CHƯƠNG 1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Vấn đề xây dựng kiến trúc chính phủ điện tử trên thế giới và Việt Nam Ngày nay, công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT&TT) đang làm biến đổi sâu sắc đời sống, kinh tế, văn hoá xã hội của mỗi quốc gia. Phát triển và ứng dụng CNTT&TT đang là cơ sở cho việc phát triển nền kinh tế quốc dân.
Chính phủ điện tử tại các cấp (Chính phủ, Bộ, Ban nghành, Địa phương) là việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào các hoạt động của các cơ quan nhà nước tại cấp đó nhằm cung cấp thông tin và dịch vụ cho công dân (G2C), doanh nghiệp (G2B), nhân viên (G2E), các cơ quan nhà nước khác (G2G) nhằm mục đích nâng cao hiệu quả trong các hoạt động của cơ quan nhà nước. Chính phủ điện tử đổi mới tổ chức, đổi mới quy tắc hoạt động, tăng cường năng lực của chính phủ, làm cho chính phủ làm việc có hiệu lực, hiệu quả và minh bạch hơn, cung cấp thông tin tốt hơn cho người dân, doanh nghiệp, các tổ chức và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân thực hiện quyền dân chủ và tham gia quản lý nhà nước. Tuy nhiên việc triển khai Chính phủ điện tử ở mỗi quốc gia là khác nhau, dựa trên những nghiệp vụ, cơ sở hạ tầng, khung pháp lý, trình độ phát triển CNTT và cách làm khác nhau dẫn đến sự thành công và hiệu quả đạt được là khác nhau. Ờ nhiều nước, việc xây dựng các hệ thống thông tin phần lớn chưa có một kiến trúc toàn diện dẫn đến các hệ thống được đầu tư xây dựng chắp vá, thiếu đồng bộ, không toàn diện, khả năng tích hợp kém… đặc biệt là nhiều hệ thống sau khi xây dựng xong không đưa vào sử dụng được hoặc sử dụng kém hiệu quả do không đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Trong bối cảnh đó nhu cầu đặt ra là phải có các phương pháp luận xây dựng kiến trúc (hay còn gọi là “khung kiến trúc”) để giúp cho các cơ quan, chính phủ có thể vận dụng để xây dựng kiến trúc CNTT cho mình (Kiến trúc Chính phủ điện tử). Một số khung kiến trúc được tham khảo và được áp dụng nhiều trên thế giới có thể kể đến như: - Zachman (Zachman Framework for Enterprise Architecture - Khung Zachman) [7]. Tại Việt Nam, những năm gần đây một số Bộ, Ban, Ngành,… đã nhanh chóng nắm bắt được xu thế và đã áp dụng các khung kiến trúc trên vào việc xây dựng kiến trúc CNTT tổng thể của mình tuy nhiên mức độ thành công chưa thực sự cao. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Gần đây một số chuyên gia của Viện CNTT – ĐH Quốc gia Hà Nội đã và đang nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện khung kiến trúc ITI-GAF (Information Technology Institute – Government Architecture Framework) [1] với mục đích tạo một khung kiến trúc dễ hiểu và dễ áp dụng cho các cơ quan, doanh nghiệp Việt Nam trong việc xây dựng kiến trúc CNTT phù hợp với đặc trưng về nghiệp vụ, cơ sở hạ tầng, khung pháp lý, trình độ phát triển CNTT của mình.
Về việc xây dựng kiến trúc Chính phủ điện tử tại cấp Phường/Xã Ứng dụng CNTT ở cấp Phường/Xã là một vấn đề cấp bách để đưa các lợi ích thiết thực hàng ngày của Chính phủ đến với người dân. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh Việt Nam, xây dựng các dự án đầu tư cho ứng dụng tin học ở Phường/Xã chưa thực tế cả về chất lượng nguồn nhân lực chưa đủ bảo đảm hỗ trợ vận hành các mạng LAN ở cấp Phường/Xã và lãng phí về đầu tư. Bên cạnh đó các ứng dụng tại Phường/Xã đều có thể chuẩn hóa và có nhiều nét tương đồng. Vì vậy, vấn đề tập trung ứng dụng Chính phủ điện tử theo mô hình SaaS cho toàn bộ Phường/Xã trên phạm vi toàn Tỉnh có nhiều thuận lợi, cả về hiệu quả đầu tư và đạt chất lượng sử dụng vận hành cao nhất.
Phần mềm như là Dịch vụ - SaaS (Software as a Service) là cách tổ chức các phần mềm ứng dụng tập trung, và cung cấp như là dịch vụ đối với người sử dụng. Cách tổ chức ứng dụng CNTT như vậy có ưu điểm là tiết kiệm công vận hành, bảo hành bảo trì và nâng cấp. Mặt khác, các lỗi phần mềm chỉ cần sửa chữa một lần là có thể áp dụng cho toàn hệ thống. Các phần mềm được dùng chung cho nhiều đơn vị cũng tạo điều kiện cho tính tương hợp hệ thống và chia sẻ dữ liệu.
Đặc biệt, các phần mềm được xây dựng một lần sẽ tiết kiệm chi phí đầu tư. Người sử dụng luôn luôn được sử dụng các tính năng mới nhất và trả tiền theo mức độ sử dụng. Tại Việt nam, với những điều kiện về hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực và các đặc trưng hành chính, cần áp dụng SaaS theo một kiến trúc riêng. Áp dụng Kiến trúc EA (Enterprise Architecture) để xây dựng Chính phủ điện tử đến cấp Phường/Xã sẽ đảm bảo tính thống nhất về tổng thế về Chính phủ Điện tử tại Việt Nam.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1. Đối tượng nghiên cứu - Phương pháp luận xây dựng kiến trúc chính phủ điện tử và mô hình SaaS. - Mô hình tổ chức hành chính và nghiệp vụ cấp Phường/Xã. - Cách áp dụng phương pháp luận xây dựng kiến trúc chính phủ điện tử và mô hình SaaS vào việc xây dựng kiến trúc chính phủ điện tử cho các dịch vụ phần mềm cấp Phường/Xã.
Phạm vi nghiên cứu - Tổng quan về phương pháp luận xây dựng kiến trúc Chính phủ điện tử. Giới thiệu một số phương pháp nổi tiếng trên thế giới và một phương pháp của Việt Nam. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Mô hình SaaS và công nghệ cần thiết để xây dựng mô hình SaaS trên nền tảng Azure của Microsoft. - Mô hình tổ chức hành chính và nghiệp vụ cấp Phường/Xã.
- Xây dựng kiến trúc tổng thể cho các dịch vụ phần mềm cấp Phường/Xã. Phương pháp nghiên cứu - Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp luận xây dựng kiến trúc. - Nghiên cứu các tài liệu về mô hình SaaS và công nghệ cần thiết để xây dựng mô hình SaaS trên nền tảng Azure của Microsoft. - Tham khảo một số kiến trúc đã xây dựng.
- Tìm hiểu thêm các thông tin từ các bài báo, Internet. - Khảo sát mô hình tổ chức hành chính và nghiệp vụ cấp Phường/Xã. - Tham khảo ý kiến của Thầy hướng dẫn và các đồng nghiệp. - Lựa chọn các phương pháp thích hợp để giải quyết vấn đề đặt ra.
Các vấn đề chính cần giải quyết - Đưa ra được cái nhìn tổng quan và dễ hiểu về các phương pháp luận xây dựng kiến trúc Chính phủ điện tử. - Vận dụng các phương pháp luận xây dựng kiến trúc chính phủ điện tử đưa ra được một khung nội dung kiến trúc cụ thể và các phương pháp xây dựng kiến trúc cho các dịch vụ phần mềm cấp Phường/Xã. - Rút ra được bài học kinh nghiệm, các vấn đề còn tồn tại và hướng giải quyết tiếp theo. Dự kiến kết quả đạt được - Nắm được tổng quan về các phương pháp luận xây dựng kiến trúc chính phủ điện tử và mô hình SaaS.
- Biết cách áp dụng phương pháp luận xây dựng kiến trúc Chính phủ điện tử để xây dựng kiến trúc tổng thể cho một hệ thống cụ thể - hệ thống các dịch vụ phần mềm cấp Phường/Xã 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƯƠNG 2. TỔNG QUAN KIẾN TRÚC CHÍNH PHỦ ĐIỆN TỬ VÀ MÔ HÌNH SAAS 2. Hướng nghiên cứu Chính phủ điện tử trên thế giới 2. Các khái niệm về kiến trúc Khái niệm kiến trúc Kiến trúc là một khái niệm được sử dụng nhiều trong lĩnh vực xây dựng.
Theo định nghĩa trong từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học Việt Nam, Kiến trúc là “nghệ thuật thiết kế, xây dựng các công trình, thường là nhà cửa”. Khi tiến hành xây dựng những công trình nhỏ, người ta thường không quan tâm lắm đến kiến trúc, nhưng với những công trình lớn, kiến trúc giữ một vai trò đặc biệt quan trọng và là thành phần không thể thiếu được của công trình. Theo định nghĩa của Viện tiêu chuẩn quốc gia Hoa Kỳ/Viện kỹ thuật điện và điện tử (American National Standards Institute/Institute of Electrical and Electronics Engineers – ANSI/IEEE) [21], kiến trúc của một hệ thống bao gồm: các thành phần cơ bản của hệ thống và mối liên hệ giữa các thành phần cơ bản này với nhau cũng như các nguyên tắc định hướng cho việc thiết kế và phát triển hệ thống. Kiến trúc xây dựng thường gắn liền với một dự án xây dựng, do vậy nó mang tính chất dự án, có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc cụ thể.
Trước khi khởi công dự án xây dựng, người ta đã phải hoàn thành xong kiến trúc. Trong suốt quá trình thực hiện dự án xây dựng, hầu như kiến trúc ban đầu được giữ nguyên, không thay đổi. Sau khi dự án kết thúc, kiến trúc ban đầu không được sửa đổi, cập nhật nữa, mà thường được lưu vĩnh viễn như hồ sơ kèm theo công trình. Điểm khác biệt cơ bản giữa khái niệm kiến trúc áp dụng trong lĩnh vực xây dựng và khái niệm kiến trúc trong lĩnh vực công nghệ thông tin là, nếu như kiến trúc xây dựng thường là không thay đổi thì kiến trúc công nghệ thông tin lại thường xuyên phải thay đổi, cập nhật lai.
Kiến trúc công nghệ thông tin mang tính chất của một tiến trình liên tục. Do đặc thù là vòng đời công nghệ rất ngắn và quy trình nghiệp vụ của cơ quan, tổ chức cũng thường xuyên được điều chỉnh, trong suốt tiến trình này, kiến trúc công nghệ thông tin thường xuyên được thay đổi, cập nhật. Ngoài ra khi đề cập tới kiến trúc Công nghệ thông tin thường có những khái niệm như: - Hệ thống hiện tại: để chỉ hệ thống công nghệ thông tin hiện tại. - Hệ thống mục tiêu: để chỉ hệ thống công nghệ thông tin cần phát triển.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kiến trúc tổng thể Trong lĩnh vực CNTT, khi phát triển những hệ thống thông tin lớn, cho giai đoạn lâu dài, có nhiều bên tham gia người ta sử dụng khái niệm kiến trúc như một công cụ để giúp các bên tham gia hiểu rõ về hệ thống cần xây dựng và các nguyên tắc định hướng cho việc thiết kế và phát triển hệ thống đó. Các hệ thống thông tin lớn đều gắn liền với việc phục vụ cho hoạt động của các cơ quan, tổ chức, nên nó gắn liền với các hoạt động nghiệp vụ của các cơ quan, tổ chức này.