Nghiên cứu các yếu tố tác động đến hành vi hút thuốc lá của người đi làm tại tỉnh Quảng Ngãi

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi hút thuốc lá của người lao động tại tỉnh Quảng Ngãi, cung cấp cái nhìn sâu sắc về vấn đề sức khỏe cộng đồng.

• Tác giả: Phan Trịnh Ngọc Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quỳnh Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Hành Vi Hút Thuốc Tại Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu của đề tài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. Mô hình hành vi của người tiêu dùng
• 2.1.1. Các yếu tố văn hoá
• 2.1.2. Các yếu tố xã hội
• 2.1.3. Các yếu tố cá nhân
• 2.1.4. Các yếu tố tâm lý
• 2.2. Các nghiên cứu liên quan
• 2.3. Các yếu tố xã hội học khác
• 2.4. Tác động của cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên vỏ bao thuốc lá
• 2.5. Tác động của truyền thông về tác hại của thuốc lá
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khung phân tích
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Giả thiết nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp phân tích
• 3.5. Mô tả dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm của mẫu quan sát
• 4.1.1. Toàn bộ mẫu
• 4.1.2. Đối với người hút thuốc
• 4.1.3. Tác động của truyền thông, kiến thức và nhận thức của đối tượng khảo sát về tác hại của thuốc lá
• 4.2. Kết quả mô hình
• 4.2.1. Mô hình hồi quy tham gia hút thuốc
• 4.2.2. Mô hình cường độ hút thuốc
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kết quả chính
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về yếu tố ảnh hưởng đến hành vi hút thuốc tại Quảng Ngãi

Hành vi hút thuốc lá tại Quảng Ngãi đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, việc sử dụng thuốc lá là nguyên nhân chính gây ra nhiều bệnh tật và tử vong. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố tác động đến hành vi hút thuốc lá, từ đó đưa ra giải pháp hiệu quả nhằm giảm thiểu tình trạng này.

1.1. Tình hình hút thuốc lá tại Quảng Ngãi

Tình hình hút thuốc lá tại Quảng Ngãi đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt là ở nam giới. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ người hút thuốc lá ở nam giới lên tới 49.2%, trong khi tỷ lệ này ở nữ giới chỉ dưới 2%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời.

1.2. Tác động của thuốc lá đến sức khỏe cộng đồng

Hút thuốc lá không chỉ gây ra các bệnh lý nghiêm trọng như ung thư phổi, bệnh tim mạch mà còn tạo gánh nặng cho hệ thống y tế. Chi phí điều trị các bệnh liên quan đến thuốc lá ước tính lên tới hàng trăm tỷ đồng mỗi năm, ảnh hưởng đến ngân sách quốc gia.

II. Các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến hành vi hút thuốc lá

Yếu tố xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành thói quen hút thuốc. Các nhóm bạn bè, gia đình và môi trường làm việc có thể tác động mạnh mẽ đến quyết định hút thuốc của cá nhân.

2.1. Ảnh hưởng của gia đình đến hành vi hút thuốc

Gia đình là yếu tố đầu tiên ảnh hưởng đến hành vi hút thuốc. Những người có cha mẹ hoặc anh chị em hút thuốc có nguy cơ cao hơn trở thành người hút thuốc. Sự định hướng từ gia đình có thể tạo ra những thói quen tiêu cực từ sớm.

2.2. Vai trò của bạn bè trong việc hút thuốc

Nhóm bạn bè có thể tạo ra áp lực xã hội khiến cá nhân dễ dàng bắt chước hành vi hút thuốc. Những người trong nhóm bạn có thói quen hút thuốc thường có xu hướng hút thuốc nhiều hơn, đặc biệt là trong các buổi tiệc tùng hoặc gặp gỡ xã hội.

III. Tác động của chính sách chống thuốc lá tại Quảng Ngãi

Chính phủ Việt Nam đã triển khai nhiều chính sách nhằm kiểm soát việc sử dụng thuốc lá. Những chính sách này bao gồm việc tăng thuế thuốc lá, cấm quảng cáo và thực hiện các chiến dịch truyền thông về tác hại của thuốc lá.

3.1. Chính sách tăng giá thuốc lá

Tăng giá thuốc lá là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để giảm tỷ lệ hút thuốc. Nghiên cứu cho thấy, mỗi khi giá thuốc lá tăng 10%, nhu cầu sử dụng thuốc lá giảm khoảng 4% ở các nước thu nhập cao và 8% ở các nước thu nhập trung bình.

3.2. Chiến dịch truyền thông về tác hại của thuốc lá

Các chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá đã được triển khai rộng rãi. Những thông điệp này không chỉ giúp người dân hiểu rõ hơn về nguy cơ sức khỏe mà còn khuyến khích họ từ bỏ thói quen hút thuốc.

IV. Phân tích tâm lý người hút thuốc tại Quảng Ngãi

Tâm lý người hút thuốc là một yếu tố quan trọng trong việc hiểu rõ hành vi hút thuốc. Các động cơ, nhận thức và thái độ của người hút thuốc có thể ảnh hưởng đến quyết định của họ trong việc tiếp tục hay từ bỏ thói quen này.

4.1. Động cơ hút thuốc của người dân

Nhiều người hút thuốc vì lý do giảm căng thẳng hoặc để hòa nhập với bạn bè. Động cơ này thường xuất phát từ những nhu cầu tâm lý chưa được thỏa mãn, dẫn đến việc họ tìm đến thuốc lá như một phương tiện giải tỏa.

4.2. Nhận thức về tác hại của thuốc lá

Mặc dù có nhiều thông tin về tác hại của thuốc lá, nhưng nhiều người vẫn không nhận thức đầy đủ về những rủi ro sức khỏe. Việc nâng cao nhận thức này là rất cần thiết để giảm tỷ lệ hút thuốc trong cộng đồng.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố tác động đến hành vi hút thuốc tại Quảng Ngãi. Những kết quả này có thể được áp dụng để xây dựng các chính sách hiệu quả hơn nhằm giảm thiểu tình trạng hút thuốc trong cộng đồng.

5.1. Kết quả chính từ nghiên cứu

Kết quả cho thấy rằng các yếu tố xã hội, tâm lý và chính sách có tác động mạnh mẽ đến hành vi hút thuốc. Việc hiểu rõ những yếu tố này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các giải pháp phù hợp.

5.2. Đề xuất giải pháp giảm thiểu hành vi hút thuốc

Để giảm thiểu hành vi hút thuốc, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, tổ chức xã hội và cộng đồng. Các giải pháp như tăng cường giáo dục sức khỏe, hỗ trợ cai thuốc và thực hiện các biện pháp kiểm soát thuốc lá là rất cần thiết.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai về hành vi hút thuốc

Hành vi hút thuốc tại Quảng Ngãi cần được quan tâm và giải quyết một cách nghiêm túc. Các chính sách hiện tại cần được đánh giá và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của thuốc lá đến sức khỏe cộng đồng.

6.1. Tương lai của chính sách chống thuốc lá

Chính sách chống thuốc lá cần được củng cố và mở rộng hơn nữa. Việc áp dụng các biện pháp mới, như cấm hoàn toàn quảng cáo thuốc lá và tăng cường các chiến dịch truyền thông, sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc giảm tỷ lệ hút thuốc.

6.2. Vai trò của cộng đồng trong việc giảm hút thuốc

Cộng đồng cần đóng vai trò tích cực trong việc tuyên truyền và giáo dục về tác hại của thuốc lá. Sự tham gia của các tổ chức xã hội và cá nhân sẽ góp phần tạo ra một môi trường không khói thuốc, bảo vệ sức khỏe cho mọi người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sử dụng thuốc lá là nguyên nhân chính gây ra nhiều bệnh nguy hiểm và tử vong trên toàn cầu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2009), mỗi năm có khoảng 5 triệu ca tử vong do thuốc lá, dự kiến tăng lên 10 triệu người vào năm 2030. Tại Việt Nam, năm 2008 ước tính có khoảng 40.000 người tử vong do hút thuốc lá, con số này dự báo sẽ vượt 50.000 người vào năm 2023. Chi phí liên quan đến các bệnh do thuốc lá gây ra đã vượt 1100 tỷ đồng trong năm 2005, tạo gánh nặng lớn cho xã hội và hệ thống y tế. Tỷ lệ hút thuốc lá ở nam giới Việt Nam khoảng 49,2%, trong khi nữ giới dưới 2%. Tỉnh Quảng Ngãi, nơi nghiên cứu được thực hiện, có đặc điểm dân cư đa dạng với tỷ lệ người đi làm hút thuốc lá cao, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và năng suất lao động.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định và đánh giá các yếu tố tác động đến hành vi hút thuốc lá của người đi làm tại Quảng Ngãi, từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu số lượng người hút thuốc và lượng tiêu thụ thuốc lá. Nghiên cứu tập trung vào các yếu tố cá nhân như tuổi tác, thu nhập, nghề nghiệp, trình độ học vấn, cùng với các chính sách kiểm soát thuốc lá của Nhà nước như giá thuốc, truyền thông và cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Thời gian khảo sát từ tháng 12/2014 đến tháng 2/2015, với phạm vi địa lý tại 11 phường, xã thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ xây dựng chính sách kiểm soát thuốc lá hiệu quả, góp phần nâng cao sức khỏe người lao động và giảm gánh nặng y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình hành vi người tiêu dùng của Philip Kotler (2000), trong đó hành vi mua sắm chịu ảnh hưởng bởi bốn nhóm yếu tố chính:

• Yếu tố văn hóa: Văn hóa định hình giá trị, sở thích và cách ứng xử của người tiêu dùng, bao gồm các nhánh văn hóa như sắc tộc, tôn giáo, vùng địa lý, độ tuổi và giới tính. Sự hội nhập và biến đổi văn hóa cũng ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng.
• Yếu tố xã hội: Bao gồm nhóm tham khảo (nhóm sơ cấp, thứ cấp, nhóm ngưỡng mộ), gia đình (gia đình định hướng và gia đình riêng), vai trò và địa vị xã hội. Các nhóm này tác động đến thái độ và hành vi tiêu dùng thông qua áp lực xã hội và sự hòa nhập.
• Yếu tố cá nhân: Tuổi tác, giai đoạn chu kỳ sống, nghề nghiệp, hoàn cảnh kinh tế, lối sống, nhân cách và tự nhận thức cá nhân ảnh hưởng đến quyết định mua hàng và hành vi tiêu dùng.
• Yếu tố tâm lý: Động cơ, nhận thức, tri thức, niềm tin và thái độ là các yếu tố tâm lý quyết định hành vi mua sắm. Nhận thức bao gồm sự quan tâm, bóp méo và ghi nhớ có chọn lọc thông tin.

Ngoài ra, nghiên cứu còn tham khảo các lý thuyết về tác động của giá thuốc lá, truyền thông, cảnh báo sức khỏe và chính sách xử phạt trong kiểm soát hành vi hút thuốc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng dựa trên khảo sát sơ cấp với mẫu gồm 411 người đi làm từ 18 đến 65 tuổi tại tỉnh Quảng Ngãi, thu thập từ tháng 12/2014 đến tháng 2/2015. Mẫu được chọn theo phương pháp thuận tiện tại 3 phường thành thị và 8 xã nông thôn. Dữ liệu thu thập bao gồm thông tin nhân khẩu học, hành vi hút thuốc, nhận thức về tác hại thuốc lá, phản ứng với chính sách giá và truyền thông.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm Stata với các bước: thống kê mô tả, phân tích hồi quy logit để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tham gia hút thuốc (biến giả), và mô hình log-log để phân tích cường độ hút thuốc (số điếu thuốc/ngày). Các giả thiết nghiên cứu được kiểm định nhằm xác định tác động của giá thuốc, thu nhập, tuổi tác, giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp và các yếu tố xã hội khác đến hành vi hút thuốc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ người đi làm hút thuốc lá cao: Trong 411 người khảo sát, 64% có hành vi hút thuốc lá, trong đó nam giới chiếm 97,1%. Tỷ lệ hút thuốc ở nhóm tuổi 30-45 là 67,1%, cao hơn nhóm dưới 30 tuổi (13,6%). Lao động giản đơn và lao động thủ công có tỷ lệ hút thuốc cao nhất, lần lượt 70,4% và 72%.

2. Cường độ hút thuốc chủ yếu ở mức thấp đến trung bình: 51,2% người hút thuốc lá hút dưới 7 điếu/ngày, 41,8% hút từ 7 đến 15 điếu/ngày, chỉ 6,5% hút trên 15 điếu/ngày. Người có trình độ học vấn thấp (tiểu học trở xuống) chiếm tỷ lệ hút thuốc cao nhất và thường hút nhiều điếu hơn.

3. Giá thuốc lá ảnh hưởng đến hành vi hút thuốc: Khi giá thuốc tăng 20%, 30% và 50%, tỷ lệ người chuyển sang thuốc lá rẻ hơn tăng từ 33% lên 79%, trong khi tỷ lệ bỏ thuốc tăng từ 0% lên 8%. Người thu nhập thấp và nhóm hút nhiều điếu có xu hướng chuyển sang thuốc giá rẻ hơn thay vì bỏ thuốc.

4. Truyền thông và cảnh báo sức khỏe có tác động tích cực: 85% người khảo sát nhận biết tác hại thuốc lá qua truyền hình, 62% qua băng rôn, áp phích. 91% người hút thuốc thấy cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá, trong đó 69,6% nghĩ đến việc bỏ thuốc. Tuy nhiên, nhận thức về tác hại và quy định xử phạt còn hạn chế, đặc biệt ở khu vực nông thôn.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy hành vi hút thuốc lá của người đi làm tại Quảng Ngãi chịu ảnh hưởng đa chiều từ các yếu tố cá nhân, xã hội và chính sách. Tỷ lệ hút thuốc cao ở nhóm lao động giản đơn và trình độ thấp phản ánh sự ảnh hưởng của yếu tố văn hóa và kinh tế. Mức cường độ hút thuốc chủ yếu ở mức vừa phải nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe lớn.

Giá thuốc lá là công cụ hiệu quả trong kiểm soát hành vi hút thuốc, nhưng sự chuyển đổi sang thuốc giá rẻ khi giá tăng cho thấy cần có chính sách thuế và kiểm soát thị trường thuốc lá phù hợp để tránh tác động ngược. Truyền thông và cảnh báo sức khỏe đã nâng cao nhận thức, nhưng cần tăng cường hơn nữa ở khu vực nông thôn và nhóm thu nhập thấp.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực Đông Nam Á, mức độ nhạy cảm với giá thuốc và tác động của truyền thông tại Quảng Ngãi tương đồng, tuy nhiên mức độ thực thi luật xử phạt còn yếu kém so với các nước như Thái Lan, Singapore. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ hút thuốc theo nhóm tuổi, nghề nghiệp và biểu đồ phản ứng với các mức tăng giá thuốc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chính sách thuế thuốc lá: Áp dụng mức thuế tiêu thụ đặc biệt cao hơn, hướng tới mức 65-80% giá bán lẻ theo khuyến cáo của WHO, nhằm hạn chế khả năng tiếp cận thuốc lá, đặc biệt là thuốc giá rẻ. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan.

2. Mở rộng và nâng cao hiệu quả truyền thông: Đẩy mạnh các chiến dịch truyền thông đa phương tiện, đặc biệt qua truyền hình, internet và băng rôn tại khu vực nông thôn. Tăng cường nội dung cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao thuốc lá. Thời gian triển khai liên tục, do Bộ Y tế và VINACOSH thực hiện.

3. Thắt chặt quản lý thị trường thuốc lá: Kiểm soát chặt chẽ việc phân phối thuốc lá giá rẻ, ngăn chặn buôn lậu và bán thuốc lá không rõ nguồn gốc. Tăng cường thanh tra, xử phạt nghiêm các vi phạm. Thời gian thực hiện trong 6-12 tháng, do các cơ quan quản lý thị trường và công an phối hợp.

4. Nâng cao nhận thức và thực thi luật xử phạt: Tuyên truyền rộng rãi về quy định cấm hút thuốc nơi công cộng và mức xử phạt. Tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm để tạo tính răn đe. Thời gian thực hiện trong 1 năm, do chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách y tế và kinh tế: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích tác động của các chính sách kiểm soát thuốc lá, hỗ trợ xây dựng chính sách thuế và truyền thông hiệu quả.

2. Các tổ chức phòng chống tác hại thuốc lá: Thông tin về nhận thức, hành vi và phản ứng của người đi làm giúp thiết kế các chương trình can thiệp phù hợp, đặc biệt tại khu vực nông thôn.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế phát triển, y tế công cộng: Luận văn cung cấp mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và kết quả thực nghiệm có giá trị tham khảo cho các nghiên cứu tương tự.

4. Doanh nghiệp và nhà quản lý lao động: Hiểu rõ tác động của hút thuốc đến sức khỏe và năng suất lao động, từ đó xây dựng chính sách nội bộ về môi trường làm việc không khói thuốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao giá thuốc lá lại ảnh hưởng đến hành vi hút thuốc?
   Giá thuốc lá tăng làm giảm khả năng chi trả, đặc biệt với người thu nhập thấp, khiến họ giảm tiêu thụ hoặc chuyển sang thuốc giá rẻ hơn. Nghiên cứu cho thấy tăng giá 10% có thể giảm nhu cầu khoảng 4-8%.

2. Truyền thông có thực sự giúp giảm tỷ lệ hút thuốc?
   Có, truyền thông qua truyền hình, băng rôn và cảnh báo trên bao thuốc lá nâng cao nhận thức về tác hại, khiến nhiều người nghĩ đến việc bỏ thuốc, đặc biệt khi kết hợp với các chính sách khác.

3. Tại sao người hút thuốc có xu hướng chuyển sang thuốc lá giá rẻ khi giá tăng?
   Do hạn chế về tài chính và thói quen tiêu dùng, người hút thuốc không dễ bỏ thuốc ngay mà tìm cách tiết kiệm chi phí bằng cách chọn sản phẩm rẻ hơn, làm giảm hiệu quả của chính sách tăng giá.

4. Luật xử phạt hút thuốc nơi công cộng có hiệu quả không?
   Hiện tại, mức xử phạt ở Việt Nam còn thấp và chưa được thực thi nghiêm, nên hiệu quả hạn chế. Cần tăng mức phạt và nâng cao ý thức tuân thủ để tạo tác động răn đe.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các tỉnh khác không?
   Mặc dù có đặc điểm riêng của Quảng Ngãi, các kết quả và khuyến nghị có thể tham khảo và điều chỉnh phù hợp cho các tỉnh có đặc điểm dân cư và kinh tế tương tự.

Kết luận

• Hành vi hút thuốc lá của người đi làm tại Quảng Ngãi chịu ảnh hưởng đa dạng từ yếu tố cá nhân, xã hội và chính sách Nhà nước.
• Tỷ lệ hút thuốc lá cao (64%) với cường độ chủ yếu dưới 15 điếu/ngày, tập trung ở nhóm lao động giản đơn và trình độ học vấn thấp.
• Giá thuốc lá và truyền thông là hai yếu tố chính có tác động đáng kể đến hành vi hút thuốc, tuy nhiên người hút thuốc có xu hướng chuyển sang thuốc giá rẻ khi giá tăng.
• Cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá và các chiến dịch truyền thông đã nâng cao nhận thức, nhưng cần tăng cường hơn nữa ở khu vực nông thôn và nhóm thu nhập thấp.
• Đề xuất tăng thuế thuốc lá, nâng cao hiệu quả truyền thông, thắt chặt quản lý thị trường và thực thi luật xử phạt nhằm giảm tỷ lệ hút thuốc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các chính sách kiểm soát thuốc lá hiệu quả tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh thu nhập tăng và thị trường thuốc lá đa dạng. Các nhà hoạch định chính sách và tổ chức liên quan nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để đạt được mục tiêu giảm thiểu tác hại thuốc lá trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: chương đầu tiên của luận văn. Chương này sẽ giới thiệu tổng quát về lĩnh vực nghiên cứu làm nền tảng cho việc xác định mục đích, phạm vi và phương pháp nghiên cứu. Chương 2: Trình bày cơ sở lý thuyết cũng như các nghiên cứu liên quan trên thế giới nhằm xác định mô hình cũng như phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Trình bày phương pháp và mô hình nghiên cứu của luận văn.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu, tiếp cận kết quả nghiên cứu bằng phương pháp thống kê mô tả các tác động của các yếu tố đến hành vi hút thuốc và bằng phương pháp hồi quy trong kinh tế lượng. Chương 5: Tóm tắt những kết quả chính, những đóng góp và hạn chế của luận văn nhằm định hướng cho những nghiên cứu tiếp theo. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 2.1 Mô hình hành vi của người tiêu dùng: Việc mua sắm của người tiêu dùng chịu tác động mạnh mẽ của những yếu tố văn hoá, xã hội, cá nhân và tâm lý (Philip Kotler, 2000). Đa số các nhân tố này đều không kiểm soát được, nhưng chúng có tác động mạnh mẽ đến hành vi của người tiêu dùng.1 Các yếu tố văn hoá.

Văn hóa là yếu tố cơ bản nhất những ý muốn và hành vi của con người. Phần lớn các cách thức ứng xử của con người đều mang tính hiểu biết. Trong quá trình sống đó, văn hóa đã ấn định trong tâm trí của người tiêu dùng những điều cơ bản về giá trị, sự cảm thụ, sự ưa thích và những sắc thái đặc thù của sản phẩm vật chất đồng thời cũng ấn định cách thức xử sự được xã hội chấp nhận, các quan niệm về chuẩn mực xã hội, cách thức giao tiếp trong một cộng đồng thậm chí cả cách biểu lộ tình cảm, cảm xúc của con người. Do đó, người tiêu dùng khi mua hàng bao giờ cũng bị chi phối bởi các yếu tố văn hóa mang bản sắc dân tộc tác động đến các giá trị lựa chọn.

Sự ảnh hưởng của văn hóa lên hành vi của người tiêu dùng càng dễ nhận biết trong bối cảnh các nền văn hóa khác nhau. Mỗi nền văn hóa đều chứa đựng những bộ phận cấu thành nhỏ hơn hay nhánh văn hóa là những nhóm văn hóa tạo nên những nét đặc trưng riêng biệt và mức độ hòa nhập với xã hội cho các thành viên của nó. Có thể xác định các nhánh văn hóa theo đặc trưng văn hóa của các nhóm xã hội như: sắc tộc, chủng tộc, tôn giáo, vùng địa lý, độ tuổi, giới tính,. Nhánh văn hóa thể hiện tính đồng nhất, đặc trưng trong hành vi của người tiêu dùng trong phạm vi nhỏ hơn nền văn hóa.

Những người thuộc nhóm văn hóa khác nhau có cách nhìn nhận, sở thích, cách đánh giá về giá trị, cách thức mua sắm, sử dụng sản phẩm cũng khác nhau. Các nền văn hóa, nhánh văn hóa luôn tìm cách bảo tồn bản sắc văn hóa của mình, song các thành viên trong đó vẫn chịu ảnh hưởng của các nền văn hóa, nhánh văn hóa khác hay còn gọi là sự hội nhập và biến đổi văn hóa. Quá trình hội nhập văn hóa là TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 quá trình mà mỗi cá nhân tiếp thu các giá trị văn hóa khác để làm phong phú thêm văn hóa của mình, đồng thời khẳng định giá trị văn hóa cốt lõi của họ. Còn nói đến sự biến đổi văn hóa, đó là sự hình thành những tư tưởng mới, quan niệm mới, chuẩn mực mới trong lối sống và phong cách sống, thay thế những gì không còn phù hợp với sự biến đổi của môi trường tự nhiên, chính trị, xã hội, … mà nền văn hóa phải vận động trong đó; đó là kết quả của sự giao lưu, tiếp xúc giữa các nền văn hóa với nhau.2 Các yếu tố xã hội.

Hành vi của người tiêu dùng cũng chịu ảnh hưởng của những yếu tố xã hội như các nhóm tham khảo, gia đình và vai trò của địa vị xã hội (Philip Kotler, 2000). Nhóm tham khảo: Các nhóm tham khảo (hay Philip Kotler gọi là nhóm tiêu biểu) là những nhóm có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến thái độ hay hành vi của con người. Trong đó nhóm thành viên là những nhóm có ảnh hưởng trực tiếp đến một người, tức là nhóm mà người đó tham gia và có tác động qua lại với các thành viên khác trong đó. Nhóm thành viên bao gồm: - Những nhóm sơ cấp: có tính chất không chính thức mà những thành viên của chúng có quan hệ thân mật, có sự tác động qua lại thường xuyên như gia đình, bạn bè, láng giềng và người đồng sự.

- Những nhóm thứ cấp: có tính chất chính thức hơn và ít có sự tác động qua lại với nhau hơn như các loại tổ chức xã hội, tổ chức tôn giáo, hiệp hội ngành nghề, công đoàn, đoàn thể (đoàn thanh niên, hội phụ nữ,…) hay các nhóm vui chơi giải trí (câu lạc bộ thể thao, câu lạc bộ thơ văn, …) - Nhóm ngưỡng mộ: là nhóm mà người ta mong muốn được có mặt trong đó. Chẳng hạn, một cầu thủ bóng đá trẻ có thể hi vọng một ngày nào đó mình sẽ có mặt trong một đội bóng nổi tiếng và anh ta đồng nhất mình với nhóm này, mặc dù không có sự giao tiếp trực tiếp. Các nhóm tham khảo thường ảnh hưởng đến một người theo 3 cách: hướng người ta đi theo cách ứng xử và phong cách sống mới; ảnh hưởng đến quan điểm và ý thức TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 của một người vì người đó thường muốn được hòa nhập vào đó; tạo ra các áp lực buộc phải tuân theo chuẩn mực chung và có thể ảnh hưởng đến sự chọn lựa sản phẩm và nhãn hiệu của người đó. Gia đình: Các thành viên trong gia đình của người mua có thể tạo nên một ảnh hưởng mạnh mẽ lên hành vi của người mua đó.

Gia đình hình thành cho cá nhân những định hướng về tôn giáo, chính trị, kinh tế, những tham vọng cá nhân, giá trị bản thân và tình cảm, đồng thời có ảnh hưởng trực tiếp tới hành vi mua hàng ngày của cá nhân. Chúng ta có thể phân biệt thành hai loại gia đình của người mua. - Gia đình định hướng: bao gồm cha mẹ của người đó. Từ cha mẹ, một người nhận được sự định hướng về chính trị, kinh tế và ý nghĩa của mong ước cá nhân, tình yêu và phẩm hạnh.

Ngay cả những người mua không còn quan hệ nhiều với cha mẹ mình thì ảnh hưởng của cha mẹ lên hành vi của người mua vẫn có thể rất đáng kể. - Gia đình riêng: bao gồm vợ hoặc chồng và con cái của người mua có ảnh hưởng trực tiếp hơn đến hành vi mua sắm hàng ngày. Sự can dự của chồng hay vợ thay đổi rất nhiều tùy thuộc theo loại sản phẩm. Vai trò và địa vị: Trong đời mình một người tham gia vào rất nhiều nhóm - gia đình, các câu lạc bộ, các tổ chức,…Vị trí của người đó trong mỗi nhóm có thể xác định căn cứ vào vai trò và địa vị của họ.

Mỗi vai trò đều gắn với một địa vị. Người ta lựa chọn những sản phẩm thể hiện được vai trò và địa vị của mình trong xã hội.3 Các yếu tố cá nhân. Những quyết định của người tiêu dùng cũng chịu ảnh hưởng của những đặc điểm cá nhân, nổi bật nhất là tuổi tác và giai đoạn của chu kỳ sống của người mua, nghề nghiệp, hoàn cảnh kinh tế, lối sống, nhân cách và tự ý niệm của người đó (Philip Kotler, 2000). Tuổi tác và giai đoạn của chu kỳ sống: Người tiêu dùng mua những hàng hóa và dịch vụ khác nhau trong suốt đời mình.

Thị hiếu của người tiêu dùng về các loại sản TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 phẩm cũng tuỳ theo tuổi tác. Việc tiêu dùng cũng được định hình theo giai đoạn của chu kỳ sống của gia đình. Nghề nghiệp: Nghề nghiệp cũng ảnh hưởng đến cách thức tiêu dùng. Trong quá trình làm việc, họ sẽ chịu tác động của đặc thù công việc và môi trường làm việc, điều này sẽ ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng của người mua.

Mặt khác, nghề nghiệp còn ảnh hưởng tới thu nhập nên sẽ ảnh hưởng tới sức mua của người tiêu dùng. Hoàn cảnh kinh tế: Việc lựa chọn sản phẩm chịu tác động rất lớn từ hoàn cảnh kinh tế của người tiêu dùng. Hoàn cảnh kinh tế của người mua gồm thu nhập, tiền tiết kiệm, tài sản, nợ, khả năng vay mượn, thái độ đối với việc chi tiêu và tiết kiệm. Tuy nhiên, sự biến đổi của thu nhập cá nhân không hẳn là yếu tố quyết định tới hành vi tiêu dùng của người tiêu dùng.

Vì thế, thu nhập cá nhân chỉ được coi là tiêu chí để phân khúc thị trường trong một nền kinh tế ổn định. Lối sống: Những người cùng xuất thân từ một nhánh văn hóa, tầng lớp xã hội và cùng nghề nghiệp có thể có những lối sống hoàn toàn khác nhau. Lối sống của một người là cách sống của họ được thể hiện trong hoạt động, sự quan tâm và ý kiến của người đó. Lối sống miêu tả sinh động toàn diện một con người trong quan hệ với môi trường của mình.

Nhân cách và sự tự quan niệm về bản thân: Mỗi người đều có một nhân cách khác biệt có ảnh hưởng đến hành vi của cá nhân. Ở đây nhân cách có nghĩa là những đặc điểm tâm lý khác biệt của một người dẫn đến những phản ứng tương đối nhất quán và lâu bền với môi trường của mình. Nhân cách thường được mô tả bằng những nét như tự tin có uy lực, tính độc lập, lòng tôn trọng, tính chan hòa, tính kín đáo và tính dễ thích nghi. Nhân cách có thể là một biến hữu ích trong việc phân tích hành vi của người tiêu dùng, vì rằng có thể phân loại các kiểu nhân cách và có mối tương quan chặt chẽ giữa các kiểu nhân cách nhất định với các lựa chọn sản phẩm và nhãn hiệu.4 Các yếu tố tâm lý.

Việc lựa chọn mua sắm của một người còn chịu ảnh hưởng của bốn yếu tố tâm lý là động cơ, nhận thức, tri thức, niềm tin và thái độ (Philip Kotler, 2000). TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 Động cơ: Tại bất kỳ một thời điểm nhất định nào con người cũng có nhiều nhu cầu. Một số nhu cầu có nguồn gốc sinh học. Một số nhu cầu khác có nguồn gốc tâm lý.

Hầu hết những nhu cầu có nguồn gốc tâm lý đều không đủ mạnh để thúc đẩy con người hành động theo chúng ngay lập tức. Một nhu cầu sẽ trở thành động cơ khi nó tăng lên đến một mức độ đủ mạnh.