Chương 1. Giới thiệu Mục tiêu của chương này nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về các yếu tố cốt lõi của nghiên cứu. Cơ sở lý luận và tổng quan các nghiên cứu có liên quan Mục tiêu của chương này nhằm cung cấp cơ sở lý luận gắn với các đối tượng nghiên cứu là tăng trưởng cho vay và các nhân tố nội tại ngân hàng theo CAMELS. Ý nghĩa, vai trò, và cách thức đo lường từng nhân tố cũng được trình bày để tạo tiền đề cho việc phát triển các biến và xây dựng mô hình nghiên cứu sau đó.
Ngoài ra, nội dung về cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về tác động của các nhân tố đặc thù ngân hàng đến tăng trưởng cho vay đem lại thông tin chi tiết về tình hình nghiên cứu vấn đề cả trong và ngoài nước, từ đó xác định các khoảng trống nghiên cứu có thể khai thác, làm nổi bật các đóng góp của luận án và hơn nữa còn cung cấp các cơ sở lý giải phù hợp cho các kết quả ước lượng. Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu Mục tiêu của chương này nhằm xây dựng cách tiếp cận phù hợp, dựa trên các tài liệu hiện có và cơ sở dữ liệu tài chính tiếp cận được tại hệ thống ngân hàng Việt Nam, để trả lời 6 được các câu hỏi nghiên cứu và đạt được các mục tiêu nghiên cứu đề ra. Việc xây dựng các biến, phát triển mô hình, và lựa chọn phương pháp hồi quy được hỗ trợ bởi các nghiên cứu cùng chủ đề - đã được tổng hợp trong nội dung chương trước đó. Kết quả nghiên cứu và thảo luận Trên cơ sở các nội dung đã được thiếp lập trước đó, nghiên cứu tiến hành thực hiện các hồi quy và qua đó tổng hợp các kết quả liên quan đến mục tiêu nghiên cứu.
Từng tác động của các nhân tố CAMELS sẽ được trình bày và thảo luận, dựa trên cơ sở lý luận hiện có và bối cảnh thị trường ngân hàng Việt Nam. Để đảm bảo độ tin cậy của các phát hiện, nghiên cứu cũng thực hiện các phép hồi quy bổ sung kiểm tra tính vững của ước lượng. Kết luận và hàm ý chính sách Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu đạt được, nghiên cứu đề ra các hàm ý có liên quan dành cho các ngân hàng và cơ quan quản lý. Các hàm ý cần được xem xét một cách thận trọng trước, làm cơ sở tham khảo đáng tin cậy, trong việc đưa ra các quyết định cụ thể về xây dựng chiến lược kinh doanh hay phát triển bộ khung chính sách cần thiết.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 2.1 Tăng trưởng cho vay của ngân hàng 2. Cho vay của ngân hàng thương mại Theo định nghĩa của NHNN trong Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 thì: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. So với các hình thức cấp tín dụng khác như bảo lãnh, chiết khấu, bao thanh toán, và cho thuê tài chính, cho vay của ngân hàng luôn được xem là một hình thức cấp tín dụng quan trọng bậc nhất. Căn cứ theo nhiều tiêu chí khác nhau, cho vay có thể được phân thành cho vay ngắn, trung và dài hạn, cho vay có đảm bảo và không có đảm bảo, cho vay tiêu dùng và phục vụ sản xuất kinh doanh,.
Nếu xét theo đối tượng nhận vốn vay, các ngân hàng thường phân chia các khoản cho vay theo cho vay khách hàng và cho vay các TCTD khác (cho vay liên ngân hàng). Trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng, cho vay khách hàng là khoản mục quan trọng và chiếm tỷ trọng cao nhất. Các khoản vay liên ngân hàng hình hành khi các ngân hàng cho vay lẫn nhau trong một thời hạn xác định. Hầu hết các khoản vay liên ngân hàng đều có các kỳ hạn từ một tuần trở xuống, phần lớn là qua đêm.
Các khoản vay như vậy được thực hiện theo lãi suất liên ngân hàng (còn được gọi là lãi suất qua đêm nếu thời hạn của khoản vay là qua đêm). Các ngân hàng được yêu cầu nắm giữ một lượng tài sản thanh khoản đầy đủ, chẳng hạn như tiền mặt, để quản lý bất kỳ sự kiện thiếu hụt thanh khoản nào. Nếu một ngân hàng không thể đáp ứng các yêu cầu thanh khoản này, họ sẽ vay tiền trên thị trường liên ngân hàng để bù đắp sự thiếu hụt. Mặt khác, một số ngân hàng có tài sản thanh khoản vượt mức, họ sẽ cho vay tiền trên thị trường liên ngân hàng để nhận lãi cho các khoản vay đó.
Trong khi đó, cho vay khách hàng có thể để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người đi vay. Mục đích của loại cho vay này là người đi vay sử dụng tiền vay vào việc tiêu dùng, mua sắm tài sản nhằm phục vụ lợi ích cá nhân. Quan trọng hơn, cho vay khách hàng còn phục vụ nhu cầu sản xuất kinh doanh và đầu tư để gia tăng giá trị. Mục đích của loại cho vay này là ngân hàng cho các doanh nghiệp và hộ kinh doanh vay để phục vụ hoạt động kinh doanh của mình, nhằm mở rộng sản xuất hay đáp ứng một nhu cầu về tiền của doanh nghiệp.
Như vậy, 8 có thể thấy các khoản cho vay khách hàng và các khoản cho vay liên ngân hàng khác nhau về bản chất, mục tiêu, cơ chế cho vay và hành vi chấp nhận rủi ro của ngân hàng cho vay. Tăng trưởng cho vay Trong hoạt động kinh doanh của NHTM, cho vay là hoạt động cơ bản, gắn liền với sự tồn tại của ngân hàng. Ở hầu hết các ngân hàng, dư nợ cho vay chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu tổng tài sản, và nguồn thu nhập lãi từ hoạt động cho vay chiếm phần trọng yếu trong tổng nguồn thu của ngân hàng. Do đó việc tăng trưởng của hoạt động cho vay sẽ là nhân tố chính trong chiến lược kinh doanh của ngân hàng.
Một cách tổng quát, tăng trưởng là khái niệm đo lường sự gia tăng về giá trị (có thể trên khía cạnh tuyệt đối lẫn tương đối) của một đại lượng trong một khoảng thời gian xem xét. Như vậy, tăng trưởng cho vay có thể hiểu là sự gia tăng dư nợ cho vay của NHTM vào thời điểm này so với thời điểm trước. Tăng trưởng cho vay có thể được xác định theo các khía cạnh về quy mô tăng trưởng (giá trị tuyệt đối) và tỷ lệ tăng trưởng (giá trị tương đối). Quy mô tăng trưởng cho vay được xác định bằng giá trị chênh lệch tuyệt đối giữa dư nợ cho vay kỳ này so với dư nợ cho vay kỳ trước.
Chỉ tiêu này đánh giá sự thay đổi quy mô cho vay của ngân hàng, trong đó chỉ tiêu này dương thì quy mô cho vay của ngân hàng được mở rộng, còn ngược lại thì thu hẹp. Tuy nhiên trong thực tiễn kinh doanh ngân hàng, chỉ tiêu này ít được xem xét hơn so với tỷ lệ tăng trưởng cho vay do nó không loại trừ được ảnh hưởng của quy mô khi đánh giá khả năng mở rộng cho vay của ngân hàng. Quy mô tăng trưởng cho vay kỳ (t) = Dư nợ cho vay kỳ (t) – Dư nợ cho vay kỳ (t – 1) Tỷ lệ tăng trưởng cho vay được xác định bằng giá trị tương đối giữa biến động giá trị của dư nợ cho vay kỳ này so với dư nợ cho vay kỳ trước. Chỉ tiêu này phản ánh tốc độ thay đổi dư nợ cho vay đối với khách hàng là như thế nào, nhanh hay chậm.
Tỷ lệ này tăng (và lớn hơn 0) chứng tỏ ngân hàng có xu hướng mở rộng cho vay với mức độ lớn hơn kỳ trước, tỷ lệ này giảm (nhưng vẫn lớn hơn 0) cho thấy có thể ngân hàng bắt đầu hạn chế mở rộng cho vay đối với khách hàng. Còn tốc độ tăng trưởng âm ghi nhận dư nợ cho vay đã giảm và ngân hàng bắt đầu siết chặt cho vay hay thu hẹp danh mục tài sản. Tỷ lệ tăng trưởng cho vay kỳ (t) = [Dư nợ cho vay kỳ (t) – Dư nợ cho vay kỳ (t – 1)]/ Dư nợ cho vay kỳ (t – 1) Tỷ lệ tăng trưởng cho vay này phản ánh khả năng cung ứng vốn vay của ngân hàng và nhu cầu tiếp nhận vốn cho phát triển kinh tế của khách hàng đi vay. Ngoài các yếu tố vĩ mô 9 và các quy định pháp luật hiện hành, tỷ lệ tăng trưởng cho vay của ngân hàng được điều chỉnh bởi nhiều yếu tố nội tại đặc thù của ngân hàng.
Ý nghĩa của tăng trưởng cho vay Về phía các ngân hàng, cho vay là một hoạt động trọng tâm và đóng góp lớn nhất vào tổng lợi nhuận của ngân hàng (Abedifar và cộng sự 2018). Như vậy để hướng tới nguồn lợi nhuận tốt cùng với tăng trưởng ổn định là mong muốn của các cổ đông thì các ngân hàng phải tập trung vào mảng cho vay với những chiến lược phù hợp, đảm bảo tính hiệu quả trong chất lượng các khoản vay và duy trì mức tăng trưởng hợp lý. Mặc dù doanh thu từ các hoạt động ngoài cho vay của ngân hàng gần đây có tăng lên nhưng xét về tổng thể thì cho vay vẫn luôn là phân khúc đem lại lợi ích chi phối. Do đó vấn đề về tăng trưởng cho vay luôn rất quan trọng đối với chính bản thân các ngân hàng tại bất kỳ thời điểm nào.
Về phía nền kinh tế, tăng trưởng cho vay là biểu hiệu cho nguồn lực thúc đẩy sự phát triển của kinh tế của quốc gia. Theo Spatafora và Luca (2012), các khoản cho vay của ngân hàng là nguồn tài trợ chính cho các khoản đầu tư của khu vực tư nhân và các doanh nghiệp nhà nước. Các ngân hàng mở rộng cho vay sẽ tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế được bổ sung nguồn vốn thiếu hụt phục vụ hoạt động sản xuất hoặc có thể mở rộng cơ sở kinh doanh, đầu tư mới hay cải tạo các dự án hiện có nhằm mang lại giá trị gia tăng về mặt kinh tế. Do đó, các khoản cho vay ngân hàng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh tế vĩ mô ở các nền kinh tế, đặc biệt là các nền kinh tế đang phát triển phụ thuộc nhiều vào vốn vay.
Về phía cơ quan quản lý, tăng trưởng cho vay là nhân tố quan trọng giúp ngân hàng trung ương thực thi chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ.