CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI 1. Một số khái niệm an sinh xã hội 1. Một số khái niệm an sinh xã hội trên thế giới và tại Việt Nam Do-tính-chất-phức-tạp-và-đa-dạng-nên-hiện-nay-tồn-tại-khá-nhiều-nhận- thức,-khái-niệm-khác-nhau-về-an-sinh-xã-hội: Theo-Liên-hiệp-quốc,-an-sinh-xã-hội-được-định-nghĩa:-“…Mọi-người-dân- và-hộ-gia-đình-đều-có-quyền-có-một-mức-tối-thiểu-về-sức-khỏe-và-các-phúc-lợi- xã-hội-bao-gồm-ăn,-mặc,-chăm-sóc-y-tế-(bao-gồm-cả-thai-sản),-dịch-vụ-xã-hội- thiết-yếu-và-có-quyền-được-an-sinh-khi-có-các-biến-cố-về-việc-làm,-ốm-đau,-tàn- tật,-góa-phụ,-tuổi-già…-hoặc-các-trường-hợp-bất-khả-kháng-khác…”. Theo-Tổ-chức-Lao-động-quốc-tế-(ILO):-“An-sinh-xã-hội-là-một-sự-bảo-vệ- mà-xã-hội-cung-cấp-cho-các-thành-viên-của-mình-thông-qua-một-số-biện-pháp- được-áp-dụng-rộng-rãi-để-đương-đầu-với-những-khó-khăn,-các-cú-sốc-về-kinh-tế- và-xã-hội-làm-mất-hoặc-suy-giảm-nghiêm-trọng-thu-nhập-do-ốm-đau,-thai-sản,- thương-tật-do-lao-động,-mất-sức-lao-động-hoặc-tử-vong.-Cung-cấp-chăm-sóc-y- tế-và-trợ-cấp-cho-các-gia-đình-nạn-nhân-có-trẻ-em”.
Theo-Ngân-hàng-thế-giới-(WB):“An-sinh-xã-hội-là-những-biện-pháp-của- chính-phủ-nhằm-giúp-cho-các-cá-nhân,-hộ-gia-đ.nh-và-cộng-đồng-đương-đầu-và- kiềm-chế-được-nguy-cơ-tác-động-đến-thu-nhập-nhằm-giảm-tính-dễ-bị-tổn-thương- và-những-bấp-bênh-thu-nhập”. Theo-ngân-hàng-ADB:“An-sinh-xã-hội-là-các-chính-sách,-chương-trình- giảm-nghèo-và-giảm-sự-yếu-thế-bởi-sự-thúc-đẩy-có-hiệu-quả-thị-trường-lao-động- giảm-thiểu-rủi-ro-của-người-dân-và-nâng-cao-năng-lực-của-họ-để-đối-phó-với- rủi-ro-và-suy-giảm-hoặc-mất-thu-nhập”.-An-sinh-xã-hội-có-5-hợp-phần:-(i)-các- chính-sách-và-chương-trình-thị-trường-lao-động;-(ii)-bảo-hiểm-xã-hội;-(iii)-trợ- giúp-xã-hội;-(iv)-quỹ-hỗ-trợ-phát-triển-cộng-đồng-và-(v)-bảo-vệ-trẻ-em. Tại-Việt-Nam,-nội-dung-về-an-sinh-xã-hội-cũng-được-xem-xét-ở-nhiều-góc- độ: 11 Thứ-nhất:-An-sinh-xã-hội-là-sự-bảo-vệ-của-xã-hội-đối-với-các-thành-viên- của-mình,-trước-hết-là-những-trường-hợp-bị-giảm-sút-thu-nhập-đáng-kể-do-gặp- những-rủi-ro-như-ốm-đau,-tai-nạn-lao-động,-bệnh-nghề-nghiệp,-tàn-tật,-mất-việc- làm,-mất-người-nuôi-dưỡng,-nghỉ-thai-sản,-về-già-cũng-như-các-trường-hợp-bị- thiên-tai,-địch-họa.-Đồng-thời,-xã-hội-cũng-ưu-đãi-những-thành-viên-của-mình- đã-có-những-hành-động-cống-hiến-đặc-biệt-cho-sự-nghiệp-cách-mạng,-xây-dựng- và-bảo-vệ-Tổ-quốc-Việt-Nam. Theo-định-nghĩa-này,-hệ-thống-an-sinh-xã-hội-bao-gồm-3-nhóm-quan-hệ- sau: (i) Nhóm-các-quan-hệ-bảo-hiểm-xã-hội-(BHXH) (ii) Nhóm-các-quan-hệ-trợ-giúp-xã-hội-(TGXH) (iii) Nhóm-các-quan-hệ-ưu-đãi-xã-hội-(ƯĐXH) Thứ-hai:-An-sinh-xã-hội-chính-là-"an-ninh-xã-hội"-vì-theo-nguyên-gốc-tiếng- anh-là-“Social-security"-và-như-vậy-nó-sẽ-làm-rõ-hơn-tầm-quan-trọng-của-hệ- thống-chính-sách-này.-Hệ-thống-chính-sách-này-được-thiết-kế-theo-nguyên-tắc-(i)- phòng-ngừa-rủi-ro,-(ii)-giảm-thiểu-rủi-ro,-(iii)-trợ-giúp-người-gặp-rủi-ro-và-(iv)- cuối-cùng-là-bảo-vệ-người-gặp-rủi-ro.- Theo-quan-niệm-này-thì-hệ-thống-an-sinh-xã-hội-bao-gồm-ba-nội-dung: (i) Hệ-thống-chính-sách-và-các-chương-trình-về-thị-trường-lao-động.
(ii) Hệ-thống-bảo-hiểm-xã-hội. (iii) Hệ-thống-trợ-giúp-xã-hội. Thứ-ba:-An-sinh-xã-hội-là-một-hệ-thống-chính-sách-và-giải-pháp-được-áp- dụng-rộng-rãi-để-trợ-giúp-các-thành-viên-trong-xã-hội-đối-phó-với-những-khó- khăn-khi-gặp-phải-rủi-ro-dẫn-đến-mất-hoặc-suy-giảm-nghiêm-trọng-nguồn-thu- nhập-và-cung-cấp-các-dịch-vụ-chăm-sóc-về-y-tế.- Đối-với-quan-niệm-này,-hệ-thống-an-sinh-xã-hội-có-6-nội-dung-chính: (i) Chính-sách-và-các-chương-trình-thị-trường-lao-động. (ii) Chính-sách-bảo-hiểm-xã-hội- (iii) Chính-sách-bảo-hiểm-y-tế.
(vi) Chính-sách-và-các-chương-trình-trợ-giúp-người-nghèo.- 12 Thứ-tư:-An-sinh-xã-hội-là-một-hệ-thống-các-chính-sách,-các-giải-pháp- công,-nhằm-trợ-giúp-mọi-thành-viên-trong-xã-hội-đối-phó-với-các-rủi-ro,-các-cú- sốc-về-kinh-tế--xã-hội,-làm-cho-họ-suy-giảm-hoặc-mất-nguồn-thu-nhập-do-bị-ốm- đau,-thai-sản,-tai-nạn,-bệnh-nghề-nghiệp,-già-cả-không-còn-sức-lao-động-hoặc-vì- các-nguyên-nhân-khách-quan-khác-rơi-vào-cảnh-nghèo-khổ,-bần-cùng-hoá-và- cung-cấp-dịch-vụ-chăm-sóc-sức-khoẻ-cho-cộng-đồng.-Thông-qua-hệ-thống-chính- sách-về-thị-trường-lao-động,-bảo-hiểm-xã-hội,-bảo-hiểm-y-tế,-trợ-giúp-xã-hội,- xoá-đói-giảm-nghèo-và-trợ-giúp-đặc-biệt.- Các-hệ-thống-chính-sách-này-có-mối-quan-hệ-gắn-bó-với-nhau-tạo-nên- nhiều-tầng-nấc-bảo-vệ-các-thành-viên-trong-xã-hội-không-để-họ-rơi-vào-cảnh-bần- cùng-hoá-và-đảm-bảo-công-bằng-xã-hội. Theo-quan-điểm-này-thì-hệ-thống-an-sinh-xã-hội-được-chia-thành: (i) Hệ-thống-bảo-hiểm-xã-hội; (ii) Hệ-thống-bảo-hiểm-y-tế; (iii) Chính-sách-trợ-giúp-việc-làm,-thất-nghiệp; (iv) Chính-sách-chương-trình-trợ-giúp-đặc-biệt; (v) Chính-sách-chương-trình-trợ-giúp-xã-hội; (vi) Chính-sách-chương-trình-xóa-đói-giảm-nghèo. Khái niệm về an sinh xã hội tại các vùng nông thôn Nhìn-chung,-quan-điểm-và-các-chính-sách-về-an-sinh-xã-hội-ở-Việt-Nam- được-áp-dụng-cho-cả-thành-thị-và-nông-thôn.-Tuy-nhiên-do-đặc-thù-là-vùng- nhiều-kinh-tế-nông-nghiệp-và-tình-trạng-nghèo-đói-tăng-cao-nên-quan-điểm-về-an- sinh-xã-hội-tập-trung-vào-nông-dân-và-các-chính-sách-xóa-đói-giảm-nghèo. Thứ nhất, một trong những đặc trưng cơ bản nhất của an sinh xã hội nông thôn là an sinh xã hội dành cho nông dân.
Trong-luận-án-tiến-sĩ-“An-sinh-xã-hội-đối-với-nông-dân-trong-điều-kiện-thị- trường-Việt-Nam”,-tác-giả-Mai-Ngọc-Anh-đưa-ra-quan-điểm-về-hệ-thống-an-sinh- xã-hội-cho-nông-dân-như-sau: An-sinh-xã-hội-đối-với-nông-dân-là-một-hệ-thống-các-chính-sách,-các-giải- pháp-mà-trước-tiên-nhà-nước,-gia-đình-và-xã-hội-thực-hiện-nhằm-trợ-giúp-người- nông-dân-thoát-khỏi-nghèo,-rồi-mới-đối-phó-với-những-rủi-ro-gây-ra-bởi-các-cú- sốc-về-kinh-tế---xã-hội-làm-cho-người-nông-dân-bị-suy-giảm-hoặc-mất-nguồn-thu- nhập-do-bị-ốm-đau,-thai-sản,-tai-nạn,-bệnh-nghề-nghiệp,-già-cả-không-còn-sức- 13 lao-động-hoặc-vì-các-nguyên-nhân-khách-quan-khác-làm-cho-họ-rơi-vào-cảnh- nghèo-khổ,-bần-cùng-hoá. Với-đối-tượng-là-nông-dân,-hệ-thống-an-sinh-xã-hội-trước-hết-phải-hướng- đến-việc-bảo-đảm-cho-những-người-nông-dân-xóa-đói-giảm-nghèo,-không-còn- bần-cùng-cơ-cực,-tiếp-đến-là-có-tích-lũy-để-có-khả-năng-tham-gia-vào-bảo-hiểm- y-tế-và-bảo-hiểm-xã-hội.-Muốn-vậy,-người-dân-nông-thôn-rất-cần-sự-trợ-giúp-của- chính-quyền,-người-thân-và-cả-cộng-đồng.-Với-sự-giúp-đỡ-của-Nhà-nước,-các- chương-trình-và-chính-sách-về-xóa-đói-giảm-nghèo,-cung-cấp-dịch-vụ-xã-hội-và- trợ-giúp-xã-hội-cho-người-dân-nông-thôn-sẽ-hỗ-trợ-họ-thoát-khỏi-nghèo-đói,-chủ- động-hòa-nhập-vào-hệ-thống-an-sinh-xã-hội. Thực-tiễn-chứng-minh,-trong-điều-kiện-đẩy-mạnh-tốc-độ-công-nghiệp-hóa-–- hiện-đại-hóa,-một-mặt,-diện-tích-đất-sản-xuất-nông-nghiệp-bị-thu-hẹp,-mặt-khác- số-lượng-người-lao-động-bị-mất-đất,-chuyển-đổi-nghề-nghiệp-tăng-lên.-Một-loạt- vấn-đề-đặt-ra-về-đào-tạo-nghề,-giải-quyết-việc-làm,-đảm-bảo-thu-nhập-đời-sống- cho-người-lao-động-có-đất-bị-thu-hồi-đòi-hỏi-phải-có-chính-sách-thị-trường-lao- động-đối-với-đối-tượng-này.-Trong-điều-kiện-đó,-hệ-thống-chính-sách-ASXH-cho- nông-dân-có-ý-nghĩa-cực-kỳ-quan-trọng. Hệ-thống-an-sinh-xã-hội-đối-với-nông-dân-còn-có-vai-trò-quan-trọng-trong- việc-phòng-ngừa-rủi-ro.-Sự-phòng-ngừa-rủi-ro-có-ý-nghĩa-quan-trọng-cho-việc-ổn- định-cuộc-sống-của-người-nông-dân-khi-họ-đương-đầu-với-những-khó-khăn-về- kinh-tế.-Nhiều-nghiên-cứu-chỉ-ra-rằng,-chi-phí-cho-phòng-ngừa-rủi-ro-sẽ-thấp- hơn-rất-nhiều-so-với-chi-phí-để-khắc-phục-rủi-ro.-Nói-cách-khác,-nếu-đem-so- sách-hai-loại-chi-phí-này-thì-chi-phí-cho-các-chính-sách,-chương-trình-mang-tính- chất-phòng-ngừa-sẽ-đem-lại-hiệu-quả-kinh-tế-cao-hơn.-Như-vậy,-trong-đời-sống- xã-hội-có-những-rủi-ro-mà-người-ta-biết-trước-nó-chắc-chắn-sẽ-diễn-ra-như-già- yếu,-không-còn-khả-năng-lao-động.-Để-phòng-ngừa,-giảm-thiểu-những-ảnh- hưởng-tiêu-cực-từ-những-rủi-ro-này-Nhà-nước-nên-tạo-môi-trường-thuận-lợi-để- người-nông-dân-có-điều-kiện-đóng-góp-tham-gia-từ-khi-còn-trong-độ-tuổi-lao- động,-đến-khi-về-già-họ-có-khả-năng-đối-phó-với-rủi-ro-này-nhờ-vào-lương-hưu- hoặc-tiền-bảo-hiểm-tuổi-già.
Hệ-thống-an-sinh-xã-hội-đối-với-người-nông-dân-sẽ-giải-quyết-những-vấn- đề-liên-quan-đến-giảm-thiểu-rủi-ro,-hạn-chế-tính-dễ-bị-tổn-thương-và-khắc-phục- hậu-quả-của-rủi-ro-thông-qua-các-chính-sách-và-chương-trình-cụ-thể-nhằm-giúp- cho-người-nông-dân-ổn-định-cuộc-sống,-tái-hoà-nhập-cộng-đồng-thông-qua-"sức- 14 bật"-của-các-lưới-an-sinh-xã-hội-hoặc-bảo-đảm-cho-họ-có-mức-sống-ở-mức-tối- thiểu-không-bị-rơi-vào-tình-cảnh-bần-cùng-hoá. Hệ-thống-an-sinh-xã-hội-đối-với-nông-dân-khi-thực-hiện-tốt-sẽ-góp-phần- thúc-đẩy-tăng-trưởng-kinh-tế-nhanh-và-ổn-định,-vì-đối-với-các-nhà-đầu-tư-trong- hay-ngoài-nước-họ-không-chỉ-chú-ý-đến-các-cơ-hội-kiếm-lời-về-kinh-tế-mà-còn- chú-ý-đặc-biệt-đến-các-yếu-tố-ổn-định-về-mặt-xã-hội.-Một-xã-hội-ổn-định-giúp- các-nhà-đầu-tư-yên-tâm-đầu-tư-phát-triển-lâu-dài,-tạo-điều-kiện-cho-nền-kinh-tế- tăng-trưởng-nhanh-và-ổn-định.-Ngược-lại,-một-xã-hội-không-ổn-định-sẽ-dẫn-đến- việc-đầu-tư-ngắn-hạn,-làm-ăn-theo-kiểu-"chộp-giật"-làm-cho-nền-kinh-tế-tăng- trưởng-không-bền-vững.-Mặt-khác,-bản-thân-sự-phát-triển-hệ-thống-an-sinh-xã- hội-hiện-đại-đối-với-nông-dân-cũng-là-một-lĩnh-vực-dịch-vụ-"có-thu"-tạo-nguồn- tài-chính-cho-phát-triển-kinh-tế-của-đất-nước,-đặc-biệt-là-lĩnh-vực-bảo-hiểm-xã- hội,-bảo-hiểm-y-tế-tự-nguyện. Thứ hai, hệ thống chính sách an sinh xã hội tại các vùng nông thôn tập trung giải quyết các vấn đề cho dân cư nông thôn. So-với-thành-thị,-khu-vực-nông-thôn-gặp-nhiều-rủi-ro-và-khả-năng-chống- đỡ-rủi-ro-kém-hơn-rất-nhiều.-Người-dân-nông-thôn-khi-đối-mặt-với-những-biến- cố-về-thiên-tai,-dịch-bệnh,-ốm-đau,…-sẽ-dễ-bị-tổn-thương-hơn-rất-nhiều,-dễ-rơi- xuống-nghèo-đói.-Hơn-nữa-trong-bối-cảnh-toàn-cầu-hóa,-biến-đổi-khí-hậu-và-môi- trường-sống-bị-hủy-hoại-và-các-tác-động-của-cải-cách-kinh-tế-thì-các-nguy-cơ- này-có-xu-hướng-gia-tăng.-An-sinh-xã-hội-nông-thôn-đẩy-mạnh-khắc-phục-và- phòng-ngừa-những-rủi-ro-như: Rủi-ro-về-vòng-đời:-Người-dân-nông-thôn,-đặc-biệt-là-những-người-nghèo- thì-thường-xuyên-đối-mặt-với-ốm-đau,-bệnh-tật.-Người-già-và-trẻ-em-ít-được- chăm-sóc-đầy-đủ-như-ở-thành-thị.-Tình-trạng-trẻ-em-suy-dinh-dưỡng-hoặc-thiểu- năng-thường-xảy-ra-do-chế-độ-ăn-uống-và-chăm-sóc-y-tế-hạn-chế-kèm-theo- nhiễm-các-hóa-chất-độc-hại-như-chất-độc-màu-da-cam…-Xu-hướng-già-hóa-ở- nông-thôn-nhanh-hơn-do-một-bộ-phận-những-người-trong-tuổi-lao-động-đã-di- chuyển-ra-các-vùng-đô-thị-để-kiếm-việc-làm.-Người-già-ở-nông-thôn-phần-lớn- không-có-lương-hưu-hoặc-các-nguồn-trợ-cấp-xã-hội-khác.
Rủi-ro-về-môi-trường:-Các-hộ-gia-đình-nông-thôn-đặc-biệt-nhạy-cảm-với- các-rủi-ro-do-thiên-tai-như-lũ-lụt,-hạn-hán,-bão-lốc.-do-biến-đổi-khí-hậu-và-môi- trường-sống-bị-hủy-hoại.-Có-khoảng-4%-5%-dân-số-bị-tổn-thương-do-thiên-tai.- Những-năm-gần-đây,-biến-đổi-khí-hậu-và-sự-thay-đổi-môi-trường-sống-dẫn-đến- 15 thiên-tai,-dịch-bệnh-diễn-ra-với-tần-suất-cao-hơn,-biến-đổi-bất-thường-hơn,-gây- hậu-quả-nghiêm-trọng-hơn-đến-sản-xuất.-Đặc-biệt,-một-bộ-phận-dân-cư-bị-mất- việc-làm,-phải-thay-đổi-tình-trạng-sản-xuất-và-sinh-hoạt.- Rủi-ro-về-kinh-tế:-Nguồn-thu-nhập-chính-của-dân-cư-nông-thôn-là-từ-nông- nghiệp-với-năng-suất-lao-động-thấp,-không-ổn-định-do-thường-xuyên-bị-ảnh- hưởng-của-thiên-tai,-dịch-bệnh-và-những-biến-động-giá-cả-của-thị-trường,-thiếu- việc-làm. Rủi-ro-về-xã-hội:-Một-bộ-phận-dân-cư-khó-hòa-nhập-cộng-đồng-do-những- rào-cản-về-ngôn-ngữ,-địa-bàn-bị-chia-cắt,-cơ-sở-hạ-tầng-kém-phát-triển.-Bạo-lực- gia-đình-và-những-tập-quán-lạc-hậu-vẫn-còn-phổ-biến.-Lao-động-nông-thôn-di-cư- ra-đô-thị-thường-làm-việc-trong-khu-vực-phi-chính-thức,-điều-kiện-làm-việc-kém,- thu-nhập-thấp,-không-có-hợp-đồng-lao-động,-không-có-bảo-hiểm-xã-hội- (BHXH).-Một-bộ-phận-dân-cư-nông-thôn-ít-được-hưởng-thụ-thành-quả-của-tăng- trưởng,-khó-tiếp-cận-với-các-dịch-vụ-xã-hội-cơ-bản. Vai trò của hệ thống an sinh xã hội An-sinh-xã-hội-nói-chung-và-an-sinh-xã-hội-ở-khu-vực-nông-thôn-nói-riêng- là-những-công-cụ-quản-lý-quan-trọng-mà-chính-phủ-dùng-để-điều-hành,-quản-lý- và-phát-triển-xã-hội.-Nhà-nước-sử-dụng-công-cụ-này-để-làm-giảm-bất-bình-đẳng- xã-hội,-phân-tầng-xã-hội,-phân-hoá-giàu-nghèo,-từ-đó-tạo-nên-sự-ổn-định-về-kinh- tế,-chính-trị,-xã-hội. Hệ-thống-an-sinh-xã-hội-của-Việt-Nam-ngày-càng-thể-hiện-vai-trò-to-lớn- của-nó-đối-với-sự-phát-triển-và-ổn-định-kinh-tế--xã-hội,-đó-là: ASXH-luôn-khơi-dậy-được-tinh-thần-đoàn-kết-và-giúp-đỡ-nhau-trong-cộng- đồng-xã-hội Sự-đoàn-kết-giúp-đỡ-lẫn-nhau-trong-hoạt-động-an-sinh-xã-hội-chính-là-sự- san-sẻ-rủi-ro,-giảm-bớt-gánh-nặng-và-nỗi-dau-cho-những-người-không-may-lâm- vào-hoàn-cảnh-yếu-thế-trong-xã-hội.-Tinh-thần-này-đã-tạo-nên-sự-gắn-kết-và-sức- mạnh-của-cả-cộng-đồng.-Chỉ-có-sức-mạnh-của-cả-cộng-đồng-mới-giúp-con-người- vượt-qua-khó-khăn-khi-gặp-thiên-tai,-địch-họa-ập-đến,-từ-đó-giúp-xã-hội-phát- triển-lành-mạnh-và-bền-vững ASXH-góp-phần-đảm-bảo-công-bằng-xã-hội Trên-phương-diện-xã-hội,-an-sinh-xã-hội-là-công-cụ-để-cải-thiện-điều-kiện- sống-và-làm-việc-của-các-tầng-lớp-dân-cư,-đặc-biệt-là-đối-với-những-người- 16 nghèo-khổ-và-những-nhóm-dân-cư-“yếu-thế”-trong-xã-hội.
Trên-phương-diện-kinh-tế,-an-sinh-xã-hội-là-công-cụ-để-phân-phối-lại-thu- nhập-giữa-các-thành-viên-trong-cộng-đồng-xã-hội. ASXH-vừa-là-nhân-tố-ổn-định-vừa-là-nhân-tố-động-lực-cho-sự-phát-triển- KT-XH Là-nhân-tố-ổn-định:-an-sinh-xã-hội-góp-phần-che-chắn,-bảo-vệ-cho-mỗi- thành-viên-trong-cộng-đồng,-mà-cụ-thể-là-cho-những-người-gặp-rủi-ro-hoặc-rơi- vào-tình-cảnh-éo-le,-bất-hạnh,-an-sinh-xã-hội-còn-là-niềm-an-ủi-không-thể-thiếu- được-đối-với-các-nạn-nhân-chiến-tranh,-nội-chiến,-khủng-bố.-Nhờ-đó-mà-họ-có- điều-kiện-vươn-lên-để-xa-rời-những-hiện-tượng-tiêu-cực-trong-xã-hội,-chấp-hành- đúng-luật-pháp-và-từ-đó-góp-phần-ổn-định-tình-hình-chính-trị-–-xã-hội. Là-nhân-tố-động-lực-để-phát-triển-kinh-tế-–-xã-hội:-an-sinh-xã-hội-có-ảnh- hưởng-rất-sấu-sắc-đến-nền-kinh-tế-của-mỗi-nước,-nhất-là-khi-quy-mô-và-diện-bảo- vệ-của-an-sinh-xã-hội-ngày-càng-được-mở-rộng.-Với-xu-hướng-mang-tính-quy- luật-như-hiện-nay,-một-bộ-phận-lao-động-nông-thôn-được-chuyển-dần-ra-thành- thị-làm-việc-cho-nên-số-người-làm-công-ăn-lương-sẽ-ngày-càng-một-nhiều-hơn- và-cuộc-sống-của-họ-phụ-thuộc-chủ-yếu-vào-tiền-lương.-Với-sự-chuyển-dịch-này- thì-nhu-cầu-an-sinh-xã-hội-là-một-tất-yếu-để-bảo-vệ-cho-họ. ASXH-là-chất-xúc-tác-giúp-các-nước,-các-dân-tộc-hiểu-biết-và-xích-lại-gần- nhau-hơn,-không-phân-biệt-thế-chế-chính-trị,-màu-da-và-văn-hóa Trên-thế-giới-đã-tổ-chức-nhiều-chương-trình-thể-hiện-rõ-sức-mạnh-của-an- sinh-xã-hội-như: --Chương-trình-xóa-đói-giảm-nghèo,-chương-trình-an-ninh-lương-thực-thế- giới --Chương-trình-chống-lây-nhiễm-hiv-và-đối-xử-bình-đẳng-với-những-người- bị-lây-nhiễm-HIV … 1.
Chức năng cơ bản của hệ thống an sinh xã hội Mặc-dù-còn-có-các-quan-điểm,-định-nghĩa-và-vai-trò-khác-nhau-về-an-sinh- xã-hội-nhưng-đều-thống-nhất-hệ-thống-an-sinh-xã-hội-có-các-chức-năng-cơ-bản- sau-đây:- Một-là,-bảo-đảm-thu-nhập-ở-mức-tối-thiểu.-Đây-là-chức-năng-cơ-bản-nhất- của-an-sinh-xã-hội.-An-sinh-xã-hội-có-vai-trò-cung-cấp-(có-điều-kiện-hoặc-không- 17 có-điều-kiện)-mức-tối-thiểu-thu-nhập-(mức-sàn)-bảo-đảm-quyền-sống-tối-thiểu- của-con-người,-bao-gồm-các-quyền-về-ăn,-sức-khỏe,-giáo-dục,-nhà-ở-và-một-số- dịch-vụ-xã-hội-cơ-bản-nhằm-bảo-vệ-con-người-khỏi-bị-đói-nghèo-do-không-có- thu-nhập-tạm-thời-hoặc-vĩnh-viễn.- Hai-là,-nâng-cao-năng-lực-quản-lý-rủi-ro.-Nền-tảng-của-đảm-bảo-an-sinh- xã-hội-là-quản-lý-rủi-ro,-bao-gồm-(i)-Phòng-ngừa-rủi-ro:-hỗ-trợ-người-dân-chủ- động-ngăn-ngừa-rủi-ro-trong-đời-sống,-sức-khỏe,-sản-xuất-kinh-doanh-và-biến- động-của-môi-trường-tự-nhiên;-(ii)-Giảm-thiểu-rủi-ro:-giúp-cho-người-dân-có-đủ- nguồn-lực-để-bù-đắp-những-thiếu-hụt-về-thu-nhập-do-các-biến-cố-trong-đời-sống,- sức-khỏe,-sản-xuất-kinh-doanh-và-môi-trường-tự-nhiên-và-(iii)-Khắc-phục-rủi-ro:- hỗ-trợ-kịp-thời-cho-người-dân-để-hạn-chế-tối-đa-các-tác-động-không-lường-trước- hoặc-vượt-quá-khả-năng-kiểm-soát-do-các-biến-cố-trong-đời-sống,-sức-khỏe,-sản- xuất-kinh-doanh,-và-môi-trường-tự-nhiên-và-bảo-đảm-điều-kiện-sống-tối-thiểu- của-người-dân.- Ba-là,-phân-phối-thu-nhập.-Một-trong-những-chức-năng-quan-trọng-của-an- sinh-xã-hội-là-bảo-đảm-thu-nhập-cho-những-người/nhóm-đối-tượng-khi-không-có- khả-năng-tạo-thu-nhập.-Các-chính-sách-giảm-nghèo,-các-hình-thức-trợ-giúp-xã- hội-thường-xuyên-và-đột-xuất-cho-các-nhóm-đối-tượng-yếu-thế,-dễ-bị-tổn-thương- và-phương-châm-“người-trẻ-đóng---người-già-hưởng”-trong-bảo-hiểm-xã-hội,- hay-“người-khỏe-đóng---người-ốm-hưởng”-trong-bảo-hiểm-y-tế-thể-hiện-rõ-chức- năng-chia-sẻ-rủi-ro,-phân-phối-lại-thu-nhập-của-an-sinh-xã-hội,-ngay-cả-khi-phân- phối-không-dựa-trên-sự-đóng-góp,-mà-dựa-vào-nhu-cầu-của-cá-nhân-cũng-như- khả-năng-bảo-đảm-của-ngân-sách-nhà-nước.- Bốn-là,-thúc-đẩy-việc-làm-bền-vững-và-phát-triển-thị-trường-lao-động.-Hệ- thống-an-sinh-xã-hội-thúc-đẩy-việc-làm-bền-vững,-tăng-cường-kỹ-năng-và-các-cơ- hội-tham-gia-thị-trường-lao-động-cho-người-lao-động-thông-qua-việc:-(i)-hỗ-trợ- đào-tạo-nghề-cho-người-lao-động-(đặc-biệt-người-nghèo,-người-nông-thôn.),-(ii)- phát-triển-thông-tin-thị-trường-lao-động-và-dịch-vụ-việc-làm-để-kết-nối-cung-cầu- lao-động,-giảm-thiểu-mất-cân-bằng-cung-cầu-lao-động;-(iii)-hỗ-trợ-tạo-việc-làm- trực-tiếp-cho-một-bộ-phận-người-lao-động-thông-qua-các-chương-trình-cho-vay- vốn-tín-dụng-ưu-đãi,-chương-trình-việc-làm-công-và-các-chương-trình-thị-trường- lao-động-khác;-(iv)-hỗ-trợ-chuyển-đổi-việc-làm-cho-lao-động-mất-đất,-lao-động- di-cư,-lao-động-bị-tác-động-bởi-khủng-hoảng-kinh-tế.- Năm-là,-nâng-cao-hiệu-quả-quản-lý-xã-hội,-thúc-đẩy-gắn-kết-xã-hội-và-phát- 18 triển-xã-hội.-Một-hệ-thống-an-sinh-xã-hội-được-xây-dựng-và-thực-thi-có-hiệu-quả- sẽ-góp-phần-quan-trọng-vào-sự-phát-triển-của-mỗi-quốc-gia,-cụ-thể-như-sau:- --Nâng-cao-hiệu-quả-quản-lý-xã-hội.-Như-trên-đã-nêu,-an-sinh-xã-hội-là- một-trong-cấu-phần-của-chính-sách-xã-hội,-là-một-trong-những-hệ-thống-chương- trình,-chính-sách-quan-trọng-để-thực-hiện-mục-tiêu-phát-triển-kinh-tế---xã-hội- của-một-quốc-gia.-Do-vậy,-an-sinh-xã-hội-là-công-cụ-quản-lý-của-nhà-nước-trong- lĩnh-vực-phân-phối-và-điều-tiết-phân-phối.-Thông-qua-chính-sách-thuế-và-các- chính-sách-chuyển-nhượng-xã-hội,-nhà-nước-thực-hiện-vai-trò-điều-tiết,-phân- phối-lại-thu-nhập-giữa-các-khu-vực-kinh-tế,-các-vùng-kinh-tế,-các-nhóm-dân-cư- và-các-thế-hệ.- --Xóa-đói-giảm-nghèo,-giảm-bất-bình-đẳng,-thu-hẹp-chênh-lệch-về-điều- kiện-sống-theo-vùng,-các-nhóm-dân-cư.-Mục-tiêu-đầu-tiên-của-an-sinh-xã-hội-là- giảm-nghèo,-giảm-bất-bình-đẳng-và-phân-hoá-giàu-nghèo.-Nhà-nước-thông-qua- chính-sách-hỗ-trợ-người-nghèo,-các-đối-tượng-yếu-thế,-điều-chỉnh-nguồn-lực-cho- các-vùng-nghèo,-vùng-chậm-phát-triển,-tạo-nên-sự-phát-triển-hài-hoà,-giảm-bớt- sự-chênh-lệch-giữa-các-vùng,-hạn-chế-bất-bình-đẳng-giữa-các-nhóm-dân-cư,-tạo- nên-sự-đồng-thuận-giữa-các-giai-tầng,-các-nhóm-xã-hội-trong-quá-trình-phát-triển- và-duy-trì-sự-ổn-định-xã-hội.- --Góp-phần-tăng-trưởng-kinh-tế-và-gắn-kết-xã-hội.-Thông-qua-hỗ-trợ-người- nghèo,-người-yếu-thế-tham-gia-thị-trường-lao-động,-giảm-nghèo,-giảm-bất-bình- đẳng.-an-sinh-xã-hội-nâng-cao-nguồn-vốn-con-người,-tăng-cường-cơ-hội-và-phát- triển-con-người-và-tăng-cường-sự-hòa-nhập.,-là-tiền-đề-cho-tăng-trưởng-kinh-tế- nhanh,-bền-vững-và-tăng-cường-gắn-kết-xã-hội.- --Hướng-tới-tương-lai-tốt-đẹp-hơn-Một-hệ-thống-an-sinh-xã-hội-được-thiết- kế-hiệu-quả-có-thể-tạo-điều-kiện-cho-mỗi-cá-nhân-được-phát-triển-độc-lập,-chủ- động-và-nhiều-cơ-hội-đầu-tư-tốt-hơn-cho-tương-lai.-Ngày-nay,-trong-hầu-hết-các- nước,-các-chỉ-số-an-sinh-xã-hội-đều-là-những-chỉ-số-rất-quan-trọng-gắn-với-phát- triển-con-người-và-xã-hội-như:-tình-trạng-sức-khỏe,-giáo-dục,-thu-nhập,-nhà-ở,- tuổi-thọ,-tầm-vóc.-An-sinh-xã-hội-được-coi-là-công-cụ-để-đầu-tư-cho-tương-lai,- giảm-rủi-ro-trong-tương-lai.- Sáu-là,-hỗ-trợ-người-dân-vượt-qua-khủng-hoảng.-Các-nước-đang-phát-triển- ngày-càng-có-nhu-cầu-thiết-kế-và-phát-triển-hệ-thống-an-sinh-xã-hội-nhằm-hỗ-trợ- người-nghèo-và-người-yếu-thế-trong-bối-cảnh-khủng-hoảng-kinh-tế-và-các-biến- động-có-phạm-vi-người-dân-bị-ảnh-hưởng-mạnh-do:-số-lượng-các-chương-trình- 19 an-sinh-xã-hội-hạn-chế,-chưa-đáp-ứng-nhu-cầu-về-an-sinh-của-người-dân.-Phạm- vi-bao-phủ-của-chính-sách-an-sinh-xã-hội-bị-hạn-chế,-chỉ-phục-vụ-cho-một-nhóm- dân-cư,-thông-thường-là-nhóm-dân-cư-“khỏe-hơn,-tốt-hơn”-trong-xã-hội.-Thiếu- tài-chính-và-sự-phân-bố-tài-chính-hợp-lý-giữa-các-chương-trình.-Các-công-cụ,- chính-sách-thiếu-nhạy-bén,-đặc-biệt-trong-bối-cảnh-khủng-hoảng-kinh-tế-và- những-tác-động-của-cải-cách-kinh-tế-và-biến-đổi-khí-hậu. Nội dung hệ thống an sinh xã hội tại khu vực nông thôn 1. Các chính sách an sinh xã hội cơ bản Hệ-thống-an-sinh-xã-hội-khi-được-hiểu-là-một-hệ-thống-chính-sách-và-giải- pháp-áp-dụng-để-trợ-giúp-các-thành-viên-trong-xã-hội-khắc-phục-khó-khăn-khi- gặp-phải-rủi-ro-thì-sẽ-bao-gồm-6-nội-dung-cơ-bản-như-sau: i. Chính-sách-và-các-chương-trình-thị-trường-lao-động,-mà-trọng-tâm-của-nó- là-trợ-giúp-tạo-việc-làm-cho-các-đối-tượng-yếu-thế-trong-thị-trường-lao-động-và- trợ-cấp-cho-số-lao-động-dôi-dư-do-quá-trình-sắp-xếp-lại-các-doanh-nghiệp,-cổ- phần-hoá-các-doanh-nghiệp.
Chính-sách-bảo-hiểm-xã-hội-trong-đó-bao-gồm-các-chế-độ-hưu-trí,-mất- sức-lao-động;-ốm-đau,-thai-sản,-tại-nạn-lao-động,-bệnh-nghề-nghiệp-và-tử-tuất.- Tuy-vậy,-chế-độ-ốm-đau-được-giải-quyết-chủ-yếu-thông-qua-chính-sách-bảo- hiểm-y-tế-bắt-buộc-và-số-lượng-tham-gia-không-lớn,-do-vậy-vẫn-có-trụ-cột-thứ- ba-là-bảo-hiểm-y-tế-với-phạm-vi-rộng-hơn-so-với-bảo-hiểm-y-tế-bắt-buộc. Chính-sách-bảo-hiểm-y-tế-bao-gồm-cả-bảo-hiểm-y-tế-bắt-buộc,-bảo-hiểm- y-tế-tự-nguyên,-bảo-hiểm-y-tế-cho-người-nghèo,-đối-tượng-bảo-trợ-xã-hội-và-trẻ- em-dưới-6-tuổi.-Với-quan-niệm-này-chính-sách-bảo-hiểm-y-tế-đã-bao-phủ-tới- 60%-dân-số,-trong-khi-đó-bảo-hiểm-y-tế-bắt-buộc-nằm-trong-hệ-thống-bảo-hiểm- xã-hội-chỉ-bao-phủ-khoảng-14%-dân-số. Chính-sách-ưu-đãi-đặc-biệt-(chính-sách-ưu-đãi-đối-thương-binh,-liệt-sĩ-và- người-có-công-với-nước).-Một-số-quốc-gia-còn-áp-dụng-chính-sách-này-đối-với- gia-đình-quân-nhân-tại-ngũ-như-Việt-Nam,-Trung-Quốc-(bảo-hiểm-y-tế-và-trợ- cấp-xã-hội-nếu-gia-đình-có-mức-thu-nhập-thấp). Trợ-giúp-xã-hội-cho-các-đối-tượng-yếu-thế-(đối-tượng-bảo-trợ-xã-hội)-bao- gồm-trợ-cấp-xã-hội-hàng-tháng-cho-đối-tượng-bảo-trợ-xã-hội-(trẻ-em-mồ-côi;- người-già-cô-đơn;-người-90-tuổi-trở-lên-không-có-nguồn-thu-nhập;-người-tàn-tật- nặng;-gia-đình-có-từ-hai-người-tàn-tật-nặng-trở-lên-không-có-khả-năng-tự-phục- 20 vụ;-người-có-HIV/AIDS-nhà-nghèo;-gia-đình,-người-nhận-nuôi-dưỡng-trẻ-em-mồ- côi,-trẻ-em-bị-bỏ-rơi,-trẻ-em-có-hoàn-cảnh-đặc-biệt);-trợ-giúp-về-y-tế;-giáo-dục;- dạy-nghề,-tạo-việc-làm;-tiếp-cận-các-công-trình-công-cộng;-hoạt-động-văn-hoá- thể-thao-và-trợ-giúp-khẩn-cấp-mà-từ-trước-đến-nay-hay-gọi-là-trợ-giúp-xã-hội- cho-những-người-không-may-gặp-rủi-ro-đột-xuất-bởi-thiên-tai.
Chính-sách-và-các-chương-trình-trợ-giúp-người-nghèo.-Đây-là-một-hệ- thống-chính-sách,-giải-pháp-mới-được-hình-thành-trong-vài-thập-kỷ-gần-đây-và-ở- Việt-Nam-bắt-đầu-từ-thập-kỷ-90-của-thế-kỷ-XX. Một-số-người-theo-quan-điểm-này-cũng-có-ý-tưởng-ghép-bảo-hiểm-y-tế,- bảo-hiểm-thất-nghiệp-(một-phần-của-chính-sách-và-các-chương-trình-thị-trường- lao-động)-vào-hợp-phần-bảo-hiểm-xã-hội-và-ghép-chính-sách-và-các-chương- trình-giảm-nghèo-vào-hợp-phần-trợ-giúp-xã-hội-và-như-vậy-hệ-thống-an-sinh-xã- hội-chỉ-còn-4-trụ-cột-(hợp-phần)-chủ-yếu. Hệ thống an sinh xã hội tại các vùng nông thôn Mặc-dù-có-rất-nhiều-quan-điểm-và-phương-án-đưa-ra-để-phân-tích-cấu-trúc- hệ-thống-an-sinh-xã-hội-tại-các-vùng-nông-thôn,-nhưng-chung-quy-lại-thì-hệ- thống-này-vẫn-bao-gồm-5-trụ-cột-(hợp-phần)-cơ-bản:-bảo-hiểm-y-tế-tự-nguyện,- bảo-hiểm-xã-hội-tự-nguyện,-trợ-giúp-xã-hội,-xóa-đói-giảm-nghèo-và-cung-cấp- dịch-vụ-xã-hội-cơ-bản. Bảo hiểm y tế tự nguyện Con-người-ai-cũng-muốn-sống-khỏe-mạnh,-ấm-no,-hạnh-phúc,-nhưng-trong- đời-người,-những-rủi-ro-bất-ngờ-về-sức-khỏe-như-ốm-đau,-bệnh-tật,-luôn-có-thể- xảy-ra.-Các-chi-phí-khám-chữa-bệnh-này-không-được-xác-định-trước,-mang- tính-“đột-xuất”,-vì-vậy-cho-dù-lớn-hay-nhỏ,-đều-gây-ra-những-tác-động-xấu-tới- ngân-quỹ-mỗi-gia-đình,-mỗi-cá-nhân.-Để-khắc-phục-khó-khăn-cũng-như-có-thể- chủ-động-về-tài-chính-khi-phải-đối-mặt-với-những-rủi-ro-bất-ngờ-về-sức-khỏe-thì- con-người-có-thiên-hướng-tham-gia-vào-loại-hình-bảo-hiểm-y-tế.
BHYT-được-cho-là-một-nhóm-người-đóng-góp-tài-chính-vào-một-quỹ- chung,-thông-thường-do-một-bên-thứ-ba-giữ.-Nguồn-quỹ-này-sau-đó-sẽ-được- dùng-để-thanh-toán-cho-toàn-bộ-hoặc-một-phần-các-chi-phí-nằm-trong-phạm-vi- gói-quyền-lợi-của-người-tham-gia-bảo-hiểm.-Bên-thứ-ba-có-thể-là-BHXH-nhà- nước,-các-cơ-quan-bảo-hiểm-công-khác,-các-quỹ-do-chủ-sử-dụng-lao-động-tự- 21 điều-hành-quản-lý-hoặc-do-các-quỹ-tư-nhân-đảm-nhiệm.- Bảo-hiểm-y-tế-là-một-chính-sách-xã-hội-do-Nhà-nước-tổ-chức-thực-hiện,- nhằm-huy-động-sự-đóng-góp-của-cộng-đồng,-chia-sẻ-nguy-cơ-bệnh-tật-và-giảm- bớt-gánh-nặng-tài-chính-của-mỗi-người-khi-ốm-đau,-bệnh-tật,-tạo-nguồn-tài-chính- hỗ-trợ-cho-hoạt-động-y-tế,-thực-hiện-công-bằng-và-nhân-đạo-trong-lĩnh-vực-bảo- vệ-và-chăm-sóc-sức-khỏe-cho-nhân-dân. BHYT-tự-nguyện-là-hình-thức-người-tham-gia-mua-BHYT-tự-chi-trả-kinh- phí-tham-gia-mà-không-có-sự-trợ-giúp-từ-bên-ngoài.-Những-người-tham-gia-bảo- hiểm-y-tế-tự-nguyện,-mặc-dù-mức-đóng-bình-quân-chỉ-bằng-1/3-mức-đóng- BHYT-bắt-buộc-nhưng-họ-vẫn-được-hưởng-đầy-đủ-quyền-lợi-như-những-người- tham-gia-BHYT-bắt-buộc.-Đó-là: - Người-tham-gia-BHYT-được-khám-chữa-bệnh-ngay-tại-y-tế-trường-học- (nếu-là-học-sinhh,-sinh-viên),-trạm-y-tế-cơ-sở,-các-bệnh-viện-công-lập-và-ngoài- công-lập.-Họ-được-sử-dụng-các-dịch-vụ-y-tế-kỹ-thuật-cao-trong-khám-chữa-bệnh,- một-số-nhóm-đối-tượng-còn-được-hỗ-trợ-chi-phí-chuyển-viện-khi-cần-thiết.- Trường-hợp-khám-chữa-bệnh-theo-yêu-cầu-không-theo-tuyến-điều-trị-tiếp-tục- được-thanh-toán-với-mức-phí-được-điều-chỉnh-cao-hơn. - Chuyển-đổi-cơ-chế-cùng-chi-trả-20%-một-cách-đồng-loạt-và-khống-chế- trần-trong-điều-trị-nội-trú-sang-hình-thức-xác-định-mức-thanh-toán-tối-đa-và- cùng-chi-trả-với-một-kỹ-thuật-có-chi-phí-lớn. Cũng-giống-như-BHYT-bắt-buộc,-BHYT-tự-nguyện-loại-trừ-thanh-toán-cho- các-trường-hợp-tự-tử,-chết-do-say-rượu,-dùng-chất-ma-tuý,-vi-phạm-pháp-luật,- bệnh-lây-qua-đường-sinh-dục,-bệnh-xã-hội-mà-Nhà-nước-đã-có-ngân-sách-chữa- bệnh-như-bệnh-tâm-thần,-phong,-lao,-AIDS.,-điều-dưỡng,-an-dưỡng,-bệnh-bẩm- sinh,-dịch-vụ-kế-hoạch-hóa-gia-đình,-tai-nạn-lao-động,-tai-nạn-giao-thông,-chiến- tranh,-thiên-tai.
Ngoài-những-quyền-lợi-giống-như-những-người-tham-gia-BHYT-bắt-buộc,- người-tham-gia-BHYT-tự-nguyện-còn-được-hưởng-thêm-những-dịch-vụ-y-tế-đặc- biệt-như-tạo-hình-thẩm-mỹ,-phục-hồi-chức-năng,-làm-chân-tay-giả,-răng-giả. Bảo hiểm xã hội tự nguyện Bảo-hiểm-xã-hội-theo-quan-niệm-của-Tổ-chức-Lao-động-quốc-tế-(ILO),-là- hình-thức-bảo-trợ-mà-xã-hội-dành-cho-các-thành-viên-của-mình-thông-qua-một- loạt-các-biện-pháp-công-bằng-nhằm-tránh-tình-trạng-khốn-khó-về-kinh-tế-và-xã- 22 hội-do-bị-mất-hoặc-giảm-thu-nhập-đáng-kể-vì-bệnh-tật,-tai-nạn-lao-động,-mất-sức- lao-động-và-tử-vong;-chăm-sóc-y-tế-và-trợ-cấp-cho-các-gia-đình-có-con-nhỏ.- Theo-luật-Việt-Nam-năm-2006-(có-hiệu-lực-từ-ngày-01-01-2007)-BHXH-là- sự-đảm-bảo-thay-thế-hoặc-bù-đắp-một-phần-thu-nhập-của-người-lao-động-khi-họ- bị-giảm-hoặc-mất-thu-nhập-do-ốm-đau,-thai-sản,-tai-nạn-lao-động,-bệnh-nghề- nghiệp,-thất-nghiệp,-hết-tuổi-lao-động-hoặc-chết-trên-cơ-sở-đóng-vào-quỹ- BHXH.-[54] Theo-điều-2-của-điều-lệ-BHXH-Việt-Nam,-chế-độ-bảo-hiểm-xã-hội-bắt- buộc-bao-gồm-5-vấn-đề-sau: - Chế-độ-trợ-cấp-ốm-đau. - Chế-độ-trợ-cấp-tai-nạn-lao-động-và-bệnh-nghề-nghiệp. - Chế-độ-trợ-cấp-thai-sản.
- Chế-độ-trợ-cấp-hưu-trí. - Chế-độ-trợ-cấp-tử-tuất. Người-nông-dân-phần-lớn-làm-việc-ở-khu-vực-phi-chính-thức-nên-hầu-hết- họ-chưa-được-tham-gia-vào-hệ-thống-BHXH-bắt-buộc.-Từ-ngày-01-01-2008,- người-nông-dân-Việt-Nam-mới-có-điều-kiện-tham-gia-vào-hệ-thống-BHXH-tự- nguyện.-Tham-gia-vào-BHXH-tự-nguyện-người-nông-dân-được-hưởng-hai-chế-độ- hưu-trí-và-tử-tuất. Thứ-nhất,-trợ-cấp-hưu-trí-cho-nông-dân Hiện-nay-với-những-thành-tựu-đạt-được-trong-phát-triển-kinh-tế---xã-hội,- đời-sống-của-người-dân-Việt-Nam-đã-được-cải-thiện-đáng-kể.
Tuổi-thọ-trung-bình-của-người-Việt-Nam-tăng-lên-khá-cao,-khoảng-73-tuổi.- Tuy-nhiên,-phần-lớn-người-cao-tuổi-ở-Việt-Nam-lại-chủ-yếu-từng-làm-việc-ở-khu- vực-phi-chính-thức.-Khi-về-già,-hết-khả-năng-lao-động-họ-không-có-nguồn-thu- nhập-nào-khác-và-phải-dựa-vào-con-cái-và-trợ-giúp-của-cộng-đồng-để-tồn-tại.- Chính-vì-vậy,-tham-gia-bảo-hiểm-xã-hội-tự-nguyện-để-được-hưởng-chế-độ-hưu- trí-khi-về-già-đang-nổi-lên-như-nhu-cầu-lớn-đối-với-người-nông-dân. Thứ-hai,-trợ-cấp-tử-tuất Thực-tế-cho-thấy,-thu-nhập-trung-bình-của-người-dân-nông-thôn-không-cao,- thậm-chí-sẽ-bị-tác-động-xấu-nếu-trong-gia-đình-họ-có-một-người-tử-vong.-Chế- độ-trợ-cấp-tử-tuất-sẽ-giúp-thân-nhân-của-người-tử-vong-có-được-khoản-trợ-cấp- bù-đắp-một-phần-thiếu-hụt-trong-thu-nhập-của-gia-đình-để-giúp-họ-có-thể-vượt- qua-khó-khăn-trong-cuộc-sống. Trợ giúp xã hội Theo-từ-điển-bách-khoa-Việt-Nam,-cứu-trợ:-“là-sự-giúp-đỡ-bằng-tiền-mặt- hoặc-hiện-vật,-có-tính-chất-khẩn-thiết,-“cấp-cứu”-ở-mức-độ-cần-thiết-cho-những- người-lâm-vào-cảnh-bần-cùng-không-có-khả-năng-tự-lo-liệu-cuộc-sống-thường- ngày-của-bản-thân-và-gia-đình”.-Như-vậy,-cứu-trợ-là-sự-đảm-bảo-và-giúp-đỡ-của- Nhà-nước,-sự-hỗ-trợ-của-nhân-dân-và-cộng-đồng-quốc-tế-về-thu-nhập-và-các- điều-kiện-sinh-sống-bằng-các-hình-thức,-biện-pháp-khác-nhau-đối-với-các-đối- tượng-lâm-vào-cảnh-rủi-ro,-bất-hạnh,-nghèo-đói,-thiệt-thòi,-yếu-thế-hoặc-những- thiếu-hụt-trong-cuộc-sống-khi-họ-không-đủ-khả-năng-tự-lo-được-cuộc-sống-tối- thiểu-của-bản-thân-và-gia-đình. Thuật-ngữ-cứu-trợ-xã-hội-được-sử-dụng-nhiều,-thậm-chí-trở-thành-thói-quen- trong-dân-gian,-và-sử-dụng-ở-từ-điển-cũng-như-văn-bản-pháp-luật-(nghị-định-số- 07).-Tuy-nhiên,-khi-xã-hội-ngày-càng-phát-triển,-nhận-thức-của-con-người-cũng- có-sự-thay-đổi,-việc-tiếp-cận-xây-dựng-chính-sách-dựa-vào-nhu-cầu-của-con- người-trước-đây-đã-được-thay-thế-bằng-phương-pháp-dựa-vào-quyền-con-người.- Do-vậy,-cộng-đồng-quốc-tế-và-các-nhà-hoạch-định-chính-sách-cho-rằng-dùng- thuật-ngữ-cứu-trợ-xã-hội-không-còn-phù-hợp-nữa-và-thay-thế-cụm-từ-này-bằng- trợ-giúp-xã-hội-cho-phù-hợp-hơn.-Điều-này-được-thể-hiện-bằng-việc-ban-hành- Nghị-định-số-07/2000/NĐ-CP;-theo-Nghị-định-số-67/2007/NĐ-CP-việc-trợ-giúp- xã-hội-bao-gồm-hai-nhóm:-trợ-giúp-thường-xuyên-và-và-trợ-giúp-đột-xuất.
Thứ-nhất,-trợ-giúp-thường-xuyên: Đây-là-hình-thức-trợ-giúp-xã-hội-đối-với-những-người-hoàn-toàn-không-thể- tự-lo-được-cuộc-sống-trong-một-thời-gian-dài-(một-hoặc-nhiều-năm)-hoặc-trong- suốt-cả-cuộc-đời-của-đối-tượng-được-cứu-trợ. Đối-tượng-xã-hội-là-một-phạm-trù-chung,-chỉ-những-người-không-may-gặp- rủi-ro,-bất-hạnh,-gặp-khó-khăn-trong-cuộc-sống,-mà-ta-thường-gọi-là-nhóm-người- thiệt-thòi,-yếu-thế,-như-người-già-cô-đơn,-trẻ-em-mồ-côi,-người-tàn-tật,-người- lang-thang-xin-ăn…-Đối-tượng-của-trợ-giúp-xã-hội-là-những-người-đặc-biệt-khó- khăn,-cần-có-sự-trợ-giúp-vật-chất-và-tinh-thần-từ-Nhà-nước,-cộng-đồng-và-xã-hội- để-đảm-bảo-cuộc-sống,-do-đó-không-có-sự-phân-biệt-vị-thế-và-thành-phần-xã-hội- đối-với-họ.-Các-đối-tượng-trợ-giúp-thường-xuyên-được-quy-định-tại-Nghị-định- số-07/2000/NĐ-CP-ngày-09-3-2000-của-Chính-phủ-bao-gồm: Trẻ-em-mồ-côi-là-trẻ-em-dưới-16-tuổi,-mồ-côi-cả-cha-lẫn-mẹ-hoặc-bị-bỏ- 24 rơi,-bị-mất-nguồn-nuôi-dưỡng-hoặc-không-có-người-thân-thích-để-nương-tựa;-trẻ- em-mồ-côi-cha-hoặc-mẹ,-nhưng-người-còn-lại-là-mẹ-hoặc-cha-mất-tích-theo-quy- định-tại-Điều-88-Bộ-luật-Dân-sự-hoặc-không-đủ-năng-lực,-khả-năng-để-nuôi- dưỡng-theo-quy-định-của-pháp-luật. Người-già-cô-đơn-không-nơi-nương-tựa-đối-với-nam-giới-là-những-người-từ- 60-tuổi-trở-nên-sống-độc-thân;-còn-đối-với-phụ-nữ-là-những-người-từ-55-tuổi-trở- lên-đây-đều-là-những-người-già-còn-vợ-hoặc-chồng-nhưng-già-yếu,-không-có- con,-cháu,-người-thân-thích-để-nương-tựa,-không-có-nguồn-thu-nhập-và-hiện- đang-được-hưởng-trợ-cấp-xã-hội-vẫn-tiếp-tục-được-hưởng. Người-tàn-tật-nặng-không-có-nguồn-thu-nhập-và-không-có-nơi-nương-tựa;- người-tàn-tật-nặng-tuy-có-người-thân-thích-nhưng-họ-già-yếu-hoặc-gia-đình- nghèo-không-đủ-khả-năng-kinh-tế-để-chăm-sóc.
Người-tâm-thần-mãn-tính-là-người-mắc-bệnh-tâm-thần-thuộc-các-loại-tâm- thần-phân-liệt,-rối-loạn-tâm-thần-đã-được-cơ-quan-y-tế-chuyên-khoa-tâm-thần- chữa-trị-nhiều-lần-nhưng-chưa-thuyên-giảm-và-có-kết-luận-bệnh-mãn-tính,-sống- độc-thân-không-nơi-nương-tựa-hoặc-gia-đình-thuộc-diện-đói-nghèo. Thứ-hai,-trợ-giúp-đột-xuất Trợ-giúp-đột-xuất-là-hình-thức-trợ-giúp-xã-hội-do-Nhà-nước-và-cộng-đồng- giúp-đỡ-những-người-không-may-bị-thiên-tai,-mất-mùa-hoặc-những-biến-cố-khác- mà-đời-sống-của-họ-bị-đe-doạ-về-lương-thực,-nhà-ở,-chữa-bệnh,-chôn-cất-và- phục-hồi-sản-xuất. Đối-tượng-của-trợ-giúp-đột-xuất-là-những-người-hoặc-hộ-gia-đình-khó-khăn- do-hậu-quả-thiên-tai-hoặc-những-lý-do-bất-khả-kháng-khác-làm-ảnh-hưởng- nghiêm-trọng-tới-khả-năng-lao-động-và-thu-nhập. Thực-tế,-ở-nước-ta-trong-những-tháng-giáp-hạt,-nông-dân-một-số-địa- phương-do-điều-kiện-địa-lý-không-thuận-lợi-vẫn-còn-tình-trạng-thiếu-ăn-thường- xuyên,-hoặc-có-những-gia-đình-gặp-phải-thiên-tai,-mất-mùa-không-còn-lương- thực-tiêu-dùng.-Đó-là-những-hộ-gia-đình-sinh-sống-ở-vùng-miền-núi-phía-Bắc,- Tây-Nguyên,-miền-Trung.-Ngoài-ra,-cũng-có-một-số-gia-đình,-tuy-sống-ở-những- vùng-khá-thuận-lợi-nhưng-do-thiếu-sức-lao-động,-thiếu-vốn-hoặc-không-biết-làm- ăn-cũng-dễ-dẫn-đến-tình-trạng-thiếu-đói-lúc-giáp-hạt.-Đây-là-những-đối-tượng- thuộc-diện-TGĐXÃ Thứ-ba,-quỹ-dự-phòng-trợ-giúp-xã-hội Một-vấn-đề-có-ý-nghĩa-vô-cùng-quan-trọng-trong-việc-góp-phần-giúp-đỡ- 25 những-thành-viên-của-xã-hội-khi-bị-rủi-ro,-bất-hạnh-trong-cuộc-sống,-đó-là-việc- tạo-nguồn-lực-TGXH-từ-việc-tham-gia-của-toàn-thể-cộng-đồng-xã-hội.-Thực-tế-ở- nước-ta-cho-thấy,-chúng-ta-chưa-có-quỹ-TGXH-theo-đúng-nghĩa-của-nó-mà-chỉ- thực-hiện-cấp-phát-trợ-cấp-từ-ngân-sách-trung-ương-và-địa-phương,-chủ-yếu-từ- địa-phương-trên-cơ-sở-thực-thi-cho-đối-tượng.-Vì-vậy,-số-người-được-hưởng- chính-sách-trợ-giúp-chiếm-tỷ-trọng-rất-nhỏ-trong-tổng-số-người-cần-được-TGXH.- Để-cho-công-tác-TGXH-phát-triển,-thoả-mãn-được-nhu-cầu-xã-hội-thì-cần-có- những-quy-định-thống-nhất,-tạo-nguồn-và-sử-dụng-nguồn-quỹ-TGXH.
Xóa đói giảm nghèo Nghèo-là-tình-trạng-bị-thiếu-thốn-ở-nhiều-phương-diện-như-thu-nhập-hạn- chế,-hoặc-thiếu-cơ-hội-tạo-thu-nhập,-thiếu-tài-sản-để-đảm-bảo-tiêu-dùng-trong- những-lúc-khó-khăn-và-dễ-bị-tổn-thương-trước-những-đột-biến-bất-lợi,-ít-có-khả- năng-truyền-đạt-nhu-cầu-và-những-khó-khăn-tới-những-người-có-khả-năng-giải- quyết,-ít-được-tham-gia-vào-quá-trình-ra-quyết-định,-cảm-giác-không-được-người- khác-tôn-trọng,-v. Đói-là-biểu-hiện-cùng-cực-nhất-của-nghèo-khó-và-người-ta-có-thể-cho-rằng- đó-là-điều-không-thể-chấp-nhận-được-trên-phương-diện-đạo-đức. Đói-nghèo-không-chỉ-là-vấn-đề-của-riêng-những-người-rơi-vào-hoàn-cảnh- nghèo-đói,-mà-còn-là-vấn-đề-xã-hội-rộng-lớn,-cần-có-sự-quan-tâm-của-xã-hội.- Tình-trạng-đói-nghèo-ảnh-hưởng-tiêu-cực-đến-các-vấn-đề-kinh-tế---xã-hội-của- quốc-gia.-Đói-nghèo-gây-ra-suy-thoái-kinh-tế,-gia-tăng-tội-phạm,-tăng-dịch-bệnh- do-không-đủ-sức-khỏe-chống-chọi-với-bệnh-tật;-làm-tăng-sự-phân-biệt-đối-xử- giữa-người-giàu-và-người-nghèo,-gây-bất-ổn-chính-trị,.-Chính-vì-vậy,-xóa-đói- giảm-nghèo-là-mục-tiêu-quan-trọng-của-bất-kỳ-quốc-gia-nào-và-nó-là-một-bộ- phận-quan-trọng-trong-chính-sách-an-sinh-xã-hội-của-mỗi-quốc-gia. Xóa-đói-giảm-nghèo-tạo-điều-kiện-cho-người-nông-dân-thoát-khỏi-cảnh- nghèo,-tự-đảm-bảo-được-cuộc-sống-một-cách-lâu-dài-và-bền-vững.-Khi-số-người- nghèo-giảm-xuống,-gánh-nặng-trợ-cấp-sẽ-giảm-xuống,-thêm-vào-đó,-người-nông- dân-có-thêm-thu-nhập,-có-tiền-để-tham-gia-các-chương-trình-BHYT-và-BHXH-tự- nguyện.-Quỹ-an-sinh-xã-hội-sẽ-dồi-dào-hơn-và-do-đó-góp-phần-củng-cố-mạng- lưới-an-sinh-xã-hội-của-Việt-Nam.
Cung ứng dịch vụ xã hội cơ bản Theo-khái-niệm-quốc-tế,-dịch-vụ-xã-hội-cơ-bản-bao-gồm-giáo-dục-cơ-bản- (giáo-dục-mầm-non,-giáo-dục-tiểu-học,-xoá-mù-chữ-cho-người-lớn);-chăm-sóc- sức-khoẻ-ban-đầu-(chương-trình-sức-khoẻ-cộng-đồng,-dịch-vụ-y-tế-cơ-sở-từ- tuyến-huyện-trở-xuống,-chương-trình-quốc-gia-về-dinh-dưỡng);-dân-số-và-kế- hoạch-hoá-gia-đình-(sức-khoẻ-sinh-sản,-sức-khoẻ-vị-thành-niên,-kế-hoạch-hoá-gia- đình);-các-dịch-vụ-xã-hội,-nhất-là-cứu-trợ-thiên-tai-và-cung-cấp-nước-sạch-sinh- hoạt-(cho-cộng-đồng-dướim30.000-dân-và-cho-khu-vực-nông-thôn). Đối-với-Việt-Nam,-chính-sách-cung-cấp-dịch-vụ-xã-hội-cơ-bản,-ngoài-các- nội-dung-trên,-còn-bao-gồm-phúc-lợi-xã-hội-cho-người-nghèo,-bảo-trợ-xã-hội,- dịch-vụ-việc-làm-và-phổ-cập-nghề-cho-người-lao-động;-cai-nghiện-và-chữa-trị- cho-đối-tượng-mại-dâm… 27 CHƯƠNG 2 HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI TẠI CÁC VÙNG NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM 2. Một số đặc điểm của nông thôn Việt Nam ảnh hưởng đến hệ thống an sinh xã hội 2. Dân số * Cơ cấu dân số Theo-số-liệu-từ-Tổng-cục-thống-kê,-dân-số-Việt-Nam-trong-những-năm-gần- đây-phân-theo-thành-thị-nông-thôn-được-thể-hiện-trong-bảng-sau: Bảng-2.1:-Dân-số-trung-bình-phân-theo-thành-thị-và-nông-thôn Tổng-số Thành-thị Nông-thôn Tổng-số-(nghìn-người) 2012 88809,2 28269,2 60540,0 2013 89759,5 28874,9 60884,6 2014 90728,9 30035,4 60693,5 Tỷ-lệ-tăng-(%) 2012 1,08 1,98 0,66 2013 1,07 2,14 0,57 2014 1,08 4,02 -0,31 Cơ-cấu-(%) 2012 100,00 31,83 68,17 2013 100,00 32,17 67,83 2014 100,00 33,10 66,90 Có-thể-thấy-lượng-dân-cư-nông-thôn-chiếm-tỷ-lệ-rất-lớn-trong-tổng-dân-số- cả-nước-trong-những-năm-gần-đây.-Trong-2-năm-2012-và-2013-tỷ-lệ-tăng-khá- cao-với-con-số-lần-lượt-là-0,66%-và-0,57%.-Năm-2014-số-lượng-ở-nông-thôn- 28 giảm-nhưng-tỷ-lệ-giảm-không-nhiều-(chỉ-có-0,31%).-Tỷ-trọng-dân-cư-nông-thôn- luôn-duy-trì-ở-mức-gần-70%-trên-tổng-số-dân-Việt-Nam.-Năm-2012-tỷ-trọng-đó- là-68,17%,-năm-2013-với-67,83%-và-66,9%-ở-năm-2014.
Như-vậy-lượng-dân-cư-nông-thôn-chiếm-hơn-2/3-dân-số-cả-nước.-Điều-này- cho-thấy-dân-số-bao-phủ-các-vùng-nông-thôn-rất-nhiều.-Các-chính-sách-xã-hội- khi-đề-ra-tác-động-rất-lớn-đến-cuộc-sống-của-người-dân-nông-thôn.-Riêng-về-an- sinh-xã-hội,-lượng-dân-cư-đông-đặt-áp-lực-lên-các-chính-quyền-địa-phương-trong- việc-quan-tâm-hơn-đến-khu-vực-nông-thôn.-Các-chính-sách-đề-ra-phải-nghiên- cứu-đặc-trưng-nông-thôn-để-bổ-sung-kịp-thời-và-phù-hợp,-nhằm-tác-động-hiệu- quả-lên-phần-lớn-dân-cư. * Lao động và thu nhập Nền kinh tế nông nghiệp Có-thể-nói-một-trong-những-đặc-trưng-rõ-nét-nhất-của-các-vùng-nông-thôn- là-nền-kinh-tế-nông-nghiệp.-Ở-Việt-Nam-tỷ-lệ-người-dân-tham-gia-nông-nghiệp- rất-lớn,-đặc-biệt-tại-các-vùng-nông-thôn-trong-nước-thì-tỷ-lệ-đó-càng-cao-hơn,- hầu-hết-người-dân-nông-thôn-đều-làm-nông-nghiệp.-Nguyên-nhân-trước-hết-là- bởi-đặc-điểm-đất-đai-ở-nông-thôn-phù-hợp-với-các-ngành-nghề-nông-nghiệp.- Thứ-hai-là-do-truyền-thống-nông-nghiệp-lâu-năm-kèm-theo-trình-độ-công-nghiệp- hóa-chưa-cao,-người-dân-chưa-tìm-được-việc-làm-tốt-hơn-so-với-nghề-nông. Vì-vậy-hệ-thống-an-sinh-xã-hội-đối-với-nông-thôn-trước-hết-là-hướng-đến- các-chính-sách-dành-cho-nông-dân.-Số-liệu-sau-chứng-minh-cho-tình-trạng-kinh- tế-nông-nghiệp-hiện-nay-ở-các-vùng-nông-thôn. Cơ cấu kinh tế và tỷ trọng lao động trong nông nghiệp Ở-Việt-Nam,-quá-trình-chuyển-dịch-cơ-cấu-kinh-tế-tuy-có-theo-hướng-tích- cực-nhưng-vẫn-còn-chậm-và-khoảng-cách-khá-xa-so-với-tiêu-chuẩn-của-một- nước-công-nghiệp.-Các-ngành-công-nghiệp,-xây-dựng-và-dịch-vụ-chiếm-tỷ-trọng- khá-thấp-so-với-các-nước-trong-khu-vực,-đặc-biệt-là-những-ngành-mang-tính-chất- thúc-đẩy-nền-kinh-tế-như-tài-chính,-tín-dụng.-Tỷ-lệ-lao-động-có-việc-làm-phi- chính-thức-ngoài-hộ-nông,-lâm-nghiệp,-thủy-sản-tuy-giảm-dần-nhưng-vẫn-ở-mức- khá-cao:-Ước-tính-năm-2015,-cả-nước-có-56%-lao-động-có-việc-làm-phi-chính- thức-ngoài-hộ-nông,-lâm-nghiệp-và-thủy-sản-(năm-2011-là-60,7%),-trong-đó- 29 thành-thị-là-47,1%-(năm-2011-là-52,1%)-và-nông-thôn-là-64,3%-(năm-2011-là- 68,8%).-Lao-động-có-việc-làm-phi-chính-thức-ngoài-hộ-nông,-lâm-nghiệp-và- thủy-sản-chiếm-tỷ-lệ-lớn-chứng-tỏ-số-người-chịu-thiệt-thòi-do-tính-thiếu-bền- vững-của-công-việc-đang-còn-chiếm-số-đông.
Viện-nghiên-cứu-quản-lý-kinh-tế-Trung-ương-(CIEM)-đã-có-cuộc-điều-tra- các-hộ-gia-đình-nông-thôn-và-đưa-ra-số-liệu-cho-tỷ-lệ-các-hoạt-động-theo-loại- hình-việc-làm-năm-2014-như-sau: Bảng-2.2:-Tỷ-lệ-các-hoạt-động-theo-loại-hình-việc-làm-(%) Làm-công- Sản-xuất- Phi-nông- Sử-dụng-nguồn-tài- ăn-lương nông-nghiệp nghiệp nguyên-chung-(CPRs) Phần- 26,1 47,9 9,6 16,4 trăm N-=-11.802 Nguồn:-“Đặc-điểm-kinh-tế-nông-thôn-Việt-Nam”---Kết-quả-điều-tra-hộ-gia- đình-nông-thôn-năm-2014-tại-12-tỉnh Bảng-thể-hiện-hoạt-động-sản-sản-xuất-nông-nghiệp-có-tỷ-lệ-cao-nhất-là- 47,9%.-Hoạt-động-làm-công-ăn-lương-cao-thứ-2,-chiếm-26,1%.-Kế-đến-là-hoạt- động-CPR-chiếm-16,4%-và-việc-làm-phi-nông-nghiệp-thấp-nhất-chỉ-có-9,6%.-Có- thể-thấy-hoạt-động-sản-xuất-nông-nghiệp-chiếm-phần-đa-và-là-nguồn-thu-nhập- chính-tại-nông-thôn,-lượng-nông-dân-tại-các-vùng-nông-thôn-rất-lớn-và-đông.- Điều-này-đặt-áp-lực-lên-các-chính-sách-an-sinh-xã-hội-tại-nông-thôn-sao-cho-phù- hợp-với-hoàn-cảnh-dân-cư-nhiền-nông-dân. Hoạt-động-trồng-trọt Trong-nông-nghiệp-tỷ-lệ-các-hộ-gia-đình-tham-gia-trồng-trọt-rất-lớn.-Kết- quả-khảo-sát-cho-thấy-khoảng-trên-80%-các-hộ-có-hoạt-động-trồng-trọt.-Tuy- nhiên-những-năm-gần-đây-hoạt-động-này-có-xu-hướng-giảm-dần,-từ-năm-2008-là- 89,2%-xuống-còn-83,6%-(năm-2012)-và-83%-(năm-2014).3:-Tỉ-lệ-hộ-tham-gia-hoạt-động-trồng-trọt-(%) 2008 2010 2012 2014 2014 Mẫu-Pannel Mẫu-Pannel Mẫu-Pannel Mẫu-Pannel Mẫu-đầy-đủ Tổng 89,2 86,9 83,6 83,0 80,9 Nhóm chi tiêu lương thực thực phẩm Nghèo nhất 95,0 91,7 82,2 91,9 90,7 30 Nghèo nhì 91,8 90,5 86,6 88,9 88,4 Trung bình 92,8 88,5 90,2 83,1 82,6 Giàu nhì 88,0 84,1 90,7 78,5 77,1 Giàu nhất 82,9 80,5 72,4 78,6 72,4 N2014panel=2047;-N2014full=2729;-N2012=2047;-N2010=2047;- N2008=2047 Nguồn:-“Đặc-điểm-kinh-tế-nông-thôn-Việt-Nam”---Kết-quả-điều-tra-hộ-gia- đình-nông-thôn-năm-2014-tại-12-tỉnh Như-vậy,-với-lượng-dân-cư-sử-dụng-đất-trồng-tương-đối-lớn-thì-các-chính- sách-về-đất-đai-sẽ-ảnh-hưởng-không-nhỏ-đến-cuộc-sống-của-người-dân-nông- thôn.-Đất-đai-được-coi-như-một-trong-những-nguồn-tư-liệu-sản-xuất-quan-trọng- nhất-đối-với-nông-dân.-Khi-lạm-phát-tăng-cao-kéo-theo-việc-thu-hồi-đất-để-xây- dựng-và-đầu-tư,-trong-khi-đó-số-tiền-đền-bù-không-thỏa-đáng-hoặc-không-đủ-bù- đắp-cho-người-dân-kéo-theo-sự-bất-lợi-trong-cuộc-sống-của-họ. --Làm-công-ăn-lương Như-đã-phân-tích-ở-trên,-tỷ-lệ-lớn-nhất-là-hoạt-động-sản-xuất-nông-nghiệp,- tỷ-lệ-của-làm-công-ăn-lương-trong-tổng-số-các-hoạt-động-chỉ-đứng-thứ-hai,-hoạt- động-CPR-đứng-thứ-ba,-trong-khi-hoạt-động-phi-nông-nghiệp-và-họat-động- không-được-trả-công-có-tỷ-lệ-thấp-nhất. Trong-số-những-hoạt-động-tìm-kiếm-thu-nhập,-việc-làm-được-trả-công-đóng- vai-trò-quan-trọng-tại-nhiều-tỉnh-và-điều-này-được-trình-bày-ở-Bảng-2.-Mặc-dù- có-sự-thay-đổi-về-tầm-quan-trọng-tương-đối-giữa-các-tỉnh-nhưng-hoạt-động-làm- công-ăn-lương-là-quan-trọng-hơn-cả-với-tỷ-lệ-của-hoạt-động-này-trên-tổng-số-các- hoạt-động-tạo-thu-nhập-là-26,1%-vào-năm-2014.4:-Trung-bình-các-hoạt-động-tạo-thu-nhập-và-tỷ-lệ-của-các-hoạt- động-làm-công-ăn-lương Tỷ-lệ-hoạt-động-làm-công-ăn- Số-lượng-trung-bình-các- lương/Tổng-số-hoạt-động loại-hoạt-động/người-trả- lời Tỉnh Hà-Tây 31,1 1,1 31 Lào-Cai 21,3 1,7 Phú-Thọ 23,2 1,1 Lai-Châu 18,0 1,7 Điện-Biên 11,0 1,5 Nghệ-An 24,4 1,2 Quảng-Nam 29,8 1,2 Khánh-Hoà 36,3 1,0 Đắk-Lắk 23,7 1,2 Đắk-Nông 23,8 1,1 Lâm-Đồng 22,4 0,6 Long-An 37,4 0,5 Tổng 26,1 1,0 Số-quan-sát 3.309 Nguồn:-“Đặc-điểm-kinh-tế-nông-thôn-Việt-Nam”---Kết-quả-điều-tra-hộ-gia- đình-nông-thôn-năm-2014-tại-12-tỉnh Bảng-này-cho-thấy-các-tỉnh-Long-An,-Khánh-Hòa-và-Hà-Tây-có-tỷ-lệ-việc- làm-công-ăn-lương-cao-nhất-với-37,4%,-36,3%,-và-31,1%-cho-thấy-tầm-quan- trọng-của-những-công-việc-này.-Ngược-lại,-loại-hình-công-việc-này-chiếm-tỷ-lệ- ít-nhất-tại-Điện-Biên-ở-miền-Bắc-và-tỉnh-Lâm-Đồng-ở-miền-Nam-với-chỉ-11%- và-22,4%.-Điều-này-cho-thấy-ở-những-tỉnh-miền-núi,-người-dân-ít-có-cơ-hội-tiếp- cận-được-làm-việc-có-trả-lương.
Con-số-trung-bình-cho-các-hoạt-động-trên-người-trả-lời-đạt-mức-độ-cao- nhất-tại-Lào-Cai,-Lai-Châu-và-Điện-Biên-với-tương-ứng-1,7,-1,7-và-1,5-hoạt- động.-Điều-đó-có-nghĩa-ở-những-tỉnh-này,-người-dân-có-nhiều-hơn-một-công- việc-đối-với-việc-tạo-thu-nhập-của-họ.-Hơn-nữa,-điều-này-cũng-cho-thấy-thu- nhập-của-họ-từ-công-việc-chính-thấp-hơn-ở-các-tỉnh-khác. Các-số-liệu-trong-Bảng-2.4-cũng-cho-thấy-sự-thay-đổi-rõ-rệt-trong-số-các- hoạt-động-trên-một-người-lao-động-năm-2014.-Ở-một-số-tỉnh,-con-số-nhỏ-hơn-1- cho-thấy-có-những-người-không-tham-gia-vào-các-hoạt-động-tạo-thu-nhập.5-đưa-ra-những-lí-do-cho-việc-không-đi-làm-theo-tỉnh.-Có-tới- 69,1%-người-dân-không-đi-làm-là-do-đang-học-tại-các-trường-năm-2014.-Con-số- này-thấp-hơn-một-chút-so-với-con-số-tương-ứng-của-năm-2012-(71,7%)-cho-thấy- tỷ-lệ-này-hầu-như-giữ-nguyên-trong-hai-năm.-Đắk-Lắk-có-tỷ-lệ-cao-nhất-với- 86,1%,-trong-khi-Long-An,-Phú-Thọ,-Điện-Biên-và-Khánh-Hòa-là-bốn-tỉnh-có-tỷ- lệ-thấp-nhất.5:-Các-nguyên-nhân-không-làm-việc,-theo-tỉnh-(%) Đi- Nội- Quá-già,- Tàn- Không- Không- Nguyên- Số- học trợ nghỉ-hưu tật muốn- thể-tìm- nhân- quan- làm-việc được-việc khác sát Tỉnh Hà-Tây 66,2 2,1 22,0 5,3 0,5 1,0 2,9 582 Lào-Cai 65,3 1,3 17,3 8,0 2,7 2,7 2,7 75 Phú-Thọ 63,4 1,0 23,5 7,7 0,0 1,3 3,0 298 Lai-Châu 74,6 1,5 13,1 3,9 0,8 2,3 3,9 130 Điện-Biên 63,7 2,0 23,5 9,8 0,0 0,0 1,0 102 Nghệ-An 71,2 1,0 18,7 6,6 0,5 1,0 1,0 198 Quảng- 73,3 0,8 12,2 7,8 0,3 2,5 3,1 360 Nam Khánh-Hoà 63,8 4,3 19,9 4,3 0,7 5,7 1,4 141 Đắk-Lắk 86,1 0,7 7,6 2,1 0,7 0,0 2,8 144 Đắk-Nông 81,7 2,0 7,8 2,0 0,0 0,7 5,9 153 Lâm-Đồng 72,4 0,0 15,2 2,0 2,9 5,7 1,0 105 Long-An 62,5 3,2 23,2 2,6 2,3 1,4 4,9 349 Tổng-2014 69,1 1,7 18,2 5,3 0,8 1,7 3,0 2.588 Nguồn:-“Đặc-điểm-kinh-tế-nông-thôn-Việt-Nam”---Kết-quả-điều-tra-hộ-gia- đình-nông-thôn-năm-2014-tại-12-tỉnh So-với-năm-2012,-tỷ-lệ-làm-việc-nhà-trong-số-những-người-không-đi-làm- đã-giảm-từ-2,8%-xuống-1,7%-năm-2014.-Tỷ-lệ-này-cao-nhất-tại-Khánh-Hòa-và- 33 Long-An.-Tỷ-lệ-những-người-quá-già-hay-đã-nghỉ-hưu-gần-như-không-thay-đổi- với-18,2%-năm-2014-so-với-18%-năm-2012.-Phú-Thọ,-Điện-Biên-và-Long-An-là- ba-tỉnh-có-tỷ-lệ-này-cao-nhất-chiếm-khoảng-23%-trong-tổng-số-những-người- không-làm-việc.-Bị-khuyết-tật-cũng-là-một-lí-do-quan-trọng-cho-việc-không-đi- làm-với-5,3%,-trong-khi-chỉ-1,7%-không-thể-tìm-việc-làm-trong-tổng-số-những- người-được-phỏng-vấn.-Tỷ-lệ-những-người-không-tìm-được-việc-làm-cao-nhất-là- ở-Khánh-Hòa-và-Lâm-Đồng-với-gần-6%.-Điều-này-có-lẽ-phản-ánh-thực-trạng-tại- hai-tỉnh-này-việc-làm-khó-tìm-hơn. --Thu-nhập-thấp Thu-nhập-của-hộ-bị-ảnh-hưởng-bởi-thu-nhập-của-các-thành-viên-trong-hộ.- Nếu-có-thành-viên-hộ-làm-công-ăn-lương,-thu-nhập-từ-lương-là-rất-quan-trọng-và- dễ-tính-được.-Trong-hai-năm-gần-đây,-chính-phủ-ban-hành-Nghị-định-Số- 103/2012/NĐ-CP-ngày-4/12/2012-quy-định-mức-lương-tối-thiểu-trong-các-vùng- ở-Việt-Nam.-Nghị-định-này-đã-bao-gồm-yếu-tố-về-vùng-và-mức-lương-tối-thiểu- mà-từ-đó-phản-ánh-điều-kiện-địa-phương-tốt-hơn-trong-quy-định-về-lương.-Mặc- dù-thu-nhập-từ-lương-chỉ-là-một-nguồn-thu-nhập-của-người-lao-động,-nó-cũng- phần-nào-làm-rõ-hơn-mức-thu-nhập-của-cả-hộ-gia-đình.6-cho-thấy-số-liệu-thống-kê-thu-nhập-từ-lương-của-cá-nhân-trong- một-năm-theo-đặc-điểm-cá-nhân-và-đặc-điểm-của-hộ-với-các-giá-trị-trung-bình,- trung-vị-và-độ-lệch-chuẩn.-Có-những-sự-khác-biệt-rất-rõ-rệt-về-thu-nhập-từ-lương- của-cá-nhân-theo-nhóm-ngũ-vị-phân-về-chi-tiêu-lương-thực-thực-phẩm.-Những- người-trong-nhóm-giàu-hơn-có-thu-nhập-từ-lương-cao-hơn-so-với-nhóm-nghèo- hơn.-Người-lao-động-trong-nhóm-nghèo-nhất-có-thu-nhập-bình-quân-(15,6-triệu- VND)-chỉ-bằng-một-phần-ba-của-nhóm-giàu-nhất-(42,9-triệu).-Một-lần-nữa-cho- thấy-mức-thu-nhập-từ-lương-rải-rác-với-độ-lệch-chuẩn-cao.6:-Thu-nhập-từ-lương-của-các-cá-nhân-theo-đặc-điểm-cá-nhân-và- đặc-điểm-của-hộ-gia-đình-(triệu-đồng) Trung-bình Trung-vị Độ-lệch-chuẩn Nhóm-chi-tiêu-lương-thực-thực-phẩm Nghèo-nhất 15,6 10,0 15,3 Nghèo-nhì 19,7 12,0 18,6 34 Trung-bình 28,6 26,3 25,2 Giàu-nhì 34,5 30,0 29,3 Giàu-nhất 42,9 36,0 38,31 Tổng-số-quan-sát 3.201 Nguồn:-“Đặc-điểm-kinh-tế-nông-thôn-Việt-Nam”---Kết-quả-điều-tra-hộ-gia- đình-nông-thôn-năm-2014-tại-12-tỉnh * Tình trạng nghèo đói Với-tình-hình-hoạt-động-sản-xuất-và-thu-nhập-của-người-dân-nông-thôn- như-đã-phân-tích-ở-trên,-có-thể-dễ-dàng-nhận-thấy-nghèo-đói-sẽ-tập-trung-nhiều- ở-khu-vực-nông-thôn-và-chiếm-tỷ-lệ-cao-hơn-hẳn-so-với-thành-thị. *Các-khái-niệm-nghèo-đói Nghèo-tuyệt-đối:-Là-tình-trạng-một-bộ-phận-dân-cư-không-có-khả-năng- thỏa-mãn-nhu-cầu-tối-thiểu-nhằm-duy-trì-cuộc-sống.-Nhu-cầu-tối-thiểu-là-đảm-ở- mức-tối-thiểu,-những-nhu-cầu-cần-thiết-về-ăn-mặc-ở-và-nhu-cầu-sinh-hoạt-hằng- ngày-gồm-văn-hóa,-y-tế,-giáo-dục,-đi-lại-và-giao-tiếp.
Nghèo-tương-đối:-Là-tình-trạng-một-bộ-phận-dân-cư-có-mức-sống-dưới- mức-sống-trung-bình-của-cộng-đồng-tại-địa-phương-đang-nghiên-cứu *-Tiêu-chí-đánh-giá Chuẩn-nghèo-là-thước-đo-nhằm-xác-định-số-lượng-người-nghèo-và-đánh-giá- mức-độ-nghèo.-Vì-vậy-vạch-ra-giới-hạn-nghèo-được-coi-là-bước-đầu-tiên-để-tiến- hành-đánh-giá-thực-trạng-nghèo. Mức-chuẩn-nghèo-vủa-Việt-Nam-giai-đoạn-2011-–-2015: --Ngày-20/01/2011-dựa-trên-đề-nghị-của-Bộ-trưởng-Bộ-lao-động-–-Thương- binh-và-xã-hội,-Thủ-tướng-Nguyễn-Tấn-Dũng-đã-kí-Quyết-định-số-09/2011/QĐ-–- TTg-về-việc-ban-hành-chuẩn-hộ-nghèo,-hộ-cận-nghèo-áp-dụng-cho-giai-đoạn- 2011-–-2015.-Theo-quyết-định-này-chuẩn-hộ-nghèo-và-hộ-cận-nghèo-áp-dụng- cho-giai-đoạn-2011-–-2015-như-sau: Hộ-nghèo: Nông-thôn:-có-mức-thu-nhập-bình-quân-từ-400.000-đồng/người/tháng-trở- xuống Thành-thị:-có-mức-thu-nhập-bình-quân-từ-500.000-đồng/người/tháng-trở- 35 xuống Hộ-cận-nghèo: Nông-thôn:-có-mức-thu-nhập-bình-quân-từ-401.000- đồng/người/tháng- Thành-thị:-có-mức-thu-nhập-bình-quân-từ-501.000-đồng/ người/tháng --Mức-chuẩn-của-hộ-nghèo-theo-Tổng-cục-Thống-kê:-Tỷ-lệ-hộ-nghèo-được- tính-theo-thu-nhập-bình-quân-1-người-1-tháng-của-hộ-gia-đình: 2010:-400-nghìn-đồng-đối-với-khu-vực-nông-thôn-và-500-nghìn-đồng-đối- với-khu-vực-thành-thị;- 2011:-480-nghìn-đồng-đối-với-khu-vực-nông-thôn-và-600-nghìn-đồng-đối- với-khu-vực-thành-thị;- 2012:-530-nghìn-đồng-đối-với-khu-vực-nông-thôn-và-660-nghìn-đồng-đối- với-khu-vực-thành-thị;- 2013:-570-nghìn-đồng-đối-với-khu-vực-nông-thôn-và-710-nghìn-đồng-đối- với-khu-vực-thành-thị;- 2014:-605-nghìn-đồng-đối-với-khu-vực-nông-thôn-và-750-nghìn-đồng-đối- với-khu-vực-thành-thị. Biến-động-tình-trạng-nghèo-ở-nông-thôn-Việt-Nam- Bảng-2.7:-Đặc-điểm-chung-của-hộ-gia-đình- Theo-tiêu-chuẩn-nghèo-của-Bộ-Lao-động-Thương-binh-Xã-hội,-Viện-nghiên- cứu-quản-lý-kinh-tế-Trung-ương-đã-đưa-ra-kết-quả-khảo-sát-hộ-nghèo-trong- những-năm-gần-đây-như-sau: Giới- Hộ-nghèo- Tỷ-lệ- Dân-tộc- Chủ- Chủ- Số-hộ- tính- theo-phân- hộ- của-chủ- hộ-nói- hộ-nói- được- chủ- loại-của- được- hộ,-%- tiếng- tiếng- khảo- hộ,- chính-quyền- khảo- người- Việt,- Việt,- sát %- địa-phương,- sát-(%) Kinh % % nam % Mẫu- năm- 2729 100,0 77,1 79,6 99,4 85,1 13,2 2014 36 Mẫu- năm- 2724 100,0 82,3 61,3 94,9 65,9 27,1 2012 Nguồn:-“Đặc-điểm-kinh-tế-nông-thôn-Việt-Nam”---Kết-quả-điều-tra-hộ-gia- đình-nông-thôn-năm-2014-tại-12-tỉnh Kết-quả-trong-Bảng-2.7-cho-thấy,-hầu-hết-các-chủ-hộ-là-nam,-chiếm-tỷ-lệ- 77,1%-trong-năm-2014.-Tỷ-lệ-này-giảm-so-với-năm-2012,-số-liệu-tương-ứng-của- năm-2012-là-82,3%.-Điều-này-cho-thấy-sự-mất-cân-bằng-về-giới-tính-của-chủ-hộ. Nhóm-dân-tộc-đông-nhất-ở-Việt-Nam-là-dân-tộc-Kinh-và-điều-này-cũng- được-thể-hiện-trong-mẫu-năm-2014.7-phân-tích-cụ-thể-hơn-về-các-dân- tộc-trong-cuộc-điều-tra.-Số-lượng-chủ-hộ-không-phải-là-người-Kinh-chiếm- 20,4%.-So-sánh-với-năm-2012-trung-bình-là-61,3%-thì-tỷ-lệ-chủ-hộ-là-người- Kinh-thấp-hơn.- Số-liệu-trong-Bảng-2.7-cũng-cho-thấy-rằng-hầu-hết-những-chủ-hộ-được- phỏng-vấn-đều-nói-tiếng-Việt.-Điều-này-cho-thấy-hiện-nay,-kể-cả-người-dân-tộc- thiểu-số-cũng-nói-tiếng-Việt-(Kinh).7-cho-thấy,-13,2%-hộ-điều-tra-được-đánh-giá-là-hộ-nghèo-theo-phân- loại-của-địa-phương-năm-2014,-con-số-này-thấp-hơn-nhiều-so-với-con-số-tương- ứng-năm-2012-theo-thống-kê-là-27,1%.-Điều-này-cho-thấy-một-sự-cải-thiện-trong- việc-giảm-tình-trạng-nghèo-của-các-tỉnh-nói-chung.-Mặc-dù-vậy,-đây-cũng-là-con- số-đáng-kể-thể-hiện-tình-trạng-nghèo-đói-ở-nông-thôn.
Xã hội * Điều kiện sống Chất lượng nhà ở Bảng-2.8-cho-thấy-kết-quả-nghiên-cứu-về-chất-lượng-nhà-ở-qua-loại-vật- liệu-được-sử-dụng-cho-việc-xây-dựng-sàn-nhà,-tường-và-mái-nhà.- Có-những-tiến-bộ-về-chất-lượng-nhà-ở-trong-năm-2014-so-với-năm-2012.- Số-hộ-có-sàn-nhà-với-chất-lượng-chắc-chắn-đã-tăng-lên-đến-87,9%-từ-77,6%,-tỷ- lệ-hộ-có-tường-chắc-chắn-đã-tăng-đến-78,7%-từ-64,6%-và-tỷ-lệ-hộ-có-mái-nhà- chắc-chắn-tăng-đến-55,8%-từ-46,5%. 37 Do-điều-kiện-nhà-ở-phản-ánh-một-trong-những-khía-cạnh-quan-trọng-nhất- của-chất-lượng-sống,-có-thể-nói-rằng-chất-lượng-sống-của-dân-cư-nông-thôn-năm- 2014-đã-được-cải-thiện.8:-Chất-lượng-nhà-ở-(%) Sàn-nhà-xi- Tường-ngoài-bằng- Trần-nhà-bằng-bê- măng,-gạch- gạch,-đá-hay-bê- tông,-xi-măng-hay- Tổng-năm-2012 hay-đá 77,6 tông 64,6 ngói 46,5 Tổng-năm-2014 87,9 78,7 55,8 Nhóm-tiêu-thụ-lương-thực-thực-phẩm Nghèo-nhất 66,5 47,7 33,2 Nghèo-nhì 80,4 65,8 52,8 Trung-bình 90,2 83,8 60,2 Giàu-nhì 94,9 87 62,7 Giàu-nhất 95,2 90,7 58,3 Nguồn:-“Đặc-điểm-kinh-tế-nông-thôn-Việt-Nam”---Kết-quả-điều-tra-hộ-gia- đình-nông-thôn-năm-2014-tại-12-tỉnh * Di cư Theo-khảo-sát-của-CIEM,-kết-quả-điều-tra-của-các-hộ-gia-đình-nông-thôn- cho-thấy-tỷ-lệ-di-cư-từ-nông-thôn-ra-thành-thị-là-khá-cao.-Số-liệu-được-thể-hiện- trong-2-bảng-sau: Bảng-2.9:-Tỷ-lệ-di-cư-(%) Trong-đó Hộ-có-người-di-cư Lâu-dài Tạm-thời Tổng-2012-(n=2.729) 19,6 15,0 66,3 Nguồn:-“Đặc-điểm-kinh-tế-nông-thôn-Việt-Nam”---Kết-quả-điều-tra-hộ-gia- đình-nông-thôn-năm-2014-tại-12-tỉnh 38 Bảng-2.10:-Các-lý-do-di-cư-(%) Nghĩa- Cơ-hội- Kết- Đoàn-tụ- Tìm- Đi- vụ việc hôn gia việc học quân- làm đình sự Tổng- 47,4 1,8 40,7 5,7 15,9 1,0 2012(n=508) Tổng-2014- 47,0 1,5 42,7 5,4 11,6 1,3 (n=534) Nguồn:-“Đặc-điểm-kinh-tế-nông-thôn-Việt-Nam”---Kết-quả-điều-tra-hộ-gia- đình-nông-thôn-năm-2014-tại-12-tỉnh Qua-số-liệu-các-bảng-có-thể-thấy-tỷ-lệ-di-cư-ở-nông-thôn-khá-cao.-Nguyên- nhân-là-do-sức-hấp-dẫn-từ-điều-kiện-sống,-chất-lượng-sống-ở-các-thành-phố-lớn- trong-khi-ở-khu-vực-nông-thôn-chịu-nhiều-thiệt-thòi-hơn-về-mọi-mặt.-Cư-dân- nông-thôn-khi-di-chuyển-ra-thành-thị-chủ-yếu-là-để-tìm-kiếm-cơ-hội-việc-làm- cao-hơn,-khả-năng-tạo-thu-nhập-tốt-hơn-so-với-ngành-nghề-nông-nghiệp-ở-nông- thôn.-Từ-bảng-có-thể-thấy-đến-hơn-47%-người-dân-di-cư-cho-lý-do-việc-làm,- cũng-là-lý-do-cao-nhất-trong-các-lý-do-được-khảo-sát.-Đây-là-mối-quan-tâm-lớn- nhất-của-người-dân-ở-cả-nước-nói-chung-và-ở-nông-thôn-khi-tình-trạng-việc-làm- ở-các-khu-vực-này-có-nhiều-điều-bất-cập.-Quá-trình-đô-thị-hóa-dẫn-đến-tình- trạng-thiếu-việc-làm,-thất-nghiệp,-lao-động-khó-tiếp-cận-thị-trường-lao-động.- Đồng-thời-lao-động-nông-thôn-không-được-tiếp-xúc-nhiều-với-các-hoạt-động-hỗ- trợ-phát-triển-sản-xuất,-dạy-nghề-và-thông-tin-thị-trường-lao-động.-Điều-đấy- cũng-là-một-trong-những-nguyên-do-của-việc-di-cư-vì-đi-học-của-cư-dân-vùng- này-khi-trình-độ-giáo-dục-ở-nơi-đây-không-đáp-ứng-được-yêu-cầu-công-việc.-Tỷ- lệ-di-cư-vì-lý-do-đi-học-cao-thứ-2-trong-tổng-số-khảo-sát-được,-chiếm-40,7%- năm-2012-và-42,7%-năm-2014. * Việc làm Bảng 2.11: Tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm (%) Tỷ-lệ-thất-nghiệp Tỷ-lệ-thiếu-việc-làm 39 Chung Thành-thị Nông-thôn Chung Thành-thị Nông-thôn 2014 2,10 3,40 1,49 2,35 1,20 2,90 2013 2,18 3,59 1,54 2,75 1,48 3,31 2012 1,96 3,21 1,39 2,74 1,56 3,27 Nguồn:-“Đặc-điểm-kinh-tế-nông-thôn-Việt-Nam”---Kết-quả-điều-tra-hộ-gia- đình-nông-thôn-năm-2014-tại-12-tỉnh Cũng-theo-CIEM,-số-liệu-khảo-sát-chứng-minh-rằng-tỷ-lệ-thiếu-việc-làm-ở- nông-thôn-cao-hơn-hẳn-thành-thị,-con-số-ở-đây-lớn-hơn-2-lần.-Năm-2013-trong- khi-ở-nông-thôn-có-3,31%-thiếu-việc-làm-thì-ở-thành-thị-là-1,48%,-đến-năm- 2014-con-số-có-giảm-tuy-nhiên-tỷ-lệ-đó-hầu-như-không-đổi,-ở-nông-thôn-là-2,9%- và-thành-thị-là-1,2%. * Giáo dục Phần-này-trình-bày-thống-kê-về-giáo-dục-của-những-thành-viên-trong-các- hộ-được-CIEM-khảo-sát.12-cung-cấp-những-kết-quả-khảo-sát-về-trình-độ- học-vấn-chính-thức-của-các-chủ-hộ-năm-2014.-Đối-với-toàn-bộ-mẫu,-tỷ-lệ-chủ- hộ-không-biết-đọc-biết-viết-là-8,7%-năm-2014,-trong-khi-tỷ-lệ-chủ-hộ-chưa-học- hết-trung-học-cơ-sở-lớn-nhất-là-46%.-Tuy-nhiên,-sự-thay-đổi-giữa-những-người- không-biết-đọc-biết-viết-theo-giới-tính-là-rất-lớn-và-thường-thấy-cao-hơn-ở-phụ- nữ-(12,7%)-tương-ứng-với-ở-nam-giới-(7,6%).-Khoảng-cách-tương-ứng-về-tỷ-lệ- chủ-hộ-không-biết-đọc,-biết-viết-là-người-Kinh-và-chủ-hộ-không-phải-là-người- Kinh-càng-lớn-hơn-trong-năm-2014.-Trong-khi-chỉ-có-3,8%-chủ-hộ-người-Kinh- không-biết-đọc-biết-viết,-tỷ-lệ-phần-trăm-tương-ứng-đối-với-nhóm-người-không- thuộc-dân-tộc-Kinh-lên-tới-28%.
Gần-một-nửa-(48,7%)-chủ-hộ-người-Kinh-được-khảo-sát-hoàn-thành-trình- độ-bậc-trung-học-cơ-sở,-trong-khi-con-số-tương-ứng-đối-với-nhóm-người-không- thuộc-dân-tộc-Kinh-chỉ-là-35,4%-trong-năm-2014.-Trường-hợp-này-cũng-giống- với-chủ-hộ-hoàn-thành-trình-độ-trung-học-cơ-sở.-Chỉ-có-11,7%-chủ-hộ-không- thuộc-dân-tộc-Kinh-hoàn-thành-đến-trình-độ-này,-so-sánh-với-phần-trăm-cao-hơn- (27,1%)-đối-với-người-thuộc-dân-tộc-Kinh.12:-Trình-độ-học-vấn-cao-nhất-của-chủ-hộ-năm-2014-(%) 40 Hoàn- Hoàn- Có-thể-đọc- Không- Hoàn- thành- thành- hoặc-viết- biết-đọc- thành- trung- trung- nhưng-chưa- Tổng và-viết tiểu-học học-cơ- học-phổ- bao-giờ-đến- sở thông trường Dân-tộc-chủ-hộ Không-phải- 28,0 21,2 35,4 11,7 3,6 100,0 người-Kinh Kinh 3,8 17,7 48,7 27,1 2,8 100,0 Phân-loại-theo-tình-trạng-nghèo Không-nghèo 6,9 17,1 47,1 26,2 2,7 100,0 Nghèo 21,2 27,0 38,4 8,6 4,5 100,0 Nhóm-chi-tiêu-lương-thực-thực-phẩm Nghèo-nhất 25,5 22,2 35,4 13,2 3,4 100,0 Nghèo-nhì 12,6 22,3 47,6 13,0 4,7 100,0 Trung-bình 7,2 19,5 48,3 21,0 4,1 100,0 Giàu-thứ-nhì 4,3 15,1 50,5 28,1 2,1 100,0 Giàu-nhất 3,3 16,0 43,5 36,0 1,2 100,0 Tổng-năm- 8,7 18,4 46,0 23,9 2,9 100,0 2014 Tổng-năm- 8,7 26,0 45,7 17,5 2,2 100,0 2012 Số-quan-sát 238 503 1254 653 80 2.728 Nguồn:-“Đặc-điểm-kinh-tế-nông-thôn-Việt-Nam”---Kết-quả-điều-tra-hộ-gia- đình-nông-thôn-năm-2014-tại-12-tỉnh 41 Tính-chung,-chủ-hộ-nghèo-có-trình-độ-học-vấn-thấp-hơn-rất-nhiều-so-với- những-chủ-hộ-không-nghèo-và-điều-này-có-thể-được-thấy-rõ-qua-số-liệu-trong- Bảng-2.-Trong-các-hộ-nghèo,-21,2%-chủ-hộ-không-biết-đọc-biết-viết,-trong- khi-chỉ-có-6,9%-chủ-hộ-không-nghèo-như-vậy.-Đối-với-trình-độ-học-vấn-cao- tương-đối-là-trình-độ-trung-học-cơ-sở-và-trung-học-phổ-thông,-tỷ-lệ-phần-trăm- của-hộ-không-nghèo-(47,1%-và-26,2%)-cao-hơn-rất-nhiều-con-số-tương-ứng-đối- với-hộ-nghèo-(38,4-và-8,6%). Trình-độ-học-vấn-của-chủ-hộ-qua-nhóm-ngũ-phân-vị-về-chi-tiêu-lương-thực- thực-phẩm-cho-thấy-một-xu-hướng-rõ-ràng-rằng-chủ-hộ-khá-giả-hơn-có-vẻ-có- trình-độ-học-vấn-tốt-hơn.-Tỷ-lệ-chủ-hộ-ở-nhóm-nghèo-không-biết-đọc-biết-viết- cao-hơn-nhiều-so-với-chủ-hộ-ở-nhóm-khá-giả.-So-sánh-với-năm-2012,-tỷ-lệ-chủ- hộ-không-biết-đọc,-viết-năm-2014-và-năm-2012-là-như-nhau-(cùng-là-8,7%),-cho- thấy-không-có-sự-tiến-triển-gì.-Tỷ-lệ-người-học-xong-trình-độ-trung-học-phổ- thông-có-tiến-triển-và-điều-này-đã-được-cải-thiện-trong-hai-năm-với-23,9%-năm- 2014-so-với-17,5%-năm-2012. Một-chỉ-tiêu-quan-trọng-khác-về-giáo-dục-là-trình-độ-giáo-dục-chuyên- nghiệp-của-chủ-hộ.-Thông-tin-về-trình-độ-giáo-dục-chuyên-nghiệp-của-chủ-hộ- theo-giới-tính,-dân-tộc,-trạng-thái-nghèo-và-nhóm-ngũ-phân-vị-về-chi-tiêu-lương- thực-thực-phẩm-được-trình-bày-trong-Bảng-2.13:-Trình-độ-chuyên-môn-kỹ-thuật-cao-nhất-của-chủ-hộ-năm-2014 Học- Trung-học- Cao- Không- Học-nghề- Cỡ- nghề-dài- chuyên- đẳng/- Tổng bằng-cấp ngắn-hạn mẫu hạn nghiệp Đại-học Dân-tộc-chủ-hộ Không-phải- 84,7 7,9 1,4 4,9 1,1 100,0 557 người-Kinh Kinh 69,2 18,4 2,7 5,1 4,7 100,0 2,.172 Phân-loại-theo-tình-trạng-nghèo Không- 70,2 17,0 2,8 5,7 4,4 100,0 2.365 nghèo 42 Nghèo 87,2 10,6 0,3 1,1 0,8 100,0 359 Nhóm-chi-tiêu-lương-thực-thực-phẩm Nghèo-nhất 88,0 8,9 0,3 2,2 0,6 100,0 325 Nghèo-nhì 80,8 13,6 1,2 3,4 1,0 100,0 494 Trung-bình 71,5 17,2 3,6 4,3 3,4 100,0 611 Giàu-nhì 69,5 18,6 2,5 4,9 4,4 100,0 630 Giàu-nhất 61,9 18,7 3,1 8,5 7,8 100 669 Tổng-năm- 72,3 16,2 2,4 5,1 4,0 100,0 2.105 2012 Nguồn:-“Đặc-điểm-kinh-tế-nông-thôn-Việt-Nam”---Kết-quả-điều-tra-hộ-gia- đình-nông-thôn-năm-2014-tại-12-tỉnh Số-liệu-trong-bảng-cho-thấy,-phần-lớn-(72,3%)-chủ-hộ-trong-mẫu-năm-2014- không-có-trình-độ-chuyên-môn-kỹ-thuật-(không-có-bằng).-Con-số-này-thấp-hơn- so-với-năm-2012-(80,7%).-16,2%-chủ-hộ-có-đào-tạo-nghề-ngắn-hạn,-trong-khi- chỉ-có-2,4%-đào-tạo-nghề-dài-hạn.-Tỷ-lệ-phần-trăm-chủ-hộ-đạt-được-trình-độ- trung-học;-cao-đẳng-hoặc-đại-học-chuyên-nghiệp-năm-2014-cao-hơn-so-với-năm- 2012.-Tuy-nhiên,-những-tỷ-lệ-này-vẫn-rất-nhỏ-với-chỉ-5,1%-và-4%-tương-ứng- với-cấp-trung-học-chuyên-nghiệp-và-cao-đẳng-hoặc-đại-học-năm-2014. Về-dân-tộc,-chủ-hộ-người-Kinh-thường-có-trình-độ-chuyên-môn-kỹ-thuật- cao-hơn-chủ-hộ-không-phải-là-người-Kinh.-30,9%-chủ-hộ-người-Kinh-đã-qua- một-loại-hình-đào-tạo-nghề-chuyên-nghiệp-cho-dù-là-ngắn-hạn,-dài-hạn,-trường- trung-học-chuyên-nghiệp-hay-trường-đại-học,-cao-đẳng.-Chủ-hộ-không-nghèo- thường-có-trình-độ-chuyên-môn-kỹ-thuật-cao-hơn-nhiều-so-với-chủ-hộ-nghèo.- 87,2%-chủ-hộ-nghèo-không-có-bằng-chuyên-nghiệp-trong-năm-2014.-Tỷ-lệ-tương- ứng-cho-hộ-không-nghèo-chỉ-là-70,2%,-có-nghĩa-là-29,8%-chủ-hộ-không-nghèo- đã-qua-đào-tạo-chuyên-nghiệp.-Điều-này-chỉ-ra-rõ-ràng-có-xu-hướng-những-chủ- hộ-được-khảo-sát-nằm-trong-nhóm-ngũ-phân-vị-về-chi-tiêu-lương-thực-cao-nhất- có-trình-độ-cao-hơn.-Chỉ-có-61,9%-chủ-hộ-trong-nhóm-khá-giả-nhất-không-có- 43 bằng-tốt-nghiệp-giáo-dục-chuyên-nghiệp,-trong-khi-con-số-tương-ứng-cho-nhóm- nghèo-nhất-là-88%.
Văn hóa Mục-tiêu-của-phần-này-nhằm-xem-xét-các-rủi-ro-trong-quá-trình-phát-triển- kinh-tế-xã-hội-của-các-hộ-gia-đình-ở-nông-thôn-và-xem-xét-mức-độ-hỗ-trợ-của- nhà-nước-trong-việc-sử-dụng-các-công-cụ-để-thích-ứng-với-rủi-ro-của-hộ. Mức-độ-ảnh-hưởng-của-các-cú-sốc-đến-các-hộ-gia-đình-theo-từng-loại-rủi- ro-và-được-thể-hiện-chi-tiết-qua-Bảng-2.-Tương-tự-kết-quả-của- các-vòng-điều-tra-trước,-số-liệu-trong-Bảng-2.14-cho-thấy-thiên-tai,-dịch-bệnh-và- việc-có-các-thành-viên-bị-ốm/chết-vẫn-là-các-rủi-ro-xảy-ra-nhiều-nhất.-Hơn-nữa,- các-nhóm-có-mức-độ-thiệt-hại-lớn-là-các-nhóm-có-xác-suất-cao-của-việc-các- thành-viên-bị-ốm/chết.15-cho-thấy,-việc-có-thành-viên-bị-ốm/chết-đã- làm-giảm-thu-nhập-ròng-của-hộ-tới-25%.Trong-khi-đó-tần-xuất-gặp-phải-các-loại- rủi-ro-khác-nhìn-chung-là-thấp-(chi-tiết-xem-trong-Bảng-2.-Tuy-nhiên,-đối- với-rủi-ro-của-việc-đầu-tư-không-thành-công-thì-mức-độ-ảnh-hưởng-đến-thu-nhập- của-hộ-là-rất-lớn,-lên-tới-117,6%.-Điều-này-cũng-có-thể-là-một-trong-những- nguyên-nhân-dẫn-đến-việc-các-hộ-gia-đình-chưa-dám-mạnh-dạn-đầu-tư-tái-cơ-cấu- sản-xuất-của-mình.-Đặc-biệt,-một-phát-hiện-thú-vị-đó-là-các-rủi-ro-liên-quan-đến- các-thị-trường-nông-nghiệp,-như-giá-cây-trồng-và-giá-cả-đầu-vào-đã-giảm-thấp- hơn-so-với-năm-2012-(tương-ứng-3,3%-và-0,6%).-Điều-này-phản-ánh-thực-tế- rằng-thông-tin-thị-trường-đã-ngày-càng-nhận-được-nhiều-sự-quan-tâm-hơn-của-cả- người-nông-dân-và-chính-quyền-địa-phương.Tuy-nhiên,-mức-độ-tác-động-của-các- rủi-ro-này-vẫn-nghiêm-trọng-khi-tỷ-lệ-thiệt-hại-của-chúng-gây-ra-cho-thu-nhập- ròng-của-hộ-vẫn-cao,-tương-ứng-9,2%-và-15,6%-năm-2014-(Bảng-12). Các-số-liệu-và-phân-tích-ở-trên-cho-thấy-người-nghèo-hơn-dường-như-bị-rủi- ro-của-việc-thành-viên-bị-ốm/chết-nhiều-hơn.-Nhóm-nghèo-nhất-có-tỷ-lệ-gặp-phải- rủi-ro-này-cao-nhất,-37,4%.-Như-vậy,-có-thể-thấy-chính-sách-bảo-hiểm-y-tế-và- chăm-sóc-sức-khỏe-cho-người-nghèo-cần-được-quan-tâm-hơn-nữa-để-giúp-họ- giảm-thiểu-rủi-ro-và-góp-phần-làm-giảm-các-khó-khăn-của-những-người-nghèo.