CHƯƠNG 1. NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN - PHÁP LÝ VE XỬ PHẠT VI PHAM HANH CHÍNH TRONG LĨNH VUC HAI QUAN 1. Khái quát chung về vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan 1. Khai niệm vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan Hải quan là một ngành có nhiệm vụ thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hóa, phương tiện vận tải, phòng, chống buôn lậu, vận chuyên trái phép hàng hóa qua biên giới; tổ chức thực hiện pháp luật về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, kiến nghị chủ trương, biện pháp quản lý Nhà nước về hải quan đối với hoạt động xuất khâu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và chính sách thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
Công chức hải quan là những người được tuyên dụng, đào tạo, sử dụng trong hệ thống cơ quan hải quan theo pháp luật về cán bộ, công chức; là những người trực tiếp thực hiện thẩm quyên của mình trong lĩnh vực quản lý nhà nước về hải quan theo quy định của pháp luật, đảm bảo hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh được thực hiện đúng pháp luật. Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hai quan là một loại vi phạm hành chính xảy ra trong lĩnh vực hải quan, xâm phạm tới trật tự quản lý nhà nước về hải quan, gồm các nhóm hành vi vi phạm chính được Chính phủ quy định tại Luật Hải quan, Nghị định số 128/2020/NĐ-CP ngày 19 tháng 10 năm 2020 của Bộ Tài chính quy định việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan và các văn bản có liên quan khác. Một hành vi chi bị coi là vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan khi hành vi đó được quy định trong các văn bản pháp luật về hải quan. Pháp luật quy định hành vi nào là vi phạm hành chính về hải quan và quy định chế tài xử phạt tương ứng với hành vi đó nhằm phân biệt rõ ranh giới giữa hành vi vi phạm hành chính và hành vi hợp pháp, tạo điều kiện cho chủ thé xử sự theo đúng quy định của pháp luật.
Vi phạm 10 hành chính trong lĩnh vực hải quan có đầy đủ mọi đặc điểm của vi phạm hành chính nói chung, đồng thời có những đặc thù riêng. Xuất phát từ quan niệm chung về vi phạm hành chính được quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, vi phạm hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bi xử phạt vi phạm hành chính và đặc thù quản lý hành chính nhà nước trong lĩnh vực hải quan, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 128/2020/NĐ-CP ngày 19 tháng 10 năm 2020 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan (Nghị định số 128/2020/NĐ-CP) thay thế cho Nghị định số 127/2013/NĐ-CP ngày 15 tháng 10 năm 2013 của Chính phủ quy định việc xử lý vi phạm hành chính và cưỡng chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực hải quan. Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan bao gồm: Vi phạm các quy định của pháp luật về thủ tục hải quan; Vi phạm các quy định của pháp luật về kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan; Vi phạm hành chính về quản lý thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khâu; Vi phạm các quy định của pháp luật khác có liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khau.2 Các vi phạm hành chính trong lĩnh vực hai quan có một sô đặc điêm riêng, cụ thể như sau: Một là, vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan chỉ xảy ra trong hoạt động hành chính có liên quan đên hàng hóa xuât khâu, nhập khâu, quá cảnh; phương tiện vận tải xuât cảnh, nhập cảnh, quá cảnh của tô chức, cá nhân trong nước và nước ngoài trong lãnh thé hai quan’. 2 Khoản 2 Điều 1 Nghị định số 128/2020/NĐ-CP của Chính phủ 3 Quá cảnh: tức là qua biên giới.
người, phương tiện giao thông vận tải, hàng hoá và những đồ vật khác di qua hoặc được vận chuyền qua lãnh thé của một hay nhiều nước nào đó dé tới nước khác, trên cơ sở hiệp định đã kí giữa các nước hữu quan. II Hai là, hoạt động hải quan gồm hoạt động kiểm tra, kiểm soát hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu, phương tiện vận tải và hành khách xuất nhập cảnh, thu thuế xuất nhập khẩu, điều tra chống buôn lậu.và người thực thi các hoạt động này là công chức hải quan. Các hoạt động này nhằm bảo hộ, phục vụ, thúc đây sản xuất trong nước, tăng sức cạnh tranh của hàng hoá trong nước, day mạnh xuất khâu, góp phan bảo vệ lợi ích chủ quyền quốc gia, an ninh kinh tế, an toàn xã hội. Trong quá trình thực hiện các biện pháp ngăn chặn, điều tra, lập hồ sơ, xử phạt vi phạm, theo đề nghị của cơ quan hải quan thì cơ quan công an, bộ đội biên phòng, cảnh sát biển, quản lý thị trường và các cơ quan hữu quan khác có trách nhiệm phối hợp lực lượng, hỗ trợ điều kiện cơ sở vật chất dé thực hiện khám người, phương tiện vận tải, đồ vật, nơi cất giau tang vật, phương tiện vi phạm hành chính theo thủ tục hành chính và áp giải người vi phạm; phối hợp, hỗ trợ lực lượng, phương tiện trong việc lẫy lời khai, thu thập thông tin, tài liệu, chứng cứ, mở rộng điều tra, xác lập chuyên án; phối hợp trong việc lập hồ sơ và xử lý các vụ việc vi phạm.
Các hoạt động này liên quan đến quy định của nhiều đạo luật điều chỉnh các quan hệ xã hội khác nhau như: Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Thương mai,. cho nên vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan có thể do nhiều cơ quan, tổ chức như Ủy ban nhân dân các cấp, bộ đội biên phòng, công an, cảnh sát biển, quản lý thị trường phát hiện và tham gia phối hợp cũng như có thâm quyền xử phạt. Địa bàn hoạt động hải quan là các khu vực mà cơ quan hải quan có thâm quyền được phép thực hiện các hoạt động hai quan theo quy định của pháp luat*. Đây là những khu vực thường xuyên diễn ra các hoạt động về xuất khẩu, nhập khâu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh hoặc những hoạt động có liên quan đến các công việc nêu trên.
Vai trò Quản lý của Nhà nước đối với những hoạt động nói trên có ý nghĩa rất quan trọng và điều này cũng khang định sự cần thiết phải xác định các khu vực thuộc * Nghị định 12/2018/NĐ-CP của Chính phủ sửa đôi, bỗ sung một số điều của Nghị định số 01/2015/ND- CPngay 2/1/2015 của Chính phủ quy định chi tiết phạm vi địa bàn hoạt động hải quan; trách nhiệm phôi hợp trong phòng, chông buôn lậu, vận chuyên trái phép hàng hoá qua biên giới. 12 địa bàn hoạt động hải quan trong pháp luật về hải quan. Trong địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan hai quan chịu wach nhiệm kiểm tra, giám sát và kiểm soát đối với hàng hoá, phương tiện vận tai. Vì vậy dé tránh sự chồng chéo trong việc xử lý, theo quy định của Luật Hải quan số 54/2014/QH13 ngày 23 tháng 6 năm 2014 về địa bàn hoạt động hải quan và các nghị định quy định chỉ tiết thì trong phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan hải quan chịu trách nhiệm kiểm tra hàng hóa xuất khâu, nhập khẩu, quá cảnh, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh dé chủ động phòng chống buôn lậu, vận chuyên trái phép hàng hóa qua biên giới, chống gian lận thương mại.
Ba là, vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan xâm phạm tới nhiều quan hệ xã hội do pháp luật điều chỉnh, bảo vệ: Vi phạm về chế độ quản lý xuất khẩu, nhập khâu, quá cảnh hàng hoá, hành lý, ngoại hối, vàng, tiền Việt Nam, kim khí quý, đá quý, cô vat, văn hoá phẩm, bưu phẩm, vật dụng trên phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và các tài sản khác (gọi chung là hàng hoá); các quy định về xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh phương tiện vận tải, nên có liên quan đến nhiều luật hoặc các quy định chuyên ngành. Trường hợp hành vi vi phạm hành chính thuộc lĩnh vực hải quan nhưng do tính chat vi phạm đặc thù của hành vi đó, thì có thé quy định và xu phạt trong nghị định quy định về xử phạt vi phạm hành chính thuộc lĩnh vực khác ví dụ như trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp; an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phòng chống tệ nạn xã hội., hình thức, mức xử phạt quy định phải thống nhất với quy định tại nghị định xử phạt vi phạm hành chính của lĩnh vực quan lý nhà nước tương ứng. Trong một số trường hợp, việc phân biệt rõ giữa vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan và vi phạm hành chính trong các lĩnh vực khác gặp tương đối khó khăn ví dụ hành vi khai sai mã số, khai sai trị giá tính thuế của hang hóa vừa có thé xử phat theo hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hai quan, vừa có thé xử phat 13 theo hành vi vi phạm Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khâu tùy theo cách xác định xem đã thuần túy là vi phạm hành chính hải quan hay có mục đích trốn thuế. xác định này không phải khi nào cũng dễ dàng.
Đối với các hành vi vi phạm quy định của pháp luật về quản lý hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh xảy ra trong lĩnh vực hai quan thì áp dụng quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Các hành vi vi phạm hành chính liên quan đến lĩnh vực hải quan không được quy định tại Nghị định số 128/2020/NĐ-CP mà được quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật khác thì bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại các văn bản đó. Tóm lại, từ những phân tích trên đây có thể định nghĩa vi phạm hành chính trong lĩnh vực hai quan như sau: Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hai quan là hành vi (hành động hay không hành động) trái pháp luật, có lỗi (cô ý, hoặc vô ý), do cá nhân hoặc tổ chức có năng lực trách nhiệm hành chính thực hiện, xâm phạm các quan hệ xã hội, trật tự quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan, được các quy định quản lý nhà nước điều chỉnh, bảo vệ.