Sách Xã hội học thanh niên - Toàn tập của tác giả Đặng Cảnh Khanh

Khám phá xã hội học thanh niên, vai trò, thách thức và cơ hội trong bối cảnh hiện đại, góp phần phát triển cộng đồng và tương lai.

• Đề tài: Xã Hội Học Thanh Niên

Mục lục chi tiết

• Lời Nhà xuất bản
• Lời nói đầu
• 1. Chương I: Xã hội học thanh niên - Đối tượng nghiên cứu và thực tiễn xã hội
• 1.1. Một sự thách thức đối với xã hội học
• 1.2. Từ đối tượng của xã hội học đến đối tượng của xã hội học thanh niên
• 1.3. Những vấn đề đang được đặt ra
• 1.4. Các định hướng nghiên cứu xã hội học thanh niên
• 2. Chương II: Nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và một khung lý thuyết cho xã hội học thanh niên
• 2.1. Chức năng của xã hội học và việc giải quyết mối liên hệ biện chứng giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng trong xã hội học thanh niên
• 2.2. Sự thống nhất giữa các cấp độ nghiên cứu trong xã hội học thanh niên
• 2.3. Các biến số và chỉ báo
• 2.4. Hướng tới một khung lý thuyết chung cho xã hội học thanh niên
• 3. Chương III: Vị thế và vai trò của thanh niên trong xã hội hiện đại
• 3.1. Khái niệm Vị thế và Vai trò trong xã hội học thanh niên
• 3.2. Vị thế của thanh niên trong cơ cấu xã hội
• 3.3. Vai trò của thanh niên đối với sự vận động và phát triển xã hội
• 3.4. Vị thế và vai trò của thanh niên trong cơ cấu hoạt động kinh tế ở nước ta hiện nay
• 4. Chương IV: Thanh niên - Nguồn lực cho phát triển
• 4.1. Nguồn lực con người, nguồn lực trẻ và xã hội học thanh niên
• 4.2. Nguồn nhân lực trẻ và những tiềm năng về thể chất
• 4.3. Nguồn nhân lực trẻ và những tiềm năng về trí tuệ
• 4.4. Nguồn nhân lực trẻ và những tiềm năng về chuyên môn và kỹ thuật
• 4.5. Xã hội học thanh niên và việc phát triển nguồn nhân lực trẻ
• 5. Chương V: Mâu thuẫn thế hệ - một động lực của phát triển
• 5.1. Mâu thuẫn thế hệ - vấn đề của mọi thời đại
• 5.2. Xã hội học thanh niên và mâu thuẫn thế hệ
• 5.3. Đặt niềm tin vào thế hệ trẻ
• 6. Chương VI: Xã hội học thanh niên và xã hội hoá thanh niên
• 6.1. Tính tất yếu khách quan của xã hội hoá
• 6.2. Những nhân tố tác động tới quá trình xã hội hoá cá nhân
• 6.3. Tuổi thanh niên và các giai đoạn của quá trình xã hội hoá cá nhân
• 7. Chương VII: Gia đình, truyền thống và xã hội hoá thanh niên
• 7.1. Về chiều cơ cấu - chức năng: gia đình - cá nhân - cộng đồng xã hội
• 7.2. Về chiều lịch đại: Gia đình truyền thống - hiện đại. Gia đình và việc gìn giữ, giáo dục, truyền dạy các giá trị văn hoá truyền thống cho thanh thiếu niên
• 8. Chương VIII: Sự thay đổi chuẩn mực, giá trị truyền thống trong nội dung và phương thức xã hội hoá thanh niên trong gia đình và cộng đồng
• 8.1. Những thay đổi các chuẩn mực và giá trị trong nội dung xã hội hoá thanh thiếu niên qua các số liệu điều tra xã hội học
• 8.2. Những vấn đề về phương thức xã hội hoá thanh thiếu niên trong môi trường gia đình và cộng đồng
• 8.3. Xã hội học thanh niên với vấn đề xã hội hoá thanh niên trong gia đình và cộng đồng
• 9. Chương IX: Hoạt động truyền thông và xã hội hoá thanh niên
• 9.1. Giải pháp truyền thông và xã hội hoá thanh niên
• 9.2. Sự gắn kết chặt chẽ tạo nên sức mạnh xã hội hoá của truyền thông
• 9.3. Truyền thông, xã hội hoá thanh niên và việc xây dựng nhân cách thanh niên - giải pháp nhìn từ nhiều hướng
• 10. Chương X: Văn hoá thanh niên - những đặc trưng cơ bản
• 10.1. Những đặc trưng của văn hoá thanh niên
• 10.2. Văn hoá thanh niên và các sai lệch văn hoá
• 10.3. Phát triển văn hoá thanh niên - Những định hướng cơ bản
• 11. Chương XI: Toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế và văn hoá thanh niên
• 11.1. Toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế
• 11.2. Hội nhập quốc tế và những thách thức đối với văn hoá thanh niên
• 11.3. Thanh niên và sự đối thoại giữa các nền văn hoá
• 12. Chương XII: Thanh niên và văn hoá môi trường
• 12.1. Văn hoá môi trường - một nội dung quan trọng của văn hoá thanh niên
• 12.2. Nhận thức và hành vi của thanh thiếu niên về môi trường và văn hoá môi trường
• 12.3. Vai trò hoạt động của Đoàn, Hội, Đội và các tổ chức chính trị - xã hội khác trong việc nâng cao nhận thức và hành vi của thanh thiếu niên về bảo vệ môi trường
• 12.4. Những kiến nghị của thanh thiếu niên về bảo vệ môi trường
• 12.5. Xã hội học thanh niên và văn hoá môi trường trong thanh niên
• 13. Chương XIII: Sai lệch văn hoá và ngăn chặn các sai lệch văn hoá trong thanh niên
• 13.1. Sai lệch văn hoá - một đại dịch của thời đại
• 13.2. Xã hội học thanh niên và việc ngăn chặn các sai lệch văn hoá trong thanh niên
• 13.3. Hoàn thiện chính sách và cơ chế
• 14. Chương XIV: Nghiên cứu giá trị và chuẩn mực trong xã hội học thanh niên
• 14.1. Giá trị và sự tiếp cận xã hội học về giá trị
• 14.2. Giá trị, chuẩn mực và hành vi - mối quan hệ ba chiều
• 14.3. Giáo dục về quyền và nghĩa vụ cho thế hệ trẻ - yếu tố quan trọng để hình thành những giá trị và chuẩn mực mới
• 14.4. Những định hướng nghiên cứu xã hội học thanh niên về giá trị và chuẩn mực
• 15. Chương XV: Định hướng giá trị lao động của thanh niên từ những phân tích xã hội học tại một khu công nghiệp
• 15.1. Nhận thức và tâm lý của thanh thiếu niên trước nhu cầu phát triển nguồn nhân lực tại Khu công nghiệp
• 15.2. Định hướng giá trị nghề nghiệp và định hướng đào tạo nghề của nguồn nhân lực trẻ
• 15.3. Một số vấn đề được đặt ra từ việc nghiên cứu
• 16. Chương XVI: Sự sai lệch chuẩn mực và giá trị xã hội trong thanh thiếu niên
• 16.1. Sai lệch xã hội - từ một sự tiếp cận lý thuyết
• 16.2. Sai lệch chuẩn mực xã hội trong thanh thiếu niên - những thách thức của một xã hội phát triển
• 16.3. Ngăn chặn những hành vi sai lệch về chuẩn mực và giá trị xã hội trong thanh thiếu niên
• 17. Chương XVII: Giáo dục pháp luật cho thanh niên với việc xây dựng các giá trị và chuẩn mực xã hội mới
• 17.1. Ổn định xã hội với một nền văn hoá về luật pháp
• 17.2. Giáo dục pháp luật và ý thức pháp luật cho thanh niên
• 17.3. Nâng cao hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh thiếu niên
• 18. Chương XVIII: Phong trào thanh niên
• 18.1. Phong trào thanh niên - từ tự phát đến tự giác
• 18.2. Về hạt nhân của sự đoàn kết và tập hợp thanh niên
• 18.3. Phong trào thanh niên tình nguyện - một biểu hiện đặc thù của phong trào thanh niên
• 19. Chương XIX: Đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống và phong trào thanh niên
• 19.1. Mục tiêu cơ bản của việc đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào đời sống, và phong trào thanh niên
• 19.2. Nguyên tắc phương pháp luận cơ bản để đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn cuộc sống và phong trào thanh niên
• 19.3. Một số giải pháp đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống và phong trào thanh niên
• 20. Chương XX: Những cơ hội và thách thức mới của thanh niên và phong trào thanh niên
• 20.1. Những cơ hội và thách thức đối với thanh niên trong những thập niên đầu thế kỷ XXI
• 20.2. Một số dự báo về tình hình thanh niên
• 20.3. Những động lực mới của phong trào thanh niên
• 20.4. Những giải pháp đẩy mạnh công tác đoàn và phong trào thanh niên
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Khám phá Xã hội học thanh niên Một ngành khoa học cốt lõi

Xã hội học thanh niên là một chuyên ngành khoa học tương đối mới mẻ nhưng giữ vai trò thiết yếu trong việc tìm hiểu nhóm xã hội năng động nhất. Sự ra đời của ngành học này bắt nguồn từ nhu cầu thực tiễn, khi xã hội nhận ra thanh niên không chỉ là một giai đoạn tuổi tác mà còn là một lực lượng xã hội có tổ chức, có khả năng tạo ra những biến đổi sâu sắc. Từ cuối thế kỷ XIX, các hoạt động tập thể của thanh niên đã bắt đầu thu hút sự chú ý. Họ tham gia vào các phong trào chính trị, kinh tế và xã hội, báo hiệu sự xuất hiện của một lực lượng đại diện cho thế hệ trẻ. Điều này đã thách thức các nhà khoa học xã hội phải có một cái nhìn hệ thống và toàn diện hơn. Xã hội học thanh niên không chỉ nghiên cứu các đặc điểm tâm sinh lý, mà còn tập trung vào vị thế, vai trò, các mối quan hệ xã hội và sự tương tác của thanh niên trong cơ cấu xã hội tổng thể. Nó phân tích cách thanh niên bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như gia đình, giáo dục, kinh tế, văn hóa và ngược lại, cách họ tác động trở lại các cấu trúc này. Ngành học này cung cấp một bộ công cụ lý luận và phương pháp luận chuyên biệt để giải mã những hành vi, tư tưởng, và định hướng giá trị của tuổi trẻ. Thông qua đó, nó giúp xây dựng các chính sách phát triển thanh niên hiệu quả, góp phần phát huy tiềm năng to lớn của họ cho sự phát triển của quốc gia. Ở Việt Nam, sự phát triển của ngành học này đánh dấu một bước tiến quan trọng, khẳng định rằng thanh niên vừa là đối tượng của phong trào, vừa là đối tượng nghiên cứu khoa học nghiêm túc.

1.1. Lịch sử hình thành ngành nghiên cứu chuyên biệt về thanh niên

Mặc dù thanh niên luôn là một lực lượng quan trọng, việc nghiên cứu họ một cách khoa học chỉ thực sự bắt đầu vào đầu thế kỷ XX. Những nhà xã hội học tiên phong như Siegfried Bernfeld đã có ý tưởng hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực nghiệm về thanh niên. Ông đã thành lập Viện Nghiên cứu tâm lý học và xã hội học thanh niên (1914-1915), được xem là cơ sở khoa học đầu tiên lấy thanh niên làm đối tượng nghiên cứu. Cùng thời điểm, các học giả như K. Mannheim cũng tổ chức nhiều hội thảo về sự biến đổi của các thế hệ trẻ trong bối cảnh công nghiệp hóa. Tuy nhiên, phải đến những thập niên 60 của thế kỷ XX, với sự trỗi dậy của các phong trào thanh niên như Hippie, các nhà xã hội học mới thực sự bị "sốc" và nhận ra sự thiếu hụt trong tư duy của mình. Chính những biến động này đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của Xã hội học thanh niên trên toàn thế giới.

1.2. Xác định đối tượng và phạm vi của xã hội học về thanh niên

Việc xác định đối tượng nghiên cứu của Xã hội học thanh niên là một vấn đề cốt lõi. Ngành học này không trùng lặp với các khoa học xã hội khác. Nó không nghiên cứu các quy luật chung nhất như triết học, cũng không đi sâu vào từng lĩnh vực cụ thể như kinh tế học hay chính trị học. Thay vào đó, nó tập trung vào các mối quan hệ xã hội và sự tương tác. Nhà xã hội học Ba Lan Stephanxki đã dùng hình ảnh "người mù sờ voi" để minh họa. Để hiểu toàn diện về con voi, không thể chỉ nghiên cứu từng bộ phận riêng lẻ. Xã hội học thanh niên chính là nghiên cứu mối quan hệ tương tác giữa các vấn đề của thanh niên với tổng thể xã hội, giữa các lĩnh vực khác nhau tác động đến thanh niên, và các vấn đề nội tại của chính nhóm xã hội này. Phạm vi của nó bao trùm vị thế và vai trò của thanh niên, quá trình xã hội hoá thanh niên, và các động lực phát triển của họ.

II. Những thách thức đối với Xã hội học thanh niên hiện đại

Nghiên cứu thanh niên trong bối cảnh xã hội không ngừng biến động đặt ra nhiều thách thức lớn cho các nhà khoa học. Thanh niên là một đối tượng luôn vận động, thay đổi, với các trạng thái tâm lý và tư tưởng linh hoạt. Điều này khiến việc nắm bắt và phân tích trở nên vô cùng phức tạp. Đặc biệt, sự phát triển của kinh tế thị trường và quá trình toàn cầu hóa đã tạo ra một thế hệ thanh niên đa dạng, phân hóa sâu sắc, không còn là một khối đồng nhất. Họ vừa là lực lượng tiên phong trong đổi mới, sáng tạo, vừa là nhóm dễ bị tổn thương trước những mặt trái của xã hội. Một thách thức lớn là sự "choáng ngợp" của các nhà nghiên cứu trước sự rộng lớn của các chủ đề. Hầu như mọi vấn đề từ lao động, việc làm, văn hóa, pháp luật, đến các sai lệch chuẩn mực đều quan trọng và cấp thiết, khiến việc xác định hướng đi trọng tâm trở nên khó khăn. Hơn nữa, khoảng cách thế hệ cũng là một rào cản. Các nhà nghiên cứu, thường thuộc thế hệ đi trước, phải vượt qua những định kiến và kinh nghiệm cá nhân để có thể hiểu và lý giải một cách khách quan những suy nghĩ, hành vi của thế hệ trẻ. Nếu không có phương pháp tiếp cận đúng đắn, các kết quả nghiên cứu dễ trở nên chủ quan, thiếu tính khoa học và không phản ánh đúng thực tiễn phức tạp của đời sống thanh niên.

2.1. Phân tích sự biến đổi của thanh niên trong kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường mang lại cả cơ hội và thách thức. Một bộ phận thanh niên đã nhanh chóng thích ứng, trở thành những nhà quản lý tài năng, những chủ doanh nghiệp thành đạt. Tuy nhiên, một bộ phận khác lại gặp khó khăn trong việc hội nhập. Họ có thể trở nên lạc lõng, mất phương hướng, thậm chí rơi vào tình trạng sai lệch văn hoá và hành vi. Sự phát triển kinh tế nhanh chóng đôi khi đi kèm với suy thoái về đạo đức xã hội. Trong bối cảnh đó, nếu không có một định hướng giá trị đúng đắn, thanh niên rất dễ bị lầm lạc. Nhiều hành vi phạm tội ở tuổi vị thành niên xuất phát từ nhận thức sai lệch, xem đó là cách "thể hiện bản lĩnh" hay "thử thách lòng can đảm", thay vì ý thức được tính nghiêm trọng của hành vi.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận và lý giải đối tượng nghiên cứu

Thanh niên là một đối tượng nghiên cứu luôn vận động và biến đổi. Các trạng thái tư tưởng và tâm lý của họ rất linh hoạt và đa dạng. Điều này khiến các nhà khoa học khó xác định nên bắt đầu nghiên cứu từ đâu và kết thúc ở điểm nào. Theo tác giả Đặng Cảnh Khanh, "kết luận của một công trình nghiên cứu này lại thường là sự mở hướng cho một công trình nghiên cứu khác". Sự phức tạp này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải có sự kiên nhẫn và phương pháp luận vững chắc, tránh áp đặt những định kiến chủ quan. Việc thiếu hiểu biết và đồng cảm từ các thế hệ đi trước có thể dẫn đến những phân tích sai lầm, không nắm bắt được bản chất vấn đề của tuổi trẻ, từ đó không thể đưa ra các giải pháp phù hợp.

III. Hướng dẫn phân biệt nghiên cứu cơ bản và ứng dụng khoa học

Trong Xã hội học thanh niên, việc cân bằng giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng là yếu tố sống còn để ngành khoa học phát triển bền vững. Đây không phải là hai lĩnh vực tách biệt mà là hai mặt của một quá trình nhận thức khoa học, có mối liên hệ biện chứng chặt chẽ. Nghiên cứu cơ bản tập trung vào việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống lý thuyết, các khái niệm, phạm trù và phương pháp luận. Nó trả lời cho những câu hỏi nền tảng, tạo ra cơ sở tri thức vững chắc. Ngược lại, nghiên cứu ứng dụng hướng tới việc giải quyết các vấn đề thực tiễn cụ thể, vận dụng lý thuyết để đưa ra các giải pháp cho công tác thanh niên và hoạch định chính sách. Sự coi nhẹ nghiên cứu cơ bản sẽ dẫn đến tình trạng nghiên cứu ứng dụng mất phương hướng, lúng túng khi đối mặt với các vấn đề phức tạp. Tình trạng này được T. Parsons ví như "đặt cỗ xe trước đầu con ngựa". Ngược lại, nếu chỉ tập trung vào lý thuyết suông mà thiếu tính ứng dụng, khoa học sẽ trở nên xa rời thực tiễn, không đóng góp được vào việc cải tạo thế giới. Vì vậy, một định hướng đúng đắn là phải tăng cường tính ứng dụng trong nghiên cứu cơ bản và nâng cao nền tảng lý luận cho nghiên cứu ứng dụng, tạo ra một cầu nối vững chắc giữa hai lĩnh vực này.

3.1. Vai trò của nghiên cứu cơ bản trong việc định hình lý thuyết

Nghiên cứu cơ bản là nền móng của mọi ngành khoa học. Trong Xã hội học thanh niên, nó có nhiệm vụ làm rõ các vấn đề cốt lõi như: đối tượng nghiên cứu là gì, hệ thống khái niệm và phạm trù ra sao, phương pháp luận nào là phù hợp. Thiếu những nghiên cứu này, ngành học sẽ phát triển một cách tự phát, thiếu hệ thống. Ở Việt Nam, thực trạng thiếu hụt các công trình nghiên cứu cơ bản về thanh niên đang là một thách thức. Chúng ta đã triển khai nhiều khảo sát thực tế nhưng lại chưa đầu tư đúng mức cho việc xây dựng một cơ sở lý thuyết vững chắc. Điều này làm hạn chế khả năng tổng kết thực tiễn và định hướng chiến lược lâu dài cho sự phát triển của ngành.

3.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu ứng dụng trong thực tiễn xã hội

Mục đích cao nhất của khoa học là phục vụ cuộc sống. Nghiên cứu ứng dụng trong Xã hội học thanh niên chính là cầu nối đưa tri thức vào thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu giúp nhận diện thực trạng tư tưởng, tâm tư, tình cảm của thanh niên, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể trong công tác Đoàn, Hội và các chính sách của nhà nước. Nó cung cấp cơ sở khoa học để giải quyết các vấn đề cấp bách như việc làm, phòng chống tệ nạn xã hội, xây dựng lối sống văn hóa. Nghiên cứu ứng dụng cũng chính là nguồn tư liệu thực tiễn phong phú để kiểm chứng, bổ sung và phát triển các lý thuyết của nghiên cứu cơ bản.

IV. Top 3 định hướng nghiên cứu chính trong Xã hội học thanh niên

Để bao quát được tính phức tạp và đa dạng của đối tượng, Xã hội học thanh niên cần tập trung vào các hệ thống vấn đề lớn, có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Việc xác định các định hướng nghiên cứu trọng tâm giúp các nhà khoa học có một khung làm việc hệ thống, tránh bị sa đà vào các chủ đề rời rạc. Dựa trên các phân tích lý luận và thực tiễn, có thể tổng hợp thành ba định hướng nghiên cứu cốt lõi. Thứ nhất là nghiên cứu mối quan hệ tương tác hai chiều giữa thanh niên và xã hội, xem xét vị thế và vai trò của thanh niên trong sự phát triển chung của đất nước. Thứ hai là đi sâu phân tích bản thân thế hệ thanh niên như một đối tượng tương đối độc lập, tìm hiểu các đặc điểm tâm lý, nhu cầu, hành vi và hệ giá trị của họ. Thứ ba là nghiên cứu các hoạt động có tổ chức liên quan đến thanh niên, bao gồm phong trào thanh niên và vai trò của các thiết chế xã hội như gia đình, nhà trường, cộng đồng trong quá trình xã hội hoá thanh niên. Ba định hướng này không tách rời mà bổ sung cho nhau, tạo nên một cái nhìn toàn diện và sâu sắc, làm nền tảng cho cả nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng về thế hệ trẻ.

4.1. Nghiên cứu vị thế và vai trò của thanh niên trong cơ cấu xã hội

Định hướng này xem xét thanh niên trong mối quan hệ với các vấn đề kinh tế, chính trị, văn hóa vĩ mô. Nó phân tích cách các chính sách xã hội, sự biến đổi kinh tế tác động đến nhận thức và hành động của thanh niên. Ngược lại, nó cũng làm rõ vai trò của thanh niên như một nguồn lực trẻ cho sự phát triển, một động lực của sự thay đổi xã hội. Các chủ đề cụ thể có thể bao gồm thanh niên và thị trường lao động, thanh niên với vấn đề toàn cầu hóa, hay vai trò của họ trong việc giải quyết các mâu thuẫn thế hệ.

4.2. Phân tích các vấn đề nội tại và định hướng giá trị của thế hệ trẻ

Hướng nghiên cứu này tập trung vào thế giới nội tâm và các đặc điểm của nhóm xã hội thanh niên. Nó đi sâu tìm hiểu tâm tư, tình cảm, nhu cầu, lối sống và đặc biệt là sự thay đổi trong hệ thống định hướng giá trị của họ trước bối cảnh xã hội mới. Các nghiên cứu về văn hóa thanh niên, hành vi tiêu dùng, nhận thức về pháp luật, và các hiện tượng sai lệch chuẩn mực xã hội thuộc về định hướng này. Mục tiêu là lý giải "bên trong" của các vấn đề thanh niên, làm cơ sở cho các hoạt động giáo dục và định hướng.

4.3. Đánh giá hoạt động xã hội hoá và phong trào thanh niên

Định hướng thứ ba tập trung vào các quá trình và thiết chế tác động trực tiếp đến sự hình thành nhân cách của thanh niên. Nó nghiên cứu vai trò của gia đình, nhà trường, cộng đồng và các tổ chức như Đoàn Thanh niên trong quá trình xã hội hoá thanh niên. Các chủ đề bao gồm hiệu quả của các phong trào thanh niên tình nguyện, vai trò của truyền thông trong việc giáo dục thế hệ trẻ, và các cơ chế, chính sách nhằm phát huy vai trò của các tổ chức thanh niên trong việc đoàn kết, tập hợp và định hướng cho tuổi trẻ.

V. Ứng dụng thực tiễn của Xã hội học thanh niên tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các kết quả từ Xã hội học thanh niên ngày càng chứng tỏ giá trị thực tiễn to lớn, đóng góp trực tiếp vào việc nhận thức và giải quyết các vấn đề liên quan đến thế hệ trẻ. Hoạt động nghiên cứu không chỉ dừng lại ở phạm vi học thuật mà đã trở thành cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoạch định chính sách và triển khai công tác thanh niên. Sự ra đời của Viện Nghiên cứu Thanh niên đã đánh dấu một bước ngoặt, đưa việc tìm hiểu thanh niên từ phạm vi công tác đoàn thể sang lĩnh vực nghiên cứu khoa học khách quan. Các điều tra xã hội học đã cung cấp những dữ liệu xác thực về thực trạng nhận thức, tư tưởng, và định hướng giá trị của thanh niên trước những biến đổi của đất nước. Dựa trên những phát hiện này, các nhà quản lý và hoạch định chính sách có thể xây dựng các chiến lược phát triển thanh niên phù hợp hơn, tạo điều kiện để họ phát huy tối đa tiềm năng. Hơn nữa, các nghiên cứu còn giúp nhận diện sớm các nguy cơ, các hiện tượng sai lệch xã hội trong giới trẻ, từ đó đề xuất các giải pháp can thiệp và phòng ngừa kịp thời, góp phần ổn định xã hội và xây dựng một thế hệ trẻ phát triển toàn diện.

5.1. Cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách thanh niên

Các nghiên cứu xã hội học cung cấp bằng chứng thực nghiệm về các vấn đề mà thanh niên đang đối mặt, như khó khăn trong tìm kiếm việc làm, nhu cầu về đào tạo nghề, hay những thay đổi trong quan niệm về gia đình và sự nghiệp. Những dữ liệu này giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng các luật, chiến lược và chương trình hành động sát với thực tế hơn. Ví dụ, việc nghiên cứu về định hướng giá trị lao động của thanh niên tại các khu công nghiệp cung cấp thông tin quý giá để điều chỉnh chính sách đào tạo nghề và phúc lợi xã hội, đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của nguồn lực trẻ.

5.2. Giải pháp ngăn chặn các sai lệch chuẩn mực và giá trị xã hội

Xã hội học thanh niên đi sâu phân tích nguyên nhân của các hành vi sai lệch chuẩn mực như tội phạm, nghiện ma túy hay các biểu hiện của sai lệch văn hoá. Thay vì chỉ nhìn nhận vấn đề ở bề nổi, các nghiên cứu chỉ ra các yếu tố tác động từ gia đình, môi trường sống, và áp lực xã hội. Hiểu được gốc rễ của vấn đề cho phép xây dựng các giải pháp phòng ngừa và can thiệp hiệu quả hơn, từ việc tăng cường giáo dục pháp luật, cải thiện môi trường văn hóa, đến việc hoàn thiện các chính sách an sinh xã hội để hỗ trợ những thanh niên có hoàn cảnh khó khăn.

VI. Tương lai ngành Xã hội học thanh niên Cơ hội và định hướng

Bước vào kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế sâu rộng, thanh niên Việt Nam đang đối mặt với những cơ hội và thách thức chưa từng có. Điều này đặt ra những yêu cầu mới và cấp thiết cho ngành Xã hội học thanh niên. Tương lai của ngành học này phụ thuộc vào khả năng tự đổi mới, vừa phải bám sát thực tiễn biến động, vừa phải xây dựng được một nền tảng lý luận vững chắc. Một trong những định hướng quan trọng nhất là phải đẩy mạnh các nghiên cứu cơ bản. Việc xây dựng một khung lý thuyết và phương pháp luận chuyên biệt, phù hợp với bối cảnh Việt Nam, là nhiệm vụ tiên quyết để ngành học phát triển một cách bài bản và có chiều sâu. Bên cạnh đó, các nghiên cứu cần mở rộng sang những lĩnh vực mới như tác động của không gian mạng đến quá trình xã hội hóa thanh niên, sự hình thành các tiểu văn hóa mới, hay vai trò của thanh niên trong các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. Việc kết hợp nghiên cứu liên ngành, tăng cường đối thoại giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và chính bản thân thanh niên sẽ là chìa khóa để Xã hội học thanh niên thực sự trở thành một khoa học năng động, hữu ích, góp phần định hướng tương lai cho thế hệ trẻ của đất nước.

6.1. Sự cần thiết của việc xây dựng một khung lý thuyết chuyên biệt

Để tránh tình trạng "đặt cỗ xe trước đầu con ngựa", việc đầu tư cho nghiên cứu cơ bản nhằm xây dựng một khung lý thuyết riêng cho Xã hội học thanh niên Việt Nam là tối quan trọng. Khung lý thuyết này cần tích hợp các thành tựu của thế giới nhưng phải được điều chỉnh để phản ánh đúng đặc thù lịch sử, văn hóa và xã hội Việt Nam. Nó sẽ là kim chỉ nam cho các nghiên cứu ứng dụng, giúp các phân tích đi vào chiều sâu và mang tính hệ thống, thay vì chỉ là những mô tả thực trạng rời rạc. Đây là nền tảng để ngành học khẳng định vị thế khoa học độc lập và phát triển bền vững.

6.2. Dự báo các xu hướng nghiên cứu mới về thế hệ trẻ Việt Nam

Trong tương lai, các chủ đề nghiên cứu sẽ ngày càng đa dạng. Các nhà xã hội học cần quan tâm đến những vấn đề mới nổi như: sức khỏe tâm thần của thanh niên trong xã hội hiện đại; sự hình thành bản sắc cá nhân và cộng đồng trên không gian mạng; định hướng giá trị của thế hệ Z trước các luồng văn hóa toàn cầu. Hơn nữa, nghiên cứu về vai trò của thanh niên trong khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, trong việc bảo vệ môi trường và tham gia vào các hoạt động xã hội dân sự cũng sẽ là những hướng đi đầy tiềm năng, phản ánh sự năng động và trách nhiệm của thế hệ trẻ Việt Nam trong bối cảnh mới.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Xã hội học thanh niên của PGS. Đặng Cảnh Khanh do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Hà Nội ấn hành năm 2006 (dung lượng 580 trang) là công trình chuyên khảo và tài liệu giảng dạy chuyên ngành ở bậc đại học và sau đại học. Trong chương trình đào tạo ngành Xã hội học, Công tác xã hội và Khoa học quản lý, giáo trình chiếm vị trí môn học chuyên ngành thuộc khối xã hội học chuyên biệt, phát triển tiếp nối từ các khối kiến thức xã hội học đại cương và phương pháp nghiên cứu xã hội học.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho người học hệ thống tri thức lý luận, phương pháp luận và các công cụ phân tích xã hội học về nhóm nhân khẩu học - xã hội thanh niên. Người học được trang bị năng lực nhận diện vị thế, vai trò, quá trình xã hội hóa, sự biến đổi định hướng giá trị, văn hóa cũng như hành vi của thanh niên trong bối cảnh chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế tại Việt Nam.

Giáo trình được cấu trúc thành 6 phần với 20 chương, tiếp cận đối tượng nghiên cứu theo logic kết hợp giữa lý thuyết vĩ mô và vi mô, giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng. Nội dung đi từ việc xác lập tính chất khoa học của chuyên ngành, phân tích các chiều kích cơ cấu - vị thế, quá trình xã hội hóa trong các thiết chế xã hội, văn hóa và sai lệch chuẩn mực, cho đến phân tích thực nghiệm tại cơ sở và phương thức tổ chức phong trào thanh niên.

Điểm đặc trưng của giáo trình là sự gắn kết chặt chẽ giữa tổng quan lịch sử học thuyết xã hội học thế giới (từ các nghiên cứu của S. Bernfeld, K. Mannheim, P. Lazarsfeld) với thực tiễn biến đổi xã hội của thanh niên Việt Nam qua các cuộc điều tra xã hội học thực nghiệm do Viện Nghiên cứu Thanh niên tiến hành.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung 20 chương của giáo trình được tổ chức thành 6 cụm chủ đề chính theo trật tự logic:

1. Phần I: Xã hội học thanh niên với tính cách là một khoa học (Chương I - II): Xác định lịch sử hình thành chuyên ngành từ các thể nghiệm đầu thế kỷ XX (Viện Nghiên cứu Tâm lý học và Xã hội học thanh niên năm 1914–1915 của Siegfried Bernfeld; các nghiên cứu của Charlotte Bühler, Eduard Spranger, Hildegard Hetzer, Karl Mannheim, Walter Hofmann). Chương I và II phân định đối tượng nghiên cứu của xã hội học thanh niên so với triết học và các khoa học cụ thể khác (kinh tế học, chính trị học, dân số học, dân tộc học); luận giải mối quan hệ biện chứng giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng; thiết lập hệ thống biến số, chỉ báo và khung lý thuyết nghiên cứu.
2. Phần II: Vị thế, vai trò của thanh niên và xã hội học thanh niên (Chương III - V): Phân tích các khái niệm vị thế và vai trò của thanh niên trong cơ cấu xã hội và cơ cấu kinh tế hiện đại. Đánh giá tiềm năng nguồn lực trẻ trên các phương diện thể chất, trí tuệ, trình độ chuyên môn - kỹ thuật. Luận giải bản chất xã hội của "mâu thuẫn thế hệ" như một quy luật vận động khách quan và động lực thúc đẩy phát triển xã hội.
3. Phần III: Gia đình, cộng đồng và xã hội hóa thanh niên (Chương VI - IX): Trình bày tính tất yếu khách quan và các giai đoạn của quá trình xã hội hóa cá nhân thanh niên. Phân tích chức năng của gia đình truyền thống và hiện đại trong việc chuyển giao giá trị văn hóa; dẫn chứng các dữ liệu điều tra xã hội học về sự thay đổi chuẩn mực, giá trị trong gia đình và cộng đồng; đánh giá tác động của truyền thông đại chúng đối với việc định hình nhân cách trẻ.
4. Phần IV: Văn hóa thanh niên (Chương X - XIII): Làm rõ các đặc trưng cơ bản của tiểu văn hóa thanh niên; phân tích thách thức của toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và yêu cầu đối thoại văn hóa; nghiên cứu thực nghiệm về nhận thức, hành vi của thanh thiếu niên đối với văn hóa môi trường (Chương XII); phân loại và đề xuất cơ chế phòng ngừa các sai lệch văn hóa.
5. Phần V: Định hướng giá trị và chuẩn mực xã hội trong thanh niên (Chương XIV - XVII): Xây dựng khung phân tích mối quan hệ ba chiều giữa "Giá trị – Chuẩn mực – Hành vi". Báo cáo kết quả nghiên cứu xã hội học thực nghiệm về định hướng giá trị lao động, nghề nghiệp của thanh niên tại một khu công nghiệp (Chương XV). Phân tích lý thuyết về sự sai lệch chuẩn mực xã hội và vai trò của giáo dục pháp luật trong việc thiết lập chuẩn mực mới.
6. Phần VI: Phong trào thanh niên và công tác thanh niên (Chương XVIII - XX): Nghiên cứu quy luật chuyển biến của phong trào thanh niên từ tự phát sang tự giác; khảo sát phong trào thanh niên tình nguyện; vận dụng phương pháp luận tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác thanh niên; đưa ra các dự báo khoa học về xu hướng biến đổi của thanh niên trong các thập niên đầu thế kỷ XXI.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp các nền tảng lý thuyết và phương pháp luận bao gồm:

• Hệ thống nguyên tắc xác định đối tượng xã hội học: Sử dụng ẩn dụ phương pháp luận của Stefan Nowak (Stephanxki) để phân tích tương tác ba chiều: giữa lĩnh vực bộ phận với tổng thể xã hội, giữa các lĩnh vực bộ phận với nhau, và các quy luật nội sinh tương đối độc lập của chính nhóm thanh niên.
• Mối liên hệ biện chứng giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng: Tiếp thu luận điểm của Paul Lazarsfeld (tại Đại hội Xã hội học thế giới lần IV) và Talcott Parsons để phê phán khuynh hướng "đặt cỗ xe trước đầu con ngựa" khi tách rời nghiên cứu ứng dụng khỏi nền tảng nghiên cứu cơ bản.
• Khung lý thuyết xã hội hóa và tiếp biến văn hóa: Kết hợp lý thuyết cấu trúc - chức năng với lý thuyết mâu thuẫn thế hệ để luận giải sự chuyển giao, đứt gãy và tái tạo các giá trị xã hội giữa các thế hệ kế tiếp.

Kỹ năng phát triển

Thông qua nội dung giáo trình, người học phát triển các nhóm năng lực:

• Kỹ năng phân tích xã hội học: Thao tác hóa khái niệm, thiết lập hệ thống biến số độc lập/phụ thuộc và chỉ báo đo lường đối với các hiện tượng xã hội của thanh niên (như nhận thức môi trường, định hướng nghề nghiệp, sai lệch chuẩn mực).
• Kỹ năng diễn giải dữ liệu thực nghiệm: Đọc hiểu, phân tích các bảng số liệu điều tra xã hội học định lượng và tổng hợp dữ liệu định tính về tâm lý, nguyện vọng và hành vi của các nhóm thanh niên đặc thù (thanh niên công nhân, thanh niên đô thị, thanh niên nông thôn).
• Kỹ năng phản biện và hoạch định chính sách: Đánh giá tác động xã hội của các chính sách kinh tế - xã hội đối với cơ hội việc làm, học tập, sinh hoạt văn hóa của thanh niên; đề xuất giải pháp cho công tác Đoàn, Hội và quản lý xã hội.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế nhằm phục vụ phương pháp giảng dạy kết hợp giữa thuyết giảng lý thuyết cấu trúc và phân tích tình huống thực nghiệm:

• Phương pháp giảng dạy trên lớp: Giảng viên sử dụng Phần I và Phần II để giảng dạy các chuyên đề lý thuyết về cơ cấu xã hội, nguồn lực thanh niên và mâu thuẫn thế hệ. Các phần tiếp theo (Phần III, IV, V) được sử dụng để tổ chức thảo luận chuyên đề dựa trên các báo cáo thực nghiệm.
• Nghiên cứu tình huống (Case studies) và thực hành:
  • Tình huống nghiên cứu định hướng giá trị nghề nghiệp (Chương XV): Phân tích mẫu khảo sát thực địa tại một khu công nghiệp cụ thể để sinh viên thực hành phân tích mối tương quan giữa trình độ học vấn, tâm lý xã hội và nhu cầu đào tạo nghề của lao động trẻ.
  • Tình huống phân tích sai lệch chuẩn mực (Chương XIII, XVI): Xem xét các hành vi sai lệch xã hội cụ thể (như đua xe trái phép, nghiện ma túy, vi phạm pháp luật ở tuổi vị thành niên) dưới góc độ lý thuyết xã hội học để xác định nguyên nhân cơ cấu và đứt gãy chuẩn mực thay vì chỉ nhìn nhận từ góc độ đạo đức thuần túy.
• Phương pháp đánh giá kết quả học tập:
  • Đánh giá quá trình: Sinh viên thực hiện các bài tập cá nhân/nhóm về xây dựng khung bảng hỏi khảo sát nhận thức thanh niên, thiết kế các chỉ báo nghiên cứu về văn hóa môi trường hoặc xã hội hóa gia đình.
  • Đánh giá kết thúc học phần: Thi tự luận phân tích lý thuyết hoặc làm tiểu luận nghiên cứu thực tế vận dụng khung lý thuyết từ giáo trình để khảo sát một vấn đề xã hội của giới trẻ tại địa phương.
• Hướng dẫn tự học: Người học cần đọc tuần tự từ các chương phương pháp luận (Chương I, II, XIV) trước khi tiếp cận các chương phân tích dữ liệu thực nghiệm; chủ động liên hệ các luận điểm lý thuyết với các biến động xã hội đương thời.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tổng kết lịch sử hình thành chuyên ngành có hệ thống: Giáo trình cung cấp tư liệu lịch sử chi tiết về các viện nghiên cứu và trường phái nghiên cứu thanh niên đầu tiên trên thế giới từ đầu thế kỷ XX (Viện Nghiên cứu Tâm lý học và Xã hội học thanh niên của S. Bernfeld thành lập năm 1914–1915; trường phái Viên của Paul Lazarsfeld và H. Hetzer; các hội thảo chuyên đề về thanh niên công nhân năm 1928 của Karl Mannheim).
• Phân tích tác động của nền kinh tế thị trường thời kỳ Đổi mới: Tác phẩm nhận diện sự chuyển đổi cấu trúc nhóm thanh niên tại Việt Nam: từ một tập hợp mang tính đồng nhất trong thời kỳ bao cấp sang cấu trúc phân tầng đa dạng, năng động và phức tạp hơn trong nền kinh tế thị trường mở cửa.
• Tích hợp các chủ đề nghiên cứu hiện đại: Giáo trình sớm đưa các nội dung có tính thời sự vào khung nghiên cứu xã hội học chuyên ngành, bao gồm:
  • Vấn đề toàn cầu hóa và đối thoại văn hóa giữa các thế hệ và các quốc gia (Chương XI).
  • Xã hội học về văn hóa môi trường và vai trò của các tổ chức thanh niên trong bảo vệ môi trường (Chương XII).
  • Mô hình tổ chức phong trào thanh niên tình nguyện như một hình thức vận động xã hội đặc thù của thanh niên thời kỳ mới (Chương XVIII).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Sinh viên từ năm thứ ba thuộc các ngành Xã hội học, Công tác xã hội, Tâm lý học, Khoa học quản lý, Giáo dục học và Báo chí truyền thông.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Học viên các chuyên ngành Khoa học xã hội sử dụng giáo trình để tham khảo khung lý thuyết, các mô hình thao tác hóa khái niệm và phương pháp luận nghiên cứu xã hội học chuyên biệt.
• Giảng viên đại học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chính để biên soạn bài giảng học phần Xã hội học thanh niên, Xã hội học văn hóa, Xã hội học gia đình, hoặc các chuyên đề về chính sách xã hội.
• Cán bộ thực tiễn và nhà quản lý: Cán bộ làm công tác thanh vận, cán bộ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, các nhà hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước về thanh niên.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng đào tạo nào?

Tài liệu phục vụ trực tiếp cho sinh viên đại học (từ năm thứ 3 trở lên) và học viên sau đại học chuyên ngành Xã hội học, Công tác xã hội, Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước, cũng như cán bộ phụ trách công tác thanh niên.

2. Cần trang bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học giáo trình này?

Người học cần hoàn thành các môn học tiên quyết bao gồm: Xã hội học đại cương, Lịch sử học thuyết xã hội học, Phương pháp nghiên cứu xã hội học và kiến thức cơ bản về Thống kê xã hội để có thể tiếp thu hệ thống khái niệm, chỉ báo và kỹ thuật xử lý dữ liệu trong sách.

3. Giáo trình phân định đối tượng của Xã hội học thanh niên như thế nào?

Theo Chương I, Xã hội học thanh niên xác định đối tượng nghiên cứu thông qua ba mối quan hệ: mối quan hệ tương tác giữa nhóm thanh niên với tổng thể xã hội, mối quan hệ giữa nhóm thanh niên với các nhóm xã hội khác, và các quy luật nội sinh biến đổi bên trong chính nhóm nhân khẩu học - xã hội thanh niên.

4. Dữ liệu thực nghiệm trong giáo trình được khai thác từ nguồn nào?

Giáo trình sử dụng dữ liệu từ các cuộc điều tra xã hội học quy mô do Viện Nghiên cứu Thanh niên thực hiện tại Việt Nam, bao gồm các khảo sát về chuẩn mực gia đình, khảo sát lao động trẻ tại khu công nghiệp và các điều tra về nhận thức môi trường, văn hóa của thanh thiếu niên.

5. Làm thế nào để tự học giáo trình này đạt hiệu quả cao?

Người học nên tiếp cận theo trật tự logic: đọc Phần I để nắm vững cơ sở phương pháp luận và biến số chỉ báo, sau đó nghiên cứu các Phần II, III, IV, V kết hợp đối chiếu giữa phần luận giải lý thuyết với các bảng số liệu thực nghiệm được trình bày trong từng chương.

---

Kết luận

Giáo trình Xã hội học thanh niên của PGS. Đặng Cảnh Khanh là tài liệu học thuật xác lập nền tảng lý luận, phương pháp luận và hệ thống chủ đề nghiên cứu chuyên sâu về thanh niên tại Việt Nam. Tác phẩm đã giải quyết thỏa đáng mối liên hệ giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, cung cấp khung phân tích đa chiều về vị thế, quá trình xã hội hóa, định hướng giá trị và phong trào thanh niên.

Để hoàn thiện quá trình nghiên cứu, người học được khuyến nghị kết hợp giáo trình này với các văn bản pháp luật hiện hành (như Luật Thanh niên), các báo cáo thường niên về phát triển thanh niên Việt Nam và các công trình phương pháp nghiên cứu xã hội học định lượng chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I XÃ HỘI HỌC THANH NIÊN - ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ THỰC TIÊN XÃ HỘI 1. Một sự thách thức đối với xã hội học Có thể coi những nghiên cứu chuyên biệt về thanh niên là một trong những lĩnh vực nghiên cưú mới mẻ nhất trong xã hội học. Khi gọi tên cái ngành khoa bọc mới mẻ của mình là sociology (xã hội học), A. Comte cũng chưa hình dung hết được cái đối tượng nghiên cứu của ngành học này lại rộng lớn đến mức nào.

Va lại, so với những phong trào xã hội đã hình thành trong thời điểm đó, thanh niên và phong trào thanh niên chưa có được một dấu ấn đặc biệt nào khiến A. Comte phải thực sự chú ý để hình dung ra một chuyên ngành xã hội học riêng về đối tượng này. Nhưng ngay từ cuối thế kỷ XIX, thanh niên và các hoạt động tập thể có tổ chức đầu tiên của thanh niên đã bắt đầu có được sự chú ý của xã hội. Sự có mặt của các nhóm thanh niên trong phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân, sự năng động và xung kích của họ trước những vấn đề kinh tế, chính trị và thời cuộc của xã hội hiện đại 23 đã báo trước về sự xuất hiện của một lực lượng xã hội mới mẻ và có tổ chức- lực lượng đại điện cho những người trẻ tuổi.

Các hội đoàn đầu tiên tập hợp những thanh thiếu niên đồng trang lứa với những bộ đồng phục theo kiểu quân sự, được thành lập, có cương lĩnh và quy mô hoạt động đáng kể khiến người ta bắt đầu không thể xem nhẹ cái nhóm nhân khẩu thường bị coi là “miệng còn hôi sữa” này được nữa. Những nhà chính trị mẫn cảm cũng bắt đầu nhìn thấy ở thanh niên một nguồn lực chính trị rộng lớn và mạnh mẽ, hình dung được rằng nếu được tổ chức tốt thì cái đám con trẻ “khó bảo” này, đến một lúc nào đó có thể làm đảo lộn mọi trật tự của xã hội đương thời. Thanh niên cũng bắt đầu tham gia vào mọi lĩnh vực của đời sống chính trị xã hội, có mặt trong hầu hết các đảng phái chính trị, trong các hội đoàn tôn giáo, nghề nghiệp, cộng đồng phường xã.và họ cũng bắt đầu gây được sự chú ý của các nhà khoa học xã hội. | Vào những năm hai mươi của thế kỷ XX, những nghiên cứu đầu tiên về thanh niên bắt đầu xuất hiện cùng với tên tuổi của những nhà xã hội học, tâm lý học nổi tiếng nhu Charlotte Buhler, Eduard Spranger, Hildegard Hetzer.

Tuy nhiên, nhà xã hội học đầu tiên có ý tưởng nghiên cứu nghiêm túc về thanh niên là Siegfried Bernfeld. Ông đã tập hợp các vấn đề lý luận và thực nghiệm, các tư liệu khoa học thành một hệ thống về đối tượng thanh niên và dựng lên một viện nghiên cứu khoa học về thanh niên gọi tên là Viện Nghiên cứu tâm lý học và xã hội học thanh niên (1914-1915). Đây có thể được coi 24 là viện nghiên cứu khoa học đầu tiên lấy thanh niên làm đối tượng nghiên cứu. Bernfeld cũng có thể là nhà khoa học đầu tiên dùng thuật ngữ xố hội học thanh niên trong nghiên cứu.

Trước chiến tranh thế giới lần thứ hai, vào năm 1928, nhà xã hội học Đức nổi tiếng, giáo sư K. Mannhein cũng là một trong những người đầu tiên tổ chức các cuộc hội thảo và tranh luận khoa học riêng biệt về thanh niên, đặc biệt là thanh niên công nhân xung quanh mảng chủ đề nghiên cứu về sự biến đổi của các thế hệ và biến đổi của thanh niên. Các biến đổi nói trên được nghiên cứu gắn liền với những biến đổi của xã hội trong quá trình công nghiệp hoá và đô thị hoá.