CHƯƠNG 1. SƠ LƯỢC VE RỦI RO VA ĐO LƯỜNG RỦI RO BANG MÔ HINH VAR 1. Sơ lược về rủi ro LI. Khai niệm rủi ro Rui ro là một khái niệm phổ biến, hầu như ai cũng có thé biết đến phạm trù này.
Tuy nhiên lại không có một quan điểm thống nhất nào về rủi ro. Những trường phái khác nhau, các tác giả khác nhau đưa ra những định nghĩa rủi ro khác nhau. Những định nghĩa này rất phong phú và đa dang, có thé kế đến như: AllanWillett cho rang: "Rui ro là sự bất trac cu thé liên quan dén viéc xuat hiện một biến cố không mong doi", quan diém nay nhận được sự ủng hộ cua một sé hoc gia nhu Hardy, Blanchard, Crobough va Redding, Klup, Anghell. Trong một nghiên cứu của JohnHaynes (1895) — một trong những người đầu tiên nghiên cứu về rủi ro, và được nhắc lại một lần nữa trong cuốn Lý thuyết Bảo hiểm và Kinh tế của IrvingPfeffer (1956) thì rủi ro là: “khả năng xảy ra ton thất, là tong hợp những sự ngẫu nhiên có thé đo lường được bằng xác suất”.
Tuy nhiên, quan điểm được xem là hiện đại và nhận được sự đồng tình cao là của Frank H. Knight (1921) khi ông cho rằng: “Rui ro là sự không chắc chắn có thé đo lường được”. Cuốn Kinh tế học hiện đại của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia năm 1994 cũng có đề cập đến quan điểm này. Các định nghĩa trên dù ít nhiều khác nhau song có thê thấy rằng nó cùng đề cập đến hai đặc điểm cơ bản của rủi ro, đó là: “Rủi ro là sự không chắc chắn và là khả năng xảy ra kết quả không mong muốn.
Trong các khả năng xảy ra, có ít nhất một khả năng đưa đến kết quả không mong muốn. Và kết quả này có thé đem tốn thất hay thiệt hại cho đối tượng gặp rủi ro”. Phân loại rui ro Rủi ro rất đa dạng và có thể được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau. Theo phương pháp quản trị rủi ro truyền thống, rủi ro gồm: rủi ro thảm họa, rủi ro tai chính, rủi ro tác nghiệp, rủi ro chiến lược.
Theo nguồn gốc rui ro, rủi ro chia thành rủi ro môi trường kinh doanh, rủi ro do môi trường văn hóa, rủi ro do môi trường xã hội, rủi ro do môi trường chính trị, rủi ro do môi trường luật pháp, rủi ro do môi trường kinh tế. Theo đối tượng rủi ro, rủi ro gồm: rủi ro về tài sản, rủi ro về nhân lực, rủi ro về trách nhiệm. Theo môi trường hoạt động, rủi ro gồm TỦI ro môi trường bên trong va rủi ro môi trường bên ngoài. Ngoài ra còn có phân loại rủi ro theo các ngành, lĩnh vực hoạt động: rủi ro trong công nghiệp, rủi ro trong 11170856-Nguyễn Thị Đông 3 Chuyên đề thực tập chuyên ngành Toán kinh tế nông nghiệp, rủi ro trong hoạt động ngoại thương, rủi ro trong kinh doanh thương mại, rủi ro trong đầu tư, rủi ro trong ngành xây dựng, rủi ro trong ngành giáo dục, rủi ro trong nganh dược.
Tuy nhiên trong thị trường tài chính, đặc biệt thị trường chứng khoán, người ta thường phân làm hai loại cần nghiên cứu đó là rủi ro hệ thống và rủi ro phi hệ thống. Rui ro hệ thong Rủi ro hệ thống là rủi ro có các yếu tố tác động lên tất cả các công ty trên thị trường bao gồm tác động lên thị trường chứng khoán, thị trường hàng hóa, lãi suất, các chính sách tiền tệ.và tat cả các công ty đều bị chi phối bởi rủi ro hệ thống. Các nhà đầu tư không thé đa dạng hóa dé giảm thiéu rủi ro hệ thông. Rủi ro hệ thống bao gồm: rủi ro thị trường, rủi ro lãi suất, rủi ro sức mua và rủi ro tỷ giá.
Rủi ro thị trường xuất hiện do phản ứng của các nhà đầu tư đối với các hiện tượng trên thị trường. Moi thông tin liên quan đến những thay đổi của các chính sách tài chính tiền tệ, bất động sản hay hàng hóa cơ bản dù là chính thức hay tin đồn đều phản ánh vào giá cô phiếu, những thay đổi này năm ngoài tầm kiểm soát của các công ty chứng khoán nên đòi hỏi sự quản trị rủi ro mang tính phối hợp chặt chẽ từ việc theo dõi, đánh giá, nhận định, dự báo thị trường, chiến lược đầu tư đến hệ thống hạn mức, cảnh báo và quy trình xử lý. Rủi ro lãi suất: lãi suất thị trường dao động thất thường làm cho giá cả chứng khoán thay đổi. Giữa lãi suất thị trường và giá cả chứng khoán có mối quan hệ tỷ lệ nghịch và khi lãi suất thị trường tăng, người đầu tư có xu hướng bán chứng khoán dé lay tiền gửi vào ngân hàng dẫn đến giá chứng khoán giảm và ngược lại, khi lãi suất thị trường giảm, nhà đầu tư sẽ mua chứng khoán dẫn đến giá chứng khoán có xu hướng tăng.
Rủi ro sức mua: là sự thay đôi giá trị thực của chứng khoán do sự thay đôi sức mua của đồng tiền. nếu lạm phát vượt quá mức tỷ lệ lạm phát dự tính, giá tri thực của khoản đầu tư sẽ giảm giá trị. Ví dụ một người mua cổ phiếu đã bỏ lỡ cơ hội mua hàng hóa hoặc dich vụ trong suốt thời gian đầu tư. Trong thời gian này, nếu giá dich vụ, hàng hóa tăng, nhà đầu tư sẽ mất đi một phan sức mua.
Các nhà đầu tư thường dự kiến mức độ mất giá của đồng tiền qua ty lệ lạm phat dự kiến, TỦI ro SỨC mua sẽ phát sinh. Tức cả lạm phát và giảm phát đều ảnh hưởng đến giá chứng khoán. 11170856-Nguyễn Thị Đông 4 Chuyên đề thực tập chuyên ngành Toán kinh tế Rủi ro tỷ giá là rủi ro do tác động của tỷ giá đối với khoản đầu tư. Khi nhà đầu tư cho rằng đồng nội tệ có thể bị giảm giá trong tương lai thì nhà đầu tư đó sẽ quyết định không đầu tư vào chứng khoán hoặc tìm cách thay thế chứng khoán bằng tài sản ngoại tệ vì khi đó giá trị chứng khoán sẽ giảm.
Rủi ro phi hệ thống Rủi ro phi hệ thống là rủi ro chỉ tác động đến một chứng khoán cụ thể hoặc một nhóm nhỏ các chứng khoán. Loại rủi ro này do các yếu tổ nội tại của công ty gây ra và nó có thể kiểm soát được. Rủi ro phi hệ thống bao gồm: rủi ro kinh doanh, rủi ro tài chính và rủi ro quản lý. Rui ro kinh đoanh là rủi ro do sự thay đổi bat lợi về tình hình cung cầu hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp hay là sự thay đổi bat lợi môi trường kinh doanh của doanh nghiệp.
Rủi ro tài chính cũng là một loại rủi ro không hệ thống, rủi ro tài chính liên quan đến đòn bay tài chính, hay nói cách khác liên quan đến cơ cấu nợ của công ty. Sự xuất hiện các khoản nợ trong cấu trúc vốn sẽ tạo ra nghĩa vụ trả nợ trả lãi của công ty, công ty phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ (gồm trả nợ ngân hàng và trả nợ trái phiếu) trước việc thanh toán cô tức cho cô đông, điều này ảnh hưởng không nhỏ đến giá cả cổ phiếu công ty. Rui ro tài chính có thé tránh được nếu công ty không vay nợ chút nảo. Rủi ro quản lý là rủi ro do tác động của các quyết định từ nhà quản lý doanh nghiệp.
Nhà đầu tư có thé quản lý tính toán rủi ro lãi suất, rủi ro ty giá, rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính trong doanh nghiệp qua các công cụ đo lường rủi ro trong đó mô hình VaR là một trong các công cụ hữu hiệu. Do lường rủi ro bằng mô hình VaR 1. Khái niệm về mô hình VaR Khái niệm VaR có nguồn gốc từ lĩnh vực bảo hiểm. Sau đó, nó được du nhập vào thị trường tải chính Mỹ nhờ ngân hang “Bankers Trust” trong năm 1980.
Tuy nhiên người có công lớn nhất trong việc thực tiễn hóa khái niệm VaR lại là ngân hàng JPMorgan của Mỹ vào năm 1994. Nguồn gốc hình thành nên những cơ sở khoa học đầu tiên về VaR xuất phát từ những báo cáo về hoạt động tải chính trên thị trường tài chính của JPMorgan mà ngài chủ tịch lúc đó — Dennis Weatherstones đã yêu câu các chuyên viên của mình 11170856-Nguyễn Thị Đông 5 Chuyên đề thực tập chuyên ngành Toán kinh tế thực hiện hàng ngày. Ông Weatherstones muốn có được một cái nhìn tổng quát về rủi ro của từng vị thế khác nhau mà JPMorgan đang thực hiện. Tuy những cơ sở khoa học đầu tiên về VaR được hình thành từ môi trường ngân hàng, song sự phát triển của VaR lại được thăng hoa thông qua việc sử dụng VaR của các chế định tài chính chuyên nghiệp (quỹ đầu tư, công ty tài chính) để quản trị rủi ro cho hoạt động đầu tư của họ.
VaR là một phương pháp đo lường khoản lỗ tiềm năng cho một công ty, một quỹ, một danh mục, một giao dịch hoặc một chiến lược tài chính. Nó thường thể hiện bằng phần trăm hay bằng đơn vị tiền. VaR thường được sử dụng để đo lường mức lỗ trong rủi ro tín dụng và một số loại khác. VaR là một các đo lường rủi ro dựa trên xác suất của khả năng lỗ giới hạn.
VaR của danh mục hoặc tài sản thé hiện mức độ tôn thất có thé xảy ra trong một thời gian nhất định với mức độ tin cậy nhất định. Phương pháp VaR tính toán trên nền tảng của lý thuyết xác suất và thống kế toán, lợi thế của phương pháp này là lượng hóa được mức rủi ro, cung cấp cho người quản lý một con số phản ánh được nguy cơ tôn that tài chính có thé xảy ra do sự biến động khó lường của thị trường. Xác định VaR sẽ giúp cho các nhà hoạch định chính sách có cái nhìn chính xác hơn về mức độ rủi ro, quản lý tốt hơn hoạt động thị trường, còn các nhà đầu tư, tổ chức tài chính ước tính được nguy cơ tốn thất tài chính của họ từ đó đưa ra mức đầu tư và dự trữ cho hợp lý. Đặc điểm mô hình VaR VaR thường được tính cho từng ngày trong khoảng thời gian năm giữ tài sản, thường được tính với mức độ tin cậy 99% hoặc 95%.
Độ tin cậy 95%: nghĩa là với xác suất khoảng 95% tổn thất của danh mục sẽ thấp hon so với VaR đã được tinh toán trước đó. VaR được xem là số thiệt hại lớn nhất của danh mục trong vòng 24h, với độ tin cậy 95%. VaR được áp dụng với mọi danh mục có tính lỏng (danh mục mà giá tri được điều chỉnh theo thị trường). VaR không thê áp dụng được với các tài sản không có tính lỏng (bất động san, tác phẩm nghệ thuật.