Trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp r npháp đối với nhà đầu tư nước ngoài r ntrong pháp luật đầu tư quốc tế r nvà kinh nghiệm cho việt nam

Trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài trong pháp luật đầu tư quốc tế và kinh nghiệm cho Việt Nam.

• Tác giả: Huỳnh Thị Mỹ Linh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Công Định
• Trường học: Đại học Quốc gia TP.HCM
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Trách Nhiệm Bồi Thường Khi Truất Hữu Hợp Pháp Đối Với Nhà Đầu Tư Nước Ngoài
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tình hình nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phạm vi về thời gian
• Phạm vi về không gian
• Phạm vi lĩnh vực
• Phương pháp nghiên cứu
• Phương pháp phân tích luật viết
• Phương pháp so sánh luật học
• Phương pháp phân tích liên ngành
• Phương pháp nghiên cứu định tính
• Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài
• Bố cục khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TRUẤT HỮU ĐỐI VỚI NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Một số khái niệm quan trọng về truất hữu
• 1.2. Định nghĩa về “truất hữu” theo góc nhìn của pháp luật đầu tư quốc tế
• 1.3. Định nghĩa về “đầu tư” theo góc nhìn của pháp luật đầu tư quốc tế
• 1.4. Truất hữu trực tiếp và truất hữu gián tiếp
• 1.4.1. Truất hữu trực tiếp
• 1.4.2. Truất hữu gián tiếp
• 1.5. Phân biệt truất hữu gián tiếp và các biện pháp điều chỉnh chính sách của nước tiếp nhận đầu tư
• 1.6. Truất hữu hợp pháp và truất hữu bất hợp pháp
• 1.7. Điều khoản truất hữu trong các hiệp định đầu tư
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG KHI TRUẤT HỮU HỢP PHÁP ĐỐI VỚI NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI
• 2.1. Cơ sở hình thành một số nguyên tắc pháp lý về trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với của nhà đầu tư nước ngoài
• 2.2. Học thuyết quyền trị an
• 2.3. Học thuyết Calvo
• 2.4. Đạo luật Hull
• 2.5. Khái quát về trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài
• 2.6. Một số vấn đề cần lưu ý về trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp
• 2.6.1. Thời hạn thanh toán khoản bồi thường
• 2.6.2. Đơn vị tiền tệ thanh toán
• 2.6.3. Cách xác định giá trị khoản đầu tư
• 2.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. ĐIỀU KHOẢN TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG KHI TRUẤT HỮU HỢP PHÁP ĐỐI VỚI NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRONG CÁC HIỆP ĐỊNH ĐẦU TƯ CỦA VIỆT NAM VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
• 3.1. Tình hình ký kết các hiệp định về đầu tư của Việt Nam và nội dung điều khoản về trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài
• 3.2. Đề xuất cho Việt Nam về việc xây dựng quy định và thực hiện trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài
• 3.2.1. Thời hạn bồi thường
• 3.2.2. Lãi suất và đơn vị tiền tệ thanh toán
• 3.2.3. Cách xác định giá trị khoản đầu tư và ngày định giá
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Trách Nhiệm Bồi Thường Khi Truất Hữu Hợp Pháp

Trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài là một vấn đề quan trọng trong pháp luật đầu tư quốc tế. Việc hiểu rõ các khái niệm liên quan đến truất hữu và trách nhiệm bồi thường sẽ giúp các bên liên quan có cái nhìn tổng quát hơn về quy trình và các quy định pháp lý. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, việc xây dựng các điều khoản bồi thường hợp lý là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư nước ngoài.

1.1. Khái Niệm Truất Hữu và Trách Nhiệm Bồi Thường

Truất hữu là hành vi của nhà nước trong việc thu hồi tài sản của nhà đầu tư nước ngoài vì lý do công cộng. Trách nhiệm bồi thường phát sinh khi việc truất hữu này không tuân thủ các quy định pháp luật quốc tế, dẫn đến thiệt hại cho nhà đầu tư.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Trách Nhiệm Bồi Thường

Trách nhiệm bồi thường không chỉ bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư mà còn tạo ra môi trường đầu tư ổn định, thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Trách Nhiệm Bồi Thường

Mặc dù có nhiều quy định về trách nhiệm bồi thường, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các vấn đề như thời hạn thanh toán, đơn vị tiền tệ và cách xác định giá trị khoản đầu tư thường gây tranh cãi và khó khăn trong thực tiễn.

2.1. Thời Hạn Thanh Toán Khoản Bồi Thường

Thời hạn thanh toán khoản bồi thường thường không được quy định rõ ràng, dẫn đến sự chậm trễ trong việc thực hiện nghĩa vụ bồi thường. Điều này có thể gây thiệt hại cho nhà đầu tư và làm giảm lòng tin vào hệ thống pháp luật.

2.2. Cách Xác Định Giá Trị Khoản Đầu Tư

Việc xác định giá trị khoản đầu tư bị truất hữu là một trong những vấn đề phức tạp nhất. Các phương pháp định giá khác nhau có thể dẫn đến sự không đồng nhất trong việc bồi thường, gây ra tranh chấp giữa nhà đầu tư và nhà nước.

III. Phương Pháp Giải Quyết Trách Nhiệm Bồi Thường Hiệu Quả

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến trách nhiệm bồi thường, cần có các phương pháp rõ ràng và hiệu quả. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và kinh nghiệm từ các quốc gia khác có thể giúp cải thiện quy trình bồi thường.

3.1. Áp Dụng Tiêu Chuẩn Quốc Tế

Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong bồi thường sẽ giúp đảm bảo tính công bằng và minh bạch. Các hiệp định đầu tư quốc tế thường quy định rõ ràng về trách nhiệm bồi thường, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các bên.

3.2. Kinh Nghiệm Từ Các Quốc Gia Khác

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các quốc gia đã thành công trong việc xây dựng quy định bồi thường có thể giúp Việt Nam cải thiện hệ thống pháp luật của mình. Các mô hình thành công có thể được áp dụng để giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc nghiên cứu và áp dụng các quy định về trách nhiệm bồi thường trong thực tiễn là rất quan trọng. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc thực hiện trách nhiệm bồi thường đúng cách có thể giúp giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Vụ Tranh Chấp

Các vụ tranh chấp liên quan đến trách nhiệm bồi thường đã chỉ ra rằng việc thiếu rõ ràng trong quy định có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Nghiên cứu các vụ việc này sẽ giúp rút ra bài học cho Việt Nam.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Đã Đề Xuất

Việc áp dụng các giải pháp đã đề xuất trong nghiên cứu sẽ giúp cải thiện quy trình bồi thường. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư mà còn nâng cao uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Trách Nhiệm Bồi Thường

Trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài là một vấn đề phức tạp nhưng cần thiết. Việc xây dựng các quy định rõ ràng và minh bạch sẽ giúp tạo ra môi trường đầu tư ổn định và bền vững.

5.1. Tương Lai Của Trách Nhiệm Bồi Thường

Trong tương lai, việc hoàn thiện các quy định về trách nhiệm bồi thường sẽ trở thành một yếu tố quan trọng trong việc thu hút đầu tư nước ngoài. Các nhà đầu tư sẽ cảm thấy an tâm hơn khi biết rằng quyền lợi của họ được bảo vệ.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Cải Cách

Đề xuất các chính sách cải cách trong lĩnh vực bồi thường sẽ giúp Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư. Các chính sách này cần được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế và kinh nghiệm thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 cũng cập nhật tình hình ký kết các IIA trên thế giới và sự tiến bộ trong việc xây dựng các điều khoản về truất hữu, đặc biệt là truất hữu gián tiếp. Một số khái niệm quan trọng về truất hữu 1. Định nghĩa về “truất hữu” theo góc nhìn của pháp luật đầu tư quốc tế Ở cấp độ quốc tế, truất hữu là một vấn đề pháp lý quan trọng khi việc bảo vệ đầu tư là mục đích chính của các hiệp định đầu tư quốc tế (Intenational Investment Agreements - các IIA). Việc xây dựng những nguyên tắc chống lại việc tịch thu, trưng dụng hay quốc hữu hóa các khoản đầu tư nước ngoài hay thực hiện các biện pháp khiến nhà đầu tư nước ngoài mất đi khoản lợi mà họ mong đợi là rất cần thiết.

Do đó, hầu hết các hiệp định bảo hộ đầu tư hoặc các hiệp định thương mại tư do bao hàm nội dung về đầu tư đều có điều khoản về truất hữu như một biện pháp bảo đảm lợi ích cho nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời cũng là chính sách thu hút đầu tư nước ngoài của các quốc gia thành viên khi tham gia ký kết các IIA. Truất hữu hay còn được gọi là tước quyền sở hữu6 (expropriation) là một khái niệm pháp lý trong pháp luật đầu tư quốc tế, được đề cập lần đầu tiên vào năm 1961 bởi các giáo sư Louis Sohn và Richard Baxter trong quá trình xây dựng Công ước về Trách nhiệm pháp lý quốc tế của các quốc gia đối với những thiệt hại gây ra cho người nước ngoài (Convention on International Responsibility of States for Injuries 6 Thuật ngữ “tước quyền sở hữu” (expropriation) được sử dụng theo giáo trình Luật Đầu tư quốc tế, Đại học Luật Hà Nội (NXB trẻ, 2017), 525 Tác giả sử dụng thống nhất thuật ngữ truất hữu (expropriation) trong đề tài.7 Theo đó, truất hữu được hiểu là việc tước tài sản có thể bồi thường (a compensable taking of property). Sau này, khái niệm “truất hữu” được định nghĩa một cách rõ ràng hơn, theo quan điểm của David Collins, truất hữu là việc chính phủ8 chuyển quyền sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài sang thuộc quyền sở hữu của nhà nước thông qua nghị định chính thức hoặc thông qua một loạt các biện pháp có hiệu lực dẫn đến hoạt động thương mại do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ bị mất đi giá trị thực tế.9 Hội nghị của Liên hiệp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD) định nghĩa và phân biệt các hình thức truất hữu như sau: (i) truất hữu trực tiếp bao gồm việc chuyển giao quyền sở hữu và/hoặc thu giữ tài sản vật lý của nhà đầu tư, (ii) truất hữu gián tiếp là việc thực hiện một số biện pháp không mang tính vật lý mà có thể tác động xấu đến giá trị kinh tế của khoản đầu tư hoặc tước bỏ khả năng kiểm soát, quản lý và sử dụng khoản đầu tư đó của nhà đầu tư. UNCTAD cũng lưu ý thêm, quốc gia tiếp nhận đầu tư có quyền thực hiện một số biện pháp, không phân biệt đối xử nhằm điều tiết chính sách hướng tới mục đích công cộng.

Các biện pháp này có thể mang lại tác động tương tự như truất hữu gián tiếp nhưng không được xếp vào hình thức truất hữu gián tiếp và không phải thực hiện trách nhiệm bồi thường với những nhà đầu tư bị ảnh hưởng.10 Quan điểm của UNCTAD được xem là phù hợp với bối cảnh của pháp luật đầu tư quốc tế hiện nay khi đã gọi tên và phân biệt rõ ràng hai hình thức truất hữu, trong đó truất hữu gián tiếp là hình thức được áp dụng phổ biến. UNCTAD còn đặc biệt đề cập đến các biện pháp mang tính chất điều chỉnh chính sách của nước tiếp nhận đầu tư có tác động tương tự như truất hữu gián tiếp là có thể khiến nhà đầu tư mất đi kỳ 7 Xem thêm: Trần Việt Dũng, ‘Truất hữu, bảo đảm đầu tư và trách nhiệm bồi thường do truất hữu tài sản của nhà đầu tư nước ngoài’ (Nghiên cứu lập pháp, 01/04/20215), <http://lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=208372> truy cập ngày 01/11/2021 8 Chính phủ có thể hiểu là chính quyền liên bang, tiểu bang, quận hạt hay thành phố, khu trường học, bệnh viện hoặc các cơ quan công quyền khác. 9 David Collins, An introduction to International Investment Law (Cambridge University Press, 2017), 274 10 UNCTAD, Expropriation: A Sequel, UNCTAD Series on Issues in International Investment Agreements II (2012), xi 13 vọng của mình đối với khoản đầu tư nhưng các biện pháp đó lại không cấu thành hành vi truất hữu gián tiếp. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo tiền đề cho các nghiên cứu mới, đi sâu vào việc tìm hiểu bản chất của từng hình thức truất hữu và ngoại lệ của chúng, từ đó có sự phân tích, đánh giá hệ quả của chúng, đặc biệt là trách nhiệm bồi thường đối với nhà đầu tư.

Định nghĩa về “đầu tư” theo góc nhìn của pháp luật đầu tư quốc tế “Khoản đầu tư” lần đầu được đề cập tại Điều 25.1, Công ước về giải quyết tranh chấp đầu tư giữa các quốc gia và các công dân quốc gia khác (Công ước ICSID) như sau: “Quyền tài phán của Trung tâm sẽ mở rộng đối với bất kỳ tranh chấp pháp lý nào phát sinh trực tiếp từ một khoản đầu tư, giữa một Nước ký kết (hoặc bất kỳ phân khu hoặc cơ quan nào của một Nước ký kết được chỉ định đến Trung tâm bởi Quốc gia đó) và một công dân của Quốc gia ký kết khác, mà các bên trong tranh chấp đồng ý bằng văn bản để đệ trình Trung tâm.” Tuy nhiên, tại Công ước này, “khoản đầu tư” chưa được định nghĩa rõ ràng dẫn đến nhiều tranh cãi trong quá trình các cơ quan giải quyết các vụ tranh chấp quốc tế về đầu tư. Những tiêu chí đầu tiên để xác định như thế nào là “đầu tư” được rút ra từ vụ Salini et al v. Vụ án Salini xoay quanh tranh chấp giữa hai công ty Ý (Salini Costruttori và Italstrade) và chính quyền Maroc. Chính phủ Maroc, thông qua một công ty là Société Nationale des Autoroutes du Maroc (“ADM”) với 89% vốn sở hữu của nhà nước12, đã thực hiện quá trình đấu thầu để xây dựng một đường cao tốc dài 50 km.

Hai công ty Ý cùng nộp một hồ sơ dự thầu và giành được hợp đồng xây dựng này và đã hoàn thành đường cao tốc trong ba mươi sáu tháng sau đó, trễ hơn bốn tháng so với thời gian dự kiến trong hồ sơ dự thầu khiến chính phủ Maroc không muốn trả tiền cho hai công ty này. Do đó, Salini Costruttori và Italstrade đã gửi đơn kiện đến Trung tâm giải quyết tranh chấp quốc tế về đầu tư. Trong vụ này, Hội đồng trọng tài (HĐTT) đã đưa ra một bài kiểm tra gồm bồn bước rõ ràng, được sử dụng để 11 Salini Costruttori SpA v Morocco, ICSID vụ số ARB/00/4, Phán quyết ngày 23/06/2001 12 ADM trong trường hợp này có thể được xem là một cánh tay nối dài của chính phủ Maroc. 14 xác định xem liệu hai công ty có thực sự đầu tư cho dự án đường cao tốc được xây dựng tại Maroc hay không.

Theo đó, một hoạt động của nhà đầu tư nước ngoài được xem là hoạt động đầu tư khi: (i) có sự đóng góp tiền hoặc tài sản; (ii) có một khoảng thời gian nhất định mà dự án sẽ được thực hiện; (iii) tồn tại yếu tố rủi ro; và (iv) có đóng góp cho nền kinh tế của quốc gia sở tại. Trong phán quyết của mình, HĐTT kết luận rằng hai công ty Ý đã thực hiện hoạt động đầu tư vào Maroc khi đáp ứng đủ bốn yếu tố đã nêu và đáp ứng điều kiện tại Điều 1(g) trong BIT giữa Ý-Morocco (1990) là hợp đồng xây dựng này đã được chấp thuận bởi cơ quan có thẩm quyền do công ty ADM là một bên ký kết. Sau này, bốn yếu tố được xây dựng từ vụ kiện trên dẫn đến không ít tranh cãi trong thực tiễn giải quyết tranh chấp, đặc biệt là yếu tố thứ tư về đóng góp của hoạt động đầu tư đối với quốc gia sở tại.13 Tuy nhiên, dù có tranh cãi hay các HĐTT đã tiến hành sửa đổi quy trình Salini cho phù hợp với trừng vụ việc thì bốn yếu tố này vẫn là cơ sở để cơ quan tài phán xem xét và có giá trị rất lớn trong việc giải quyết các tranh chấp đầu tư quốc tế.14 Trong các IIA, khái niệm “đầu tư” được định nghĩa theo nghĩa rộng, dựa trên công thức nhất định về tài sản do chính các quốc gia đầu tư thiết lập nhằm mục đích bảo vệ nhiều loại tài sản mà các quốc gia này đưa đi đầu tư tại các quốc gia khác. Chẳng hạn, “Đầu tư” được định nghĩa tại Điều 1, BIT mẫu 2004 của Hoa Kỳ là mọi loại đầu tư được sở hữu hoặc kiểm soát, trực tiếp hoặc gián tiếp, bởi một quốc gia hoặc công ty, có các đặc điểm của khoản đầu tư, bao gồm các đặc điểm như cam kết vốn hoặc các nguồn lực khác, kỳ vọng thu được lợi nhuận, hoặc giả định về rủi ro.

Hình thức mà một khoản đầu tư có thể bao gồm: công ty; cổ phần, cổ phiếu và các hình thức góp vốn khác trong công ty; trái phiếu, giấy ghi nợ và các hình thức nợ lãi khác trong một công ty; quyền theo hợp đồng (nhượng quyền, xây dựng hoặc quản lý, quyền theo hợp đồng sản xuất hoặc phân chia doanh thu); tài sản hữu hình bao gồm bất động sản, tài sản vô hình bao gồm các quyền như cho thuê, thuế chấp và cầm cố, sở hữu trí 13 Salini Costruttori SpA v Morocco, ICSID vụ số ARB/00/4, Phán quyết ngày 23/06/2001, đoạn 46-58 14 Alex Grabowski, The Definition of Investment under the ICSID Convention: A Defense of Salini (Chicago Journal of International Law, 2014), 297 15 tuệ và các quyền được trao theo luật (chẳng hạn như giấy phép hoặc giấy bảo đảm bẳng văn bản).15 Theo đó, nhà đầu tư nước ngoài có thể bị truất hữu các khoản đầu tư được sở hữu hoặc kiểm soát, trực tiếp hoặc gián tiếp bởi nhà đầu tư nước ngoài tại nước tiếp nhận đầu tư dưới nhiều hình thức khác nhau được nêu trên. Truất hữu trực tiếp và truất hữu gián tiếp Đại diện cho sự tôn trọng, tránh vi phạm cơ bản về quyền sở hữu tài sản của cá nhân, truất hữu tài sản của nhà đầu tư nước ngoài thường được thực hiện thông qua các hình thức: (i) Chính phủ ban hành nghị định chính thức về truất hữu, hoặc (ii) Chính phủ thực hiện hàng loạt các biện pháp mà dẫn đến hoạt động thương mại do nhà đầu tư nước ngoài đang nắm giữ hoặc vận hành bị mất đi giá trị đáng kể.