2 PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1. Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Ñeà caäp quy luaät veà tính keá thöøa trong söï phaùt trieån tö töôûng, Ph.AÊngghen vieát: “tö duy lyù luaän chæ laø moät ñaëc tính baåm sinh döôùi daïng naêng löïc cuûa ngöôøi ta maø coù thoâi. Naêng löïc aáy caàn phaûi ñöôïc phaùt trieån hoaøn thieän, vaø muoán hoaøn thieän noù thì cho tôùi nay, khoâng coù moät caùch naøo khaùc hôn laø nghieân cöùu toaøn boä trieát hoïc thôøi tröôùc” [15, 487]. Trong taùc phaåm “Buùt kyù trieát hoïc” V.Leânin cuõng ñaõ vaïch ra: nhöõng “voøng khaâu” hay nhöõng voøng troøn xoaùy oác cuûa lòch söû nhaän thöùc V.Leânin vieát “nhaän thöùc cuûa con ngöôøi khoâng phaûi laø moät ñöôøng thaúng, maø laø moät ñöôøng cong ñi gaàn voâ haïn ñeán moät loaït nhöõng voøng troøn, ñeán moät voøng xoaùy oác”.
Nhöõng nhaän ñònh cuûa nhöõng nhaø kinh ñieån cuûa chuû nghóa Maùc- Leânin cho thaáy vieäc nghieân cöùu quaù khöù ñeå ruùt ra nhöõng baøi hoïc cho hoâm nay thöïc söï coù yù nghóa. Platoân laø moät trong nhöõng nhaø tö töôûng vó ñaïi nhaát thôøi coå ñaïi. Tö töôûng cuûa oâng hình thaønh trong ñieàu kieän khuûng hoaûng cuûa neàn daân chuû chuû noâ, söï gia taêng caêng thaúng vaø xung ñoät xaõ hoäi, söï maát phöông höôùng cuûa con ngöôøi trong ñôøi soáng tinh thaàn. Vì theá, tö töôûng trieát hoïc – chính trò cuûa oâng moät maët phaûn aùnh laäp tröôøng cuûa quyù toäc chuû noâ, maët khaùc gôïi môû nhöõng giaûi phaùp vöôït qua tình traïng hieän coù, vöôn ñeán caùc giaù trò toát ñeïp trong cuoäc soáng.
Döôùi hình thöùc duy taâm, oâng phaùt trieån tö töôûng cuûa Xoâcraùt, xaây döïng nhöõng neàn taûng vöõng chaéc cuûa yù thöùc con ngöôøi. OÂâng coù coâng lôùn trong vieäc nghieân cöùu caùc vaán ñeà cuûa yù thöùc xaõ hoäi, khaúng ñònh vai troø to lôùn 3 cuûa noù trong vieäc hình thaønh nhaân caùch vaø yù thöùc caù nhaân con ngöôøi. Ñoàng thôøi böôùc ñaàu oâng xaây döïng nhöõng neàn taûng cuûa caùc khaùi nieäm, phaïm truø vaø tö duy lyù luaän noùi chung. Maëc daàu coù nhöõng haïn cheá veà theá giôùi quan vaø quan ñieåm nhaân sinh, xaõ hoäi, song oâng ñöôïc caùc nhaø nghieân cöùu xem nhö moät boä oùc lôùn cuûa thôøi ñaïi, nhieàu vaán ñeà do oâng neâu ra ñeán nay tieáp tuïc ñöôïc tìm hieåu, ñaùnh giaù, ruùt ra nhöõng baøi hoïc boå ích cho quaù trình hoaøn thieän caùc chuaån möïc, giaù trò xaõ hoäi.
Trong heä thoáng tö töôûng Platoân, tö töôûng chính trò chieám vò trí quan troïng. Laø nhaân chöùng cuûa neàn daân chuû chuû noâ thôøi kyø khuûng hoaûng, Platoân thaáu hieåu taâm traïng vaø khaùt voïng cuûa con ngöôøi, töø ñoù ñöa ra nhieàu luaän ñieåm chính trò saâu saéc, ñeå laïi daáu aán ñaùng keå trong lòch söû tö töôûng trieát hoïc – chính trò nhaân loaïi. Vieäc tìm hieåu tö töôûng cuûa quaù khöù, vieát ra yù nghóa vaø nhöõng baøi hoïc cho cuoäc soáng hieän taïi, luoân luoân laø nhu caàu caàn thieát. Xeùt töø khía caïnh ñoù tö töôûng chính trò cuûa Platoân ñaùng ñöôïc tieáp tuïc nghieân cöùu, laøm roõ theâm noäi dung, thöïc chaát cuûa noù, lieân heä nhöõng vaán ñeà cuûa noù vôùi ñieàu kieän lòch söû hieän nay.
Toång quan tình hình nghieân cöùu ñeà taøi Tö töôûng trieát hoïc noùi chung vaø tö töôûng chính trò Platoân noùi rieâng luoân laø ñeà taøi thu huùt söï quan taâm cuûa caùc nhaø nghieân cöùu trong vaø ngoaøi nöôùc. Taïi mieàn Nam tröôùc naêm 1975, ñaõ coù haøng loaït caùc coâng trình nghieân cöùu, baûn dòch, trong ñoù ñeà caäp ñeán tö töôûng chính trò cuûa Platoân, “Lòch söû caùc hoïc thuyeát chaùnh trò”( Huøng Nguyeân Nguyeãn Ngoïc Huy, Caáp tieán xuaát baûn, Saøi goøn, 1970); Leâ Toân Nghieâm vôùi “Lòch söû trieát hoïc Taây phöông – thôøi kyø khai nguyeân trieát lyù Hy Laïp” (Laù Boái, Saøi goøn, 1971) ; Maëc Ñoã vôùi coâng trình “Thaàn nhaân vaø thaàn thoaïi Taây phöông” (cô sôû 4 Tröông Vónh Kyù xuaát baûn); hay “Platon- Böõa tieäc” (baûn dòch töø tieáng Phaùp cuûa Nguyeãn Vaên, 1964); “Nietzsche – Trieát lyù Hy Laïp thôøi bi kòch”( Baûn dòch Traàn Xuaân Kieâm, NXB Taân An, Saøi Goøn 1975); “Leâ Toân Nghieâm – Xoâcraùt (ca dao - ngöôøi dòch Hoaøi Khanh, Saøi Goøn 1975). Caùc nhaø kinh ñieån cuûa chuû nghóa Maùc cuõng ñaõ giaønh söï quan taâm ñeán trieát hoïc Hy Laïp trong ñoù coù Platoân: “Baûn thaûo Kinh teá- Trieát hoïc naêm 1844” (C.Maùc); “Choáng Ñuyrinh” (Ph.AÊngghen); “ Bieän chöùng cuûa töï nhieân” (Ph.AÊngghen), “ Buùt kyù Trieát hoïc” cuûa (V.Leânin) trong ñoù coù nhöõng nhaän ñònh, phaân tích saâu saéc veà trieát hoïc Platoân. Ñoù laø ñònh höôùng vaø chæ daãn quyù baùu ñoái vôùi vieäc ñaùnh giaù quaù khöù vaø ruùt ra baøi hoïc cho hoâm nay.
Beân caïnh ñoù coøn coù nhöõng coâng trình nghieân cöùu veà tö töôûng chính trò cuûa Platoân ôû Vieät Nam trong thôøi gian gaàn ñaây; “Lòch söû caùc hoïc thuyeát chính trò treân theá giôùi” (Löu Kieám Thanh, Phaïm Hoàng Thaùi dòch, NXBCTQG, HN, 1993); Hoaøng Höõu Ñaûn dòch“Vaên hoïc coå ñieån Hy Laïp Homme- Anh huøng ca Iliade” (taäp 1, NXB Vaên hoïc, Haø noäi 1997); Nguyeãn Vaên Khoaû “Thaàn thoaïi Hy Laïp” (NXB Vaên hoaù Daân toäc, HN, 1998, 2 taäp) PTS. Ñinh Ngoïc Thaïch “Trieát hoïc Hy Laïp coå ñaïi” (NXB Chính trò quoác gia, HN1999); Caùc coâng trình nghieân cöùu veà trieát hoïc Hy Laïp, ôû trong vaø ngoaøi nöôùc ñaõ ñeà caäp ñeán heä thoáng trieát hoïc Platoân, trong ñoù coù tö töôûng chính trò cuûa Platoân, giuùp cho ngöôøi ñoïc coù ñöôïc nhöõng thoâng tin vaø nhaän ñònh quyù baùu veà thôøi kyø ñaàu cuûa trieát hoïc phöông Taây. Song, nhöõng coâng trình ñoù taäp trung chuû yeáu vaøo taát caû caùc vaán ñeà cuûa caùc nhaø trieát hoïc Hy Laïp coå ñaïi, maø Platoân chæ laø moät trong soá nhöõng nhaø trieát hoïc ñöôïc ñeà caäp tôùi: vaán ñeà theá giôùi quan, vaán ñeà con ngöôøi, ñaïo ñöùc, thaåm myõ, chính trò - xaõ hoäi. 5 Cuõng coù nhöõng coâng trình mang tính chuyeân saâu hôn veà lòch söû caùc hoïc thuyeát chính trò, nhöng trong ñoù ñeà caäp ñeán hoïc thuyeát chính trò cuûa caùc nhaø trieát hoïc Hy Laïp coå ñaïi, maø khoâng phaân tích khía caïnh theá giôùi quan.
Tình hình treân cho thaáy, tìm hieåu vaø nghieân cöùu tö töôûng chính trò cuûa Palatoân, vaø ruùt ra nhöõng baøi hoïc cho hoâm nay vaãn laø vaán ñeà coøn boû ngoû, caàn ñöôïc phaân tích saâu saéc vaø coù heä thoáng. Muïc ñích vaø nhieäm vuï cuûa luaän vaên Muïc ñích cuûa luaän vaên: nghieân cöùu vaø laøm roõ tö töôûng chính trò cuûa Platoân, noäi dung, thöïc chaát, nhöõng maët tích cöïc vaø haïn cheá cuûa noù, qua ñoù böôùc ñaàu ruùt ra nhöõng baøi hoïc lòch söû ñoái vôùi thôøi ñaïi hieän nay. Töø muïc ñích treân, luaän vaên taäp trung giaûi quyeát nhöõng nhieäm vuï chuû yeáu sau: Phaân tích quaù trình hình thaønh tö töôûng chính trò cuûa Platoân, nhöõng tieàn ñeà lyù luaän vaø thöïc tieãn cuûa tö töôûng chính trò Platoân. Tìm hieåu, phaân tích, vaïch ra cô sôû theá giôùi quan cuûa tö töôûng chính trò Platoân qua noäi dung taùc phaåm “Nhaø nöôùc” (hay “Neàn Coäng hoaø”), laø taùc phaåm chuû ñaïo theå hieän tö töôûng chính trò cuûa Platoân moät caùch cô baûn, ñaày ñuû vaø coù heä thoáng.
Töø ñoù, böôùc ñaàu ruùt ra yù nghóa vaø baøi hoïc cuûa taùc phaåm. Cô sôû phöông phaùp luaän vaø phöông phaùp nghieân cöùu cuûa luaän vaên Luaän vaên ñöôïc thöïc hieän treân cô sôû lyù luaän vaø phöông phaùp luaän cuûa chuû nghóa duy vaät bieän chöùng vaø chuû nghóa duy vaät lòch söû. Beân caïnh ñoù, luaän vaên coøn söû duïng phöông phaùp phaân tích – toång hôïp, loâgíc – lòch söû, so saùnh, khaùi quaùt…. YÙ nghóa khoa hoïc cuûa luaän vaên Töø vieäc tìm hieåu tö töôûng chính trò cuûa Platoân, luaän vaên goùp phaàn laøm saùng toû böùc tranh tö töôûng cuûa xaõ hoäi Hy Laïp thôøi kyø khuûng hoaûng cuûa neàn daân chuû chuû noâ.
Luaän vaên coù theå laøm taøi lieäu tham khaûo trong hoïc taäp vaø nghieân cöùu veà lòch söû chính trò, nhöõng vaán ñeà lieân quan ñeán lòch söû trieát hoïc Hy Laïp coå ñaïi. Keát caáu cuûa luaän vaên Ngoaøi phaàn môû ñaàu, keát luaän vaø danh muïc taøi lieäu tham khaûo, luaän vaên ñöôïc keát caáu thaønh 2 chöông, 4 tieát. Chöông I TIEÀN ÑEÀ HÌNH THAØNH TÖ TÖÔÛNG CHÍNH TRÒ PLATOÂN 1.1 ÑIEÀU KIEÄN LÒCH SÖÛ VAØ TIEÀN ÑEÀ LÍ LUAÄN CUÛA SÖÏ HÌNH THAØNH TÖ TÖÔÛNG CHÍNH TRÒ PLATOÂN 7 1.1 Sự hưng thịnh và khủng hoảng của nền dân chủ chủ nô, tác động của nó đến tư tưởng chính trị Platôn Dân chủ (democracy), với tính cách là phương thức tổ chức đời sống chính trị, một hình thức nhà nước, đồng thời là một giá trị nhân bản, đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử. Dù có những cách tiếp cận khác nhau, xét theo bản chất của các nền dân chủ, song nội hàm của khái niệm “dân chủ” vể cơ bản không thay đổi ở nghĩa gốc của nó.
Nói cách khác, một mặt, cần phân biệt dân chủ căn cứ vào những điều kiện lịch sử và bản chất của chế độ chính trị, chẳng hạn “dân chủ chủ nô”, “dân chủ tư sản”, “dân chủ xã hội chủ nghĩa”; mặt khác, cần hiểu dân chủ như thành quả của loài người thì mới làm sáng tỏ quy luật kế thừa và phát triển trong lịch sử tư tưởng nhân loại, mà nói như C.Ănghen lịch sử chẳng qua chỉ là sự nối tiếp của những thế hệ riêng rẽ, trong đó mỗi thế hệ đều khai thác những chất liệu do tất cả những thế hệ trước để lại [12, 65]. Thuật ngữ “dân chủ” theo từ nguyên Hy Lạp là “demokratia”, tức là quyền lực của nhân dân, hay “dân chủ”, được hợp nhất và giản lược từ “Demos” – (nhân dân) và “Kratos” – (quyền lực), và được hiểu là hình thức nhà nước, một chế độ chính trị được xác lập trên cơ sở thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, trên nguyên tắc bình đẳng và tự do [49, 146]. Trong Từ điển chính trị diễn nghĩa do trường Đại học Oxford (Anh) xuất bản thuật ngữ “dân chủ” cũng được xác định là “quyền lực của nhân dân”, song lưu ý rằng thuật ngữ này chỉ mang tính chất mô tả, cần được cụ thể hoá trong những điều kiện lịch sử và các quốc gia thực hiện hình thức nhà nước dân chủ. Quan điểm tương tự cũng được tìm thấy trong từ điển Về Chính quyền và Chính trị Hoa Kỳ (The Harpercollins dictionary American government and politics) [51, 275].
Như vậy tất cả các tài liệu trong và ngoài nước đều có chung sự thừa nhận, Người Hy Lạp là người phát minh ra dân chủ và thực hiện sự thể nghiệm đầu tiên về nhà nước dân chủ. 8 Moät trong nhöõng trang söû ñaày yù nghóa trong ñôøi soáng chính trò xaõ hoäi Hy Laïp coå ñaïi laø söï ra ñôøi, phaùt trieån cuûa neàn daân chuû chuû noâ. Neàn daân chuû ñoù ñöôïc baét ñaàu töø nhöõng caûi caùch cuûa Soâ loân từ thế kỷ VI TCN, ñaït ñeán söï phaùt trieån cöïc thònh vaø ñöôïc theå cheá hoaù vaøo nöûa sau theá kyû V TCN.