Chương 1. Cơ sở lý luận của lý thuyết “Bộ ba bất kha thi” chuyên ngược trở lại bên trái về IS'°. Một trạng thái cân bằng mới đạt được tại K là giao điểm của IS°°, LM va BP’, sản lượng tăng được một thời gian ngắn thì lại giảm. Rõ ràng, trong điều kiện tương đối, một chính sách tài khóa mở rộng dưới chế độ tỷ giá linh hoạt là kém hiệu quả hơn trong việc gia tăng sản lượng so với chế độ tỷ giá cố định.
Chính sách tài khóa mớ rộng dưới chế độ tỷ giá linh hoạt (LM đốc hơn BP). Lãi suất (r) Y, Y, > Thu nhap (Y) Neguén: International Macroeconomy (http.edu/het/essays/ keynes/international. Tuy nhiên cần chú ý, mọi tác động sẽ khác di trong trường hợp BP dốc hơn so với LM. Ta quan sát đồ thị 1.9, nếu chính sách tài khóa mở rộng (IS sang phải thành 1S’) dẫn dến thâm hụt cán cân thanh toán tại điểm M và tỷ giá sẽ tăng do đó dudng IS’ sẽ dịch chuyển sang phải đến IS”? và BP dich chuyển sang phải đến BP'.
Lúc này, trạng thái cân bằng mới sẽ được thiết lập tại điểm B là giao điểm của IS°°, LM và BP°. Trong trường hợp này, chính sách tài khóa vẫn có hiệu quả trong việc gia tăng sản lượng và đảm bảo được cân bằng cán cân thanh toán. Như vậy, dưới chế độ tỷ giá linh hoạt, chính sách tài khóa là khá hiệu qua trong việc gia tăng sản lượng cho nền kinh tế mà vẫn duy trì cân bằng đối ngoại trong trường hợp đường BP đốc hơn đường LM nhưng lại kém hiệu quả hơn trong trường hợp đường LM đốc hơn đường BP. Trang 19 Chương 1.
Cơ sở lý luận của lý thuyết “Bộ ba bat kha thi” Đồ thị 1. Chính sách tài khóa mở rộng dưới chế độ tỷ giá linh hoạt (BP dốc hon LM). Lai suat @) ry Thu nhập (Y) Yi Yr Nguén: International Macroeconomy (http://homepage.edu/het/essays/ keynes/international. Thuyét “bé ba bat kha thi” cia Robert Mundell Từ những hàm ý của mô hình Mundell-Fleming ở trên ta thấy rằng: hiệu quả của chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa phụ thuộc vào cơ chế tỷ giá và mức độ kiểm soát vốn hay mức luân chuyển vốn quốc tế (độ nghiêng của đường BP).
Ví dụ, quốc gia nào có sự chuyển dịch dòng vốn tự do và tỷ giá cố định, thì các nhà quản lý tiền tệ không thể theo đuổi một chính sách tiền tệ độc lập. Bởi vì, một quốc gia có cơ chế tỷ giá cố định và đòng vốn quốc tế luân chuyển tự đo thì khi đó không có rủi ro tỷ giá đồng thời lãi suất trong nước sẽ biến động cùng với lãi suất nước ngoài, điều này đồng nghĩa với việc mọi công cụ chính sách tiền tệ nhằm tác động đến lãi suất trong nước là điều không thể, hay nói cách khác chính sách tiền tệ quốc gia đó sẽ mất đi tính độc lập của nó. Từ những nhận định trên, các nhà kinh tế như Krugman (1979) và Frankel (1999) đã mở rộng mô hình Mundell-Fleming thành mô hình “bộ ba bat kha thi”. Giống như trong hinh 1.1, Frankel (1999) cho rằng, một quốc gia phải từ bỏ một trong ba mục tiêu: chính sách tiền tệ độc lập, sự ổn định của chính sách tỷ giá, và hội nhập thị trường tài chính.1 là sự minh họa về nguyên tắc hoạt động của bộ ba bất khả thi.
Mỗi cạnh thể hiện cho các mục tiêu tốt nhất, lần lượt là: chính sách tiền tệ độc lập, sự ổn định của tỷ giá, và hội nhập tài chính hoàn toàn. Dối nghịch với mỗi cạnh Trang 20 Chương 1. Cơ sở lý luận của lý thuyết “Bộ ba bat kha thi” (hay mỗi mục tiêu) là các công cụ chính sách tại các đỉnh: mục tiêu hội nhập tài chính đối ngược với đỉnh kiểm soát vốn; mục tiêu ổn định tý giá đối ngược với đỉnh tỷ giá thả nổi hoàn toàn; mục tiêu chính sách tiền tệ độc lập đối ngược với đỉnh liên minh tiền tệ. Bất kỳ cặp mục tiêu nào cũng có thể đạt được bởi một đỉnh nằm giữa.
Ví dụ, mục tiêu chính sách tiền tệ độc lập và tỷ giá ôn định đạt được bởi đỉnh kiểm soát vốn hoàn toàn. Mục tiêu chính sách tiền tệ độc lập và hội nhập tài chính hoàn toàn có thể khả thi với đỉnh tỷ giá thả nổi hoàn toàn. Cuối cùng, mục tiêu tỷ giá ôn định và hội nhập tài chính đạt được bởi đỉnh liên minh tiền tệ. Hoàn toàn không khả thi để đạt được đồng thời cả ba mục tiêu.
Thuyết “bộ ba bất khả thi” của Robert Mundell. Kiểm soát vốn hoàn toàn Chính sách tiền tệ độc lập - Tỷ giá ốn định Luân chuyên dòng vốn gia tăng Tý giá thả nỗi | Liên minh hoàn toà iền tệ oan foan Hội nhập tài chính tiến tệ Neguon: Jeffrey A Frankel (1999),“No single currency regime is right for all countries or at all times”, Essays in International Finance (Princeton University), no. Ngoài ra, cũng có thể dùng học thuyết ngang giá lãi suất mà cụ thể hơn là điều kiện ngang giá lãi suất không bảo hiểm (UIP) làm cơ sở lý luận để giải thích cho lý thuyết “bộ ba bất khả thi”. Điều kiện ngang giá lãi suất không bảo hiểm (UIP) cho rằng, nếu chu chuyên vốn quốc tế là hoàn toàn tự do thì chênh lệch mức lãi suất giữa hai quốc gia phản ánh mức độ kỳ vọng của tỷ giá theo công thức: e s r-1r*= ae =AS Trang 21 Chương 1.
Cơ sở lý luận của lý thuyết “Bộ ba bắt khả thi” Trong đó: — r: lãi suất nội tệ với kỳ hạn 1 năm — r*: lãi suất ngoại tệ voi ky han | nam — S: tỷ giá giao ngay (cách yết là số đơn vị nội tệ trên 1 đơn vị ngoại tệ) — §Ÿ: tỷ giá giao ngay kỳ vọng trong tương lai Dựa vào công thức trên, ta thấy rằng, nếu một quốc gia lựa chọn ổn định tỷ giá và chu chuyển vốn quốc tế hoàn toàn tự do thì có nghĩa là AS sẽ bằng 0, và khi đó thì lãi suất của nội tệ kỳ hạn 1 năm phải bằng với lãi suất ngoại tệ cùng kỳ hạn. Điều đó cũng có nghĩa là chính sách tiền tệ của quốc gia đó sẽ mất đi tính độc lập và tính hiệu quả trong việc điều hành lãi suất, mục tiêu ổn định lạm phát cũng không thể đuy trì được. Trong tình huống khác, nếu quốc gia lựa chọn chu chuyển vốn quốc tế tự đo và một chính sách tiền tệ độc lập thì sẽ phải để cho tỷ giá thay đổi linh hoạt hơn (tức AS # 0); và nếu quốc gia lựa chọn ổn định tỷ giá và một chính sách tiền tệ độc lập thì quốc gia đó phải áp dụng các biện pháp kiểm soát vốn. Việc lựa chọn ba mục tiêu của lý thuyết “bộ ba bat khả thï” một cách hợp lý luôn là một bài toán khá nan giải, đặc biệt là đối với các nền kinh tế mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển.
Thuyết tam giác mở rộng của Yigang và Tangxian Yigang và Tangxian (2001) tiếp tục phát triển lý thuyết “bộ ba bắt khả thi” của Mundell và đưa lên thành thuyết tam giác mở rộng. Nền tâng của thuyết này là những quan niệm mới về sự độc lập của chính sách tiền tệ và ổn định tỷ giá. Theo đó, “bộ ba bất khả thi” cia Mundell chi mới tập trung đến các cơ chế tỷ giá nằm ở các đỉnh (hay góc) tam giác mà chưa đề cập đến một cơ chế tỷ giá trung gian trong tam giác bất khả thi. Yigang và Tangxian đã mở rộng mô hình này và kết luận rằng một quốc gia có thể có những phối hợp mục tiêu khác nhau và không phải chấp nhận sự đánh đổi hoàn toàn như tam giác của Mundell (Goubing Shen, 2004).
Tương tự như hình 1.1, ba cạnh trong tam giác mở rộng ở hình 1.2 bên đưới cũng tương ứng cho 3 mục tiêu chính sách. Giả định: cạnh trái M tượng trưng cho chính sách tiền tệ độc lập, cạnh đáy K tượng trưng cho dòng vốn lưu động hoàn hảo, cạnh phải E tượng trưng cho tỷ giá ôn định. Trang 22 Chương 1. Cơ sở lý luận của lý thuyết “Bộ ba bat kha thi” Ba đỉnh của góc tam giác tượng trưng cho 3 cam kết tỷ giá: A1 là tỷ giá cố định để kiểm soát vốn hoàn toàn, A2 là tỷ giá thả nổi hoàn toàn, A3 là liên minh tiền tệ.
Gọi Ms, Kc và Ev là các khoảng cách từ điểm O tùy ý đến 3 cạnh, tượng trưng lần lượt cho mức độ độc lập của chính sách tiền tệ, mức độ kiểm soát vốn và mức độ biến động tỷ giá. Trong đó, Kc = 0 là dòng vốn tự do luân chuyển và Ko = I là kiểm soát vốn hoàn toàn; Ms = 0 là chính sách tiền tệ độc lập và Ms = 1 là mắt độc lập về chính sách tiền tệ; Ev = 0 là tỷ giá cố định và Ev = 1 là tỷ giá thả nổi tự do. Thuyết tam giác mỡ rộng của Yigang và Tangxian. A1 - Kiểm soát 4 ` ` vốn hoàn toàn M - Chính sách tiền tệ E- Tỷ giá ôn định A.
ga Ms độc lập Ev ee Ke = A2 - Tỷ gia tha A3 - Liên nỗi hoàn toàn minh tiền tệ K - Hội nhập tài chính Nguồn: Goubing Shen (2004), “The choice of Exchange rate regime: A Tetrahedron Hypothesis”, China Business Review (Journal), Volume 3, No. Một tính chất quan trọng của tam giác đều là tông khoảng cách của bất kỳ điểm nào ở bên trong tam giác đến ba cạnh thì bằng chiều cao của tam giác đó. Để đơn giản, đặt chiều cao của tam giác đều là bằng 1, thì Ms + Ke + Ev = 1. Như vậy, ta sẽ xét lần lượt các trường hợp sau: — Trường hợp 1: Khi Kc = 0, vốn tự do luân chuyển, ta có Ms + Ev = 1.
Nếu Ms = 0 va Ev = 1 thì ta có kết quả sau: dòng vốn tự do luân chuyển, chính sách tiền tệ độc lập hoàn toàn và tỷ giá thả nôi tự do. Nếu Ms = 1 va Ev = 0 thì ta có kết quả sau: dòng vốn tự do luân chuyển, Trang 23 Chương 1. Cơ sở lý luận của lý thuyết “Bộ ba bất khả thi” mắt độc lập về chính sách tiền tệ và tỷ giá có định. Nếu 0< Ms < 1 và 0 <Ev <1 ma théa man Ms + Ev = 1 thì ta có: dòng vốn tự do luân chuyển, sự độc lập của chính sách tiền tệ có giới hạn và tỷ giá thả nỗi có giới hạn.
— Trường hợp 2: Khi Ke = 1, kiểm soát vốn hoàn toàn, ta có Ms + Ev = 0. Ở đây, ta chỉ có duy nhất một kết quả là Ms = 0 và Ev = 0.