Luận văn Thạc sĩ: Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự

Luận văn thạc sĩ luật học cung cấp một nền tảng lý luận vững chắc về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng… 106 trang · Trường Đại Học Luật Hà Nội.

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Vai Trò Của Viện Kiểm Sát Nhân Dân Trong Tố Tụng Dân Sự Luận Văn Thạc Sỹ Luật
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các từ viết tắt
• Danh mục các bảng
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 1.1. Vị trí, vai trò của Viện kiểm sát trong bộ máy nhà nước
• 1.2. Vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự
• 1.2.1. Tố tụng dân sự và sự cần thiết tham gia của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự
• 1.2.2. Khái quát về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự qua từng thời kỳ
• 1.3. Những yếu tố tác động đến vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự
• 1.3.1. Yếu tố pháp luật
• 1.3.2. Trình độ, năng lực của cán bộ, Kiểm sát viên
• 1.3.3. Các yếu tố khác
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 2.1. Quy định pháp luật về thẩm quyền của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự
• 2.1.1. Vai trò của Viện kiểm sát trước khi thụ lý và chuẩn bị giải quyết vụ việc dân sự
• 2.1.2. Vai trò của Viện kiểm sát khi tham gia phiên tòa sơ thẩm, phiên họp giải quyết việc dân sự
• 2.1.3. Vai trò của Viện kiểm sát trong việc kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm
• 2.2. Thực trạng vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự
• 2.2.1. Những ưu điểm, kết quả chủ yếu trong việc thực hiện vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự
• 2.2.2. Những hạn chế, vướng mắc về thực hiện vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN VỀ ĐẢM BẢO THỰC HIỆN VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 3.1. Giải pháp về hoàn thiện pháp luật
• 3.2. Một số giải pháp khác
• 3.2.1. Giải pháp nâng cao năng lực, trình độ của đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên
• 3.2.2. Giải pháp tăng cường công tác chỉ đạo, điều hành của Ngành
• 3.2.3. Giải pháp cải tiến cơ chế phối hợp công tác giữa Viện kiểm sát và các cơ quan có liên quan
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHÁO

Tóm tắt

I. Khám phá lý luận về vai trò Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự

Luận văn thạc sĩ luật học cung cấp một nền tảng lý luận vững chắc về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự. Về cơ bản, tố tụng dân sự là toàn bộ hoạt động của các chủ thể liên quan đến việc giải quyết một vụ việc dân sự theo quy định pháp luật, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức. Trong bộ máy nhà nước, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) giữ một vị trí độc lập, do Quốc hội thành lập và chịu trách nhiệm trước Quốc hội. Chức năng hiến định của VKSND bao gồm thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, theo quy định tại Điều 107 Hiến pháp 2013 và Luật Tổ chức VKSND năm 2014. Trong lĩnh vực dân sự, chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp được thể hiện rõ nét nhất. Sự tham gia của VKSND không nhằm can thiệp vào quyền tự định đoạt của đương sự hay tính độc lập xét xử của Tòa án nhân dân (TAND), mà là một cơ chế giám sát từ bên ngoài. Mục đích của hoạt động này là đảm bảo pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, từ giai đoạn thụ lý đơn khởi kiện đến khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Nguyên tắc này được cụ thể hóa tại Điều 21 BLTTDS 2015, khẳng định VKSND kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự. Việc giám sát này giúp phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm, góp phần nâng cao trách nhiệm của người tiến hành tố tụng, bảo vệ lợi ích nhà nước, lợi ích công cộng và quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Do đó, vai trò của VKSND là một yếu tố không thể thiếu trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nơi mọi hoạt động tư pháp đều phải tuân thủ triệt để các quy định của pháp luật.

1.1. Vị trí độc lập của Viện kiểm sát nhân dân trong bộ máy nhà nước

Theo Hiến pháp và Luật Tổ chức VKSND 2014, Viện kiểm sát nhân dân là một hệ thống cơ quan độc lập, được tổ chức thống nhất từ trung ương đến địa phương, do Quốc hội thành lập. Viện trưởng VKSND Tối cao chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội. Về mặt tổ chức, VKSND độc lập với Chính phủ và Tòa án nhân dân. Mối quan hệ giữa VKSND và TAND là mối quan hệ phối hợp và kiểm sát. VKSND thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của Tòa án, đảm bảo các phán quyết của Tòa án khách quan, có căn cứ và đúng pháp luật. Vị trí độc lập này là tiền đề quan trọng để VKSND có thể thực hiện hiệu quả vai trò giám sát quyền lực tư pháp, ngăn ngừa sự lạm quyền và bảo vệ công lý.

1.2. Sự cần thiết của kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTDS

Sự tham gia của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự là cần thiết để đảm bảo tính thượng tôn của pháp luật. Hoạt động tố tụng có thể phát sinh sai sót do nguyên nhân chủ quan từ người tiến hành tố tụng hoặc do sự phức tạp của vụ việc. Chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của VKSND hoạt động như một cơ chế "kiểm tra và đối trọng", giúp phát hiện và khắc phục kịp thời các vi phạm. Theo Điều 21 BLTTDS 2015, VKSND thực hiện các quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị để đảm bảo việc giải quyết vụ việc dân sự kịp thời, đúng pháp luật. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của đương sự mà còn góp phần nâng cao chất lượng xét xử của Tòa án, củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống tư pháp.

1.3. Chức năng cốt lõi thực hành quyền công tố và kiểm sát tư pháp

VKSND có hai chức năng cơ bản. Thực hành quyền công tố là hoạt động buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội trong tố tụng hình sự. Trong khi đó, kiểm sát hoạt động tư pháp có phạm vi rộng hơn, bao trùm lên hoạt động của các cơ quan tư pháp trong nhiều lĩnh vực, bao gồm cả tố tụng dân sự. Chức năng này bao gồm việc giám sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng. Hai chức năng này có mối quan hệ chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau, cùng hướng tới mục tiêu chung là bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, và lợi ích của Nhà nước, tổ chức, cá nhân.

II. Lịch sử vai trò của Viện kiểm sát nhân dân qua các thời kỳ

Để hiểu rõ vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự, cần nhìn lại quá trình phát triển lịch sử của cơ quan này. Từ những ngày đầu thành lập nước, mô hình cơ quan thực hiện chức năng kiểm sát đã manh nha hình thành và liên tục được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh chính trị, xã hội của đất nước. Tiền thân của VKSND là Viện Công tố, được thành lập từ năm 1945, với nhiệm vụ ban đầu còn khá hạn chế. Bước ngoặt lớn diễn ra với sự ra đời của Hiến pháp 1959 và Luật Tổ chức VKSND năm 1960, chính thức xác lập VKSND là một hệ thống cơ quan độc lập với chức năng rộng là "kiểm sát việc tuân theo pháp luật". Giai đoạn này, vai trò của VKSND trong tố tụng dân sự khá bao quát, có quyền khởi tố vụ án dân sự vì lợi ích chung. Trải qua thời kỳ Đổi mới, cùng với chủ trương cải cách tư pháp, vai trò của VKSND tiếp tục có những thay đổi quan trọng. Các văn bản pháp luật như Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự (1989) đã mở rộng quyền tham gia tố tụng của VKSND. Tuy nhiên, sự ra đời của BLTTDS 2004 đã đánh dấu một sự thay đổi lớn khi thu hẹp đáng kể phạm vi tham gia phiên tòa của VKSND, chỉ giới hạn ở một số trường hợp nhất định. Quy định này sau đó đã được sửa đổi, bổ sung vào năm 2011 và hoàn thiện trong BLTTDS 2015, mở rộng hơn phạm vi tham gia phiên tòa của VKSND để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đảm bảo hiệu quả của công tác kiểm sát.

2.1. Giai đoạn hình thành 1945 1988 Từ Viện Công tố đến VKSND

Trong giai đoạn đầu, Sắc lệnh số 33c ngày 13/9/1945 đã đặt nền móng cho cơ quan công tố trong hệ thống Tòa án quân sự. Sau đó, Sắc lệnh số 13 ngày 24/01/1946 tổ chức cơ quan công tố trong hệ thống Tòa án thường. Tuy nhiên, một bước ngoặt lớn là khi Hiến pháp 1959 và Luật Tổ chức VKSND 1960 ra đời, thay thế Viện Công tố bằng hệ thống Viện kiểm sát nhân dân. Giai đoạn này, VKSND có chức năng kiểm sát chung, bao gồm cả quyền khởi tố và tham gia các vụ án dân sự quan trọng liên quan đến lợi ích nhà nước và nhân dân. Vai trò này thể hiện rõ tính quyền lực và sự giám sát chặt chẽ của nhà nước trong mọi lĩnh vực.

2.2. Giai đoạn đổi mới 1989 2004 Tác động từ công cuộc cải cách tư pháp

Thời kỳ Đổi mới và chủ trương cải cách tư pháp đã tác động sâu sắc đến tổ chức và hoạt động của VKSND. Luật Tổ chức VKSND 1992 và các pháp lệnh về tố tụng đã xác định rõ hơn các hình thức tham gia tố tụng dân sự của VKSND: khởi tố vụ án vì lợi ích chung, tham gia phiên tòa, và kháng nghị bản án. Đặc biệt, Luật Tổ chức VKSND 2002 quy định VKSND có trách nhiệm kiểm sát và tham gia tất cả các phiên tòa dân sự, kinh tế, lao động. Quy định này nhằm tăng cường tối đa công tác kiểm sát hoạt động tư pháp trong bối cảnh nền kinh tế thị trường đang hình thành.

2.3. Giai đoạn hiện đại từ 2005 đến nay Theo quy định BLTTDS

BLTTDS 2004 đã tạo ra một sự thay đổi căn bản khi thu hẹp phạm vi tham gia phiên tòa của VKSND, chỉ giới hạn ở những vụ án do Tòa án thu thập chứng cứ mà đương sự có khiếu nại. Điều này làm dấy lên nhiều tranh luận về hiệu quả kiểm sát. Nhận thấy những bất cập, Luật sửa đổi năm 2011 và sau đó là BLTTDS 2015 đã mở rộng lại phạm vi này. Theo đó, VKSND bắt buộc tham gia các phiên tòa sơ thẩm đối với vụ án có đối tượng tranh chấp là tài sản công, lợi ích công cộng, quyền sử dụng đất, hoặc có đương sự yếu thế. Sự điều chỉnh này cho thấy nỗ lực tìm kiếm sự cân bằng giữa việc đảm bảo quyền tự định đoạt của đương sự và vai trò giám sát của nhà nước.

III. Phân tích vai trò VKSND trong giai đoạn chuẩn bị xét xử vụ án

Giai đoạn chuẩn bị giải quyết vụ việc dân sự là giai đoạn tố tụng đầu tiên, có ý nghĩa quyết định đến tính chính xác và khách quan của toàn bộ quá trình giải quyết vụ án. Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự ở giai đoạn này tập trung vào việc giám sát các hoạt động tố tụng ban đầu của Tòa án nhân dân. Hoạt động kiểm sát bắt đầu ngay từ khi Tòa án tiếp nhận đơn khởi kiện. VKSND thực hiện kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc thụ lý hoặc trả lại đơn khởi kiện, đảm bảo quyền tiếp cận công lý của công dân không bị xâm phạm. Theo quy định của BLTTDS 2015, Tòa án phải gửi cho VKSND cùng cấp văn bản thông báo thụ lý hoặc quyết định trả lại đơn khởi kiện, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động kiểm sát. Sau khi thụ lý, VKSND tiếp tục kiểm sát quá trình lập hồ sơ vụ án, việc Tòa án thu thập, xác minh tài liệu, chứng cứ. Mặc dù VKSND không trực tiếp tham gia phiên họp hòa giải, nhưng vẫn có thể giám sát thủ tục này thông qua việc kiểm sát hồ sơ và các quyết định công nhận sự thỏa thuận của đương sự. Trong giai đoạn này, nếu phát hiện vi phạm, VKSND có quyền ban hành yêu cầu hoặc kiến nghị để Tòa án khắc phục. Việc thực hiện tốt công tác kiểm sát ngay từ đầu giúp phòng ngừa sai sót, tránh các thủ tục tố tụng kéo dài không cần thiết, và tạo tiền đề vững chắc cho việc giải quyết vụ án một cách đúng đắn tại phiên tòa.

3.1. Hoạt động kiểm sát việc thụ lý vụ việc dân sự của Tòa án

Đây là hoạt động kiểm sát đầu tiên và quan trọng. VKSND giám sát việc Tòa án xử lý đơn khởi kiện có tuân thủ đúng các quy định về điều kiện khởi kiện, thời hiệu và thẩm quyền hay không. Theo Điều 192 BLTTDS 2015, khi trả lại đơn khởi kiện, Thẩm phán phải có văn bản nêu rõ lý do và gửi cho VKSND cùng cấp. Quy định này giúp VKSND có cơ sở để đánh giá tính hợp pháp của quyết định và kịp thời thực hiện quyền kiến nghị nếu phát hiện việc trả lại đơn là không có căn cứ, bảo vệ quyền khởi kiện chính đáng của công dân.

3.2. Kiểm sát việc lập hồ sơ và thu thập chứng cứ trong vụ án

Sau khi thụ lý, VKSND kiểm sát việc Tòa án lập hồ sơ vụ án và tiến hành các biện pháp thu thập chứng cứ như lấy lời khai, đối chất, trưng cầu giám định. VKSND có quyền yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập thêm chứng cứ cần thiết để làm sáng tỏ các tình tiết của vụ án. Mục tiêu là đảm bảo hồ sơ vụ án phản ánh đầy đủ, khách quan và toàn diện các tài liệu, chứng cứ, làm cơ sở vững chắc cho việc ra phán quyết sau này. Hoạt động này góp phần hạn chế tình trạng xét xử dựa trên hồ sơ không đầy đủ, dẫn đến oan sai.

3.3. Thẩm quyền yêu cầu kiến nghị đối với các quyết định tố tụng

Trong suốt giai đoạn chuẩn bị xét xử, Tòa án có thể ban hành nhiều quyết định tố tụng quan trọng như quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, tạm đình chỉ, hay đình chỉ giải quyết vụ án. Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ kiểm sát tính hợp pháp và có căn cứ của các quyết định này. Khi phát hiện vi phạm, VKSND có quyền ban hành văn bản yêu cầu, kiến nghị Tòa án xem xét lại, sửa đổi hoặc hủy bỏ quyết định đó. Đây là công cụ pháp lý hữu hiệu để VKSND thực hiện chức năng giám sát và đảm bảo các hoạt động tố tụng diễn ra đúng quy định.

IV. Cách VKSND thực hiện vai trò kiểm sát tại phiên tòa dân sự

Phiên tòa là giai đoạn trung tâm của quá trình tố tụng, nơi các bên tranh tụng và Hội đồng xét xử đưa ra phán quyết. Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự tại phiên tòa được thể hiện một cách trực tiếp và rõ nét nhất. Theo BLTTDS 2015, VKSND không tham gia tất cả các phiên tòa dân sự mà chỉ tham gia trong những trường hợp do luật định, nhằm tập trung nguồn lực vào những vụ việc phức tạp, có ảnh hưởng lớn. Khi tham gia phiên tòa, Kiểm sát viên (KSV) có hai nhiệm vụ chính. Thứ nhất, KSV thực hiện kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký Tòa án và những người tham gia tố tụng khác, từ thủ tục bắt đầu phiên tòa đến quá trình xét hỏi, tranh luận và nghị án. Thứ hai, một điểm mới quan trọng của BLTTDS 2015 là KSV phải phát biểu ý kiến của VKSND về việc giải quyết vụ án. Ý kiến này không mang tính bắt buộc nhưng là một nguồn tham khảo quan trọng, thể hiện quan điểm của cơ quan giám sát tư pháp về cả nội dung và thủ tục, giúp Hội đồng xét xử có cái nhìn toàn diện hơn trước khi ra phán quyết. Sau phiên tòa, nếu nhận thấy bản án, quyết định của Tòa án có vi phạm pháp luật nghiêm trọng, VKSND có quyền thực hiện quyền kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Đây là quyền năng pháp lý mạnh mẽ nhất để sửa chữa sai lầm trong hoạt động xét xử.

4.1. Các trường hợp Viện kiểm sát bắt buộc tham gia phiên tòa sơ thẩm

Điều 21 BLTTDS 2015 quy định rõ các trường hợp VKSND phải cử KSV tham gia phiên tòa sơ thẩm. Các trường hợp này bao gồm: vụ án do Tòa án tiến hành thu thập chứng cứ; vụ án có đối tượng tranh chấp là tài sản công, lợi ích công cộng, quyền sử dụng đất, nhà ở; hoặc có một bên đương sự là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự. Quy định này nhằm tăng cường sự bảo vệ của nhà nước đối với các lợi ích quan trọng và các đối tượng yếu thế trong xã hội.

4.2. Nhiệm vụ và phát biểu ý kiến của Kiểm sát viên tại phiên tòa

Tại phiên tòa, KSV theo dõi toàn bộ diễn biến, kiểm sát việc chấp hành pháp luật tố tụng. Sau khi kết thúc phần tranh luận, KSV phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát nhân dân về việc tuân theo pháp luật tố tụng của những người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án kể từ khi thụ lý cho đến trước thời điểm Hội đồng xét xử nghị án. Quan trọng hơn, KSV phát biểu ý kiến về việc giải quyết vụ án, đưa ra quan điểm về áp dụng pháp luật nội dung để giải quyết tranh chấp. Đây là cơ sở để Hội đồng xét xử tham khảo và cũng là cơ sở để VKSND xem xét việc kháng nghị sau này.

4.3. Quyền kháng nghị bản án theo thủ tục phúc thẩm giám đốc thẩm

Quyền kháng nghị là công cụ pháp lý đặc biệt quan trọng của VKSND. Nếu không đồng ý với bản án, quyết định sơ thẩm, VKSND có quyền kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm. Đối với các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng, VKSND có quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Quyền kháng nghị của VKSND song song và độc lập với quyền kháng cáo của đương sự, thể hiện vai trò là người bảo vệ pháp chế, đảm bảo các phán quyết của tòa án phải được xem xét lại để sửa chữa sai lầm, bảo vệ công lý.

V. Thực trạng và thách thức với vai trò Viện kiểm sát hiện nay

Đánh giá thực trạng vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự cho thấy những kết quả tích cực song cũng còn tồn tại không ít thách thức. Về mặt ưu điểm, ngành Kiểm sát đã phát hiện hàng ngàn vi phạm trong hoạt động tố tụng dân sự của Tòa án nhân dân các cấp, ban hành nhiều kiến nghị yêu cầu khắc phục và kháng nghị thành công nhiều bản án, quyết định sai phạm. Những hoạt động này đã góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, thu hồi tài sản cho nhà nước, và nâng cao chất lượng giải quyết án của Tòa án. Tuy nhiên, thực tiễn cũng bộc lộ nhiều hạn chế, vướng mắc. Hệ thống pháp luật, cụ thể là BLTTDS 2015, vẫn còn một số quy định chưa rõ ràng, thiếu cơ chế đảm bảo thực hiện. Chẳng hạn, pháp luật chưa quy định Tòa án bắt buộc phải trả lời kiến nghị của VKSND, làm giảm hiệu lực của hoạt động này. Việc thu hẹp phạm vi tham gia phiên tòa cũng khiến VKSND gặp khó khăn trong việc nắm bắt toàn diện vụ án để thực hiện kiểm sát. Bên cạnh đó, các yếu tố khác như trình độ, năng lực của đội ngũ Kiểm sát viên chưa đồng đều, áp lực công việc lớn, và sự phối hợp liên ngành đôi khi chưa chặt chẽ cũng là những rào cản lớn. Yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp đòi hỏi VKSND phải không ngừng đổi mới để đáp ứng tốt hơn nhiệm vụ được giao.

5.1. Những ưu điểm và kết quả tích cực trong công tác kiểm sát

Thực tiễn công tác kiểm sát giải quyết các vụ việc dân sự đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Thông qua hoạt động kiểm sát bản án, quyết định, Viện kiểm sát nhân dân các cấp đã phát hiện nhiều vi phạm về cả thủ tục tố tụng và áp dụng pháp luật nội dung. Số liệu thống kê trong giai đoạn 2015-2019 cho thấy hàng nghìn bản kháng nghị phúc thẩm, giám đốc thẩm đã được Tòa án cấp trên chấp nhận. Hoạt động kiến nghị cũng phát huy tác dụng, giúp các Tòa án địa phương chấn chỉnh, khắc phục các vi phạm phổ biến, góp phần làm cho hoạt động tố tụng ngày càng đi vào nề nếp.

5.2. Hạn chế vướng mắc trong quy định pháp luật và thực tiễn

Một trong những vướng mắc lớn nhất là hạn chế về quyền năng pháp lý của VKSND. Việc không được tham gia toàn bộ phiên tòa khiến KSV khó theo dõi diễn biến tranh tụng, dẫn đến việc phát biểu ý kiến hoặc kháng nghị đôi khi chưa toàn diện. Bên cạnh đó, cơ chế thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị còn yếu, hiệu quả phụ thuộc nhiều vào sự tự giác của Tòa án. Việc tiếp cận, nghiên cứu hồ sơ vụ án trong một số trường hợp còn gặp khó khăn, ảnh hưởng đến chất lượng công tác kiểm sát.

5.3. Các yếu tố ảnh hưởng pháp luật năng lực cán bộ và cải cách

Hiệu quả thực hiện vai trò của Viện kiểm sát chịu tác động từ nhiều yếu tố. Hệ thống pháp luật tuy đã hoàn thiện hơn nhưng vẫn còn những "khoảng trống". Năng lực, trình độ chuyên môn và bản lĩnh của đội ngũ Kiểm sát viên là yếu tố quyết định; một KSV giỏi nghiệp vụ, có kinh nghiệm thực tiễn sẽ nâng cao đáng kể chất lượng kiểm sát. Cuối cùng, bối cảnh cải cách tư pháp với yêu cầu vừa phải tăng cường giám sát quyền lực, vừa phải tôn trọng tính độc lập của Tòa án đặt ra cho VKSND những thách thức trong việc xác định và thực hiện vai trò của mình một cách hợp lý và hiệu quả.

VI. Giải pháp hoàn thiện vai trò Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự

Để nâng cao hiệu quả vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ hoàn thiện thể chế pháp luật đến nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây là yêu cầu cấp thiết, phù hợp với tinh thần cải cách tư pháp và xây dựng nhà nước pháp quyền. Về pháp luật, cần tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi BLTTDS 2015 và các văn bản liên quan theo hướng làm rõ hơn nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND. Cần quy định cơ chế ràng buộc trách nhiệm của Tòa án nhân dân trong việc trả lời, giải quyết các kiến nghị của VKSND. Đồng thời, có thể xem xét mở rộng các trường hợp VKSND bắt buộc tham gia phiên tòa, đặc biệt là các vụ án phức tạp, có giá trị tranh chấp lớn hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Về con người, giải pháp trọng tâm là nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên. Cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức pháp luật mới, kỹ năng tranh tụng và kỹ năng phát hiện vi phạm. Cuối cùng, việc cải tiến và tăng cường cơ chế phối hợp công tác giữa VKSND và TAND cũng là một giải pháp quan trọng. Mối quan hệ này cần được xây dựng trên cơ sở tôn trọng chức năng, nhiệm vụ của nhau, cùng hướng đến mục tiêu chung là bảo vệ công lý, quyền con người và lợi ích hợp pháp của các bên trong tố tụng dân sự.

6.1. Phương hướng hoàn thiện các quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự

Cần nghiên cứu sửa đổi BLTTDS 2015 để tăng cường hiệu quả kiểm sát. Cụ thể, cần quy định rõ VKSND có quyền kiểm sát hồ sơ vụ án ở mọi giai đoạn. Cần bổ sung quy định về trách nhiệm của Tòa án trong việc giải quyết và trả lời bằng văn bản đối với các kiến nghị của VKSND trong một thời hạn nhất định. Việc làm rõ các quy định này sẽ tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, giúp VKSND thực hiện chức năng của mình một cách hiệu quả hơn, tránh tình trạng kiến nghị bị "bỏ quên".

6.2. Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ Kiểm sát viên

Con người là yếu tố then chốt. Ngành Kiểm sát cần chú trọng công tác tuyển chọn, đào tạo và bồi dưỡng để xây dựng đội ngũ Kiểm sát viên "vững về chính trị, giỏi về nghiệp vụ, tinh thông về pháp luật, công tâm và bản lĩnh". Các chương trình đào tạo cần tập trung vào các kỹ năng thực tiễn như kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, phát hiện vi phạm, kỹ năng tranh tụng và viết kháng nghị, kiến nghị. Việc bố trí cán bộ có năng lực, kinh nghiệm vào khâu công tác kiểm sát dân sự là vô cùng quan trọng.

6.3. Tăng cường cơ chế phối hợp công tác giữa Viện kiểm sát và Tòa án

Để tránh xung đột và nâng cao hiệu quả công việc, VKSND và TAND cần xây dựng quy chế phối hợp liên ngành chặt chẽ. Cơ chế này cần quy định rõ việc trao đổi thông tin, tài liệu, tổ chức các cuộc họp liên tịch định kỳ để giải quyết các khó khăn, vướng mắc trong áp dụng pháp luật. Mối quan hệ phối hợp tốt sẽ giúp cả hai cơ quan hoàn thành tốt nhiệm vụ, đảm bảo hoạt động tố tụng dân sự được tiến hành nhanh chóng, khách quan và đúng pháp luật, cùng nhau phục vụ mục tiêu chung của hệ thống tư pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trải qua hơn 60 năm hình thành và phát triển kể từ năm 1960, ngành Kiểm sát nhân dân luôn giữ vị trí then chốt trong công cuộc bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa. Sau khi Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 có hiệu lực thi hành, vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự đã có những bước chuyển biến quan trọng. Tuy nhiên, sau hơn 4 năm thực thi trong giai đoạn 2015 - 2019, thực tiễn đã bộc lộ nhiều khoảng trống pháp lý khi Viện kiểm sát được trao quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị nhưng lại thiếu các chế tài ràng buộc cụ thể đối với cơ quan xét xử.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu tăng cường kiểm soát quyền lực tư pháp theo tinh thần cải cách tư pháp và những hạn chế về thẩm quyền, phương thức tác nghiệp của Kiểm sát viên. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật tố tụng dân sự giai đoạn 2015 - 2019, từ đó đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá nhằm hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực hoạt động của Viện kiểm sát.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hoạt động kiểm sát giải quyết các vụ việc dân sự tại hệ thống Tòa án nhân dân các cấp trên phạm vi toàn quốc, với mốc dữ liệu thực chứng kéo dài trong 5 năm từ năm 2015 đến hết năm 2019. Đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, hướng tới mục tiêu gia tăng tỷ lệ chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát lên trên 85%, đồng thời giảm tỷ lệ bản án dân sự bị hủy, sửa do vi phạm thủ tục tố tụng xuống dưới mức 5% trên phạm vi toàn ngành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, kết hợp chặt chẽ với quan điểm xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo Điều 107 Hiến pháp năm 2013. Luận văn quán triệt sâu sắc định hướng cải cách tư pháp được đề ra trong Nghị quyết số 48-NQ/TW và Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về hoàn thiện thể chế kiểm soát quyền lực nhà nước.

Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

• Tố tụng dân sự: Trình tự, thủ tục giải quyết các tranh chấp dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại và lao động tại Tòa án.
• Kiểm sát hoạt động tư pháp: Chức năng hiến định của Viện kiểm sát nhằm bảo đảm mọi hoạt động tư pháp tuân thủ nghiêm chỉnh và thống nhất theo quy định pháp luật.
• Quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị: Các công cụ pháp lý đặc thù để Viện kiểm sát phát hiện, khắc phục và loại bỏ các vi phạm pháp luật tố tụng.
• Người tiến hành tố tụng: Chủ thể thực hiện quyền lực tư pháp, trong đó Điều 59 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 đã chính thức bổ sung chức danh Kiểm tra viên bên cạnh Viện trưởng và Kiểm sát viên.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống báo cáo tổng kết thực tiễn của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các số liệu thống kê liên ngành giai đoạn 2015 - 2019. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 500 hồ sơ vụ án dân sự điển hình, kết hợp cùng 4 bảng dữ liệu thống kê chuyên sâu toàn diện phản ánh kết quả thụ lý, kiểm sát bản án và tham gia phiên tòa của Viện kiểm sát các cấp.

Phương pháp chọn mẫu được tiến hành theo phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp mẫu đại diện điển hình tại 3 cấp thẩm quyền: Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện, cấp tỉnh và cấp cao. Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh lịch sử qua 5 giai đoạn phát triển từ năm 1945 đến nay. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm làm rõ sự phát triển của các quy định pháp luật tố tụng, đồng thời lượng hóa chính xác hiệu lực thực thi của Viện kiểm sát trong bức tranh thực tiễn 5 năm qua.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn công tác kiểm sát dân sự giai đoạn 2015 - 2019 đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, công tác kiểm sát thụ lý và trả lại đơn khởi kiện theo quy định tại Điều 192 và Điều 194 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 đã giúp bảo vệ quyền tiếp cận công lý của người dân. Thời hạn 10 ngày để Viện kiểm sát thực hiện quyền kiến nghị việc trả lại đơn đã hỗ trợ giảm hơn 15% các trường hợp Tòa án từ chối thụ lý không đúng quy định.

Thứ hai, tần suất tham gia phiên tòa, phiên họp sơ thẩm và phúc thẩm của Kiểm sát viên tăng trưởng trung bình 12% mỗi năm trong suốt giai đoạn 2015 - 2019. Theo quy định mới tại Điều 262, Kiểm sát viên phát biểu ý kiến cả về nội dung vụ án, đạt tỷ lệ Hội đồng xét xử thống nhất chấp nhận lên tới 82%.

Thứ ba, công tác kiểm sát bản án, quyết định giải quyết của Tòa án đã kịp thời phát hiện hàng nghìn sai sót tố tụng. Tỷ lệ kháng nghị phúc thẩm và giám đốc thẩm được Hội đồng xét xử chấp nhận hàng năm đạt bình quân trên 78%, góp phần hạn chế 20% các vi phạm nghiêm trọng xâm phạm trực tiếp đến quyền lợi đương sự.

Thứ tư, nghiên cứu chỉ ra khoảng 30% văn bản kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm của Viện kiểm sát chưa nhận được phản hồi kịp thời từ phía Tòa án, do pháp luật hiện hành chưa quy định chế tài bắt buộc cơ quan xét xử phải trả lời kiến nghị trong một thời hạn cụ thể.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những kết quả trên bắt nguồn từ việc trình độ, kỹ năng nghiệp vụ của đội ngũ Kiểm sát viên ngày càng được chuẩn hóa. Tuy nhiên, sự bất cập trong các quy định pháp luật vẫn là rào cản lớn nhất. Mặc dù Điều 97 khoản 6 đã bổ sung thẩm quyền thu thập chứng cứ cho Viện kiểm sát, nhưng cơ chế tác nghiệp thực tế vẫn còn phụ thuộc nhiều vào sự phối hợp của Tòa án.

So sánh với giai đoạn thực hiện Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, các quy định sửa đổi năm 2015 đã mở rộng đáng kể phạm vi kiểm sát, tạo điều kiện để Viện kiểm sát thực thi sứ mệnh bảo vệ pháp chế. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột thể hiện mức độ gia tăng tỷ lệ kháng nghị được chấp nhận từ 65% năm 2015 lên 82% năm 2019. Đồng thời, một bảng phân tích chuyên sâu có thể phân loại rõ 4 nhóm vi phạm phổ biến của Tòa án gồm: vi phạm thời hạn gửi thông báo thụ lý, thiếu sót trong thủ tục thẩm định tại chỗ, định giá tài sản không đúng thực tế và áp dụng sai pháp luật nội dung.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng kiểm sát tố tụng dân sự:

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Đề nghị Quốc hội xem xét sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 theo hướng quy định rõ trách nhiệm bắt buộc của Tòa án phải trả lời văn bản kiến nghị của Viện kiểm sát trong thời hạn 15 ngày làm việc. Mục tiêu đạt tỷ lệ 100% văn bản kiến nghị được tiếp thu và phản hồi bằng văn bản, hoàn thành việc sửa đổi pháp luật trong lộ trình giai đoạn 2021 - 2023 dưới sự chủ trì của Quốc hội và sự phối hợp giữa Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Thứ hai, nâng cao năng lực chuyên môn và phẩm chất nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên. Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần tổ chức định kỳ 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng đánh giá chứng cứ và kỹ năng phát biểu tại phiên tòa cho 100% Kiểm sát viên làm công tác dân sự. Đặt mục tiêu đến năm 2023 giảm 50% các sai sót nghiệp vụ chủ quan của Kiểm sát viên trong khâu kiểm sát bản án.

Thứ ba, đổi mới và tăng cường công tác chỉ đạo, điều hành nội bộ ngành. Xây dựng và đưa vào vận hành hệ thống phần mềm số hóa cơ sở dữ liệu quản lý án dân sự liên thông 3 cấp kiểm sát, rút ngắn thời gian nghiên cứu và ban hành quyết định kháng nghị phúc thẩm xuống dưới 7 ngày làm việc kể từ khi phát hiện vi phạm, hoàn thành triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2021 - 2022.

Thứ tư, cải tiến và hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành. Ban hành Thông tư liên tịch giữa Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao nhằm quy định chặt chẽ quy trình chuyển giao hồ sơ vụ án, bảo đảm chuyển giao 100% thông báo thụ lý và bản án cho Viện kiểm sát trong thời hạn 3 ngày làm việc, bắt đầu áp dụng nghiêm ngặt từ năm 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm 1: Kiểm sát viên và Kiểm tra viên các cấp. Nghiên cứu cung cấp tài liệu nghiệp vụ chi tiết về quy trình kiểm sát thụ lý, phương pháp phát hiện vi phạm trong bản án sơ thẩm. Ứng dụng thực tế giúp Kiểm sát viên xây dựng các bản phát biểu sắc bén tại phiên tòa và nâng tỷ lệ kháng nghị được chấp nhận lên trên 85%.

Nhóm 2: Thẩm phán và Thư ký Tòa án. Luận văn làm rõ các dạng sai sót tố tụng thường gặp trong quá trình thu thập chứng cứ và tống đạt văn bản. Ứng dụng thực tế giúp Tòa án chủ động phòng ngừa vi phạm thủ tục, kéo giảm tỷ lệ án bị hủy, sửa xuống dưới 5%.

Nhóm 3: Luật sư và Chuyên viên pháp lý. Công trình cung cấp góc nhìn sâu sắc về quyền năng kiểm sát tư pháp. Ứng dụng thực tế giúp luật sư tận dụng tối đa kênh kiến nghị của Viện kiểm sát để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự thông qua thủ tục kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm.

Nhóm 4: Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Sinh viên ngành Luật học. Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo giá trị với chuỗi dữ liệu thực chứng 5 năm và hệ thống lý luận vững chắc, phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy và nghiên cứu học thuật về Luật Tố tụng dân sự Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Viện kiểm sát có quyền tự mình tiến hành thu thập chứng cứ trong vụ án dân sự hay không? Theo quy định tại khoản 6 Điều 97 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Viện kiểm sát có thẩm quyền yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ hoặc trực tiếp thu thập tài liệu, chứng cứ để bảo đảm cho việc thực hiện thẩm quyền kháng nghị. Trong giai đoạn 2015 - 2019, thẩm quyền này đã hỗ trợ giải quyết thỏa đáng hơn 500 vụ việc phức tạp khi đương sự không thể tự mình tiếp cận tài liệu.

Tại sao Viện kiểm sát cần tham gia tố tụng dân sự khi đây là quan hệ tranh chấp quyền lợi tư? Mặc dù tố tụng dân sự đề cao quyền tự định đoạt của đương sự, nhưng sự kiểm sát của Viện kiểm sát theo Điều 107 Hiến pháp năm 2013 và Điều 21 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 là bắt buộc nhằm bảo đảm tính thượng tôn pháp luật. Thực tiễn 5 năm qua cho thấy sự tham gia của Viện kiểm sát đã hạn chế 20% các sai sót xét xử, bảo vệ tài sản nhà nước và nhóm người yếu thế.

Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 đã đổi mới quyền phát biểu của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm như thế nào? Theo Điều 262 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Kiểm sát viên không chỉ phát biểu về việc tuân theo pháp luật của người tiến hành tố tụng mà còn chính thức phát biểu quan điểm về việc giải quyết nội dung vụ án. Thống kê giai đoạn 2015 - 2019 chỉ ra rằng có tới 82% quan điểm giải quyết của Kiểm sát viên được Tòa án chấp thuận và đưa vào nội dung phán quyết.

Thời hạn để Viện kiểm sát kiến nghị đối với quyết định trả lại đơn khởi kiện của Tòa án là bao lâu? Theo quy định tại khoản 1 Điều 194 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận được văn bản trả lại đơn khởi kiện, Viện kiểm sát có quyền kiến nghị với Tòa án xem xét lại. Cơ chế sao chụp và lưu trữ chứng cứ theo Điều 192 đã hỗ trợ Viện kiểm sát kiểm soát chính xác 100% các trường hợp trả lại đơn khởi kiện của Tòa án.

Điểm đổi mới quan trọng nhất về thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm trong luật hiện hành là gì? Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 đã bãi bỏ thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, chuyển giao tập trung thẩm quyền này cho Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Thay đổi này giúp tinh gọn bộ máy và nâng tỷ lệ chấp nhận kháng nghị giám đốc thẩm lên trên 80% trong các năm 2018 - 2019.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp hiện nay.
• Công trình phân tích sâu sắc dữ liệu thực chứng 5 năm giai đoạn 2015 - 2019, chỉ ra tỷ lệ Tòa án chấp thuận quan điểm giải quyết của Kiểm sát viên đạt 82% và tỷ lệ chấp nhận kháng nghị đạt trên 78%.
• Hệ thống hóa toàn diện các bất cập thể chế, đặc biệt là khoảng trống pháp lý khi thiếu chế tài bắt buộc Tòa án phải phản hồi văn bản kiến nghị của Viện kiểm sát.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá về sửa đổi pháp luật, nâng cao chất lượng cán bộ, chuyển đổi số quản lý án và chuẩn hóa quy chế phối hợp liên ngành theo lộ trình giai đoạn 2021 - 2023.
• Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà lập pháp, Kiểm sát viên, Thẩm phán và giới nghiên cứu luật học nhằm chung tay xây dựng nền tư pháp văn minh, bảo vệ vững chắc công lý và quyền con người. Quý độc giả quan tâm vui lòng tham khảo chi tiết toàn văn công trình nghiên cứu để tiếp cận trọn vẹn hệ thống dữ liệu và luận cứ khoa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MOT SO VAN DE LY LUAN VE VAI TRO CUA VIEN KIEM SAT TRONG TO TUNG DAN SU 1. Vị trí, vai trò của Viện kiểm sát trong bộ máy nhà nước Trong Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Viện kiểm sát nhân dân là một hệ thống cơ quan nhà nước độc lập và thống nhất do Hiến pháp quy định, do Quốc hội thành lập và chịu trách nhiệm trước Quốc hội, được thê hiện: Quốc hội giao cho Viện kiểm sát nhân dân thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khi thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp; Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Viện trưởng viện kiếm sát nhân dân Tối cao theo đề nghị của Chủ tịch nước; Quốc hội giao cho Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao những nhiệm vụ, quyền hạn để quan lý, chỉ đạo, điều hành toàn bộ hoạt động của ngành kiểm sát, Quốc hội thực hiện việc giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của ngành kiểm sát; Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội, trong thời gian Quốc hội không họp thì chịu trách nhiệm báo cáo công tác trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chủ tịch nước. Trong mối quan hệ với chính phủ: Viện kiểm sát nhân dân độc lập với Chính phủ về tổ chức bộ máy, về biên chế và các hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ; Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về các chế độ chính sách chung của nhà nước đối với các cơ quan, cán bộ, công chức, trong đó có cơ quan, cán bộ, công chức ngành kiểm sát. Viện kiểm sát và Chính phủ có trách nhiệm phối hợp với nhau đề thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ được giao.

Trong mối quan hệ với Tòa án: Viện kiểm sát nhân dân độc lập với Tòa án nhân dân về tô chức bộ máy, vê biên chê và thực hiện chức năng nhiệm vụ được giao nhưng có trách nhiệm phối hợp với nhau để thực hiện nhiệm vụ được giao. Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án trong việc xét xử các vụ án hình sự, trong việc ra quyết định thi hành án hình sự; trong việc giải quyết các vụ việc dân sự, hành chính, kinh doanh thương mại, hành chính, lao động và các việc khác theo quy định của pháp luật. Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao tham dự các phiên họp của Hội đồng thâm phán Tòa án nhân dân tối cao bàn về phương hướng áp dụng thống nhất pháp luật. Trong mối quan hệ với Hội đồng nhân dân địa phương cùng cấp: Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan do Quốc hội thành lập không thừa hành quyền lực từ cơ quan chính quyền địa phương.

Viện kiểm sát nhân dân địa phương độc lập với chính quyền địa phương về tô chức bộ máy, biên chế, tài chính và độc lập về việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ. Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân địa phương chịu sự giám sát của Hội đồng nhân dân cùng cấp, chịu trách nhiệm báo cáo trước Hội đồng nhân dân, trả lời chất vấn, kiến nghị, yêu cầu của đại biêu Hội đồng nhân dân [26]. Về chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân hiện nay được quy định tại Điều 2, 3, 4, 5 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, Điều 107 Hiến pháp 2013. Theo đó, Viện kiểm sát nhân dân có hai chức năng cơ ban là: thực hành quyền công tố và kiêm sát hoạt động tư pháp.