Luận án tiến sĩ triết học vai trò của nhà nước trong việc giảm thiểu sự phân cực giàu nghèo ở việt nam hiên nay

Luận án tiến sĩ phân tích vai trò của nhà nước trong việc giảm thiểu phân cực giàu nghèo tại Việt Nam hiện nay, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Lý Thị Huệ
• Người hướng dẫn: GS.TS Hoàng Chí Bảo
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử
• Đề tài: Vai Trò Của Nhà Nước Trong Việc Giảm Thiểu Sự Phân Cực Giàu - Nghèo Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những nghiên cứu lý luận về vai trò của nhà nước trong việc giảm thiểu sự phân cực giàu - nghèo
• 2. CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG VIỆC GIẢM THIẾU SỰ PHÂN CỰC GIÀU - NGHÈO: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
• 2.1. Quan niệm về sự phân cực giàu - nghèo và giảm thiểu sự phân cực giàu - nghèo
• 2.2. Tình trạng yếu khách quan và sự thể hiện vai trò của Nhà nước trong việc giảm thiểu sự phân cực giàu - nghèo ở Việt Nam hiện nay
• 2.3. Các nhân tố tác động đến vai trò của Nhà nước trong việc giảm thiểu sự phân cực giàu - nghèo ở Việt Nam hiện nay
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG VIỆC GIẢM THIẾU SỰ PHÂN CỰC GIÀU - NGHÈO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. Sự phân cực giàu - nghèo ở Việt Nam hiện nay
• 3.2. Thực trạng Nhà nước thực hiện vai trò giảm thiểu sự phân cực giàu - nghèo ở Việt Nam
• 3.3. Một số vấn đề đặt ra từ thực trạng Nhà nước thực hiện vai trò trong việc giảm thiểu sự phân cực giàu - nghèo ở Việt Nam hiện nay
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG VIỆC GIẢM THIẾU SỰ PHÂN CỰC GIÀU - NGHÈO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Nhóm giải pháp nâng cao vai trò của Nhà nước trong việc hoạch định các chính sách phát triển kinh tế - xã hội nhằm giảm thiểu sự phân cực giàu - nghèo ở Việt Nam
• 4.2. Nhóm giải pháp nâng cao vai trò của Nhà nước trong việc tổ chức thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội nhằm giảm thiểu sự phân cực giàu - nghèo ở Việt Nam
• 4.3. Nhóm giải pháp nâng cao vai trò của Nhà nước trong thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý các vi phạm trong việc tổ chức thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội nhằm giảm thiểu sự phân cực giàu - nghèo ở Việt Nam hiện nay
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phân cực giàu nghèo

Phân cực giàu nghèo là một vấn đề nghiêm trọng tại Việt Nam hiện nay. Phân cực giàu nghèo không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế mà còn tác động đến sự ổn định xã hội. Theo các nghiên cứu, sự phân cực này đã gia tăng từ khi Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường. Sự chênh lệch thu nhập giữa các tầng lớp dân cư ngày càng lớn, dẫn đến những hệ lụy tiêu cực cho xã hội. Vai trò của nhà nước trong việc giảm thiểu tình trạng này là rất quan trọng. Nhà nước cần có những chính sách hiệu quả để kiểm soát và điều tiết sự phân phối thu nhập, nhằm đảm bảo công bằng xã hội. Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến phân cực giàu nghèo là sự thiếu hụt trong các chính sách an sinh xã hội và giáo dục. Điều này đã tạo ra một khoảng cách lớn giữa những người giàu và nghèo, làm gia tăng sự bất bình đẳng trong xã hội.

II. Vai trò của nhà nước trong việc giảm nghèo

Nhà nước có trách nhiệm quan trọng trong việc thực hiện các chính sách nhằm giảm nghèo và bình đẳng kinh tế. Các chương trình hỗ trợ người nghèo, như hỗ trợ người nghèo và đầu tư công, cần được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả. Chính sách thuế cũng cần được điều chỉnh để đảm bảo phân phối thu nhập công bằng hơn. Nhà nước cần tăng cường giám sát và kiểm tra việc thực hiện các chính sách này để đảm bảo rằng các nguồn lực được phân bổ đúng cách. Việc cải cách kinh tế cũng là một yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu sự phân cực giàu nghèo. Các chính sách phát triển bền vững cần được xây dựng dựa trên nguyên tắc công bằng và tiến bộ xã hội. Điều này không chỉ giúp cải thiện đời sống của người nghèo mà còn tạo ra một môi trường kinh tế ổn định và phát triển.

III. Chính sách xã hội và giáo dục

Chính sách xã hội và giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu phân cực giàu nghèo. Nhà nước cần đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục và đào tạo để nâng cao trình độ dân trí. Việc tiếp cận giáo dục chất lượng cao sẽ giúp người nghèo có cơ hội cải thiện cuộc sống của mình. Ngoài ra, các chương trình đào tạo nghề cũng cần được phát triển để giúp người lao động có kỹ năng phù hợp với nhu cầu thị trường. Chính sách an sinh xã hội cũng cần được cải thiện để đảm bảo rằng mọi người đều có thể tiếp cận các dịch vụ cơ bản như y tế, giáo dục và việc làm. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng nghèo đói và tạo ra một xã hội công bằng hơn.

IV. Thực trạng và thách thức

Thực trạng phân cực giàu nghèo ở Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều thách thức mà nhà nước phải đối mặt. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện các chính sách giảm nghèo, nhưng kết quả vẫn chưa đạt được như mong đợi. Sự phân hóa giàu nghèo vẫn diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt là giữa các vùng miền. Các chính sách hiện tại cần được đánh giá và điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tế. Nhà nước cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để kiểm soát tình trạng này, bao gồm việc tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý các vi phạm trong việc thực hiện chính sách. Việc xây dựng một hệ thống pháp luật minh bạch và hiệu quả cũng là điều cần thiết để đảm bảo rằng các chính sách được thực hiện một cách công bằng.

V. Giải pháp nâng cao vai trò của nhà nước

Để nâng cao vai trò của nhà nước trong việc giảm thiểu phân cực giàu nghèo, cần có một chiến lược tổng thể và đồng bộ. Nhà nước cần tập trung vào việc xây dựng các chính sách phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đảm bảo rằng mọi tầng lớp dân cư đều được hưởng lợi từ sự phát triển này. Các chương trình hỗ trợ người nghèo cần được mở rộng và cải thiện để đảm bảo tính hiệu quả. Đồng thời, việc tăng cường đối thoại chính sách giữa nhà nước và người dân cũng rất quan trọng để lắng nghe ý kiến và nhu cầu của cộng đồng. Chỉ khi có sự tham gia của tất cả các bên liên quan, mới có thể đạt được mục tiêu giảm thiểu phân cực giàu nghèo một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự vận động của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam sau ba thập kỷ Đổi mới (từ Đại hội VI năm 1986 đến nay) đã kiến tạo những bước tiến nhảy vọt về tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cấu trúc kinh tế này cũng đồng thời làm nảy sinh và khoét sâu hố ngăn cách phân tầng xã hội. Nghiên cứu của nghiên cứu sinh Lý Thị Huệ (2016) thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử (Mã số: 62.05), dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Nguyễn Trọng Chuẩn và Hội đồng chấm luận án do GS.TS Hoàng Chí Bảo làm Chủ tịch tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, là công trình tiên phong tiếp cận trực diện hiện tượng phân cực giàu - nghèo dưới lăng kính bản thể luận và phương pháp luận triết học Mác - Lênin.

Khoảng trống học thuật (research gap) mà công trình giải quyết là sự thiếu vắng một khung lý thuyết chỉnh thể phân biệt ranh giới bản chất giữa "phân hóa giàu - nghèo" (wealth differentiation) và "phân cực giàu - nghèo" (wealth polarization), cũng như việc làm sáng tỏ cơ chế tác động của kiến trúc thượng tầng nhà nước nhằm kiểm soát hiện tượng này. Trước đó, các nghiên cứu trong nước của Đỗ Nguyên Phương (1996), Lê Hữu Tầng (1997), Trịnh Duy Luân (2000), Bùi Thị Hoan (2013) hay các báo cáo của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) và Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2012, 2014) chủ yếu khảo sát vấn đề dưới góc độ xã hội học thực chứng hoặc kinh tế học ứng dụng. Luận án đã thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết khoa học (Hypotheses - H) then chốt:

1. RQ1: Phân cực giàu - nghèo có bản chất triết học là gì và khác biệt như thế nào so với phân hóa giàu - nghèo tự nhiên trong nền kinh tế thị trường?
   • H1: Phân cực giàu - nghèo là trạng thái đỉnh điểm mang tính đột biến về chất khi phân hóa kinh tế vượt qua giới hạn "độ", hình thành hai cực đối lập gay gắt về tư liệu sản xuất, thu nhập và vị thế xã hội.
2. RQ2: Tính tất yếu khách quan và giới hạn can thiệp của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong việc giảm thiểu phân cực giàu - nghèo được xác lập trên cơ sở nào?
   • H2: Bản chất của Nhà nước của dân, do dân, vì dân đòi hỏi sự can thiệp của kiến trúc thượng tầng thông qua công cụ phân phối lại nhằm dung hòa mâu thuẫn giai tầng mà không triệt tiêu động lực tăng trưởng cá nhân.
3. RQ3: Thực trạng điều tiết của Nhà nước Việt Nam trong giai đoạn 1986–2015 bộc lộ những điểm nghẽn thể chế nào?
   • H3: Sự xuất hiện của các nhóm lợi ích phi pháp và hiện tượng thao túng chính sách đã làm méo mó các kênh phân phối phúc lợi, khiến thành quả tăng trưởng chưa được chia sẻ tương xứng cho 40% nhóm dân cư thu nhập thấp.

Về phạm vi (scope), luận án tổng hợp dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ các cuộc Điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) từ năm 1992 đến 2012, kết hợp các báo cáo phát triển quốc tế của Oxfam (2014) và OECD (2014) trong khung thời gian 1986–2015. Ý nghĩa khoa học của nghiên cứu thể hiện ở việc lượng hóa và định tính hóa các chỉ báo bất bình đẳng, cung cấp luận cứ triết học vững chắc cho quá trình hoạch định chính sách an sinh và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Khảo cứu lịch sử tư tưởng học thuật cho thấy các dòng nghiên cứu về bất bình đẳng kinh tế và vai trò của nhà nước luôn tồn tại những luồng tranh luận đa chiều. Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào quy luật phân hóa kinh tế tự nhiên trong thời kỳ đổi mới. Đỗ Nguyên Phương (1996) trong đề tài cấp Nhà nước khẳng định: "phân hóa giàu nghèo chủ yếu là sự phân cực về kinh tế", trong khi Lê Hữu Tầng (1997) nhận định sự phân hóa ban đầu tại Việt Nam không bắt nguồn từ sở hữu tư nhân áp bức hay bóc lột lao động làm thuê mà chủ yếu do khác biệt về năng lực, vốn liếng và kinh nghiệm sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, Trịnh Duy Luân (2000) và Trần Phúc Thăng (2006) chỉ ra rằng nếu khoảng cách này tiếp tục giãn rộng vô hạn độ, nó sẽ chuyển hóa thành sự bất ổn định chính trị, tạo nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa.

Dòng nghiên cứu thứ hai xem xét thể chế và các công cụ điều tiết vĩ mô. Nguyễn Cúc (2005) nhấn mạnh: "Ngày nay ổn định hay rối loạn, tăng trưởng hay suy thoái, giàu hay nghèo đều tìm thấy nguyên nhân từ phía nhà nước". Đồng quan điểm, Phạm Thị Ngọc Trầm (2009), Võ Thị Hoa (2012) và Vi Thị Hương Lan (2012) khẳng định vai trò tối thượng của nhà nước trong việc sử dụng hệ thống thuế lũy tiến, chi tiêu công và an sinh xã hội để bảo đảm công bằng xã hội. Ngược lại, một luồng quan điểm khác cảnh báo về sự thất bại của chính phủ khi phân phối nguồn lực bị hành chính hóa. Nguyễn Công Nghiệp (2006) và Bùi Đại Dũng (2012) lập luận rằng cơ chế phân phối ngân sách và tín dụng mang nặng tính bao cấp, thiếu minh bạch đã tạo kẽ hở cho các nhóm đặc quyền trục lợi chính sách.

Tác giả / Tổ chức	Năm công bố	Trọng tâm lý luận	Đóng góp và Phát hiện cốt lõi
Đỗ Nguyên Phương	1996	Xã hội học kinh tế	Xác định phân hóa giàu - nghèo là trục trung tâm của phân tầng xã hội
Lê Hữu Tầng	1997	Triết học Mác - Lênin	Nhận diện tính khách quan của phân hóa lao động trong kinh tế nhiều thành phần
Nguyễn Thị Hằng - Lê Duy Đồng	2005	Kinh tế lao động	Chỉ ra quy luật: tăng trưởng 10% thì người nghèo chỉ hưởng 3/4 tỷ lệ thụ hưởng
Thomas Piketty	2014	Kinh tế chính trị học	Luận điểm $r > g$; đề xuất thuế lũy tiến toàn cầu lên tư bản để ngăn chặn phân cực
Joseph E. Stiglitz	2013	Kinh tế học thể chế	Bất bình đẳng làm suy giảm năng suất; cảnh báo tình trạng thao túng chính sách
Oxfam	2014	Bất bình đẳng toàn cầu	85 cự phú sở hữu tài sản tương đương 3,5 tỷ người nghèo nhất hành tinh

Trên bình diện quốc tế, luận án định vị công trình thông qua việc đối chiếu với hai nghiên cứu kinh điển: tác phẩm Capital in the Twenty-First Century của Thomas Piketty (2014) và The Price of Inequality của Joseph E. Stiglitz (2013). Nếu Thomas Piketty chứng minh bằng chuỗi số liệu 300 năm tại các nước tư bản phát triển rằng tỷ suất sinh lời của tư bản ($r$) luôn vượt quá tốc độ tăng trưởng kinh tế ($g$), dẫn đến tích tụ tài sản cực đoan, thì Lý Thị Huệ (2016) đã bổ sung vào khoảng trống lý thuyết này bằng việc phân tích cơ chế phân cực tài sản trong một nền kinh tế chuyển đổi đang phát triển. Đồng thời, luận án tiếp thu luận điểm của Joseph Stiglitz về hiện tượng thao túng thể chế (political capture), từ đó chỉ rõ nguy cơ "lợi ích nhóm phi pháp" làm sai lệch định hướng phân phối tại Việt Nam. Sự kết hợp này đưa nghiên cứu vượt ra khỏi phạm vi miêu tả thực chứng đơn thuần để vươn tới tầm khái quát hóa bản thể luận.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng và làm sâu sắc thêm phép biện chứng duy vật lịch sử của Karl Marx và Friedrich Engels về mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng (kinh tế) và kiến trúc thượng tầng (nhà nước) trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Cụ thể, nghiên cứu đã phân lập và chuẩn hóa hệ thống khái niệm với độ chuẩn xác học thuật cao:

• Phân hóa giàu - nghèo: Là hiện tượng khách quan nảy sinh từ sự khác biệt về thể chất, trí tuệ, cơ hội tiếp cận thị trường và đóng góp lao động. Đây là trạng thái có tính hai mặt tích cực và tiêu cực; mặt tích cực là tạo động lực kích thích thi đua sản xuất theo nguyên tắc "làm theo năng lực, hưởng theo lao động".
• Phân cực giàu - nghèo: Là trạng thái đỉnh điểm của phân hóa kinh tế không được kiểm soát từ phía nhà nước, dẫn đến sự phân chia xã hội thành hai cực đối lập gay gắt về điều kiện kinh tế và chất lượng sống.
• Phân cực xã hội: Là hệ quả chính trị - xã hội nguy hiểm nhất khi phân cực giàu - nghèo biến chất, hình thành các nhóm xã hội mâu thuẫn đối kháng ngấm ngầm hoặc công khai, đe dọa trực tiếp sự ổn định thể chế và mối liên hệ giữa Đảng với Nhân dân.

Công trình đã vận dụng xuất sắc phạm trù "độ" trong quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất để chứng minh rằng: Nhà nước không thể và không nên xóa bỏ phân hóa giàu - nghèo bằng chủ nghĩa bình quân cào bằng, mà sứ mệnh lịch sử của Nhà nước là khống chế phân hóa kinh tế trong giới hạn "độ" cho phép, ngăn chặn sự chuyển hóa thành phân cực giàu - nghèo mang tính phá hủy.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích độc lập của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp ba chiều kích phân tầng:

$$\text{Mức độ Phân cực} = f(\Delta \text{Thu nhập}, \Delta \text{Tài sản & Tư liệu sản xuất}, \Delta \text{Khả năng tiếp cận dịch vụ cơ bản})$$

1. Chiều cạnh thu nhập: Đo lường tỷ lệ chênh lệch thu nhập bình quân đầu người giữa nhóm 20% giàu nhất (nhóm 5) và nhóm 20% nghèo nhất (nhóm 1).
2. Chiều cạnh tài sản và nhà ở: Đánh giá sự tương phản về sở hữu đất đai, tư liệu sinh lời, cấu trúc nhà ở (từ biệt thự kiên cố khép kín đến nhà tạm bợ, tranh tre dột nát) xuyên suốt giai đoạn 1992–2012.
3. Chiều cạnh năng lực tiếp cận xã hội: Phân tích sự bất bình đẳng trong chi trả y tế chất lượng cao, giáo dục đại học, vốn văn hóa và cơ hội tham gia vào các quá trình ra quyết định chính sách.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích này được xác lập rõ ràng trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại một quốc gia đang phát triển có thu nhập trung bình thấp, nơi khu vực công vẫn nắm giữ các nguồn lực thiết yếu của nền kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng vững trên lập trường triết học hiện thực phê phán (Critical Realism) và thế giới quan duy vật biện chứng. Bản thể luận của đề tài thừa nhận sự tồn tại khách quan của các quan hệ sản xuất và cơ cấu giai tầng xã hội, trong khi nhận thức luận khẳng định khả năng nhận thức quy luật vận động của phân cực kinh tế thông qua việc phân tích mâu thuẫn biện chứng giữa các nhóm lợi ích.

Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp liên ngành khoa học xã hội (Interdisciplinary Approach), tích hợp chặt chẽ giữa Triết học chính trị, Kinh tế chính trị học Mác - Lênin, Xã hội học phân tầng và Khoa học chính sách công. Thiết kế đa tầng (multi-level design) được triển khai qua 3 cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Cấu trúc thể chế, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và hệ thống pháp luật của Nhà nước.
• Cấp độ trung mô (Meso-level): Bất bình đẳng giữa 6 vùng kinh tế - sinh thái, khoảng cách nông thôn - thành thị, và chênh lệch giữa các nhóm dân tộc đa số - thiểu số.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Điều kiện sống, giá trị tài sản ròng và cơ hội dịch chuyển xã hội của từng hộ gia đình thuộc các ngũ phân vị thu nhập.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được tổ chức bài bản thông qua chiến lược tam giác hóa (Triangulation):

• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp chuỗi số liệu thống kê quốc gia từ Tổng cục Thống kê (GSO), các báo cáo điều tra mức sống dân cư (VHLSS), dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (WB), các phân tích độc lập của Tổ chức Oxfam, và các văn kiện chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam (từ Đại hội VI đến Đại hội XI).
• Tam giác hóa lý thuyết (Theory Triangulation): So chiếu lý thuyết giá trị thặng dư và phân công lao động của C. Mác với lý thuyết phân tầng xã hội của Max Weber, lý thuyết bất bình đẳng của Thomas Piketty và các mô hình đo lường nghèo đa chiều hiện đại.
• Phương pháp lịch sử và lôgíc: Tái hiện tiến trình biến đổi của cấu trúc xã hội Việt Nam từ thời kỳ cơ chế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp ("chia đều sự nghèo khổ") sang cơ chế kinh tế thị trường, chỉ ra tính tất yếu của việc xuất hiện các tầng lớp xã hội mới.

Data và phân tích

Phân tích định lượng dựa trên tổng thể mẫu đại diện quốc gia của các kỳ VHLSS (dao động từ 9.189 hộ gia đình đến 45.000 hộ gia đình trên phạm vi 63 tỉnh/thành phố). Các chỉ tiêu thống kê chủ đạo bao gồm:

1. Hệ số phân hóa ngũ phân vị: Thu nhập bình quân đầu người của 20% nhóm giàu nhất so với 20% nhóm nghèo nhất.
2. Cấu trúc phân phối tài sản: Tỷ trọng sở hữu đất đai, nhà xưởng và phương tiện sinh hoạt đắt tiền.
3. Bất bình đẳng nhà ở: Tỷ lệ diện tích và giá trị chỗ ở chính giai đoạn 1992–2012.

Luận án áp dụng các kỹ thuật phân tích thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian (time-series analysis) và so sánh chéo (cross-sectional comparison) để kiểm chứng tính bền vững của các xu hướng phân cực.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, tốc độ giãn cách thu nhập diễn ra nhanh chóng và mang tính cấu trúc. Trong giai đoạn 1990–2014, khoảng cách thu nhập giữa nhóm 20% giàu nhất và nhóm 20% nghèo nhất đã tăng từ mức 4,1 lần lên xấp xỉ 9,2 đến 10,2 lần. Dữ liệu từ Bloomberg View và Oxfam (2014) được luận án trích dẫn cho thấy tính chất toàn cầu của hiện tượng này: từ năm 1980 đến 2012, thu nhập của 1% người giàu nhất thế giới tăng 175%, trong khi 0,01% nhóm siêu giàu tăng tới 500%; tại Việt Nam, nhóm 10% giàu nhất đang dần tách biệt hoàn toàn về mức sống so với 90% dân số còn lại.

Thứ hai, bất bình đẳng về tài sản và chỗ ở diễn ra khốc liệt hơn nhiều so với bất bình đẳng thu nhập thuần túy. Số liệu phân tích cấu trúc tài sản giai đoạn 1992–2012 phản ánh hệ thống phân tầng xã hội hình "kim tự tháp" nhọn đỉnh. Nhóm hộ giàu nhất kiểm soát đại bộ phận các "tài sản sinh lời" (tư liệu sản xuất, bất động sản thương mại, cổ phần doanh nghiệp), trong khi nhóm hộ nghèo chủ yếu sở hữu tài sản tiêu dùng có giá trị hao mòn nhanh.

Thứ ba, sự thiên lệch trong thụ hưởng thành quả tăng trưởng kinh tế. Dẫn chứng định lượng từ công trình của Nguyễn Thị Hằng và Lê Duy Đồng (2005) được luận án khẳng định: "Nếu tăng trưởng kinh tế tăng được 10 điểm phần trăm thì người nghèo chỉ có thể hưởng lợi được 3/4 trong số đó". Điều này chứng minh quy luật "chảy ngược" của lợi ích kinh tế trong điều kiện thị trường sơ khai nếu thiếu sự can thiệp tích cực của Nhà nước.

Tác động phân bổ thành quả tăng trưởng 10%:

Thứ tư, tha hóa quyền lực và lợi ích nhóm là nhân tố tiêu cực chủ quan làm trầm trọng hóa phân cực. Khác với quy luật tự nhiên của thị trường, một bộ phận không nhỏ cá nhân giàu lên nhanh chóng thông qua tham nhũng đất đai, buôn lậu, trốn thuế và liên kết ngầm giữa "trọc phú, đại gia" với một bộ phận công chức thoái hóa biến chất. Điều này dẫn đến sự đảo lộn thang giá trị đạo đức, nơi "đồng tiền và quyền lực chiếm vị trí trung tâm, trong khi nhân cách bị đẩy xuống hàng thứ yếu".

Thứ năm, bần cùng hóa tương đối làm suy giảm nghiêm trọng gắn kết xã hội. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2014) và Oxfam được luận án trích dẫn khẳng định tình trạng nghèo cùng cực kết hợp với thất học khiến người nghèo rơi vào vòng xoáy tuyệt vọng. Đúng như nhà triết học cổ điển Đức Ludwig Feuerbach từng nhận định: "trong một cung điện, người ta suy nghĩ khác trong một túp lều tranh. Nếu như vì đói, vì nghèo, mà trong cơ thể anh không có chất dinh dưỡng thì trong đầu anh, trong trái tim anh cũng không có đạo lý cho tự do và nhiệt huyết".

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ khuyết vào lý luận về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội luận điểm: công bằng xã hội không phải là cào bằng mức sống, mà là bảo đảm cơ hội phát triển đồng đều và ngăn chặn sự tích tụ tư bản phi pháp tạo thành các cực đối kháng xã hội.
• Về mặt phương pháp luận: Đặt ra yêu cầu bắt buộc phải tích hợp chỉ số bất bình đẳng đa chiều (giáo dục, y tế, nhà ở) song song với các chỉ số kinh tế truyền thống trong đánh giá hiệu quả điều hành của các cơ quan công quyền.
• Về mặt chính sách thực tiễn:
  1. Hoàn thiện chính sách thuế: Triển khai triệt để thuế thu nhập cá nhân lũy tiến thực chất, nghiên cứu áp dụng thuế tài sản, thuế bất động sản thứ hai và thuế thừa kế nhằm điều tiết thu nhập thặng dư của tầng lớp siêu giàu.
  2. Bảo đảm tiếp cận dịch vụ công bình đẳng: Chuyển dịch dòng vốn đầu tư công mạnh mẽ về khu vực nông thôn, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tập trung vào hạ tầng giao thông và giáo dục phổ cập chất lượng cao.
  3. Làm trong sạch bộ máy quản lý: Triệt tiêu cơ chế "xin - cho", minh bạch hóa quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và đấu giá quyền sử dụng đất nhằm chặn đứng các nguồn thu nhập bất chính từ lợi ích nhóm.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp học thuật quan trọng, công trình vẫn tồn tại một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

1. Nguồn số liệu thứ cấp từ các kỳ VHLSS chưa phản ánh hết được toàn bộ thu nhập và tài sản thực tế của nhóm 1% giàu nhất xã hội do hiện tượng giấu tài sản, kê khai không đầy đủ hoặc dòng tiền ngầm trong nền kinh tế phi chính thức.
2. Phương pháp tiếp cận chủ yếu dựa trên phép duy vật lịch sử và phân tích định tính quy nạp, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) hoặc mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để kiểm định định lượng mức độ tác động của từng chính sách can thiệp.
3. Giới hạn thời gian nghiên cứu dừng lại ở năm 2015, chưa bao quát được các biến động cấu trúc sâu sắc trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và nền kinh tế số hiện nay.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) cần tập trung vào các hướng mở:

• Đánh giá tác động của kinh tế nền tảng (Platform Economy) và tự động hóa đối với việc tái cấu trúc phân cực giàu - nghèo tại các đô thị lớn.
• Mô hình hóa sự tương tác giữa vốn văn hóa (Cultural Capital) và sự bất bình đẳng cơ hội học tập trong kỷ nguyên chuyển đổi số.
• Nghiên cứu so sánh xuyên quốc gia (Comparative Study) về hiệu quả của các gói an sinh xã hội phổ quát (Universal Basic Income) giữa các nước chuyển đổi khối ASEAN.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật sâu sắc với tiềm năng trích dẫn cao trong các giáo trình cao học và luận án tiến sĩ thuộc các ngành Triết học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Xã hội học và Quản lý công. Công trình đã làm rõ luận cứ khoa học để khẳng định câu nói của Friedrich Engels: "ở khắp nơi, chức năng xã hội là cơ sở của sự thống trị chính trị; và sự thống trị chính trị cũng chỉ kéo dài chừng nào nó còn thực hiện chức năng xã hội đó của nó".

Về mặt thể chế và thực thi chính sách, kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho các cơ quan tham mưu chiến lược như Ban Kinh tế Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trong việc hoàn thiện Chương trình Mục tiêu Quốc gia Giảm nghèo bền vững và xây dựng Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm. Luận án khẳng định vai trò trụ cột của Nhà nước trong việc giữ vững khối liên minh công - nông - trí thức, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội cho sự cất cánh kinh tế lâu dài của đất nước.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Lý luận Chính trị: Tiếp cận một khung lý thuyết chuẩn mực về phân cực xã hội dưới góc độ triết học Mác - Lênin hiện đại hóa, giải quyết triệt để các khoảng trống lý luận về giai tầng xã hội trong thời kỳ quá độ.
• Chuyên gia Hoạch định Chính sách & Cơ quan Lập pháp: Nắm bắt các bằng chứng thực nghiệm về bất bình đẳng tài sản và cơ chế thao túng chính sách, từ đó thiết kế các công cụ điều tiết thuế, an sinh xã hội và phân bổ đầu tư công chuẩn xác.
• Các Tổ chức Phát triển Quốc tế (WB, UNDP, Oxfam): Có thêm nguồn tài liệu tham khảo khoa học có tính hệ thống cao về đặc thù thể chế chính trị - xã hội tại Việt Nam để điều chỉnh các chương trình tài trợ và hợp tác kỹ thuật.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của nghiên cứu là gì?
Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng phép biện chứng duy vật về quy luật "lượng - chất" và phạm trù "độ" để phân định bản chất đối lập giữa phân hóa giàu - nghèo (hiện tượng tất yếu, có yếu tố tích cực kích thích sản xuất) và phân cực giàu - nghèo (bước nhảy tiêu cực về chất, phá vỡ trật tự xã hội). Luận án khẳng định mục tiêu của Nhà nước xã hội chủ nghĩa không phải là cào bằng phân hóa mà là kiểm soát không để phân hóa vượt ngưỡng biến thành phân cực.

2. Đổi mới phương pháp luận thể hiện như thế nào khi so sánh với các nghiên cứu trước?
Khác biệt với công trình của Đỗ Nguyên Phương (1996) hay Bùi Thị Hoan (2013) vốn thuần túy khảo sát xã hội học mô tả, luận án đã nâng tầm phân tích lên cấp độ bản thể luận triết học, kết hợp chặt chẽ giữa tam giác hóa dữ liệu thống kê nhiều năm (VHLSS 1992–2012) với lý luận chính trị Mác-xít và lý thuyết thể chế kinh tế chính trị đương đại của Thomas Piketty (2014) và Joseph Stiglitz (2013).

3. Phát hiện bất ngờ và có sức nặng thực nghiệm lớn nhất của đề tài là gì?
Đó là bằng chứng về sự chênh lệch tài sản và chỗ ở diễn ra nghiêm trọng hơn gấp nhiều lần so với khoảng cách thu nhập bề mặt. Đồng thời, nghiên cứu chứng minh tính chất nghịch lý của tăng trưởng: nếu không có sự can thiệp chủ động của Nhà nước, tăng trưởng kinh tế 10% thì người nghèo chỉ hấp thu được 7,5% lợi ích, trong khi nhóm giàu thâu tóm phần lớn thặng dư phát triển.

4. Nghiên cứu có cung cấp quy trình tái lập (Replication Protocol) không?
Luận án thiết lập một ma trận chỉ báo 3 chiều (Thu nhập, Tài sản/Nhà ở, Tiếp cận dịch vụ công) với các tiêu chí định lượng chuẩn hóa dựa trên các kỳ điều tra VHLSS và hệ thống tài khoản quốc gia, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng lặp lại và kiểm chứng xu hướng phân cực trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.

5. Lộ trình học thuật 10 năm kế tiếp được định hình như thế nào?
Chương trình nghiên cứu mở rộng cần tập trung giải quyết bài toán phân cực giàu - nghèo dưới tác động của nền kinh tế số, khoảng cách tiếp cận trí tuệ nhân tạo (AI Divide), sự tích tụ tư bản số của các tập đoàn công nghệ xuyên biên giới và các chính sách thuế đối ứng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Kết luận

1. Khái quát hóa và xác lập hệ thống phạm trù khoa học chặt chẽ về sự phân cực giàu - nghèo, chỉ rõ ranh giới bản chất giữa phân hóa hợp thức và phân cực đối kháng trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam.
2. Vận dụng sáng tạo nguyên lý duy vật lịch sử để chứng minh tính tất yếu khách quan về sự can thiệp của Nhà nước với tư cách là thiết chế trung tâm của kiến trúc thượng tầng nhằm giữ cho các xung đột kinh tế nằm trong vòng "trật tự".
3. Đánh giá toàn diện bức tranh phân tầng xã hội Việt Nam từ năm 1986 đến 2015 thông qua hệ thống dữ liệu thực nghiệm quy mô lớn, vạch trần các nguyên nhân chủ quan từ sự tha hóa quyền lực và lợi ích nhóm.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm ba trụ cột: hoàn thiện chính sách hoạch định (thuế lũy tiến, đất đai), tổ chức thực thi công bằng (an sinh đa tầng, ưu tiên nông thôn) và tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm minh các vi phạm làm giàu bất chính.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới về bất bình đẳng thể chế, phân tầng xã hội trong nền kinh tế chuyển đổi, đặt nền móng lý luận vững chắc cho sự nghiệp xây dựng một xã hội Việt Nam "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Những nghiên cứu lý luận về vai trò của nhà nước trong việc giảm thiểu sự phân cực giàu - nghèo * Nghiên cứu ly luận về sựphân hóa giàu - nghèo và sựphân cực giàu - nghèo Năm 1996, đề tài cấp Nhà nước Những đặc trưng và xu hướng biến đổi cơ cấu xã hội Việt Nam đang đổi mới do Đỗ Nguyên Phương làm chủ nhiệm được bảo vệ thành công. Từ thực tiễn phân tích sự phân hóa giàu - nghèo về thu nhập, về mức sông, về nhà ở và tiện nghỉ trong gia đình, về mức hưởng thụ văn hóa, v. Các tác giả cho răng, “phân hóa giàu nghèo chủ yếu là sự phân cực về kinh tế” [105, tr.62], và biên độ giữa giàu - nghèo ngày càng cách xa nhau trong sự phát triển của nền kinh tế thị trường.

Công trình gợi mở cho tác giả luận án đi sâu nghiên cứu khái niệm, cũng như biểu hiện và hệ lụy của sự phân cực giau - nghéo ở Việt Nam hiện nay. Trên cơ sở đó chỉ ra sự khác biệt giữa sự phân hóa giàu - nghẻo với sự phân cực giau - nghèo. Các tác giả cuốn Về động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội do Lê Hữu Tang chủ biên (1997) cho rang, “sự phân cực giàu nghèo hiện đang diễn ra có những nguyên nhân khách quan và chủ quan của nó, nhưng sự phân cực ấy chủ yếu không bắt nguồn từ sở hữu tư nhân đối với tư liệu sản xuất và một cách tương ứng, chủ yếu không bắt nguồn từ sự bóc lột lao động làm thuê” [116, tr. Do đó, các hộ giàu và nghèo ở đây đều là những người lao động, đều tạo ra thu nhập chủ yếu bằng sức lao động của chính mình, trong đó hộ nào có điều kiện, có nhiều sức lao động, có kinh nghiệm và khả năng kinh doanh sản xuất sẽ giàu hơn.

Vì thế, không nên và không thể nôn nóng, muốn xóa bỏ mọi sự bat bình dang xã hội ngay lập tức, mà chỉ có thê thực hiện mục tiêu cuối cùng đó dan dan. Công trình bước đầu đã có những gợi mở về thuật ngữ sự phân cực giàu - nghèo. Bài viết “Sự phân tầng xã hội trong quá trình phát triển kinh tế theo cơ chế thị trường” của Trịnh Duy Luân trong cuốn Những tác động tiêu cực của cơ chế kinh tế thị trường ở Việt Nam (2000), khăng định, phát triển kinh tế thị trường cũng sẽ dẫn đến phân hóa giàu - nghèo trong các tầng lớp dân cư. Khoảng cách chênh lệch giàu - nghèo ngày càng tăng “có thé gây nên những bất ồn định, tiêu cực và xung đột” [71, tr.

Tuy dung lượng bài viết không dài, nhưng tác giả Trịnh Duy Luân đã phác thảo hết sức sắc sảo về thực trạng của sự phân hóa giàu - nghèo ở Việt Nam hiện nay và đưa ra những cảnh báo nguy hiểm cho đất nước nếu như Nhà nước không có giải pháp thích hợp dé khắc phục tình trạng trên. Năm 2000, các tác giả cuốn Giải quyết van dé phân hóa giàu nghèo ở các nước và Việt Nam do Lê Du Phong, Hoàng Văn Hoa và Nguyễn Văn Áng đồng chủ biên, đã dựa trên một số lý thuyết về sự phân hóa - giàu nghèo, tiêu chí, nguyên nhân và ảnh hưởng của sự phân hóa giàu - nghèo trên thế giới dé luận giải thực trạng của sự phân hóa giàu - nghèo ở Việt Nam. Ngoài tiêu chí thu nhập, mức sống, tư liệu sản xuất và tài sản chủ yếu, công trình còn đưa ra những tiêu chí mới, như “giao duc, văn hóa, việc làm và các lĩnh vực khác” [99, tr. dé xem xét van đề giàu - nghèo.

Cách tiếp cận này mở ra cái nhìn đa chiều khi đánh giá biểu hiện của sự phân cực giau - nghèo ở Việt Nam hiện nay. Trong dé tài Khoa học cấp Bộ Sự phân hóa xã hội và các chính sách xã hội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh té quốc tế do Trần Phúc Thăng làm chủ nhiệm (2006), đã nêu ra khái niệm phân hóa giảu - nghèo, những căn cứ và các tiêu chí cơ bản dé phân biệt giàu - nghèo. Trên cơ sở đó, đề tài cho rằng sự phân hóa giàu - nghèo, một mặt, thúc đây sự phát triển sản xuất, mặt khác, tạo ra “những bất ôn định không chỉ về kinh tế, mà còn dẫn tới cả sự bat 6n trên lĩnh vực chính trị, thậm chí dẫn đến nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa” [121, tr. Kết quả của dé tài đã gợi mở cho tác giả luận án khi đưa ra quan niệm về sự phân cực giau - nghéo và hệ lụy của sự phân cực đó.

Nam 2006, cuốn Có một nước Mĩ khác: Sự nghèo khó ở Hoa Kỳ của Michael Harrington được xuất bản, tác giả cho răng, trong nền kinh tế tăng trưởng phân cực, thế giới của người nghèo ngày càng mở rộng và càng nghèo, dẫn đến những van nạn xã hội nghiêm trọng, bởi những người nghèo ở bên ngoài lịch sử, bên ngoai sự tiên bộ, bi chìm vào một lộ trình tê liệt và tan tật, không hé có tiêng nói chính tri của 10 riêng mình. Do đó, “điều cần thiết là nếu muốn nghèo khó bị thủ tiêu thì phải có một cuộc đấu tranh chính trị, một sự tái cấu trúc hệ thong cac dang phai dé có thé có một lựa chon rõ ràng, một tam thức mới về lí tưởng xã hội” [46, tr. Day có thể coi là một cuốn sách tốt trong cuộc chiến chống đói nghèo, từ đó góp phần cảnh báo về sự cần thiết phải thu hẹp khoảng cách chênh lệch giàu - nghèo giữa các tầng lớp dân cư. Cuốn Hệ thong phân tang xã hội ở Việt Nam hiện nay (Qua những cuộc điêu tra mức sống hộ gia đình Việt Nam 2002 - 2004 - 2006 - 2008) của Đỗ Thiên Kính (2012) đã tóm tắt một cách tổng quan những tiêu chuẩn cơ bản dùng để xem xét sự phân tang xã hội: thi nhất, “dựa vào quyền sở hữu và quyền kiểm soát không ngang nhau giữa các tập đoàn người đối với tài sản” [64, tr.17]; thir hai, dựa vào địa vị kinh tế - xã hội (thu nhập, học vấn, uy tín nghề nghiệp); thw ba, dựa vào việc sử dụng quyền lực chính trị và quân sự, trong đó quyên lực chính trị là quan trọng; thir tw, dựa trên cơ sở các nhân tố thuộc về văn hóa và vốn văn hóa; thir năm, dựa trên sự đánh giá chủ quan của một sỐ người tự nhận mình thuộc thứ bậc nào trong xã hội.

Công trình có giá trị với tác giả luận án khi phân tích, đánh giá biểu hiện của sự phân cực giàu - nghèo, mặc dù không trực tiếp bàn đến sự phân cực giàu - nghèo. Trong cuốn Phân tang xã hội ở Việt Nam trong quá trình chuyển đổi sang nên kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế (2012) [128], Lê Văn Toàn khi bàn đến khái niệm phân hóa giàu - nghèo, đã cho rằng phân hóa giàu - nghèo là một dạng, một hình thức của sự phân hóa xã hội về mặt kinh tế, dựa trên chỉ báo kinh tế. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng, khái niệm sự phân hóa giàu - nghèo được xem xét chủ yếu dưới góc độ kinh tế là chưa toàn diện. Bởi, ngoài góc độ kinh tế, khái niệm phân hóa giàu - nghèo còn có chỉ báo phi kinh tế, vì thế nội dung của sự phân hóa giàu - nghèo cần được nhìn nhận đa chiều hơn.

Năm 2013, trong cuốn Phân hóa giàu - nghèo ở Việt Nam hiện nay: Một số van dé lý luận và thực tiễn, Bùi Thị Hoan đã đưa ra khái niệm phân hóa giàu - nghèo và khái quát cơ sở xác định phân hóa giàu - nghèo theo một số tiêu chí, như: “sự khác nhau vê quyên sở hữu, chiêm hữu các tư liệu sản xuât quan trọng; sự 11 chênh lệch về thu nhập, chi tiêu, mức sống, mức hưởng thụ; sự khác nhau về cơ hội và điều kiện, việc làm; sự khác nhau về khả năng tiếp cận, hưởng thụ các dịch vụ xã hội cơ bản; sự phân biệt về vị thế chính trị - xã hội; sự khác nhau về nhận thức, quán triệt đường lối, chính sách, pháp luật của Nhà nước” [53, tr. Công trình đã gợi mở cho tác giả luận án khi đưa ra khái niệm phân cực giau - nghèo cũng với các tiêu chí đánh giá sự phân cực đó. Năm 2013, Oxfam đã công bố nghiên cứu Tém lược gợi ý chính sách bat bình dang gia tăng: Người dân nghĩ gì? Nghiên cứu nay chú trọng tìm hiéu nhận thức của các nhóm dan cư về mối quan hệ tương hỗ giữa bat bình đăng gia tăng với dịch chuyển xã hội, niềm tin xã hội/niềm tin thé chế và phân bổ nguồn lực. Đặc biệt, nghiên cứu cho rằng, nên “kết hợp đo lường “nghèo đa chiều” với đo lường “bất bình đăng” dựa trên sự kết hợp nhiều chiều khác về giáo dục, y tế, điều kiện sống” [96, tr.

Vì vậy, nhà nước cần đầu tư mạnh hơn vào cải thiện cơ sở hạ tầng tại những nơi cộng đồng thôn bản khó khăn nhất và khó tiếp cận nhất ở vùng miền núi dân tộc thiểu số và ưu tiên thực hiện các giải pháp cơ bản nhằm giảm chênh lệch về chất lượng giáo dục giữa các nhóm dân tộc thiểu số và các nhóm dân tộc đa số. Công trình có đóng góp tốt cho tác giả luận án trong hướng nghiên cứu biểu hiện và giải pháp nhằm góp phần giảm thiểu sự phân cực giảu - nghẻo. Báo cáo Điểm lại cập nhật tình hình phát triển kinh tế Việt Nam của Ngân hàng Thế giới (2014), khẳng định: “Người dân Việt Nam quan ngại về bất bình đăng và nhiều người nhận thay bất bình dang dang gia tăng” [92, tr. Bất bình dang dan đến những hệ quả sau: (1) Làm suy giảm gắn kết xã hội và chính trị.

Những người chịu thiệt thòi to lớn có thể quay qua sử dụng bạo lực và tranh chấp như là phương kế cuối cùng giúp giải quyết van đề của ho; (2) Ảnh hưởng tới niềm tin và có thé cản trở nỗ lực hợp tác giải quyết vẫn đề, đặc biệt trong quản lý các nguồn lực chung và cung cấp dịch vụ công; (3) Kìm hãm tăng trưởng kinh tế nếu người nghèo không có khả năng vay tiền đề đầu tư vào giáo dục và các hình thức vốn sinh lợi khác. Đây chính là những cảnh báo về hệ lụy của sự phân cực giàu - nghèo ở Việt Nam hiện nay.