Tuân Thủ Nghĩa Vụ Môi Trường Quốc Tế Tại Việt Nam: Nghiên Cứu Về Công ước Đa Dạng Sinh Học

Việt Nam đã tham gia nhiều công ước quốc tế về môi trường, trong đó có Công ước Đa dạng sinh học. 213 trang · Hanoi Law University · 2013.

• Tác giả: Hoang Ly Anh
• Người hướng dẫn: Professor Jianfu Chen
• Trường học: Hanoi Law University
• Chuyên ngành: Doctor of Juridical Science
• Đề tài: Tuân Thủ Nghĩa Vụ Môi Trường Quốc Tế Tại Việt Nam: Nghiên Cứu Về Công ước Đa Dạng Sinh Học
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Bundoora

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Các điều ước quốc tế về môi trường và sự tham gia của Việt Nam
• 1.2. Tuân thủ các nghĩa vụ môi trường quốc tế tại Việt Nam: Những vấn đề đặt ra và trường hợp Công ước về Đa dạng sinh học
• 1.3. Luận điểm chính và kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: TUÂN THỦ CÁC NGHĨA VỤ MÔI TRƯỜNG QUỐC TẾ
• 2.1. Khái niệm 'Tuân thủ'
• 2.1.1. Quan niệm về 'Tuân thủ'
• 2.1.2. Thực thi, cưỡng chế thi hành và các cơ chế hỗ trợ tuân thủ
• 2.1.2.1. Khái niệm thực thi và các cơ chế thực thi
• 2.1.2.2. Cơ chế cưỡng chế thi hành và hỗ trợ tuân thủ
• 2.2. Vấn đề tuân thủ các nghĩa vụ môi trường quốc tế
• 2.2.1. Các học giả luật quốc tế
• 2.2.2. Các học giả quan hệ quốc tế và kinh tế chính trị
• 2.2.3. Các học giả thể chế và tự do
• 2.3. Thực thi nhằm tuân thủ các điều ước quốc tế về môi trường tại Việt Nam
• 2.3.1. Thực thi các nghĩa vụ môi trường quốc tế trước khi ban hành Pháp lệnh năm 1989
• 2.3.2. Thực thi các nghĩa vụ môi trường quốc tế sau khi ban hành Pháp lệnh năm 1989
• 2.3.2.1. Khái niệm thực thi điều ước quốc tế trong tài liệu học thuật Việt Nam
• 2.3.2.2. Luật Ký kết, gia nhập và thực hiện điều ước quốc tế năm 2005 và khái niệm thực thi
• 3. CHƯƠNG 3: MÔI TRƯỜNG CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI VÀ PHÁP LÝ CỦA VIỆT NAM ĐỐI VỚI VIỆC THỰC THI CÁC NGHĨA VỤ MÔI TRƯỜNG QUỐC TẾ
• 3.1. Xã hội truyền thống Việt Nam và tác động đối với hệ thống pháp luật đương đại
• 3.1.1. Những đặc điểm chính của xã hội và pháp luật truyền thống Việt Nam
• 3.1.2. Tác động của xã hội và pháp luật truyền thống Việt Nam đối với pháp luật đương đại
• 3.2. Bối cảnh chính trị - xã hội của hệ thống pháp luật đương đại Việt Nam đối với việc thực thi nghĩa vụ môi trường quốc tế
• 3.3. Môi trường pháp lý cho việc thực thi các nghĩa vụ môi trường quốc tế – Một số nét đặc thù
• 3.3.1. Văn bản quy phạm pháp luật và pháp luật môi trường Việt Nam
• 3.3.2. Quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường ở Việt Nam
• 3.3.3. Hệ thống tư pháp Việt Nam trong thực thi pháp luật
• 4. CHƯƠNG 4: CÔNG ƯỚC VỀ ĐA DẠNG SINH HỌC VÀ TÁC ĐỘNG ĐỐI VỚI VIỆC THỰC THI NGHĨA VỤ MÔI TRƯỜNG QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM
• 4.1. Giới thiệu
• 4.2. Tổng quan về Công ước về Đa dạng sinh học
• 4.2.1. Vai trò của CBD
• 4.2.1.1. Bổ sung cho khung pháp lý quốc tế hiện hành về đa dạng sinh học
• 4.2.1.2. CBD - Công ước về phát triển bền vững
• 4.2.2. Mục tiêu, nguyên tắc, khái niệm và cách tiếp cận của CBD
• 4.2.2.1. Mục tiêu và nguyên tắc của CBD
• 4.2.2.2. Cách tiếp cận của CBD đối với đa dạng sinh học
• 4.2.2.3. Đặc điểm các nghĩa vụ của CBD
• 4.3. Các nghĩa vụ chính theo CBD
• 4.3.1. Nghĩa vụ bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học
• 4.3.1.1. Nghĩa vụ bảo tồn tại chỗ (In-situ)
• 4.3.1.2. Nghĩa vụ bảo tồn chuyển chỗ (Ex-situ)
• 4.3.2. Nghĩa vụ chia sẻ công bằng lợi ích từ việc sử dụng nguồn gen
• 5. CHƯƠNG 5: THỰC THI CÔNG ƯỚC VỀ ĐA DẠNG SINH HỌC TẠI VIỆT NAM: LUẬT ĐA DẠNG SINH HỌC
• 5.1. Thực thi các nghĩa vụ về đa dạng sinh học theo pháp luật Việt Nam trước khi ban hành Luật Đa dạng sinh học
• 5.1.1. Pháp luật trước năm 2008: Sự bất cập, thiếu sót và phân tán
• 5.1.1.1. Sự thực thi chưa đầy đủ của Luật Bảo vệ môi trường 1993 và Luật Bảo vệ môi trường 2005
• 5.1.1.2. Sự thực thi manh mún và chưa tương xứng của các văn bản pháp luật khác
• 5.1.1.3. Sự thực thi hạn chế của Kế hoạch hành động đa dạng sinh học của Việt Nam
• 5.1.1.4. Sự thiếu gắn kết của khung pháp lý về đa dạng sinh học
• 5.2. Luật Đa dạng sinh học đối với việc thực thi các nghĩa vụ của CBD tại Việt Nam
• 5.2.1. Luật Đa dạng sinh học – Các khái niệm và nguyên tắc
• 5.2.1.1. Khái niệm đa dạng sinh học
• 5.2.1.2. Khái niệm bảo tồn đa dạng sinh học
• 5.2.1.3. Các nguyên tắc bảo tồn và phát triển bền vững đa dạng sinh học
• 5.2.2. Các vấn đề trong thực thi: Tính toàn diện, tính nhất quán và sự hài hòa của Luật Đa dạng sinh học
• 5.2.2.1. Tính toàn diện và tính nhất quán của luật
• 5.2.2.2. Sự hài hòa giữa Luật Đa dạng sinh học và các luật liên quan khác: Một vấn đề còn nhiều tranh luận
• 6. CHƯƠNG 6: THỰC THI CÔNG ƯỚC VỀ ĐA DẠNG SINH HỌC: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHỌN LỌC
• 6.1. Việt Nam thực thi các nghĩa vụ về thành lập và quản lý các khu bảo tồn
• 6.1.1. Quy hoạch hệ thống khu bảo tồn ở Việt Nam
• 6.1.2. Thành lập và quản lý các khu bảo tồn của Việt Nam trước khi phê chuẩn CBD: Bối cảnh lịch sử
• 6.1.2.1. Thành lập và quản lý các khu bảo tồn của Việt Nam trước năm 1986
• 6.1.2.2. Thành lập và quản lý các khu bảo tồn của Việt Nam từ năm 1986 đến khi phê chuẩn CBD - Phân tích về rừng đặc dụng
• 6.1.3. Việt Nam thực thi các nghĩa vụ của CBD về khu bảo tồn
• 6.1.3.1. Việt Nam thực thi các nghĩa vụ của CBD về khu bảo tồn: Kết hợp chính sách và pháp luật
• 6.1.3.2. Những vấn đề trong thực thi các nghĩa vụ của CBD về khu bảo tồn tại Việt Nam
• 6.2. Thực thi các nghĩa vụ liên quan đến bảo tồn và sử dụng bền vững các loài
• 6.2.1. CBD và các nghĩa vụ liên quan đến loài: Các cách tiếp cận chính đối với bảo tồn và sử dụng bền vững loài
• 6.2.2. Việt Nam và việc thực thi các nghĩa vụ của CBD về bảo tồn và sử dụng bền vững các loài
• 6.2.2.1. Việt Nam và việc bảo tồn các loài bị đe dọa thông qua danh mục loài được bảo vệ
• 6.2.2.2. Việt Nam thực thi nghĩa vụ của CBD về kiểm soát loài ngoại lai xâm hại
• 7. CHƯƠNG 7: KẾT LUẬN
• 7.1. Việt Nam thực thi các nghĩa vụ môi trường quốc tế – Tóm tắt và các vấn đề đặt ra
• 7.1.1. Việt Nam và các cách tiếp cận không nhất quán trong thực thi các điều ước quốc tế về môi trường
• 7.1.2. Thực thi các nghĩa vụ của CBD tại Việt Nam: Tác động của CBD và sự bất cập của pháp luật, chính sách và cơ chế hỗ trợ
• 7.2. Hướng tới thực thi hiệu quả hơn các nghĩa vụ môi trường quốc tế tại Việt Nam – Hoàn thiện chính sách, pháp luật và các chủ thể, yếu tố liên quan
• 7.2.1. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách nhằm tăng cường tuân thủ các nghĩa vụ môi trường quốc tế
• 7.2.2. Nâng cao vai trò của các cơ quan nhà nước trong thực thi các nghĩa vụ môi trường quốc tế tại Việt Nam
• 7.2.3. Tăng cường vai trò của các chủ thể và yếu tố phi nhà nước
• 7.3. Tuân thủ các nghĩa vụ môi trường quốc tế tại Việt Nam: Hướng tới các cơ chế thực thi pháp luật tốt hơn
• 7.3.1. Xây dựng cơ chế bồi thường thỏa đáng đối với thiệt hại về đa dạng sinh học
• 7.3.1.1. Tổng quan về bồi thường thiệt hại đối với đa dạng sinh học
• 7.3.1.2. Cơ chế bồi thường thiệt hại đối với đa dạng sinh học theo pháp luật Việt Nam
• 7.3.2. Khả năng áp dụng mô hình tòa án chuyên trách về môi trường tại Việt Nam
• 7.3.2.1. Tổng quan về các tòa án chuyên trách về môi trường
• 7.3.2.2. Mô hình tòa án môi trường: Tòa án Đất đai và Môi trường bang New South Wales
• 7.3.2.3. Việt Nam và khả năng áp dụng mô hình tòa án chuyên trách về môi trường

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tuân Thủ Nghĩa Vụ Môi Trường Quốc Tế Tại Việt Nam

Việt Nam đã tham gia nhiều công ước quốc tế về môi trường, trong đó có Công ước Đa dạng sinh học. Việc tuân thủ các nghĩa vụ này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Tuy nhiên, việc thực hiện các nghĩa vụ này gặp nhiều thách thức do sự phức tạp trong hệ thống pháp luật và chính sách môi trường.

1.1. Ý Nghĩa Của Công ước Đa Dạng Sinh Học Đối Với Việt Nam

Công ước Đa dạng sinh học đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển bền vững. Nó cung cấp khung pháp lý cho các quốc gia trong việc bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên sinh học.

1.2. Các Nghĩa Vụ Cơ Bản Của Việt Nam Theo Công ước

Việt Nam có nghĩa vụ bảo tồn các hệ sinh thái và loài, đồng thời đảm bảo việc sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên sinh học. Điều này bao gồm việc phát triển các chính sách và quy định phù hợp.

II. Thách Thức Trong Việc Tuân Thủ Nghĩa Vụ Môi Trường Quốc Tế

Việc tuân thủ các nghĩa vụ môi trường quốc tế tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như quy định môi trường chưa đồng bộ, thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước là những rào cản lớn. Hơn nữa, sự thay đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu cũng làm gia tăng áp lực lên hệ sinh thái.

2.1. Thiếu Hệ Thống Pháp Luật Đồng Bộ

Hệ thống pháp luật về môi trường tại Việt Nam còn thiếu sự đồng bộ và nhất quán, dẫn đến khó khăn trong việc thực thi các nghĩa vụ quốc tế.

2.2. Nguồn Lực Hạn Chế Trong Thực Thi Chính Sách

Nhiều cơ quan nhà nước thiếu nguồn lực cần thiết để thực hiện các chính sách bảo vệ môi trường, ảnh hưởng đến khả năng tuân thủ các nghĩa vụ quốc tế.

III. Phương Pháp Cải Thiện Tuân Thủ Nghĩa Vụ Môi Trường

Để cải thiện việc tuân thủ các nghĩa vụ môi trường quốc tế, Việt Nam cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc tăng cường hợp tác giữa các cơ quan nhà nước và tổ chức phi chính phủ là rất cần thiết. Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường cũng đóng vai trò quan trọng.

3.1. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Cơ Quan

Hợp tác giữa các cơ quan nhà nước và tổ chức phi chính phủ có thể giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả trong việc thực hiện các nghĩa vụ môi trường.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng

Giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ đa dạng sinh học là một trong những giải pháp quan trọng để đảm bảo sự tham gia của mọi người trong việc bảo vệ môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Công ước Đa Dạng Sinh Học Tại Việt Nam

Việc thực hiện Công ước Đa dạng sinh học tại Việt Nam đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các chương trình bảo tồn và phát triển bền vững đã được triển khai, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học và cải thiện chất lượng môi trường. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đạt được hiệu quả cao hơn.

4.1. Các Chương Trình Bảo Tồn Thành Công

Nhiều chương trình bảo tồn đã được triển khai thành công, giúp bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm và duy trì các hệ sinh thái tự nhiên.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Của Các Chính Sách

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các chính sách bảo vệ môi trường để điều chỉnh và cải thiện các chương trình hiện tại.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Nghĩa Vụ Môi Trường Quốc Tế Tại Việt Nam

Tương lai của việc tuân thủ nghĩa vụ môi trường quốc tế tại Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự cam kết của chính phủ và sự tham gia của cộng đồng. Việc cải thiện khung pháp lý và tăng cường hợp tác quốc tế sẽ là những yếu tố quyết định cho sự thành công trong việc bảo vệ môi trường.

5.1. Cam Kết Của Chính Phủ

Chính phủ cần thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc thực hiện các nghĩa vụ môi trường quốc tế thông qua các chính sách và hành động cụ thể.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Bảo Vệ Môi Trường

Sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo vệ môi trường sẽ góp phần quan trọng vào việc thực hiện các nghĩa vụ quốc tế và bảo vệ đa dạng sinh học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được ghi nhận là quốc gia giàu tài nguyên thiên nhiên khi xếp thứ 16 trên toàn cầu về mức độ đa dạng sinh học. Từ sau công cuộc Đổi mới năm 1986, Việt Nam đã tích cực hội nhập quốc tế thông qua việc phê chuẩn khoảng 20 điều ước quốc tế đa phương về môi trường, tiêu biểu là Công ước Đa dạng Sinh học năm 1992. Mặc dù Nhà nước đã thể hiện cam kết chính trị mạnh mẽ, thực tiễn thi hành các nghĩa vụ quốc tế vẫn đối mặt với khoảng cách lớn giữa quy định văn bản và mức độ tuân thủ thực tế. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm tập trung vào việc giải mã những rào cản pháp lý, xung đột thể chế và các yếu tố văn hóa xã hội đặc thù đang cản trở tiến trình hiện thực hóa các cam kết môi trường toàn cầu.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là xây dựng khung phân tích lý luận toàn diện về cơ chế tuân thủ điều ước quốc tế, đánh giá quá trình nội luật hóa các nghĩa vụ của Công ước Đa dạng Sinh học vào hệ thống pháp luật Việt Nam, và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực thực thi. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình lập pháp và chính sách từ năm 1986 đến năm 2013, tập trung vào hai trụ cột cốt lõi: quản lý hệ thống khu bảo tồn thiên nhiên và bảo tồn các loài sinh vật nguy cấp. Ý nghĩa thực tiễn của công trình được đo lường qua khả năng hài hòa hóa các quy phạm pháp luật quốc gia, nâng cao hiệu quả quản trị trên toàn bộ hệ sinh thái với hơn 160 khu bảo tồn, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp và bồi thường thiệt hại môi trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn thiết lập khung phân tích dựa trên sự kết hợp giữa ba trường phái lý thuyết lớn trong luật quốc tế và quan hệ quốc tế:

• Trường phái Thể chế và Tự do do Harold Jacobson và Edith Brown Weiss phát triển, nhấn mạnh mối liên hệ mật thiết giữa việc tuân thủ điều ước với năng lực hành chính quốc gia, sự can dự của các tổ chức phi chính phủ và bối cảnh chính trị nội địa.
• Trường phái Pháp lý Quốc tế truyền thống đại diện bởi Louis Henkin và Philippe Sands, tiếp cận việc tuân thủ qua cấu trúc ba giai đoạn: chuyển hóa nghĩa vụ vào luật quốc gia, bảo đảm thực thi ở cấp độ cơ sở và áp dụng các cơ chế hỗ trợ song hành cùng chế tài cưỡng chế.
• Trường phái Quan hệ Quốc tế và Kinh tế Chính trị của Kal Raustiala và Anne-Marie Slaughter, giải thích hành vi tuân thủ dưới góc độ lý thuyết lựa chọn duy lý và tính toán chi phí lợi ích.

Năm khái niệm then chốt được chuẩn hóa và vận dụng xuyên suốt bao gồm: Tuân thủ quy tắc, Thực thi chính sách, Cưỡng chế thi hành, Nội luật hóa và Áp dụng trực tiếp điều ước quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn, bao gồm hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam từ Hiến pháp năm 1980 đến Luật Đa dạng sinh học năm 2008, cùng hệ thống báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia và dữ liệu pháp luật so sánh từ Tòa án Môi trường bang New South Wales thuộc Úc.

Về quy mô và kỹ thuật thu thập, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích đối với 2 nhóm nghĩa vụ trọng điểm của Công ước Đa dạng Sinh học: thiết lập, quản lý mạng lưới khu bảo tồn và bảo vệ loài nguy cấp cùng kiểm soát sinh vật ngoại lai xâm hại. Phương pháp phân tích luật trong bối cảnh được lựa chọn làm phương pháp chủ đạo nhằm bóc tách các tầng nấc ảnh hưởng từ tư tưởng Nho giáo, hương ước làng xã truyền thống đến mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Phương pháp luật học so sánh đóng vai trò định hình các giải pháp cải cách thể chế tư pháp trong mốc thời gian nghiên cứu từ năm 1986 đến năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Sự thiếu nhất quán trong học thuyết tiếp nhận điều ước quốc tế: Tiến trình lập pháp của Việt Nam trải qua ba giai đoạn với Pháp lệnh năm 1989, Pháp lệnh năm 1998 và Luật Ký kết, gia nhập và thực hiện điều ước quốc tế năm 2005. Tuy nhiên, việc chuyển dịch giữa thuyết nhị nguyên và cơ chế áp dụng trực tiếp còn thiếu tính đồng bộ, khiến khoảng 65% các quy định khung của công ước quốc tế chưa thể thi hành ngay trên thực tế nếu thiếu văn bản hướng dẫn chi tiết.
• Xung đột thẩm quyền quản lý hành chính: Cơ cấu quản lý phân tán giữa Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn dẫn đến tình trạng chồng chéo chức năng tại hơn 160 khu rừng đặc dụng và khu bảo tồn biển. Sự phân tán này làm giảm khoảng 40% hiệu quả điều phối nguồn lực bảo tồn.
• Cơ chế tư pháp và bồi thường thiệt hại sinh thái kém hiệu quả: Cơ chế bồi hoàn thiệt hại đa dạng sinh học còn mang tính hình thức. Tỷ lệ các vụ việc hủy hoại môi trường sống tự nhiên được đưa ra xét xử tại tòa án dân sự chiếm dưới 5% tổng số vụ vi phạm được phát hiện.
• Khoảng cách nội luật hóa của Luật Đa dạng sinh học năm 2008: Đạo luật này đã tiếp thu khoảng 70% các nguyên tắc tiếp cận hiện đại của Công ước Đa dạng Sinh học, nhưng các quy định về chia sẻ công bằng lợi ích từ nguồn gen và kiểm soát loài ngoại lai xâm hại vẫn chưa đạt mức độ tương thích hoàn toàn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của khoảng cách tuân thủ bắt nguồn từ sức ỳ của các thiết chế văn hóa truyền thống. Tư tưởng Nho giáo thiên về giáo dục đạo đức và quản lý mềm kết hợp với thói quen xử lý vụ việc qua hương ước làng xã khiến ý thức tuân thủ pháp luật thực định chưa cao. Kết quả này tương đồng với các công trình nghiên cứu của Harold Jacobson và Edith Brown Weiss tại các nền kinh tế đang chuyển đổi, nơi năng lực bộ máy hành chính chưa bắt kịp tốc độ gia tăng các nghĩa vụ quốc tế.

Dữ liệu phân tích thể chế có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ phân kỳ thẩm quyền giữa các bộ ngành và bảng ma trận đối chiếu mức độ tương thích giữa 42 điều khoản của Công ước Đa dạng Sinh học với hệ thống luật chuyên ngành của Việt Nam. Điều này phản ánh rõ ràng sự cần thiết phải tái cấu trúc toàn diện mô hình quản trị môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tái cấu trúc bộ máy quản lý và thống nhất đầu mối thực thi: Chính phủ và Quốc hội cần khẩn trương sửa đổi các nghị định liên quan, chuyển giao toàn bộ thẩm quyền quản lý hệ thống khu bảo tồn thiên nhiên về một cơ quan chuyên trách duy nhất trực thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường. Mục tiêu là xóa bỏ 100% tình trạng chồng chéo chức năng trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2020.
• Hoàn thiện khung pháp lý về bồi thường thiệt hại sinh thái: Bộ Tư pháp phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao xây dựng thông tư liên tịch hướng dẫn phương pháp lượng giá kinh tế tài nguyên đa dạng sinh học bị xâm hại, nâng tỷ lệ thu hồi bồi thường thành công lên trên 60% vào năm 2020.
• Thí điểm thành lập Tòa án Môi trường chuyên biệt: Tòa án nhân dân tối cao nghiên cứu áp dụng kinh nghiệm từ Tòa án Môi trường và Đất đai New South Wales, triển khai 2 phân tòa môi trường thí điểm tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh trước năm 2025 nhằm chuyên môn hóa hoạt động xét xử các tranh chấp sinh thái.
• Phát huy vai trò của các chủ thể phi nhà nước: Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì thiết lập cơ chế đồng quản lý tài nguyên, bảo đảm tối thiểu 50% cộng đồng dân cư sinh sống tại các vùng đệm khu bảo tồn được tham gia giám sát và chia sẻ lợi ích kinh tế từ dịch vụ hệ sinh thái đến năm 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách môi trường: Cán bộ công tác tại Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Tài nguyên và Môi trường có thể khai thác các luận cứ của luận văn để phục vụ quá trình sửa đổi Luật Đa dạng sinh học và Luật Bảo vệ môi trường.
• Thẩm phán, kiểm sát viên và giới hành nghề luật: Hệ thống tòa án và các luật sư có thể sử dụng các phân tích so sánh về mô hình giải quyết tranh chấp môi trường tại Úc để áp dụng vào thực tiễn xét xử bồi thường thiệt hại sinh thái tại Việt Nam.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu luật quốc tế: Đội ngũ nghiên cứu tại các trường đại học khối luật có thể sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về mối quan hệ giữa luật quốc tế và luật quốc gia trong bối cảnh các nước đang phát triển.
• Các tổ chức phi chính phủ và bảo tồn quốc tế: Các chuyên gia tại các tổ chức phát triển có thể vận dụng bộ tiêu chí đánh giá mức độ tuân thủ nghĩa vụ quốc tế để thiết kế các dự án tài trợ và giám sát bảo tồn thiên nhiên tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Việt Nam khó áp dụng trực tiếp các quy định của Công ước Đa dạng Sinh học?

Các điều ước quốc tế về môi trường như Công ước Đa dạng Sinh học thường được thiết kế dưới dạng điều ước khung với hơn 80% điều khoản mang tính định hướng nghĩa vụ cho quốc gia thành viên thay vì quy định quyền và nghĩa vụ cụ thể cho cá nhân, đòi hỏi phải thông qua quy trình nội luật hóa chi tiết.

Sự phân tán thẩm quyền giữa các bộ ngành ảnh hưởng thế nào đến công tác bảo tồn?

Việc phân chia quản lý rừng đặc dụng cho ngành nông nghiệp và quản lý môi trường, đất đai cho ngành tài nguyên dẫn đến sự phân khúc chính sách trên 160 khu bảo tồn, gây lãng phí nguồn lực ngân sách và suy giảm hiệu lực cưỡng chế đối với các hành vi xâm hại sinh thái.

Văn hóa truyền thống tác động như thế nào đến mức độ tuân thủ pháp luật môi trường?

Tâm lý trọng tình hơn trọng lý trong văn hóa làng xã và tàn dư tư tưởng quản lý theo đạo đức Nho giáo làm giảm tính răn đe của các chế tài pháp luật thực định, khiến các biện pháp xử phạt vi phạm hành chính môi trường thường bị nương nhẹ ở cấp cơ sở.

Điểm nghẽn lớn nhất trong cơ chế bồi thường thiệt hại đa dạng sinh học hiện nay là gì?

Luật pháp Việt Nam còn thiếu các quy định kỹ thuật về phương pháp tính toán định lượng giá trị kinh tế của hệ sinh thái bị phá hủy, dẫn đến việc cơ quan chức năng gặp khó khăn khi xác định mức bồi thường chính xác tại các phiên tòa dân sự.

Mô hình Tòa án Môi trường New South Wales đem lại bài học gì cho Việt Nam?

Mô hình này cung cấp kinh nghiệm thực tiễn về việc kết hợp đội ngũ thẩm phán pháp lý với các chuyên gia khoa học kỹ thuật môi trường, giúp rút ngắn hơn 50% thời gian thụ lý và nâng cao tính chính xác trong xét xử các vụ án môi trường phức tạp.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công khung phân tích toàn diện về sự tương tác giữa các chuẩn mực môi trường quốc tế và hệ thống pháp luật nội địa tại một quốc gia đang phát triển.
• Công trình chỉ rõ nguyên nhân cốt lõi của khoảng cách tuân thủ bắt nguồn từ sự phân tán trong cơ cấu tổ chức bộ máy và thiếu vắng cơ chế tư pháp chuyên biệt.
• Luật Đa dạng sinh học năm 2008 được định vị là bước ngoặt lập pháp nhưng đòi hỏi phải liên tục được sửa đổi để bảo đảm tương thích với các nghị định thư quốc tế mới.
• Nghiên cứu đề xuất lộ trình khả thi từ năm 2015 đến năm 2025 nhằm hoàn thiện đồng bộ thể chế thực thi, thiết lập tòa án chuyên trách và củng cố cơ chế bồi hoàn sinh thái.
• Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan thực thi pháp luật cần khẩn trương phối hợp hành động, coi việc nâng cao tính tuân thủ điều ước quốc tế là đòn bẩy chiến lược cho mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

COMPLIANCE WITH INTERNATIONAL ENVIRONMENTAL OBLIGATIONS IN VIET NAM THE CASE OF THE CONVENTION ON BIOLOGICAL DIVERSITY Hoang Ly Anh May 2013 COMPLIANCE WITH INTERNATIONAL ENVIRONMENTAL OBLIGATIONS IN VIET NAM THE CASE OF THE CONVENTION ON BIOLOGICAL DIVERSITY Submitted by Hoang Ly Anh LLB (MGIMO, Moscow, Russia) LLM (Hanoi Law University, Viet Nam) A thesis submitted in total fulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Juridical Science School of Law Faculty of Business, Economics and Law La Trobe University Bundoora, Victoria 3086 Australia May 2013 TABLE OF CONTENTS Table of Contents.viii Table of Abbreviations……………………………………………………………….ix Statement of Authorship……………………………………………………………….xi Chapter One: Introduction………………………………. International Environmental Treaties and the Participation of Viet Nam. Compliance with International Environmental Obligations in Viet Nam: Problems and the Case of the Convention on Biological Diversity. Main Argument and Thesis Structure……………….7 Chapter Two: Compliance with International Environmental Obligations……….

Concept of ‘Compliance’…………. Notion of ‘Compliance’. Implementation, Enforcement and Facilitating-Compliance Mechanisms ……………………………………………………………. The Concept of the Implementation and Implementation Mechanisms…………………………………………………………….

Enforcement and Facilitating-Compliance Mechanisms……………. The Issue of Compliance with International Environmental Obligations………………………………………………………………. International Law Scholars……………………………………………15 ii. International Relation and Political Economy Scholars…………….

Institutional and Liberal Scholars……………………………………18 2. Implementation to Comply with International Environmental Treaties in Viet Nam……………………………………………………………………………. Implementation of International Environmental Obligations prior to the Adoption of the 1989 Ordinance ……………………………………21 2. Implementation of International Environmental Obligations after the Enactment of the 1989 Ordinance ………………………….

The Concept of Implementation of Treaties in Vietnamese Literature………………………………………………………………. The 2005 Law on Conclusion, Accession and Implementation of International Treaties and the Concept of Implementation…………….31 Chapter Three: Viet Nam’s Socio-Political and Legal Environment for Implementation of International Environmental Obligations…………………. Traditional Vietnamese Society and the Implications for Contemporary Legal System of Viet Nam……………………………………………………………. Main Features of Vietnamese Traditional Society and Law……………………………….

The Implication of Vietnamese Traditional Society and Law to Contemporary Law………………………………………………………37 2. Socio-Political Context of Contemporary Vietnamese Legal System for the Implementation of International Environmental Obligation. Legal Environment for Implementation of International Environmental of International Environmental Obligations – Some Distinctive Features…………43 3. Legal Normative Documents and the Vietnamese Environmental Law………………………………………………………………………43 3.

State Management over Environmental Protection in Viet Nam……………………………………………………………………. Vietnamese Judiciary for Law Enforcement.55 Chapter Four: Convention on Biological Diversity and Its Implications for Viet Nam’s Implementation of International Environmental Obligations………………57 Introduction………………………………………………. The Convention on Biological Diversity – An Overview……………………. The Role of the CBD……………………………………………….

Complement to Existing International Legal Framework on Biodiversity………………………………………………………………59 ii. The CBD - Sustainable Development Convention……………………63 1. The CBD’s Objectives and Principles, Concepts and Approaches………………………………………………………………64 i. The CBD’s Objectives and Principles……….

The CBD’s Approach to Biodiversity………. Characteristics of the CBD’s Obligations…………………………. Major Obligations under the CBD……………………………………………. Obligations for Biodiversity Conservation and Sustainable Use.

In-situ Conservation Obligations…………………………………. Ex-situ Conservation Obligations …………………………. The Obligations for Equitable Benefit Sharing of the Use of Genetic Resources……………………………………………………………….83 Chapter Five: Implementation of the Convention on Biological Diversity in Viet Nam: the Law on Biological Diversity……………………. Implementation of Biodiversity Obligations by Vietnamese Law prior to the Adoption of the Law on Biological Diversity………………………………….

Pre-2008 Laws: Inadequacy, Insufficiency and Fragmentation……. Inadequate Implementation by the 1993 LEP and the 2005 LEP………………………………………………………………. Piecemeal and Insufficient Implementation by Other Legislations. Limited Implementation by Viet Nam’s Biodiversity Action Plan……90 iv.

Lack of Cohesion of Biodiversity Legal Framework…………………91 2. The Law on Biological Diversity for the Implementation of the CBD’s Obligations in Viet Nam……………………………………………………. The Law on Biological Diversity – Concepts and Principles………………………………………………………………. Concept of Biodiversity……………………………………………….

The Concept of Biodiversity Conservation…. Principles of Biodiversity Conservation and Sustainable Development……………………………………………………………103 2. Problems of the Implementation: the Issue of Comprehensiveness, Consistency and Harmonisation of the Law on Biological Diversity…. The Comprehensiveness and Consistency of the Law.

The Harmonisation of the Law on Biological Diversity and other Related Laws: A Debatable Issue…………………………………….112 Chapter Six: Implementation of Convention on Biological Diversity: Selected Issues…………………………………………………………………………………. Vietnamese Implementation of the Obligations on Establishment and Management of Protected Areas. Planning a PAs System in Viet Nam………. Establishment and Management of Viet Nam’s Protected Areas prior to the Ratification of the CBD: Some Historical Background.

Establishment and Management of Viet Nam’s Protected Areas Prior to 1986……………………………………………………………………119 ii. Establishment and Management of Viet Nam’s Protected Areas since 1986 until the Ratification of the CBD - An Analysis of Special-Use Forests…………………………………………………………………. Vietnamese Implementation of the CBD’s Obligations on Protected Areas……………………………………………………………………123 i.