Vai trò của Viện Kiểm sát Nhân dân trong Tố tụng Hành chính từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam

Bài viết phân tích vai trò của viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính tại tỉnh Quảng Nam, từ thực tiễn và các vấn đề pháp lý liên quan.

• Tác giả: Hồ Thanh Vấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Văn Nhiêm
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Vai Trò Của Viện Kiểm Sát Nhân Dân Trong Tố Tụng Hành Chính Từ Thực Tiễn Tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò VKSND Trong Tố Tụng Hành Chính

Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) trong tố tụng hành chính là bảo vệ pháp luật, quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Điều này được thể hiện rõ trong Nghị quyết 49/NQ-TW về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020. Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức VKSND năm 2014 cụ thể hóa vai trò này. VKSND thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, đảm bảo pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Nhiệm vụ kiểm sát này bắt đầu từ khi Tòa án thông báo thụ lý vụ án đến khi bản án có hiệu lực. Đối tượng kiểm sát là việc tuân thủ pháp luật của Tòa án, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và các tổ chức, cá nhân liên quan. Mục tiêu là giải quyết vụ án kịp thời, đúng pháp luật, góp phần đảm bảo pháp luật được tuân thủ.

1.1. Chức Năng Kiểm Sát Hoạt Động Tư Pháp Của VKSND

Theo Khoản 1 Điều 4 Luật Tổ chức VKSND, kiểm sát hoạt động tư pháp là việc kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp. Nhiệm vụ này xuất phát từ tư cách chủ thể trong quan hệ xã hội và được pháp luật quy định. Viện kiểm sát có nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ Nhân dân và chế độ. Viện kiểm sát nhân dân là một hệ thống thống nhất, do Viện trưởng lãnh đạo, chịu sự lãnh đạo của Viện trưởng cấp trên và Viện trưởng VKSND tối cao.

1.2. Phạm Vi Kiểm Sát Các Vụ Án Hành Chính Của VKSND

Phạm vi kiểm sát của VKSND bắt đầu từ khi Tòa án thông báo trả lại đơn khởi kiện hoặc thụ lý vụ án, kéo dài đến khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Đối tượng kiểm sát là việc tuân theo pháp luật của Tòa án, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và các tổ chức, cá nhân liên quan. Mục tiêu là đảm bảo giải quyết vụ án kịp thời, đúng pháp luật, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. VKSND, cùng các cơ quan tư pháp khác, bảo vệ pháp luật, quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa.

II. Thực Tiễn Vấn Đề Thách Thức Với VKSND Quảng Nam

Hiện nay, vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau về nhiệm vụ, quyền hạn và phạm vi tố tụng của Viện trưởng, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên trong quá trình kiểm sát giải quyết vụ án hành chính. Điều này gây khó khăn cho việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND, đòi hỏi nghiên cứu và làm rõ vai trò, đối tượng, phạm vi tố tụng của VKSND. Luật Tố tụng hành chính năm 2015 tiếp tục khẳng định VKSND là cơ quan tiến hành tố tụng, Viện trưởng, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên là người tiến hành tố tụng. VKS có nhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hành chính, đảm bảo giải quyết vụ án kịp thời, đúng pháp luật.

2.1. Quan Điểm Khác Nhau Về Nhiệm Vụ Quyền Hạn Của VKSND

Sự tồn tại của nhiều quan điểm khác nhau về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong quá trình giải quyết vụ án hành chính là một thách thức lớn. Cần phải có sự thống nhất trong nhận thức để đảm bảo hiệu quả hoạt động. Cần phải làm rõ phạm vi tố tụng, đối tượng kiểm sát, và các quyền hạn cụ thể của từng chức danh trong VKSND.

2.2. Yêu Cầu Cải Cách Tư Pháp Và Vai Trò Của VKSND

Yêu cầu cải cách tư pháp đặt ra đòi hỏi VKSND phải thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình trong tố tụng hành chính. Điều này bao gồm việc kiểm sát việc tuân theo pháp luật, đảm bảo tính khách quan, công bằng trong quá trình giải quyết vụ án. VKSND phải góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời đảm bảo pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh.

III. Cách VKSND Quảng Nam Thực Hiện Chức Năng Nhiệm Vụ

Theo Khoản 1 Điều 36 Luật TTHC năm 2015, VKSND là cơ quan tiến hành tố tụng hành chính cùng với Tòa án nhân dân. VKSND nhân danh quyền lực Nhà nước thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, kiểm sát tính hợp pháp về các quyết định và hành vi của người tiến hành tố tụng và hành vi của người tham gia tố tụng. Mục tiêu là bảo đảm mọi vi phạm pháp luật trong tố tụng hành chính phải được phát hiện và xử lý kịp thời, nghiêm minh, giúp cho việc giải quyết vụ án hành chính được đúng đắn và khách quan. Kiểm tra viên cũng được bổ sung là người tiến hành tố tụng hành chính.

3.1. VKSND Là Cơ Quan Tiến Hành Tố Tụng Hành Chính

Vai trò của VKSND là nhân danh quyền lực nhà nước để kiểm sát hoạt động tư pháp, đảm bảo tuân thủ pháp luật trong quá trình tố tụng hành chính. Điều này giúp đảm bảo tính khách quan và công bằng trong việc giải quyết các vụ án hành chính. Việc này được thực hiện thông qua kiểm sát các quyết định và hành vi của người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng, theo quy định của Luật TTHC.

3.2. Bổ Sung Kiểm Tra Viên Là Người Tiến Hành Tố Tụng

Việc bổ sung Kiểm tra viên là người tiến hành tố tụng hành chính thể hiện sự đồng bộ với Luật Tổ chức VKSND năm 2014. Điều này cho phép Kiểm tra viên tham gia vào quá trình kiểm sát giải quyết vụ án, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của VKSND. Sự bổ sung này cũng kế thừa các quy định trước đây, khẳng định vai trò của VKSND trong việc đảm bảo giải quyết vụ án hành chính kịp thời, đúng pháp luật.

IV. So Sánh Vai Trò VKSND Luật TTHC 2015 Và Trước Đây

So với Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính năm 1996, vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng hành chính theo Luật TTHC 2015 có một số nội dung thay đổi, bổ sung. Ví dụ, không còn quy định quyền khởi tố vụ án hành chính của Viện kiểm sát đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự. Thay vào đó, VKS có quyền kiến nghị Ủy ban nhân dân cấp xã cử người giám hộ đứng ra khởi kiện vụ án hành chính.

4.1. Bãi Bỏ Quyền Khởi Tố Vụ Án Hành Chính Của VKSND

Việc bãi bỏ quyền khởi tố vụ án hành chính của VKSND đối với một số trường hợp đặc biệt là một thay đổi quan trọng. Thay vào đó, VKSND tập trung vào việc kiến nghị các cơ quan chức năng cử người giám hộ đứng ra khởi kiện, đảm bảo quyền lợi của người chưa thành niên và người mất năng lực hành vi dân sự được bảo vệ một cách hiệu quả.

4.2. Quyền Hạn Và Nhiệm Vụ Của KSV Trong Luật TTHC 2015

Điều 43 Luật TTHC năm 2015 liệt kê rõ ràng và chi tiết hơn về nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên (KSV) so với Điều 40 Luật TTHC năm 2010. KSV có nhiệm vụ kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện; kiểm sát việc thụ lý, giải quyết vụ án; nghiên cứu hồ sơ vụ án; xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ; tham gia phiên tòa, phiên họp và phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát về việc giải quyết vụ án; kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án.

V. Phương Pháp Nâng Cao Vai Trò VKSND Quảng Nam

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác kiểm sát, cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho Kiểm sát viên. Cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động của Kiểm sát viên, đảm bảo thực hiện đúng quy định của pháp luật. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa VKSND với Tòa án nhân dân và các cơ quan liên quan trong quá trình giải quyết vụ án hành chính. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác kiểm sát cũng là một giải pháp quan trọng.

5.1. Đào Tạo Nâng Cao Năng Lực Cho Kiểm Sát Viên

Đào tạo và bồi dưỡng là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cho Kiểm sát viên. Cần cập nhật kiến thức pháp luật mới, kỹ năng nghiệp vụ, và các phương pháp kiểm sát hiện đại. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào thực tiễn, giải quyết các tình huống cụ thể, và chia sẻ kinh nghiệm giữa các Kiểm sát viên.

5.2. Tăng Cường Phối Hợp Giữa VKSND Và Tòa Án

Sự phối hợp chặt chẽ giữa VKSND và Tòa án là rất quan trọng để đảm bảo giải quyết vụ án hành chính một cách khách quan, công bằng, và đúng pháp luật. Cần có cơ chế trao đổi thông tin, phối hợp giải quyết các vấn đề vướng mắc, và tổ chức các buổi tọa đàm, hội thảo để chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao nhận thức pháp luật.

VI. Kết Luận Vai Trò VKSND Tiếp Tục Được Củng Cố

Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính là vô cùng quan trọng. Việc thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND góp phần bảo vệ pháp luật, quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Với những thay đổi và bổ sung trong Luật TTHC 2015, vai trò của VKSND ngày càng được củng cố và hoàn thiện.

6.1. VKSND Góp Phần Bảo Vệ Công Lý Và Pháp Quyền

Viện kiểm sát đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ công lý và pháp quyền trong tố tụng hành chính. Bằng cách kiểm sát việc tuân thủ pháp luật của các cơ quan và cá nhân, VKSND đảm bảo rằng mọi người đều được đối xử công bằng và theo đúng quy định của pháp luật.

6.2. Tiếp Tục Hoàn Thiện Pháp Luật Về Tố Tụng Hành Chính

Để nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động của VKSND, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tố tụng hành chính. Điều này bao gồm việc làm rõ các quy định còn chưa rõ ràng, bổ sung các quy định còn thiếu, và sửa đổi các quy định không còn phù hợp với thực tiễn. Sự hoàn thiện pháp luật sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho VKSND thực hiện tốt vai trò của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH 1. Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính Vai trò thường là tính từ chỉ tính chất của sự vật, sự việc, hiện tượng, dùng để nói về vị trí, chức năng, nhiệm vụ, mục đích của sự vật, sự việc, hiện tượng trong một hoàn cảnh, bối cảnh và mối quan hệ nào đó. Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân được xác định trong quan điểm, chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 08-NQ/TW [4] ngày 02-01-2002, Nghị Quyết 49/NQ-TW [5] ngày 02-6-2005 đã đặt ra đó là: “Đổi mới mạnh mẽ thủ tục giải quyết các khiếu kiện hành chính tại Tòa án; tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia tố tụng, đảm bảo sự bình đẳng giữa công dân và cơ quan công quyền trước Tòa án”. Được cụ thể hoá trong Hiến pháp, Luật Tổ chức VKSND thông qua các nguyên tắc tổ chức hoạt động của Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nói chung, nguyên tắc tổ chức, hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân nói riêng.

Tại Khoản 1 Điều 107 Hiến pháp 2013 quy định: “ VKSND thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp”. Đây là nhiệm vụ mà Hiến pháp quy định đối với ngành KSND trong hệ thống chính trị, hệ thống bộ máy nhà nước. Luật Tổ chức VKSND năm 2014, đã cụ thể hóa Điều 107 Hiến pháp về chức năng, nhiệm vụ của Ngành: “ VKSND là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. VKSND có nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất”.

Tại Khoản 1 Điều 4 Luật Tổ chức VKSND quy định: “ Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, trong việc giải quyết vụ án hành chính ”. Theo từ điển Tiếng Việt, nhiệm vụ được hiểu là “Công việc phải làm vì một 5 mục đích và trong thời gian nhất định”. Như vậy, nhiệm vụ nói chung là công việc mang tính bắt buộc đối với một chủ thể phải thực hiện. Nhiệm vụ của một chủ thể xuất phát từ tư cách chủ thể trong quan hệ xã hội mà chủ thể đó tham gia và được pháp luật quy định.

Có thể thấy, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu và xuyên suốt mà Đảng, Nhà nước, Nhân dân giao cho Viện kiểm sát nhân dân là bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ Nhân dân và chế độ. Ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bộ máy nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ. Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp. Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các Viện kiểm sát nhân dân địa phương, các Viện kiểm sát quân sự là các cơ quan thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Hệ thống Viện kiểm sát nhân dân là một hệ thống thống nhất, bao gồm VKSND tối cao, các VKSND địa phương, các Viện kiểm sát quân sự. VKSND do Viện trưởng lãnh đạo. Viện trưởng cấp dưới chịu sự lãnh đạo của Viện trưởng cấp trên; Viện trưởng VKSND các địa phương, Viện trưởng Viện kiểm sát quân sự các cấp chịu sự lãnh đạo thống nhất của Viện trưởng VKSND tối cao. Viện kiểm sát nhân dân cùng với các cơ quan tư pháp khác là công cụ hữu hiệu bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, góp phần bảo vệ công lý, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo môi trường ổn định cho sự phát triển kinh tế, hội nhập quốc tế, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Phạm vi công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính của Viện kiểm sát là bắt đầu từ khi Tòa án thông báo trả lại đơn khởi kiện vụ án hành chính hoặc từ khi Tòa án thông báo thụ lý vụ án hành chính đến khi bản án, quyết định giải quyết vụ án hành chính của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà không có kháng nghị, không có yêu cầu, kiến nghị, đề nghị xem xét lại theo quy định. Đối tượng kiểm sát của VKSND trong tố tụng hành chính là việc tuân theo pháp luật của Tòa án, người tiến hành tố tụng của Tòa án, người tham gia tố tụng và 6 cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong quá trình giải quyết vụ án hành chính. Mục tiêu của hoạt động kiểm sát việc giải quyết vụ án hành chính là bảo đảm việc giải quyết vụ án hành chính kịp thời, đúng pháp luật, qua đó, góp phần bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Theo quy định tại Khoản 1 Điều 36 Luật TTHC năm 2015 thì VKSND là cơ quan tiến hành tố tụng hành chính cùng với Tòa án nhân dân.

Việc giữ nguyên quy định này là hợp lý bởi lẽ trong tố tụng hành chính, VKSND nhân danh quyền lực Nhà nước thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, cụ thể là kiểm sát tính hợp pháp về các quyết định và hành vi của người tiến hành tố tụng và hành vi của người tham gia tố tụng, bảo đảm mọi vi phạm pháp luật trong tố tụng hành chính phải được phát hiện và xử lý kịp thời, nghiêm minh giúp cho việc giải quyết vụ án hành chính được đúng đắn và khách quan. Ngoài ra, theo Khoản 2 Điều 36 Luật TTHC năm 2015 quy định Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên là những người tiến hành tố tụng hành chính cùng với Chánh án Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án. Như vậy, Luật TTHC năm 2015 đã bổ sung thêm Kiểm tra viên là người tiến hành tố tụng hành chính, thể hiện sự đồng bộ, phù hợp với quy định của Luật Tổ chức VKSND năm 2014 và kế thừa các quy định trước đây “Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hành chính nhằm bảo đảm cho việc giải quyết vụ án hành chính kịp thời, đúng pháp luật”. So với Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính năm 1996 (được sửa đổi, bổ sung các năm 1998, 2006, Luật TTHC 2010), vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng hành chính theo Luật TTHC 2015 có một số nội dung thay đổi, bổ sung đó là: Không quy định quyền khởi tố vụ án hành chính của Viện kiểm sát đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự; thay vào đó, Khoản 3 Điều 23 Luật TTHC quy định “Đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, nếu họ không có người khởi kiện thì Viện kiểm sát có quyền kiến nghị Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là Ủy 7 ban nhân dân cấp xã) nơi người đó cư trú cử người giám hộ đứng ra khởi kiện vụ án hành chính để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho người đó”.

Đối với nhiệm vụ và quyền hạn của KSV, nếu như Điều 40 Luật TTHC năm 2010 trước đây chỉ quy định một cách chung chung thì Điều 43 Luật TTHC năm 2015 đã có sự liệt kê các nhiệm vụ, quyền hạn rõ ràng và chi tiết hơn. Theo đó, khi được Viện trưởng phân công thực hiện kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tố tụng hành chính nhằm bảo đảm cho việc giải quyết vụ án hành chính đúng pháp luật, KSV có những nhiệm vụ, quyền hạn đó là: Kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện; kiểm sát việc thụ lý, giải quyết vụ án; nghiên cứu hồ sơ vụ án; xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ theo quy định tại Khoản 6 Điều 84 của Luật này; tham gia phiên tòa, phiên họp và phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát về việc giải quyết vụ án; kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án; yêu cầu, kiến nghị Tòa án thực hiện hoạt động tố tụng; đề nghị với Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án có vi phạm pháp luật; kiểm sát hoạt động tố tụng của người tham gia tố tụng; yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xử lý nghiêm minh người tham gia tố tụng vi phạm pháp luật; thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của Luật này. Kiểm sát viên tham gia phiên tòa không chỉ phát biểu quan điểm của VKSND về việc tuân theo pháp luật tố tụng của Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thư ký phiên tòa và của người tham gia tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án mà còn phát biểu cả về nội dung, đường lối giải quyết vụ án đảm bảo giải quyết vụ án được nghiêm minh, chính xác, đúng quy định pháp luật. Với việc quy định cụ thể, chi tiết về nhiệm vụ và quyền hạn của KSV giúp cho họ thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.