CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA MỨC ĐỘ NGHIÊM NGẶT VỀ CÁC BIỆN PHÁP ỨNG PHÓ CỦA CHÍNH PHỦ TỚI THƯƠNG MẠI TRONG ĐẠI DỊCH COVID-19 1. Mức độ nghiêm ngặt về các biện pháp ứng phó của chính phủ trong đại dịch COVID-19 1. Khái niệm và ý nghĩa Trước hết, Olssen và cộng sự (2004) đã định nghĩa chính sách là “bất kỳ đường lối hành động nào liên quan đến việc lựa chọn mục tiêu, xác định các giá trị hoặc phân bổ nguồn lực”. Do đó, có một mối liên hệ được tạo ra giữa chính sách và quản trị, và cụ thể hơn là hiểu chính sách trong mối quan hệ với “việc thực thi quyền lực chính trị và ngôn ngữ (diễn ngôn) được sử dụng để hợp pháp hóa quá trình đó” (Olssen và cộng sự, 2004).
Cùng với đó, Ball (1998) cho rằng “các chính sách là những cách đại diện, tính toán và hợp pháp hóa các quyết định chính trị”, và như vậy, chúng đi vào trọng tâm của mối quan hệ giữa nhà nước và phúc lợi của công dân (Hill, 1996). Một số nghiên cứu đã đưa ra định nghĩa cho thuật ngữ “phản ứng chính sách”. Theo Ward và cộng sự (2015), “phản ứng chính sách” tương tự như một cuộc đối thoại giữa các nhà hoạch định chính sách, những người đặt ra các mục tiêu và chương trình giáo dục, và những người thực thi chính sách, những người phản hồi bằng cách đưa các kế hoạch này vào hành động. Phản ứng chính sách có tính bối cảnh cao, phức tạp và rời rạc.
Theo Honig (2006), ‘chính sách, con người và địa điểm tương tác với nhau để định hình cách thức triển khai’ và diễn ra các phản ứng chính sách. Vì lý do này, Braun và cộng sự (2010) không nói về phản ứng chính sách mà là "ban hành chính sách", nghĩa là chuyển văn bản thông qua việc đọc, viết và nói thành hành động và trừu tượng hóa các ý tưởng chính sách thành hành động, thực hành theo ngữ cảnh. Trong bối cảnh đại dịch COVID-19, theo Hale và cộng sự (2020), sự nghiêm ngặt về phản ứng chính sách của chính phủ được định nghĩa là sự nghiêm ngặt của các chính sách ‘kiểu phong tỏa’ liên quan đến nơi làm việc, các sự kiện công cộng, các cuộc tụ họp và các yêu cầu ở nhà. Các biện pháp nghiêm ngặt được hầu hết các quốc gia áp đặt bao gồm các hạn chế đối với việc di chuyển của người và hàng hóa, ban bố tình trạng khẩn cấp, cấm đi lại và làm việc.
Đổi lại, những biện pháp này có hiệu quả dẫn đến nhu cầu tổng thể thấp hơn, giảm công suất, đóng cửa doanh nghiệp và cắt giảm việc làm ở nhiều lĩnh vực và nền kinh tế nói chung (Berg-Beckhoff và cộng sự, 2022). Theo Bajra và cộng sự (2022), các chính sách nghiêm ngặt (tức là phong tỏa) đã được áp dụng với mục đích giảm thiểu sự tiếp xúc của con người và sự lây lan của vi rút. Các biện pháp có mức độ nghiêm ngặt khác nhau đã được triển khai ở các mức độ khác nhau ở các quốc gia và khoảng thời gian khác nhau. Mức độ nghiêm ngặt cao nhất bao gồm việc phong tỏa hoàn toàn, trong đó mọi người không được phép rời khỏi nhà vì các mục đích khác ngoài 10 nhận trợ giúp y tế hoặc mua vật tư thiết yếu (Goel và cộng sự, 2021; González-Bustamante, 2021).
Mức độ nghiêm ngặt thấp hơn cho phép hầu hết các doanh nghiệp tiếp tục hoạt động nhưng vẫn ngăn cản việc tụ tập đông người (ví dụ: các sự kiện thể thao, sự kiện văn hóa, bài giảng ở trường đại học, trường học tại chỗ. Mức độ nghiêm ngặt thấp nhất cũng cho phép tụ tập đông người hơn, miễn sao các biện pháp an ninh tối thiểu được duy trì (khẩu trang, khoảng cách, khử trùng. Mặc dù bản chất của các biện pháp nghiêm ngặt như vậy là để ngăn chặn những tác động tiêu cực của đại dịch COVID-19, nhưng về mặt khái niệm, chúng ta có thể phân biệt hai loại phòng ngừa. Một loại phòng ngừa tập trung vào việc giảm thiểu số ca nhiễm trùng và tử vong trước khi chúng tăng tốc, có thể coi là mức độ nghiêm ngặt bảo vệ.
Đại diện tiêu biểu gồm có Trung Quốc, Đài Loan và New Zealand. Loại phòng ngừa thứ hai tập trung vào việc ngăn chặn sự sụp đổ của hệ thống y tế sau khi các ca nhiễm trùng và tử vong đã gia tăng, có thể coi là mức độ nghiêm ngặt đáp ứng. Các đại diện bao gồm Ý, Tây Ban Nha, Anh và Hoa Kỳ. Mặc dù các biện pháp được triển khai giống nhau cho cả hai loại nhưng mục tiêu mà chúng theo đuổi là khác nhau (Bajra & Čadež, 2019).
Cách thức đo lường Hình 1. Diễn biến chỉ số nghiêm ngặt Hình 1. Diễn biến chỉ số nghiêm ngặt của Bahrain năm 2020 của Jordan năm 2020 Nguồn: Makki và cộng sự (2020) Makki và cộng sự (2020) sử dụng chỉ số nghiêm ngặt (stringency index) để ghi lại mức độ nghiêm ngặt của các chính sách 'phong tỏa' nhằm áp đặt các hạn chế đối với hành vi của mọi người. Hầu hết các chính sách nghiêm ngặt nhất ở Trung Đông đều được thực hiện vào giữa tháng 3, sau khi những trường hợp đầu tiên được báo cáo.
Tuy nhiên, mức độ phản ứng của chính phủ bao gồm từ lệnh giới nghiêm nghiêm ngặt và toàn bộ thành phố bị phong tỏa cho đến sự đánh đổi cho phép các hoạt động kinh tế và tôn giáo tiếp tục. Tương tự như vậy, phản ứng diễn ra từ từ ở một số quốc gia và đột ngột ở những quốc gia khác. Ví dụ, Bahrain dần dần đạt mức nghiêm ngặt tối đa chỉ hơn 80, mức thấp nhất ở Trung Đông, vì nước này chưa bao giờ đóng cửa giao thông công cộng, yêu cầu người dân ở nhà hoặc hạn chế di chuyển nội bộ. Ngược lại, Jordan có cách tiếp cận cứng rắn hơn nhiều, tiến hành phong tỏa hoàn toàn (đạt 100 điểm về mức độ nghiêm ngặt) vào giữa tháng 3, vượt xa thời kỳ đỉnh 11 cao, trong khi các quốc gia khác thực hiện chính sách dần dần hơn (Hình 1.
Tuy nhiên, chỉ số nghiêm ngặt không phải là thước đo mức độ phù hợp và bản thân nó không cho biết liệu các biện pháp của chính phủ có mang lại kết quả trong việc giảm số ca nhiễm hàng ngày hay không. Trên thực tế, chỉ số này chỉ cho biết một chính sách đã được công bố chính thức chứ không nói gì về năng lực thực thi hoặc sự tuân thủ. Trên thực tế, việc giảm số ca nhiễm hàng ngày sau khi thực hiện các chính sách cung cấp một cái nhìn minh họa về việc liệu các biện pháp của chính phủ có được thực hiện hay không và ở mức độ nào. Khi so sánh Jordan và Kuwait, hai quốc gia đã đạt đến giai đoạn phong tỏa hoàn toàn, diễn biến của số ca nhiễm hàng ngày rất khác nhau (Makki và cộng sự, 2020).
Nghiên cứu của Hale và cộng sự (2020) đã giới thiệu bộ công cụ theo dõi phản hồi của chính phủ về dịch bệnh COVID-19 của Oxford (OxCGRT), cung cấp một cách có hệ thống để theo dõi các phản ứng của chính phủ đối với dịch bệnh này ở các quốc gia và theo thời gian. OxCGRT báo cáo công khai thông tin về 18 chỉ số (Bảng 1.1) về phản ứng của chính phủ.1: Bộ chỉ tiêu đo lường phản hồi của chính phủ về dịch bệnh COVID-19 của Oxford (OxCGRT) Mã Chỉ tiêu Ý nghĩa Đo lường C1 Đóng cửa Mức độ đóng cửa Mức độ 0 – 3 (Không có biện pháp – Yêu cầu đóng trường học trường học cửa tất cả các cấp) + nhị phân cho phạm vi địa lý (0: Quốc gia mục tiêu; 1: Quốc gia tổng quát) C2 Đóng cửa Mức độ đóng cửa nơi Mức độ 0 – 3 (Không có biện pháp – Yêu cầu đóng nơi làm làm việc cửa tất cả trừ những nơi thiết yếu như bệnh viện, việc cửa hàng tạp hóa…) + nhị phân cho phạm vi địa lý (0: Quốc gia mục tiêu; 1: Quốc gia tổng quát) C3 Hủy bỏ sự Mức độ hủy bỏ sự Mức độ 0 – 2 (Không có biện pháp – Yêu cầu hủy kiện công kiện công cộng bỏ) + nhị phân cho phạm vi địa lý (0: Quốc gia mục cộng tiêu; 1: Quốc gia tổng quát) C4 Hạn chế tập Mức độ giới hạn cho Mức độ 0 – 4 (Không có giới hạn – Hạn chế tụ tập trung các lệnh cấm tụ tập từ 10 người trở xuống) + nhị phân cho phạm vi địa riêng tư lý (0: Quốc gia mục tiêu; 1: Quốc gia tổng quát) C5 Đóng cửa Mức độ đóng cửa Mức độ 0 – 2 (Không có biện pháp – Yêu cầu đóng phương tiện phương tiện công cửa hoặc cấm hầu hết mọi người sử dụng) + nhị công cộng cộng phân cho phạm vi địa lý (0: Quốc gia mục tiêu; 1: Quốc gia tổng quát) C6 Yêu cầu ở Các lệnh “trú ẩn tại Mức độ 0 – 3 (Không có biện pháp – Yêu cầu nhà chỗ” và cách ly ở nhà không rời khỏi nhà với những trường hợp ngoại lệ tối thiểu) + nhị phân cho phạm vi địa lý (0: Quốc gia mục tiêu; 1: Quốc gia tổng quát) 12 Mã Chỉ tiêu Ý nghĩa Đo lường C7 Hạn chế di Mức độ hạn chế di Mức độ 0 – 2 (Không có biện pháp – Hạn chế di chuyển nội chuyển nội bộ chuyển nội bộ tại chỗ) + nhị phân cho phạm vi địa bộ lý (0: Quốc gia mục tiêu; 1: Quốc gia tổng quát) C8 Kiểm soát Mức độ kiểm soát du Mức độ 0 – 4 (Không có biện pháp – Cấm tất cả các du lịch lịch quốc tế khu vực hoặc đóng cửa toàn bộ biên giới). quốc tế E1 Hỗ trợ thu Chính phủ có trả Mức độ 0 – 2 (Không hỗ trợ thu nhập - chính phủ nhập lương hoặc cung cấp đang thay thế 50% hoặc nhiều hơn khoản tiền lương các khoản thanh toán bị thiệt hại (hoặc nếu là khoản cố định thì nó > 50% trực tiếp bằng tiền mức lương trung bình)) + thang đo nhị phân cho mặt, thu nhập cơ bản phạm vi ngành (0: chỉ dành cho người lao động khu phổ thông hoặc tương vực chính thức; 1: chuyển giao cho cả người lao tự cho những người động khu vực phi chính thức). mất việc hoặc không thể làm việc hay không (Bao gồm các khoản thanh toán cho các công ty nếu được liên kết rõ ràng với bảng lương/tiền lương) không? E2 Giảm Chính phủ có đang 0: Không nợ/hợp đóng băng các nghĩa 1: Giảm nhẹ, cụ thể cho một loại hợp đồng đồng cho vụ tài chính (ví dụ: 2: Giảm nợ/hợp đồng rộng rãi hộ gia đình ngừng trả nợ, ngăn chặn các dịch vụ như ngừng cung cấp nước hoặc cấm trục xuất) không?