Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN ỨNG DỤNG MARKETING VÀO PHÁT TRIỂN, MỞ RỘNG THỊ PHẦN PHÁT HÀNH VÀ THANH TOÁN THẺ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về marketing ngân hàng 1. Khái niệm và đặc điểm về marketing ngân hàng *./ Khái niệm Vào thập kỷ 60, các ngân hàng lớn ở nhiều nước phát triển đã coi việc ứng dụng marketing là công cụ đảm bảo cho sự thành công trong hoạt động kinh doanh và mở rộng thị trường trước xu hướng toàn cầu hoá. Việc ứng dụng marketing vào hoạt động kinh doanh ngân hàng đã tạo ra bước chuyển mạnh mẽ về sự phân chia thị trường hàng hoá, dịch vụ và làm đa dạng hoá sản phẩm dịch vụ.
Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về marketing ngân hàng, nhưng tựu chung có thể hiểu một cách căn bản như sau: Marketing ngân hàng là một hệ thống tổ chức quản lý của một ngân hàng để đạt được mục tiêu đặt ra của ngân hàng là thoả mãn tốt nhất nhu cầu về vốn, cũng như các dịch vụ khác của ngân hàng đối với nhóm khách hàng lựa chọn bằng các chính sách, các biện pháp hướng tới mục tiêu cuối cùng là tối đa hóa lợi nhuận. [5] Như vậy có thể thấy marketing ngân hàng cũng dựa trên cơ sở chung của marketing căn bản và dĩ nhiên nó cũng có vai trò to lớn đối với sự thành bại của mỗi ngân hàng trong cơ chế thị trường. Các nghiên cứu đều cho thấy: các NHTM hoạt động kinh doanh trên cơ sở các hoạt động đã được chiến lược hóa luôn thành công hơn các NHTM kinh doanh tuỳ tiện theo kiểu đối phó, không lượng trước được các thay đổi của môi trường bên ngoài cũng như bên trong; không định trước các lợi thế cũng như yếu thế của ngân hàng mình trong môi trường mới vì vậy luôn rơi vào thế bị động và dễ gặp thất bại trước 5 các đối thủ cạnh tranh có kinh nghiệm hơn. Với cái đích cuối cùng là lợi nhuận, các NHTM đều phải thừa nhận rằng marketing là công cụ kinh doanh hiện đại không thể thiếu được nếu muốn tồn tại và phát triển.
Thực chất, marketing ngân hàng là hoạt động tiếp cận thị trường của NHTM, bằng các chính sách và biện pháp nhằm phát hiện nhu cầu về các sản phẩm - dịch vụ của khách hàng để từ đó ngân hàng thoả mãn tối đa nhu cầu đó nhằm mang lại hiệu quả cao nhất trong hoạt động kinh doanh ngân hàng./ Đặc điểm Marketing ngân hàng là một loại hình marketing chuyên sâu (chuyên ngành) trên cơ sở vận dụng nội dung, phương châm, nguyên tắc, kỹ thuật, quan điểm của marketing hiện đại vào hoạt động ngân hàng. Tuy nhiên, marketing ngân hàng có những điểm khác biệt so với các lĩnh vực khác. Marketing Ngân hàng là loại hình marketing dịch vụ tài chính Hàng hoá trong hoạt động kinh doanh của bất cứ một ngân hàng nào đều là loại hàng hoá đặc biệt - tiền tệ và các dịch vụ có thể gắn liền hoặc không gắn liền với các dịch vụ vật chất khác như: khi đi máy bay, khi đi thuê phòng khách sạn hay nhờ dịch vụ tư vấn của ngân hàng. Hoạt động cung ứng sản phẩm dịch vụ ngân hàng còn có một đặc điểm liên quan chặt chẽ đến hoạt động marketing, đó là trách nhiệm liên đới và dòng thông tin hai chiều giữa khách hàng và ngân hàng.
Dòng thông tin này đòi hỏi cả khách hàng và ngân hàng đều phải cung cấp cho nhau những thông tin cần thiết, đầy đủ và chính xác. Dòng thông tin này là căn cứ để quyết định đến các giao dịch và là cơ sở của lòng tin để duy trì mối quan hệ lâu dài giữa khách hàng và ngân hàng. Marketing ngân hàng là loại hình marketing hướng nội Thực tế cho thấy so với marketing các lĩnh vực khác, marketing ngân hàng phức tạp hơn nhiều bởi tính đa dạng, nhạy cảm của hoạt động ngân hàng, đặc biệt là quá trình cung ứng sản phẩm dịch vụ có sự tham gia đồng thời của cả cơ sơ vật chất, khách hàng và nhân viên ngân hàng. 6 Nhân viên là yếu tố quan trọng trong quá trình cung ứng, chuyển giao sản phẩm dịch vụ ngân hàng.
Họ giữ vai trò quyết định cả về số lượng, kết cấu chất lượng sản phẩm dịch vụ cung ứng và cả mối quan hệ giữa khách hàng với ngân hàng. Chính họ đã tạo nên tính khác biệt hoá, tính cách của hàng hoá của sản phẩm dịch vụ ngân hàng, tăng giá trị thực tế của sản phẩm dịch vụ cung ứng, khả năng thu hút khách hàng và vị thế cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường. Marketing ngân hàng là loại hình marketing quan hệ (tương tác) Thật vậy, việc tương tác qua lại giữa khách hàng và các nhân viên trong lĩnh vực dịch vụ đã tạo ra điểm đặc trưng này. Chất lượng dịch vụ thường phụ thuộc nhiều vào quan hệ qua lại giữa các cá nhân, và như vậy khả năng thay đổi là rất cao.
Suy cho cùng thì đặc trưng này cũng là xuất phát từ tính vô hình của dịch vụ. Đặc trưng của dịch vụ mang tính hoạt động hơn là một vật thể vật chất nên cần thiết phải có sự nhấn mạnh vai trò của đội ngũ nhân viên phân phối dịch vụ và quan hệ của họ với khách hàng. Các nhân viên trực tiếp quan hệ với khách hàng, giữ vai trò bắc cầu đối với quá trình sản xuất dịch vụ và khách hàng tự họ trở thành những nhân viên “không bắt buộc” của một tổ chức. Vì thế, việc nhận thức về cách ứng xử của khách hàng khi mua dịch vụ là đặc biệt quan trọng để xem xét sự tác động qua lại giữa nhà cung ứng và người tiêu dùng.
Kể từ khi dịch vụ phụ thuộc vào cả khách hàng lẫn đội ngũ nhân viên, chất lượng dịch vụ phụ thuộc nhiều hơn vào mối quan hệ giữa các cá nhân của các bên tham gia. Điều này tạo ra triển vọng về sự đa dạng trong vận động của dịch vụ. Vai trò của marketing ngân hàng a. Marketing là công cụ kết nối hoạt động của các Ngân hàng Thương mại với thị trường Định hướng thị trường đã trở thành điều kiện tiên quyết trong hoạt động của các NHTM ngày nay.
Có gắn với thị trường, hiểu được sự vận động 7 của thị trường và nắm bắt được sự biến đổi liên tục nhu cầu của khách hàng trên thị trường cũng như khả năng tham gia của bản thân ngân hàng mình thì mới có thể có những chính sách hợp lý nhằm phát huy tối đa nội lực giành lấy thị phần. Như vậy NHTM nào có độ gắn kết với thị trường càng cao, khả năng thành công của ngân hàng đó càng lớn và ngược lại. Bản chất của marketing là quá trình xác định các khả năng tiềm lực của ngân hàng cũng như tìm hiểu nhu cầu của thị trường, trên cơ sở đó xác lập và triển khai các giải pháp marketing cụ thể. Nói cách khác, toàn bộ các hoạt động gắn kết giữa ngân hàng và thị trường như đã nêu ở trên đều thuộc phạm vi của hoạt động marketing.
Vì vậy có thể khẳng định marketing là công cụ kết nối hoạt động của NHTM với thị trường. Marketing là công cụ hữu hiệu thu hút khách hàng Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng là rất dễ bắt chước và bắt chước một cách hợp pháp do vậy rất khó giữ bản quyền. Mặt khác, so với các NHTM trên thế giới nhìn chung các dịch vụ ngân hàng tại Việt Nam hiện nay đều thuộc loại dịch vụ truyền thống và khá giống nhau. Nhằm thu hút và giữ chân khách hàng, các NHTM đã chú ý hơn đến việc thiết kế và triển khai dịch vụ mới phù hợp hơn với nhu cầu của khách hàng.
Tuy nhiên kết quả hoạt động của các dịch vụ mới này thường không cao, chủ yếu mới ở mức độ thử nghiệm và thậm chí có một số dịch vụ thất bại không thể triển khai tiếp. Dẫn đến tình trạng này là do hầu hết các dịch vụ mới ra đời đều theo ý kiến chủ quan của các nhà ngân hàng, thị trường thâm nhập không được lượng trước, tiện ích của dịch vụ mới không phù hợp với nhu cầu của khách hàng, chất lượng dịch vụ không ổn định… Khắc phục tình trạng này, không còn cách nào khác là các ngân hàng phải xây dựng một chiến lược marketing hợp lí, được chương trình hoá ngay từ khi tìm hiểu nhu cầu khách hàng cho đến khi sản phẩm dịch vụ đến tay khách hàng, thoả mãn tối đa nhu cầu của họ. Chỉ có bằng cách đó ngân hàng mới có thể đưa đến cho khách hàng những dịch vụ phù hợp nhất, nhanh nhất, 8 với giá cả hợp lý nhất, tạo cho khách hàng cảm giác thoải mái và thuận tiện nhất trong giao dịch. Hơn nữa, sản phẩm của ngân hàng còn có tính công cộng và xã hội hoá cao tức là những đánh giá của các khách hàng đã sử dụng dịch vụ có ảnh hưởng rất lớn không những đến quyết định của bản thân khách hàng đó về việc có tiếp tục duy trì quan hệ với ngân hàng hay không mà còn đến cả quyết định của nhóm khách hàng tiềm năng.
Chính vì vậy, ta có thể khẳng định rằng nhờ có các hoạt động marketing mà ngân hàng có thể giữ chân khách hàng cũ và thu hút thêm khách hàng mới một cách hiệu quả nhất. Marketing là công cụ nâng cao khả năng cạnh tranh Cơ chế thị trường chính là cơ chế cạnh tranh. Hơn nữa, với sự phát triển không ngừng của nền kinh tế thế giới cũng như trong nước thì các đối thủ cạnh tranh không chỉ là các ngân hàng, tổ chức tài chính phi ngân hàng trong nước mà còn là các đối thủ mạnh trên trường quốc tế. Do vậy, nâng cao khả năng cạnh tranh luôn là mối quan tâm hàng đầu của các NHTM.
Chúng ta biết rằng thị trường ngân hàng là một thị trường hết sức đơn điệu (cả về đối tượng khách hàng cũng như các loại sản phẩm), do vậy việc đưa ra một sản phẩm mới là một việc làm khó khăn và đòi hỏi nhiều thời gian công sức. Tuy nhiên ngân hàng lại là đơn vị duy nhất không thể độc quyền về một sản phẩm mới, vì thế các NHTM phải có những chiến lược marketing nhằm tạo ra sự khác biệt hoá trong dịch vụ của mình để thu hút khách hàng. Hơn nữa, ngay khi chiếm lĩnh được thị trường các NHTM cũng cần phải tiến hành ngay các chiến lược bảo vệ, củng cố thị trường để đối thủ cạnh tranh không thể nhanh chóng sao chép mô phỏng, tiến tới chiếm lĩnh thị trường mới mở của ngân hàng mình.