MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, nền kinh tế nước ta nói chung và kinh tế nông thôn nói riêng đã có những bước phát triển đáng kể. Để đạt được những thành tựu đó, các thành phần kinh tế đã không ngừng vươn lên và có nhiều đóng góp to lớn. Kinh tế hộ gia đình là một bộ phận không thể thiếu được trong các thành phần kinh tế đó.
Từ những trang sử xa xưa của dân tộc, phụ nữ Việt nam đã đã giữ vị trí và vai trò quan trọng trong việc dựng nước và giữ nước. Những tấm gương, hình ảnh của Hai Bà Trưng, Võ Thị Sáu, Nguyễn Thị Minh Khai, các mẹ Việt nam anh hùng,. đã trở thành biểu tượng cho lòng yêu nước và tinh thần bất khuất. Ngày nay, phụ nữ việt Nam đang tiếp tục kế thừa, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp ấy và ngày càng khẳng định được vai trò to lớn của mình trong xã hội.
Ở nông thôn nước ta, phụ nữ chiếm gần 50% dân số. Người phụ nữ có vai trò hết sức quan trọng trong xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ và hạnh phúc.Tuy nhiên, phụ nữ nông thôn còn chịu nhiều thiệt thòi, họ tham gia vào hầu hết các khâu trong sản xuất nông nghiệp nhưng vai trò của họ vẫn chưa được nhìn nhận đúng đắn. Phụ nữ có tác động trực tiếp đến sự phát triển mọi mặt của địa phương, có đóng góp không nhỏ vào sự phát triển của gia đình và xã hội. Nhưng thực trạng hiện nay cho thấy, vấn đề việc làm, thu nhập, địa vị của người phụ nữ dân tộc thiểu số là vấn đề bức xúc.
Do vậy, việc giúp đỡ, tạo điều kiện để người phụ nữ phát huy vai trò của mình là trách nhiệm của các cấp, các ngành và địa phương. Bế Triều là 1 xã giàu truyền thống cách mạng, với nghề nghiệp chủ yếu là sản xuất nông nghiệp. Trong xã có 3 dân tộc Tày, Nùng, Kinh cùng sinh sống. Những năm gần đây, nhờ thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, xã đã đạt được những thành tựu nhất định , tăng thu nhập, đời sống vật chất và tinh thần của người dân thực sự được nâng cao.
Người phụ nữ dân tộc thiểu số đã có nhiều đóng góp quan trọng cho phát triển kinh tế hộ gia đình và phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương. Để cố gắng làm tốt họ phải nỗ lực và hi sinh, những quyền lợi về mọi mặt của họ chưa đựơc quan tâm đúng mức. n 2 Vậy, người phụ nữ xã Bế Triều đã có những đóng góp gì cho sự phát triển của kinh tế hộ gia đình? Làm thế nào để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người phụ nữ? Làm thế nào để có thể nâng cao vai trò của người phụ nữ trên địa bàn? Xuất phát từ thực trạng đó, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Vai trò của phụ nữ DT trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại xã Bế Triều, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng”. Mục tiêu nghiên cứu 1.
Mục tiêu chung Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng vai trò của phụ nữ DT trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại xã Bế Triều, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn. Mục tiêu cụ thể - Góp phần hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình. - Đánh giá thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình, qua đó phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của họ trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại xã Bế Triều trong thời gian qua. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học + Nâng cao năng lực, rèn luyện kỹ năng và phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân sinh viên. + Là tài liệu tham khảo cho nhà trường, cho khoa và các sinh viên khóa tiếp theo. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp nhìn nhận đúng hơn về vai trò của người phụ nữ trong phát triển kinh tế gia đình. Từ đó nâng cao nhận thức của chính người phụ nữ và người dân về vai trò của phụ nữ, góp phần phát huy hơn nữa vai trò của người phụ nữ trong phát triển kinh tế của chính gia đình họ, đóng góp vào sự phát triển của địa phương.
n 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở lý luận của đề tài 2.1 Một số khái niệm cơ bản 2.1 Khái niệm giới, giới tính * Khái niệm về giới Giới là sự khác biệt giữa nam và nữ về góc độ xã hội, các đặc điểm khác nhau do xã hội quyết định, các mối quan hệ giữa nam và nữ do xã hội lập nên. Các vai trò của giới được xác định bởi các đặc tính xã hội, văn hóa và kinh tế, được nhận thức bởi các thành viên trong xã hội đó. Do đó vai trò của giới có sự biến động và thay đổi qua thời gian và không gian (Trần Thị Quế, 1999 và Nancy J. Giới là các mối quan hệ và tương quan về vai trò, trách nhiệm, quyền lợi mà xã hội quy định cho nam và nữ, bao gồm việc phân công lao động, các kiểu phân chia các nguồn lợi ích, khả năng tiếp cận tới nguồn lực.
Giới được quy định bởi các đặc điểm và điều kiện kinh tế, văn hóa và xã hội của từng địa phương, từng dân tộc và quốc gia. * Khái niệm về giới tính Giới tính là những sự khác biệt về đặc tính sinh học giữa phụ nữ và nam giới. Sự khác biệt này chủ yếu liên quan đến quá trình tái sản xuất nòi giống. Vai trò sinh học đó là đồng nhất, phổ biến và không thay đổi.
* Phân biệt giữa giới và giới tính Bảng 2.1 Phân biệt giữa giới và giới tính Tiêu chí Giới Giới tính Đặc trưng cơ bản Xã hội Sinh học Nguồn hình thành Do dạy và học mà có Bẩm sinh Bản chất Đa dạng Đồng nhất Tính thay đổi Có thể thay đổi Không thể thay đổi Phụ nữ có thể trở thành Phụ nữ mang thai và sinh Ví dụ Thủ Tướng, nam giới có con, nam giới có yết hầu ở thể ở nhà nội trợ… cổ.2 Khái niệm hộ gia đình, kinh tế hộ gia đình * Khái niệm hộ Theo Weberster – từ điển kinh tế (1990), Hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và cùng có chung một ngân quỹ. n 4 Theo Martin (1988), Hộ là đơn vị cơ bản liên quan đến sản xuất, tái sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động khác. Theo Raul (1989), Hộ là tập hợp những người có chung huyết tộc,có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sáng tạo ra sản phẩm để bảo tồn chính bản thân mình và cộng đồng. Theo Mege (1989), Hộ là những người có chung huyết tộc hoặc không cùng chung huyết tộc ở chung một mái nhà và ăn chung một mâm cơm.
Theo các tác giả nhóm nhân chủng học từ năm 1982 – 1985, Hộ là đơn vị đảm bảo quá trình tái sản xuất sức lao động tiếp theo thông qua quá trình tổ chức nguồn thu nhập nhằm chi tiêu cho cá nhân và đầu tư vào sản xuất. Như vậy, các các nhân và các tổ chức khi nhìn nhận và quan niệm về hộ không giống nhau. Tuy nhiên trong đó cũng có những nét chung để phân biệt về hộ đó là: - Chung hay không chung huyết tộc - Cùng sống chung dưới một mái nhà - Cùng chung nguồn thu nhập(ngân quỹ) - Cùng ăn chung - Cùng tiến hành sản xuất chung. * Khái niệm gia đình Gia đình là một nhóm xã hội được hình thành trên cơ sở hôn nhân và quan hệ huyết thống, những thành viên trong gia đình có sự gắn bó và ràng buộc với nhau về trách nhiệm, quyền lợi, nghĩa vụ có tính hợp pháp được nhà nước thừa nhận và bảo vệ (http://phunudanang.
* Khái niệm hộ gia đình Hộ gia đình được dùng để biểu thị các thành viên của nó có chung huyết tộc, quan hệ hôn nhân và có chung một cơ sở kinh tế. Các thành viên cùng đóng góp công sức, tài sản chung để hợp tác kinh tế chung trong hoạt động sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc trong một số lĩnh vực kinh doanh khác do pháp luật quy định; là chủ thể trong các quan hệ dân sự đó (Điều 107. Dự thảo luật dân sự). * Khái niệm khái niệm kinh tế hộ gia đình Theo Frank Ellis (1988), kinh tế hộ nông dân là “các nông hộ thu hoạch các phương tiện sống từ đất, chủ yếu sử dụng lao động gia đình trong sản xuất nông n 5 trại, nằm trong hệ thống kinh tế rộng hơn nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần thị trường hoạt động với một tốc độ không hoàn chỉnh”.
Đỗ Văn Viện, “Kinh tế hộ nông dân là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội trong đó có các nguồn lực như: đất đai, lao động, tiền vốn, và tư liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất. Có chung ngân quỹ, ngủ chung một nhà, ăn chung, mọi quyết định trong sản xuất kinh doanh và đời sống là tùy thuộc vào chủ hộ được Nhà nước thừa nhận, hỗ trợ và tạo điều kiện phát triển” (Đỗ Văn Viện – Đặng Văn Tiến, 2006, Bài giảng Kinh tế hộ nông dân, Đại học Nông nghiệp I, NXB Nông nghiệp).3 Khái niệm phát triển kinh tế hộ gia đình * Khái niệm phát triển kinh tế Phát triển kinh tế là quá trình lớn lên, tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế. Phát triển kinh tế mang nội hàm rộng hơn tăng trưởng kinh tế. Nó bao gồm tăng trưởng kinh tế cùng với những thay đổi về chất của nền kinh tế (như phúc lợi xã hội, tuổi thọ…) và những thay đổi về cơ cấu kinh tế (giảm tỷ trọng của khu vực sơ khai, tăng tỷ trọng của khu vực chế tạo và dịch vụ).
Phát triển kinh tế là một quá trình hoàn thiện về mọi mặt của nền kinh tế bao gồm kinh tế, xã hội, môi trường, thể chế trong một thời gian nhất định nhằm đảm bảo rằng GDP cao hơn đồng nghĩa với mức độ hạnh phúc hơn. * Phát triển kinh tế hộ gia đình Kinh tế hộ gia đình tập trung chủ yếu ở khu vực sản xuất nông nghiệp và chiếm tới 2/3 lực lượng lao động toàn xã hội.