chương 1, ta có the nắm rõ được những vấn đề cơ bản về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do sức khỏe, tính mạng bị xâm phạm đe nhận thấy sự cần thiết của chế định này với hệ thống pháp luật và xã hội hiện nay. QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG NGOÀI HỢP ĐỒNG DO sức KHỎE, TÍNH MẠNG BỊ XÂM PHẠM 2.1 Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường ngoài họp đồng do sức khỏe, tính mạng bị xâm phạm Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài họp đồng do sức khỏe, tính mạng bị xâm phạm là một loại trách nhiệm pháp lý nên chỉ phát sinh khi thỏa mãn các căn cứ do pháp luật qui định. Việc xác định căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại có ý nghĩa hết sức quan trọng: là co sở để xác định trách nhiệm bồi thường, mức bồi thường. Co sở phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại được đề cập tại Điều 584 BLDS năm 2015 như sau: “1.
Người nào có hành vỉ xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phàm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gảy thiệt hại thì phái bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác. Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do loi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác. Trường hợp tài sản gảy thiệt hại thì chủ sớ hữu, người chiếm hữu tài sán phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp thiệt hại phát sinh theo quy định tại khoản 2 Điều này Như vậy, trên cơ sở qui định điều luật này, căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại được xác định gồm 4 điều kiện: phải có thiệt hại xảy ra, phải có hành vi gây thiệt hại, có mối quan hệ nhân quả giừa hành vi gây thiệt hại và hậu quả xảy ra, người gây ra thiệt hại phải có lồi.1 Có thiệt hại xảy ra Đây là điều kiện tiên quyết, điều kiện quan trọng nhất của trách nhiệm bồi thường thiệt hại bởi lè nếu không có thiệt hại xảy ra thì sẽ không phát sinh trách nhiệm bồi thường. Theo Điều 590 và 591 BLDS dân sự Việt Nam năm 2015 thì thiệt hại là những ton thất thực tế được tính thành tiền do việc xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, uy tín, tài sản.
của cá nhân và các chủ thể khác. Tổn thất thực tế được đề cập ở đây là sự giảm sút, mất mát về lợi ích vật chất, tinh thần, hay 15 những chi phí để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại mà người bị hại phải gánh chịu. Những thiệt hại thực tế xảy ra có thể là thiệt hại vật chất hoặc tinh thần. Thiệt hại vật chất là thiệt hại được biếu hiện cụ thể như tài sản đã mất mát, những chi phí cần thiết đe ngăn chặn, hạn chế, sửa chừa thay thế tài sản bị hư hỏng, những khoản thu nhập thực tế bị mất.
Thiệt hại tinh thần là những thiệt hại phi vật chất, không thế có công thức chung thành tiền áp dụng cho mọi trường hợp. Việc giải quyết bồi thường một khoản tiền để bù đắp tổn thất về tinh thần tùy vào từng trường hợp cụ thể nhằm mục đích an ủi, động viên người bị thiệt hại. Kz' dụ, An đi xe gắn máy tông phải Bình đang đi bộ trên vỉa hè làm Binh bị xây xát tay, chân và hư cái vòng tay trị giá 1.000 Việt Nam đồng. Chi phí trị vết sẹo là 1.000 Việt Nam đồng.
Từ đó có thể thấy, An đã gây ra thiệt hại về sức khỏe, tinh thần của Bình. Vậy thiệt hại xảy ra là điều kiện tiên quyết, bắt buộc phải có của trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và thiệt hại do sức khỏe, tính mạng bị xâm phạm nói riêng đế quyết định xem có phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại hay không.2 Hành vi vi phạm là hành vi trái pháp luật Hành vi trái pháp luật là những xử sự cụ thể của con người được thể hiện thông qua hành động hoặc không hành động trái với các quy định của pháp luật xâm phạm đến những quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể. Hành vi vi phạm những quy định của pháp luật bao gồm việc không làm nhừng điều mà pháp luật bắt phải làm hoặc làm một việc mà pháp luật không cho phép làm. Như vậy, hành vi trái pháp luật trong trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài họp đồng phải thỏa mãn hai điều kiện: vi phạm đen pháp luật và xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ the được pháp luật bảo vệ.
Hành vi gây thiệt hại có the tồn tại ở dạng hành động (A cầm dao đâm B gây thiệt hại) và ở dạng không hành động (A không cứu giúp B đang trong tình trạng nguy hiếm đến tính mang dù A có khả năng). Trên thực tế, hành vi gây thiệt hại dưới dạng hành động vẫn phổ biến hon. Pháp luật quy định một số những hành vi, mặc dù gây ra thiệt hại vẫn được xem là hành vi họp pháp. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là thiệt hại xảy ra do các hành vi họp pháp này sẽ không được bồi thường.
16 Hành vi vi phạm là hành vi trái pháp luật: Hành vi trái pháp luật ở đây được hiểu là những hành vi làm trái với các quy định của pháp luật. Tuy nhiên, không nên nhầm lần giữa hành vi trái pháp luật và hành vi vi phạm pháp luật. Ví dụ, ông Nguyễn Văn Ba là người mất năng lực hành vi dân sự đã cầm dao đâm chết một người qua đường. Như vậy, hành vi của ông Ba là hành vi trái với quy định của pháp luật nhưng ông Ba không vi phạm pháp luật vì ông là người bị mất năng lực hành vi dân sự, pháp luật sẽ không truy cứu trách nhiệm đối với trường hợp này.
Hành vi vi phạm của chủ the được the hiện thông qua hành động hoặc không hành động xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng của người khác. Hành vi vi phạm của chủ thể được thể hiện qua hành động là những hành vi chủ the the hiện thông qua những thao tác, hành động, cử chỉ nhất định. Vỉ dụ, chị Dung tình cờ thấy chị Hồng và chong mình đi vào khách sạn, chị Dung đã đi theo và đánh ghen dẫn đến chị Hồng phải nhập viện vì chấn thương ở nhiều nơi trên cơ thể. Hành vi đánh ghen của chị Dung là hành vi vi phạm pháp luật, được thực hiện thông qua chuỗi hành vi, hành động của mình và đã xâm phạm đến sức khỏe của chị Hồng.
Hành vi vi phạm của chủ thể được thể hiện thông qua hành vi không hành động là hành vi mà chủ thể thực hiện thông qua việc không thông qua những thao tác, hành động, cử chỉ nào. Vi dụ, anh Phong là con ruột duy nhất của ông Ninh, nay ông Ninh đã lớn tuổi, bệnh yếu phải nằm tại giường cần được chăm sóc. Vì muốn nhanh chóng nhận được thừa kế từ ba mình, anh Phong đã cố tình không chăm sóc để tình hình bệnh của ông Ninh ngày càng nặng hơn. Hành vi vi phạm cùa anh Phong được the hiện thông qua hành vi anh Phong không tiến hành thao tác, hành động, cử chỉ nào đe chăm sóc ông Ninh.3 Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra Mối quan hệ nhân quả là sự liên hệ giữa hai hiện tượng trong đó có chứa đựng nguyên nhân và kết quả.
Phải có sự vận động của hiện tượng là nguyên nhân trong những điều kiện hoàn cảnh cụ thể mới nảy sinh hiện tượng là kết quả. Hành vi vi phạm pháp luật là nguyên nhân dần đến thiệt hại là hậu quả. Xét về nguyên tắc, nguyên nhân phải xảy ra trước kết quả trong khoảng thời gian xác định và hành vi trái pháp luật là nguyên nhân trực tiếp (nguyên nhân quyết định đối với thiệt hại xảy ra). Một hành vi vi phạm nhất định trong một điều kiện xác định thì chỉ làm nảy 17 sinh ra hậu quả này chứ không phải là hậu quả nào khác.
Thiệt hại xảy ra phải đúng là kết quả tất yếu của hành vi vi phạm và ngược lại, nếu không có hành vi thì thiệt hại sè không xảy đến. Neu không xác định được mối quan hệ này sè không xác định được trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người có hành vi vi phạm và không buộc được người gây thiệt hại phải bồi thường cho người bị thiệt hại. Bởi vì sự thiệt hại thông thường thì do nhiều nguyên nhân chứ không chỉ do một nguyên nhân gây ra. Các nguyên nhân này không tồn tại độc lập mà phối hợp với nhau phát sinh ra kết quả, nếu thiếu một trong các nguyên nhân thì không có kết quả xảy ra.
Tuy nhiên, mức độ tác động của từng nguyên nhân đối với kết quả có thể là khác nhau, sự khác nhau này đã tạo ra vai trò chủ yếu và thứ yếu cùa từng nguyên nhân. Tóm lại, mối quan hệ nhân quả là sự ton tại khách quan, không phụ thuộc vào ý chí của con người, khi xem xét mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại xảy ra phải bảo đảm tính khách quan, phải đặt trong mối liên hệ tất nhiên, nội tại của các hiện tượng chứ không được chủ quan mà xác định quan hệ nhân quả. Ví dụ, A là công nhân xây dựng công trình, do bất cấn là rơi viên gạch vào B đang đi bộ gần đó. Do dùng tay đờ viên gạch khỏi rơi trúng đầu làm B bị gãy tay phải điều trị và nghỉ làm 2 tuần.
Vậy, nếu A không làm rơi viên gạch trúng B thì B đã không bị gãy tay và phải nghỉ việc. A phải có trách nhiệm bồi thường cho B.4 Có yếu tố lồi Lồi là hành vi mà người gây thiệt hại gây ra cho người bị thiệt hại mà không thuộc tình thế cấp thiết hay trường hợp bất khả kháng theo như quy định của luật. Lồi trong trách nhiệm dân sự bao gồm lồi cố ý và vô ý, được qui định theo Điều 364 BLDS năm 2015 như sau: “Loi trong trách nhiệm dân sự bao gồm loi cố ý, loi vô ý. Loi co ý là trường hợp một người nhận thức rõ hành vỉ của mình sẽ gây thiệt hại cho người khác mà van thực hiện và mong muon hoặc tuy không mong muon nhưng đê mặc cho thiệt hại xảy ra.