội đồng quản trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ tác động của giá trị hợp lý và các yếu tố tài chính đến chất lượng lợi nhuận, từ đó xây dựng chiến lược tài chính và kế toán phù hợp.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức giám sát tài chính: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách kế toán, giám sát và quản lý hoạt động ngân hàng nhằm nâng cao tính minh bạch và ổn định hệ thống tài chính.

3. Nhà đầu tư và phân tích tài chính: Hỗ trợ đánh giá chính xác hơn về chất lượng lợi nhuận và rủi ro của các ngân hàng niêm yết, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả.

4. Giảng viên và sinh viên ngành kế toán, tài chính ngân hàng: Là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu, giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan đến kế toán giá trị hợp lý và chất lượng lợi nhuận trong lĩnh vực ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Giá trị hợp lý (FAIR) là gì và tại sao nó quan trọng đối với ngân hàng?
   FAIR là giá trị có thể nhận được khi bán tài sản hoặc chuyển nhượng khoản nợ trong giao dịch tự nguyện trên thị trường. Nó giúp cung cấp thông tin tài chính minh bạch, phản ánh đúng giá trị thực của tài sản và nợ, từ đó nâng cao chất lượng lợi nhuận và độ tin cậy của báo cáo tài chính.

2. Chất lượng lợi nhuận (AEQ) được đo lường như thế nào trong nghiên cứu này?
   AEQ được đo lường dựa trên bốn thuộc tính chính: tính bền vững (persistence), khả năng dự báo (predictability), tính biến động (variability) và tính ổn định (smoothness) của lợi nhuận, giúp đánh giá mức độ phản ánh chính xác hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

3. Tại sao đòn bẩy tài chính lại ảnh hưởng đến chất lượng lợi nhuận?
   Đòn bẩy tài chính thể hiện mức độ sử dụng vốn vay để tăng lợi nhuận. Sử dụng đòn bẩy hợp lý giúp ngân hàng gia tăng tài sản sinh lợi, cải thiện AEQ. Tuy nhiên, nếu sử dụng quá mức có thể làm tăng rủi ro tài chính và giảm chất lượng lợi nhuận.

4. Quy mô ngân hàng ảnh hưởng như thế nào đến AEQ?
   Ngân hàng có quy mô lớn thường có hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro tốt hơn, từ đó nâng cao tính minh bạch và ổn định của lợi nhuận, cải thiện chất lượng lợi nhuận so với các ngân hàng nhỏ hơn.

5. Mô hình hồi quy nào được sử dụng để phân tích dữ liệu và tại sao?
   Nghiên cứu sử dụng mô hình tác động cố định (FEM) vì kiểm định F-test và Hausman cho thấy FEM phù hợp hơn so với mô hình hồi quy gộp (POLS) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM), giúp kiểm soát các yếu tố không quan sát được cố định theo từng ngân hàng.

Kết luận

• Giá trị hợp lý (FAIR) có ảnh hưởng tích cực và đáng kể đến chất lượng lợi nhuận (AEQ) của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2018-2022.
• Đòn bẩy tài chính và quy mô ngân hàng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao AEQ, với ảnh hưởng cùng chiều và có ý nghĩa thống kê.
• Mô hình tác động cố định (FEM) được xác định là mô hình phù hợp nhất để phân tích mối quan hệ giữa FAIR, LEV, LGTA và AEQ.
• Nghiên cứu đề xuất các chính sách nhằm tăng cường áp dụng giá trị hợp lý, tối ưu hóa đòn bẩy tài chính, mở rộng quy mô và nâng cao quản trị rủi ro để cải thiện chất lượng lợi nhuận.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp chính sách, theo dõi và đánh giá hiệu quả thực hiện nhằm góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Hành động ngay: Các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý cần phối hợp triển khai các khuyến nghị nghiên cứu để nâng cao chất lượng lợi nhuận, đảm bảo sự phát triển ổn định và bền vững của ngành ngân hàng trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TÔNG QUAN VẤN ĐÈ NGHIÊN cứu VÈ ẢNH HƯỞNG CỦA GIÁ TRỊ HỢP LÝ ĐÉN CHÁT LƯỢNG LỢI NHUẬN Nội dung chương này, luận văn sẽ trình bày một cách tổng quát về các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới và trong nước trước đây về các vấn đề FAIR liên quan đến AEQ. Từ đó, luận văn đưa ra nhận xét về kết quả mà các nghiên cứu trước đã tìm được và xác định khe hổng nghiên cứu. Qua đó, luận văn xác định được vấn đề nghiên cứu của đề tài.1 Các nghiên cứu trên thế giói Hiện nay có rất nhiều các nghiên cứu về từng khía cạnh đo lường AEQ của ngân hàng và các doanh nghiệp. Đối với ngành ngân hàng cũng có nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến AEQ.

Điển hình, Takacs và Szucs (2019) đã xem xét mức độ giảm lãi suất ảnh hưởng đến AEQ với 128 ngân hàng châu Âu từ 27 quốc gia. Dữ liệu trong nghiên cứu được thu thập từ năm 2007 đến năm 2015. Ket quả cho thấy mức độ giảm lãi suất ảnh hưởng tiêu cực đến AEQ của các ngân hàng châu Âu. Một số nghiên cứu đề cập đến AEQ ở các doanh nghiệp.

Tiểu biểu, Gaio (2010) đã nghiên cứu tầm quan trọng tương đối của các đặc điểm của doanh nghiệp và quốc gia đối với AEQ trên toàn thế giới. Nghiên cứu này đã sử dụng thước đo thu nhập dựa trên bảy thuộc tính là chất lượng dồn tích, tính bền vững, khả năng dự báo, tính ổn định, giá trị thích hợp, tính kịp thời và tính bảo thủ. Phương pháp thu nhập được tính toán bằng cách sử dụng dữ liệu kế toán từ cơ sở dữ liệu Worldscope của 7.215 công ty ở 38 quốc gia (22 nước phát triển và 16 nước đang phát triển) trong giai đoạn từ năm 1990 đến 1996 và từ 1997 đến 2003. Kết quả cho thấy các đặc điềm của doanh nghiệp đóng vai trò quyết định trong việc giải thích AEQ và môi trường quốc gia có khả năng nắm bắt tốt hơn sự thay đổi về AEQ.

Evvert và Wagenhofer (2011) đề cập trực tiếp đến các thước đo AEQ, mục đích của nghiên cứu này là đánh giá mức độ hữu ích và tính thích hợp của các chỉ số thu nhập thường được sử dụng. Tính bền vững, khả năng dự đoán, tính ổn định, mức độ liên quan của giá trị và chất lượng dồn 6 tích được dùng làm thước đo cho nghiên cứu này. Nghiên cứu cho thấy các chỉ số có ảnh hưởng khác nhau và có liên quan chặt chẽ đến AEQ. Heidarpoor và Shahrivar (2015) đánh giá hiệu quả của chất lượng kiểm soát nội bộ và rủi ro phi hệ thống đối với AEQ bằng cách sử dụng chỉ số lợi nhuận biến động của các công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Tehran.

Dữ liệu thu thập từ năm 2008 đến 2012. Theo kết quả nghiên cứu, chất lượng kiểm soát nội bộ và rủi ro phi hệ thống ảnh hưởng đến sự biến động của lợi nhuận doanh nghiệp. Vì vậy, các nhà quản lý doanh nghiệp nên đưa ra các biện pháp nâng cao AEQ thông qua việc thiết lập một hệ thống kiểm soát nội bộ và đơn vị kiểm toán nội bộ. SeTin và Murvvaningsari (2018) đã kiểm tra ảnh hưởng của khả năng quản lý đối với AEQ với ủy ban kiểm toán.

Nghiên cứu đa đo lường AEQ bằng mức độ ổn định của thu nhập. Dữ liệu thu thập từ báo cáo tài chính đã được kiểm toán của 53 doanh nghiệp sản xuất tại Indonesia trong giai đoạn 2014 đến 2016. Ket quả cho thấy năng lực quản lý có ảnh hưởng tích cực và đáng kể đến AEQ. Tuy nhiên, lãi suất có ảnh hưởng tiêu cực nhưng không đáng kể.

Palas và Solomon (2021) sử dụng tính bền vững và khả năng dự báo để đo lường AEQ. Nghiên cứu dùng ngôn ngữ báo cáo kinh doanh (XBRL) để thu thập dữ liệu gồm 245 doanh nghiệp được giao dịch công khai ở Hoa Kỳ trong giai đoạn từ 2012 đến 2017. Ket quả cho rằng AEQ đối với các doanh nghiệp lớn cao hơn so với các doanh nghiệp nhỏ và tăng lên theo thời gian. Một số nghiên cứu về ảnh hưởng của FAIR đến AEQ ở doanh nghiệp và ngân hàng.

Đối với lĩnh vực ngân hàng, Sodan (2015) đã nghiên cứu mức độ sử dụng FAIR ảnh hưởng đến AEQ ở các nước Đông Âu trong giai đoạn 2002 - 2011 với 598 doanh nghiệp và 78 ngân hàng niêm yết ở 17 quốc gia. Ở nghiên cứu này, AEQ được đo lường theo chất lượng tích lũy, tính bền vững, khả năng dự báo, tính biến động, mức độ phù họp về giá trị và tính thận trọng có điều kiện. Ket quả cho thấy mức thu nhập toàn diện dựa trên FAIR có liên quan tiêu cực den AEQ ở cả doanh nghiệp và ngân hàng. Tuy nhiên, lãi (lỗ) thuần được báo cáo trên tài sản theo FAIR thông qua báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng ít có ý nghĩa hơn trong việc giải thích sự thay đổi của các thước đo AEQ.

Mauro và các cộng sự (2017) đã nghiên cứu 7 dựa trên dữ liệu của 5.030 ngân hàng thương mại ở châu Âu từ năm 2007 đến 2016. AEQ trong nghiên cứu được đo lường bằng cách sử dụng tập hợp các thuộc tính như tính bền vững, khả năng dự báo, tính biến động sự thay đổi và ổn định của thu nhập. Kết quả nhận thấy FAIR ảnh hưởng tích cực đến AEQ, các ngân hàng châu Âu có FAIR lớn thì có AEQ cao hơn, cung cấp các công cụ tốt hơn. Vì thế AEQ cao làm giảm các rủi ro trong việc ra quyết định cho các nhà đầu tư cũng như đối tượng sử dụng thông tin báo cáo tài chính.

Yao và các cộng sự (2017) đã sử dụng phân tích hồi quy OLS dữ liệu bảng để phân tích dữ liệu của 210 ngân hàng trong giai đoạn 2009 đến 2013. Mục đích của nghiên cứu này là kiểm tra mối liên hệ giữa FAIR và tính ổn định của thu nhập, dữ liệu được thu thập từ cơ sở dữ liệu bankscope. Nghiên cứu này đo lường AEQ bằng các thuộc tính như tính bền vững, khả năng dự đoán, tính ổn định. Kết quả cho thấy việc sử dụng FAIR cho các tài sản tài chính giúp tăng cường thu nhập bền vững.

Gần đây, Takacs và các cộng sự (2020) nghiên cứu về ảnh hưởng của FAIR đến AEQ dựa trên dữ liệu thứ cấp của 409 ngân hàng châu Âu (225 ngân hàng từ 19 quốc gia phát triển và 184 ngân hàng từ 21 quốc gia châu Âu mới nổi) giai đoạn 2006 đến 2018. Nghiên cứu này sử dụng các biến FAIR, mức thay đổi lãi suất, quy mô doanh nghiệp và loại quốc gia để giải thích cho biến AEQ. Kết quả cho thấy trong khi sự thay đổi lãi suất, quy mô của các ngân hàng ảnh hưởng tiêu cực đến AEQ, thì tỷ trọng tài sản có FAIR lại có ảnh hưởng tích cực đáng kể đối với các nước phát triến áp dụng IFRS 13. Shaban và các cộng sự (2020) qua việc phân tích 10 ngân hàng thương mại tại Jordan từ 2011 đến 2018 bằng SPSS.

Nghiên cứu kết luận rằng lãi hoặc lỗ chưa thực hiện của FAIR được dự báo thông qua thu nhập toàn diện có khả năng dự báo cao về AEQ. Olaoye và Falayi (2020) đã sử dụng các biến FAIR, quy mô ngân hàng, đòn bẩy tài chính để giải thích cho AEQ. Bằng cách sử dụng hồi quy dữ liệu bảng và kiểm tra tương quan Nigeria với dữ liệu thứ cấp của mười ngân hàng từ năm 2012 đến 2016. Kết quả nghiên cứu cho thấy FAIR, quy mô ngân hàng, đòn bẩy tài chính đều có mối quan hệ đáng kể và nghịch biến với AEQ.

Điều này có nghĩa FAIR có ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng dự báo của thu nhập. Bên cạnh đó, quy mô ngân 8 hàng và đòn bẩy tài chính cũng cho thấy mối quan hệ tiêu cực. Do đó, các biến này không phải là cơ sở đáng tin cậy của khả năng dự báo thu nhập. Điều này ảnh hưởng đến các quyết định của nhà đầu tư cũng như của các đối tượng sử dụng thông tin báo cáo tài chính.

Rhee và các cộng sự (2018) nghiên cứu trên 147 doanh nghiệp Hàn Quốc. Đối với các doanh nghiệp có hệ thống FAIR kém chất lượng sẽ có khả năng điều chỉnh thu nhập và quản lý thu nhập để đạt được mục tiêu cao hơn các công ty có hệ thống FAIR có chất lượng và hệ thống FAIR mở rộng theo chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS). Điều này sẽ làm giảm tính trung thực của thông tin tài chính đối với giá cổ phiếu.1 Bảng tổng hợp các nghiên cứu trên thế giới nn r _ __ • 2. Tác giá Mục tiêu Phuong Đối tượng và Kết quả nghiên cứu pháp phạm vi nghiên cứu Gaio Nghiên Phương - Đối tượng: Đặc Các đặc điểm (2010) cứu tầm pháp điểm của doanh của doanh quan trọng nghiên cứu nghiệp và quốc nghiệp đóng vai của các đặc định lượng gia đối với AEQ.

trò quyết định điểm của với phân - Phạm vi: 7.215 trong việc giải doanh tích hồi doanh nghiệp ở 38 thích AEQ và nghiệp đối quy OLS. quốc gia trên thế môi trường quốc với AEQ. giới (22 nước phát gia có khả năng triển và 16 nước nắm bắt tốt hơn đang phát triển) sự thay đổi về giai đoạn 1990- AEQ. Heidarpo Đánh giá Hồi quy dữ - Đối tượng: Chất Chất lượng kiểm or và hiệu quả liệu bảng lượng kiểm soát soát nội bộ và rủi Shahrivar của chất với phân nội bộ và rủi ro ro phi hệ thống (2015) lượng kiểm tích hồi ảnh hưởng đến soát nội bộ quy POLS, sự biến động của và rủi ro 9 nn r _ __ • 2.

Tac gia Mục tiêu Phuong Đối tượng và Kết quả nghiên cứu pháp phạm vi nghiên cứu phi hệ FEM, phi hệ thống đối lợi nhuận doanh thống đối REM. - Phạm vi: Các công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Tehran giai đoạn 2008-2012. Sedan Tác động Phương - Đối tượng: FAIR Mức thu nhập (2015) của FAIR pháp và AEQ. toàn diện dựa đến AEQ.

nghiên cứu - Phạm vi: 598 trên FAIR có định lượng doanh nghiệp và liên quan tiêu với phân 78 ngân hàng cực đến AEQ ở tích hồi niêm yết ở 17 cả doanh nghiệp quy OLS. quốc gia các nước và ngân hàng. Đông Âu giai đoạn 2002-2011. Yao và Nghiên Phân tích - Đối tượng: FAIR Việc sử dụng các cộng cứu mối hồi quy đến tính ổn định FAIR cho các tài sự (2017) liên hệ OLS dư của thu nhập.

sản tài chính giữa FAIR liệu bảng. -Phạm vi: 210 giúp tăng cường và tính ổn ngân hàng quốc tế thu nhập bền định của giai đoạn 2009- vững.