Trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp r npháp đối với nhà đầu tư nước ngoài r ntrong pháp luật đầu tư quốc tế r nvà kinh nghiệm cho việt nam

Trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài trong pháp luật đầu tư quốc tế và kinh nghiệm cho Việt Nam.

• Tác giả: Huỳnh Thị Mỹ Linh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Công Định
• Trường học: Đại học Quốc gia TP.HCM
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Trách Nhiệm Bồi Thường Khi Truất Hữu Hợp Pháp Đối Với Nhà Đầu Tư Nước Ngoài
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tình hình nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phạm vi về thời gian
• Phạm vi về không gian
• Phạm vi lĩnh vực
• Phương pháp nghiên cứu
• Phương pháp phân tích luật viết
• Phương pháp so sánh luật học
• Phương pháp phân tích liên ngành
• Phương pháp nghiên cứu định tính
• Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài
• Bố cục khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TRUẤT HỮU ĐỐI VỚI NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Một số khái niệm quan trọng về truất hữu
• 1.2. Định nghĩa về “truất hữu” theo góc nhìn của pháp luật đầu tư quốc tế
• 1.3. Định nghĩa về “đầu tư” theo góc nhìn của pháp luật đầu tư quốc tế
• 1.4. Truất hữu trực tiếp và truất hữu gián tiếp
• 1.4.1. Truất hữu trực tiếp
• 1.4.2. Truất hữu gián tiếp
• 1.5. Phân biệt truất hữu gián tiếp và các biện pháp điều chỉnh chính sách của nước tiếp nhận đầu tư
• 1.6. Truất hữu hợp pháp và truất hữu bất hợp pháp
• 1.7. Điều khoản truất hữu trong các hiệp định đầu tư
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG KHI TRUẤT HỮU HỢP PHÁP ĐỐI VỚI NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI
• 2.1. Cơ sở hình thành một số nguyên tắc pháp lý về trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với của nhà đầu tư nước ngoài
• 2.2. Học thuyết quyền trị an
• 2.3. Học thuyết Calvo
• 2.4. Đạo luật Hull
• 2.5. Khái quát về trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài
• 2.6. Một số vấn đề cần lưu ý về trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp
• 2.6.1. Thời hạn thanh toán khoản bồi thường
• 2.6.2. Đơn vị tiền tệ thanh toán
• 2.6.3. Cách xác định giá trị khoản đầu tư
• 2.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. ĐIỀU KHOẢN TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG KHI TRUẤT HỮU HỢP PHÁP ĐỐI VỚI NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRONG CÁC HIỆP ĐỊNH ĐẦU TƯ CỦA VIỆT NAM VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
• 3.1. Tình hình ký kết các hiệp định về đầu tư của Việt Nam và nội dung điều khoản về trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài
• 3.2. Đề xuất cho Việt Nam về việc xây dựng quy định và thực hiện trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài
• 3.2.1. Thời hạn bồi thường
• 3.2.2. Lãi suất và đơn vị tiền tệ thanh toán
• 3.2.3. Cách xác định giá trị khoản đầu tư và ngày định giá
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Trách Nhiệm Bồi Thường Khi Truất Hữu Hợp Pháp

Trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài là một vấn đề quan trọng trong pháp luật đầu tư quốc tế. Việc hiểu rõ các khái niệm liên quan đến truất hữu và trách nhiệm bồi thường sẽ giúp các bên liên quan có cái nhìn tổng quát hơn về quy trình và các quy định pháp lý. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, việc xây dựng các điều khoản bồi thường hợp lý là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư nước ngoài.

1.1. Khái Niệm Truất Hữu và Trách Nhiệm Bồi Thường

Truất hữu là hành vi của nhà nước trong việc thu hồi tài sản của nhà đầu tư nước ngoài vì lý do công cộng. Trách nhiệm bồi thường phát sinh khi việc truất hữu này không tuân thủ các quy định pháp luật quốc tế, dẫn đến thiệt hại cho nhà đầu tư.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Trách Nhiệm Bồi Thường

Trách nhiệm bồi thường không chỉ bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư mà còn tạo ra môi trường đầu tư ổn định, thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Trách Nhiệm Bồi Thường

Mặc dù có nhiều quy định về trách nhiệm bồi thường, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các vấn đề như thời hạn thanh toán, đơn vị tiền tệ và cách xác định giá trị khoản đầu tư thường gây tranh cãi và khó khăn trong thực tiễn.

2.1. Thời Hạn Thanh Toán Khoản Bồi Thường

Thời hạn thanh toán khoản bồi thường thường không được quy định rõ ràng, dẫn đến sự chậm trễ trong việc thực hiện nghĩa vụ bồi thường. Điều này có thể gây thiệt hại cho nhà đầu tư và làm giảm lòng tin vào hệ thống pháp luật.

2.2. Cách Xác Định Giá Trị Khoản Đầu Tư

Việc xác định giá trị khoản đầu tư bị truất hữu là một trong những vấn đề phức tạp nhất. Các phương pháp định giá khác nhau có thể dẫn đến sự không đồng nhất trong việc bồi thường, gây ra tranh chấp giữa nhà đầu tư và nhà nước.

III. Phương Pháp Giải Quyết Trách Nhiệm Bồi Thường Hiệu Quả

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến trách nhiệm bồi thường, cần có các phương pháp rõ ràng và hiệu quả. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và kinh nghiệm từ các quốc gia khác có thể giúp cải thiện quy trình bồi thường.

3.1. Áp Dụng Tiêu Chuẩn Quốc Tế

Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong bồi thường sẽ giúp đảm bảo tính công bằng và minh bạch. Các hiệp định đầu tư quốc tế thường quy định rõ ràng về trách nhiệm bồi thường, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các bên.

3.2. Kinh Nghiệm Từ Các Quốc Gia Khác

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các quốc gia đã thành công trong việc xây dựng quy định bồi thường có thể giúp Việt Nam cải thiện hệ thống pháp luật của mình. Các mô hình thành công có thể được áp dụng để giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc nghiên cứu và áp dụng các quy định về trách nhiệm bồi thường trong thực tiễn là rất quan trọng. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc thực hiện trách nhiệm bồi thường đúng cách có thể giúp giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Vụ Tranh Chấp

Các vụ tranh chấp liên quan đến trách nhiệm bồi thường đã chỉ ra rằng việc thiếu rõ ràng trong quy định có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Nghiên cứu các vụ việc này sẽ giúp rút ra bài học cho Việt Nam.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Đã Đề Xuất

Việc áp dụng các giải pháp đã đề xuất trong nghiên cứu sẽ giúp cải thiện quy trình bồi thường. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư mà còn nâng cao uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Trách Nhiệm Bồi Thường

Trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài là một vấn đề phức tạp nhưng cần thiết. Việc xây dựng các quy định rõ ràng và minh bạch sẽ giúp tạo ra môi trường đầu tư ổn định và bền vững.

5.1. Tương Lai Của Trách Nhiệm Bồi Thường

Trong tương lai, việc hoàn thiện các quy định về trách nhiệm bồi thường sẽ trở thành một yếu tố quan trọng trong việc thu hút đầu tư nước ngoài. Các nhà đầu tư sẽ cảm thấy an tâm hơn khi biết rằng quyền lợi của họ được bảo vệ.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Cải Cách

Đề xuất các chính sách cải cách trong lĩnh vực bồi thường sẽ giúp Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư. Các chính sách này cần được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế và kinh nghiệm thực tiễn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động đàm phán và ký kết các hiệp định đầu tư quốc tế (IIA) trên phạm vi toàn cầu đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ từ thập niên 1990 đến năm 2009, trước khi bước vào giai đoạn thực thi và đánh giá hiệu quả từ năm 2010. Tính đến cuối năm 2021, hệ thống điều ước quốc tế ghi nhận 2.826 IIA được ký kết (trong đó 2.258 hiệp định đã có hiệu lực) và 420 hiệp định thương mại có bao gồm điều khoản đầu tư (với 324 hiệp định đã có hiệu lực). Song song với xu thế này, số lượng IIA chấm dứt hiệu lực cũng gia tăng; điển hình trong năm 2019 có 34 hiệp định chấm dứt hiệu lực (22 hiệp định bị đơn phương chấm dứt, 6 hiệp định chấm dứt theo thỏa thuận chung, 4 hiệp định được thay thế và 2 hiệp định hết hạn). Đi liền với mạng lưới cam kết chằng chéo là nguy cơ tranh chấp gia tăng: đến tháng 01/2020, toàn cầu đã ghi nhận 1.023 vụ tranh chấp đầu tư quốc tế được thụ lý giải quyết, với sự tham gia của 120 quốc gia và một cộng đồng kinh tế trong tư cách bị đơn.

Tại Việt Nam, tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) gắn liền với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nội địa thông qua sự ra đời của các đạo luật quan trọng như Luật Cạnh tranh 2018, Luật Chứng khoán 2019, Bộ luật Lao động 2019, Luật Đầu tư 2020 và Luật Doanh nghiệp 2020. Đồng thời, Việt Nam đã ký kết hơn 60 hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư song phương (BIT), cùng nhiều hiệp định thương mại song phương và đa phương có chương đầu tư (Hiệp định Đối tác Toàn diện Việt Nam – Nhật Bản, FTA Việt Nam – Hàn Quốc, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện ASEAN – Nhật Bản, Hiệp định Đầu tư Toàn diện ASEAN - ACIA).

Dù biện pháp truất hữu tài sản của nhà đầu tư nước ngoài chưa diễn ra phổ biến tại Việt Nam, các bất đồng về hình thức truất hữu, phương pháp xác định giá trị bồi thường, thời hạn thanh toán và lãi suất áp dụng vẫn là những vấn đề phức tạp, tiềm ẩn rủi ro tranh chấp quốc tế. Do đó, khóa luận tốt nghiệp "Trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài trong pháp luật đầu tư quốc tế và kinh nghiệm cho Việt Nam" của tác giả Huỳnh Thị Mỹ Linh được thực hiện nhằm làm rõ cơ chế bồi thường và đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định pháp lý cho Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Đưa ra cái nhìn tổng quan về khái niệm truất hữu, phân loại truất hữu trực tiếp và gián tiếp, phân biệt truất hữu hợp pháp và bất hợp pháp, cùng sự chuyển biến của điều khoản truất hữu trong các IIA.
2. Phân tích các nguyên tắc pháp lý, tiêu chuẩn bồi thường và nội dung điều khoản trách nhiệm bồi thường khi truất hữu trong các IIA trên thế giới, bao gồm các yếu tố then chốt: thời hạn chi trả, lãi suất và phương pháp định giá khoản đầu tư.
3. Nghiên cứu thực tiễn giải quyết tranh chấp về truất hữu và nghĩa vụ bồi thường tại Trung tâm Giải quyết Tranh chấp Đầu tư Quốc tế (ICSID).
4. Phân tích thực trạng các hiệp định đầu tư mà Việt Nam đã ký kết, từ đó đưa ra kiến nghị xây dựng điều khoản trách nhiệm bồi thường hợp lý, bảo đảm cân bằng lợi ích giữa nhà nước tiếp nhận đầu tư và nhà đầu tư nước ngoài.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hình thức truất hữu, nguyên tắc pháp lý, tiêu chuẩn bồi thường, phương pháp xác định giá trị khoản đầu tư bị truất hữu và thời hạn thanh toán khi truất hữu hợp pháp.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn hiện đại từ năm 1945 đến thời điểm hoàn thành nghiên cứu (tháng 05/2022).
• Phạm vi không gian: Hệ thống pháp luật quốc tế, các IIA tiêu biểu trên thế giới, các án lệ trọng tài tại ICSID và hệ thống các hiệp định đầu tư của Việt Nam.
• Phạm vi lĩnh vực: Chuyên ngành Luật Kinh tế và Luật Đầu tư quốc tế, tập trung vào chế định bảo hộ đầu tư và trách nhiệm bồi thường tài sản.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm và học thuyết pháp lý nền tảng của Luật Đầu tư quốc tế:

• Khái niệm truất hữu (expropriation): Khởi nguồn từ định nghĩa của Louis Sohn và Richard Baxter (1961) về "việc tước tài sản có thể bồi thường" (a compensable taking of property), phát triển qua quan điểm của David Collins (2017) và Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD, 2012).
• Khái niệm khoản đầu tư (investment): Phân tích từ Điều 25.1 Công ước ICSID và kiểm định 4 tiêu chí theo án lệ Salini Costruttori S.p.A. v. Morocco (2001) gồm: sự đóng góp vốn/tài sản, thời hạn thực hiện dự án, yếu tố chấp nhận rủi ro và sự đóng góp cho nền kinh tế nước sở tại. Đồng thời, đối chiếu với định nghĩa tài sản theo nghĩa rộng tại Điều 1 BIT Mẫu Hoa Kỳ năm 2004.
• Các học thuyết pháp lý về bồi thường:
  • Học thuyết Quyền trị an (Police Powers Doctrine): Quốc gia thực thi thẩm quyền lập pháp, quản lý nhằm bảo vệ trật tự công, sức khỏe cộng đồng và môi trường một cách thiện chí, không phân biệt đối xử thì không cấu thành truất hữu gián tiếp và không làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường (án lệ Sedco v. NIOC, Methanex v. United States).
  • Học thuyết Calvo (Carlos Calvo, 1868): Nhà đầu tư nước ngoài chỉ được hưởng quyền lợi ngang bằng nhà đầu tư trong nước (nguyên tắc đãi ngộ quốc gia), chịu sự điều chỉnh tuyệt đối của luật pháp và tòa án nước sở tại.
  • Đạo luật/Công thức Hull (Cordell Hull, 1938): Xác lập tiêu chuẩn bồi thường "nhanh chóng, đầy đủ và hiệu quả" (prompt, adequate and effective) như một chuẩn mực đối xử tối thiểu trong tập quán quốc tế.
  • Khái niệm "bồi thường thích hợp" (Appropriate compensation): Được ghi nhận tại Nghị quyết năm 1962 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc về Chủ quyền vĩnh viễn đối với tài nguyên thiên nhiên, áp dụng trong các phán quyết Texaco v. Libya (1978), Aminoil v. Kuwait (1982) và ý kiến của thẩm phán Ameli trong vụ INA Corporation v. Iran (1985).

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp phân tích luật viết: Rà soát, mổ xẻ câu chữ và cấu trúc quy phạm của các điều khoản truất hữu và bồi thường trong các IIA song phương, đa phương và hiệp định mẫu.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu các mô hình quy định trong BIT thế hệ cũ và thế hệ mới, so sánh hiệp định quốc tế với các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
• Phương pháp phân tích liên ngành (Luật học và Kinh tế học): Kết hợp nguyên lý pháp lý với các công thức tài chính - kinh tế nhằm đánh giá phương pháp định giá tài sản, cách tính lãi suất và tổn thất của khoản đầu tư.
• Phương pháp nghiên cứu định tính và quan sát: Thu thập, phân loại và phân tích các văn kiện của UNCTAD, OECD, IISD, World Bank và hệ thống án lệ của ICSID, UNCITRAL.
• Phương pháp phân tích định lượng: Khảo sát số liệu thống kê về các hiệp định IIA, số lượng vụ kiện tranh chấp ISDS và phân loại các dạng lãi suất quy định trong điều ước quốc tế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về truất hữu đối với nhà đầu tư nước ngoài

Chương 1 làm rõ các khái niệm pháp lý nền tảng cấu thành chế định truất hữu trong luật đầu tư quốc tế:

1. Bản chất của truất hữu và khoản đầu tư: Truất hữu được hiểu là hành vi của chính quyền tước bỏ quyền sở hữu hoặc làm suy giảm nghiêm trọng giá trị kinh tế của khoản đầu tư. Khái niệm "đầu tư" trong các IIA hiện đại được định nghĩa theo diện rộng dựa trên tài sản (cổ phần, trái phiếu, quyền hợp đồng, tài sản hữu hình, tài sản vô hình và sở hữu trí tuệ).

2. Phân loại hình thức truất hữu:

   • Truất hữu trực tiếp: Bao gồm việc chuyển giao quyền sở hữu bắt buộc hoặc chiếm giữ vật lý tài sản của nhà đầu tư thông qua các hình thức như tịch thu (biện pháp trừng phạt không bồi thường), trưng dụng (tạm thời trong tình trạng khẩn cấp) hoặc quốc hữu hóa (chuyển sở hữu tư nhân sang công hữu trên quy mô ngành hoặc toàn bộ nền kinh tế). Quy trình truất hữu trực tiếp trải qua 3 bước: ban hành văn bản chính thức; thẩm định, thương lượng; chuyển giao tài sản trên thực tế.
   • Truất hữu gián tiếp: Các biện pháp quản lý nhà nước không tước bỏ danh nghĩa sở hữu nhưng làm mất đi quyền kiểm soát, sử dụng hoặc giá trị kinh tế của khoản đầu tư (tăng thuế bất thường, thu hồi giấy phép vô căn cứ, đóng cửa cơ sở kinh doanh, hạn chế xuất nhập khẩu). Án lệ quốc tế (LESI and Astaldi v. Algeria, OI European Group v. Venezuela, AWG v. Argentina, Middle East Cement v. Egypt) chỉ ra 4 tiêu chí đánh giá truất hữu gián tiếp: mức độ can thiệp vào tài sản, bản chất/mục đích biện pháp, sự cân bằng giữa mục tiêu và thiệt hại, mức độ can thiệp vào kỳ vọng hợp lý của nhà đầu tư.

3. Phân biệt truất hữu gián tiếp và biện pháp điều chỉnh chính sách: Các hiệp định thế hệ mới áp dụng 2 cách tiếp cận để phân định ranh giới này:

   • Cách tiếp cận 1: Bổ sung mệnh đề giải thích tại điều khoản hoặc phụ lục (ví dụ: BIT Canada – Trung Quốc 2012 Phụ lục 10B, BIT Luxembourg – Colombia 2009 Điều IX.c), xác định các biện pháp không phân biệt đối xử nhằm bảo vệ sức khỏe, an toàn, môi trường sẽ không cấu thành truất hữu gián tiếp, trừ trường hợp hiếm gặp.
   • Cách tiếp cận 2: Thiết lập khung kiểm tra tương tự Điều XX GATT / Điều XIV GATS của WTO (ví dụ: BIT Colombia – Vương quốc Anh 2010 Điều 6.c), yêu cầu biện pháp vì lợi ích công cộng phải bảo đảm không phân biệt đối xử, không tùy tiện, công bằng và tương xứng với mục tiêu đề ra.

4. Điều kiện của truất hữu hợp pháp: Một biện pháp truất hữu chỉ được coi là hợp pháp khi thỏa mãn đồng thời 4 điều kiện: (i) Vì mục đích công cộng; (ii) Không phân biệt đối xử; (iii) Đúng trình tự thủ tục pháp luật (due process of law); và (iv) Có bồi thường. Nếu thiếu một trong bốn điều kiện, hành vi đó trở thành truất hữu bất hợp pháp.

Tiêu chí so sánh	Truất hữu trực tiếp	Truất hữu gián tiếp
Hình thức can thiệp	Chuyển giao quyền sở hữu pháp lý hoặc chiếm đoạt vật chất.	Ban hành chính sách, thu hồi giấy phép, áp thuế, hạn chế quyền quản lý.
Danh nghĩa sở hữu	Mất quyền sở hữu trên văn bản pháp lý.	Vẫn giữ quyền sở hữu trên danh nghĩa nhưng mất giá trị thực tế.
Mức độ phổ biến	Phổ biến ở giai đoạn chiến tranh/giải phóng dân tộc; hiện nay ít dùng.	Hình thức chủ yếu trong các tranh chấp đầu tư quốc tế hiện đại.
Cơ sở xác định	Rõ ràng qua văn bản hành chính/luật định.	Phức tạp, phụ thuộc vào đánh giá thực tế của Hội đồng trọng tài.

---

Chương 2: Trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài

Chương 2 tập trung phân tích bản chất pháp lý và các khía cạnh kỹ thuật của nghĩa vụ bồi thường:

1. Phân định giữa bồi thường (compensation) và đền bù (reparation):

   • Bồi thường (Compensation): Là "nghĩa vụ cơ bản" (primary obligation) khi quốc gia thực hiện truất hữu hợp pháp. Khoản bồi thường được giới hạn tương ứng với giá trị thị trường của khoản đầu tư tại thời điểm bị tước đoạt cộng với khoản lãi suất lũy kế đến ngày thanh toán thực tế.
   • Đền bù (Reparation): Là "nghĩa vụ phát sinh" (secondary obligation) khi quốc gia thực hiện truất hữu bất hợp pháp, đòi hỏi khôi phục lại nguyên trạng (restitution in integrum) hoặc bồi thường toàn bộ thiệt hại bao gồm cả lợi nhuận kỳ vọng bị mất (damages).

2. Thời hạn thanh toán khoản bồi thường: Các IIA thường sử dụng các thuật ngữ như "kịp thời", "ngay lập tức", "không chậm trễ quá mức". Thực tiễn áp dụng có 2 hướng:

   • Thanh toán ngay tại thời điểm ban hành quyết định truất hữu: Phù hợp với truất hữu trực tiếp nhưng không khả thi với truất hữu gián tiếp hoặc các nước đang phát triển hạn chế về ngân sách.
   • Thanh toán theo thỏa thuận hoặc ấn định thời hạn hợp lý (3 đến 6 tháng): Mang lại sự linh hoạt cho nhà nước tiếp nhận đầu tư. Hướng dẫn năm 1992 của World Bank quy định khoản bồi thường trả góp tối đa không quá 5 năm; BIT Mẫu SADC 2012 quy định thời hạn trả dần trong 3 năm; BIT Croatia – Séc 2008 giới hạn thủ tục chi trả không quá 3 tháng.

3. Cơ chế lãi suất bồi thường: Lãi suất được tính từ ngày thực hiện hành vi truất hữu cho đến ngày thanh toán thực tế. Các IIA thể hiện 2 dạng quy định chính:

Dạng tỷ lệ lãi suất	Đặc điểm quy định trong IIA	Văn bản điều ước dẫn chứng
Lãi suất định tính / Quy định chung	Quy định mức lãi suất "thích hợp", "công bằng", "hợp lý về mặt thương mại" theo đồng tiền chi trả.	Hiệp định Đối tác Kinh tế Nhật Bản – Philippines 2006 (Điều 95); Thỏa thuận Đầu tư COMESA 2007 (Điều 20).
Lãi suất tham chiếu xác định	Quy định cụ thể theo lãi suất thị trường tài chính quốc tế (như lãi suất liên ngân hàng London - LIBOR).	BIT Brunei – Hàn Quốc 2000 (Điều 5).

4. Đơn vị tiền tệ và phương pháp định giá khoản đầu tư: Khoản tiền bồi thường phải được chuyển giao tự do bằng đồng tiền chuyển đổi tự do theo tỷ giá thị trường tại ngày định giá. Giá trị bồi thường phải phản ánh đúng giá trị thị trường công bằng (fair market value) ngay trước khi hành vi truất hữu diễn ra hoặc trước khi thông tin truất hữu được công khai rộng rãi.

---

Chương 3: Điều khoản trách nhiệm bồi thường khi truất hữu hợp pháp đối với nhà đầu tư nước ngoài trong các hiệp định đầu tư của Việt Nam và kiến nghị hoàn thiện

Chương 3 tổng kết thực trạng các cam kết của Việt Nam và đề xuất định hướng chính sách:

1. Thực trạng quy định trong các IIA của Việt Nam: Hầu hết các BIT mà Việt Nam ký kết trong giai đoạn trước năm 2010 (hiệp định thế hệ cũ) chứa đựng điều khoản truất hữu ngắn gọn, định nghĩa chung chung và chưa phân định rõ giữa truất hữu gián tiếp với quyền điều tiết chính sách công. Về bồi thường, các hiệp định chủ yếu tiếp thu Công thức Hull ("bồi thường nhanh chóng, đầy đủ và hiệu quả") như trong BTA Việt Nam – Hoa Kỳ 2000 (Điều 10.1 Chương VI), ACIA (Điều 14), nhưng thiếu các tiêu chí định lượng về thời hạn trả chậm và phương pháp định giá chi tiết.

2. Hệ thống giải pháp và kiến nghị cho Việt Nam:

   • Về thời hạn bồi thường: Cần quy định khung thời gian thanh toán rõ ràng trong các hiệp định đàm phán mới (từ 3 đến 6 tháng kể từ ngày ấn định giá trị bồi thường), cho phép áp dụng cơ chế thanh toán phân kỳ kèm lãi suất trong trường hợp gặp khó khăn tài chính bất khả kháng.
   • Về lãi suất và đơn vị tiền tệ: Chuyển đổi từ các quy định mang tính định tính trừu tượng ("lãi suất thích hợp") sang việc viện dẫn các mức lãi suất thị trường thương mại rõ ràng hoặc lãi suất tham chiếu liên ngân hàng chính thức; quy định rõ loại tiền tệ tự do chuyển đổi và tỷ giá quy đổi áp dụng tại ngày định giá.
   • Về phương pháp xác định giá trị khoản đầu tư và ngày định giá: Cần xác lập nguyên tắc định giá theo giá trị thị trường công bằng trước thời điểm hành vi truất hữu xảy ra hoặc trước khi việc truất hữu được công chúng biết đến; đồng thời bổ sung các phụ lục hướng dẫn tiêu chí xác định truất hữu gián tiếp nhằm bảo vệ không gian điều hành chính sách của Chính phủ trong các lĩnh vực môi trường, y tế và an ninh xã hội.

---

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn: Khóa luận làm rõ bức tranh toàn cầu về tranh chấp đầu tư (1.023 vụ việc tính đến đầu năm 2020) và mạng lưới hơn 60 BIT cùng các FTA của Việt Nam, cung cấp khung phân tích đa chiều về chế định truất hữu.
• Làm sáng tỏ bản chất nghĩa vụ bồi thường: Luận giải ranh giới pháp lý giữa bồi thường (compensation) như một điều kiện hợp pháp hóa hành vi truất hữu và đền bù (reparation) do hành vi vi phạm pháp luật quốc tế gây ra; phân tích chi tiết sự chuyển dịch từ Công thức Hull sang nguyên tắc "bồi thường thích hợp" của Liên Hợp Quốc.
• Đóng góp mới so với các công trình trước: Bổ sung và cập nhật thực tiễn ký kết các IIA thế hệ mới cùng các phán quyết trọng tài quốc tế từ sau năm 2017 đến năm 2022, khắc phục khoảng trống nghiên cứu trong nước về kỹ thuật soạn thảo điều khoản bồi thường (thời hạn, lãi suất LIBOR, đồng tiền thanh toán và phương pháp định giá).
• Đề xuất giải pháp mang tính ứng dụng: Cung cấp khuyến nghị cụ thể cho cơ quan quản lý nhà nước Việt Nam trong việc đàm phán, sửa đổi các BIT truyền thống và tham gia giải quyết các vụ kiện ISDS nhằm giảm thiểu gánh nặng ngân sách quốc gia.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Khóa luận tập trung phân tích chuyên sâu trách nhiệm bồi thường đối với trường hợp truất hữu hợp pháp (nghĩa vụ cơ bản), chưa đi sâu khai thác toàn diện các khía cạnh bồi thường thiệt hại phức tạp và phục hồi nguyên trạng đối với trường hợp truất hữu bất hợp pháp. Nguồn án lệ thực tiễn chủ yếu dựa trên các phán quyết công khai của ICSID và UNCITRAL tính đến tháng 05/2022.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế xác định thiệt hại gián tiếp và lợi nhuận kỳ vọng (lucrum cessans) trong các vụ kiện truất hữu bất hợp pháp; phân tích tác động của các cam kết đầu tư trong các FTA thế hệ mới ký kết gần đây (như EVFTA, CPTPP) đối với quyền ban hành chính sách công của Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu này là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên, giảng viên ngành Luật: Đặc biệt thuộc các chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Quốc tế và Luật Thương mại quốc tế, dùng làm tài liệu tham khảo cho các học phần Luật Đầu tư quốc tế, Giải quyết tranh chấp thương mại và đầu tư quốc tế.
• Cơ quan hoạch định chính sách và đàm phán thương mại: Các chuyên viên pháp lý tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương trong quá trình rà soát, đàm phán các chương đầu tư của hiệp định song phương và đa phương.
• Luật sư và chuyên gia tư vấn đầu tư: Tham khảo kỹ thuật soạn thảo điều khoản bảo hộ tài sản trong hợp đồng dự án và xây dựng chiến lược phòng ngừa rủi ro tranh chấp ISDS cho doanh nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Kiểm định Salini (Salini test) gồm những tiêu chí nào để xác định một hoạt động là "khoản đầu tư"? Theo phán quyết vụ Salini v. Morocco (2001), một hoạt động được công nhận là khoản đầu tư khi đáp ứng đủ 4 tiêu chí: (i) có sự đóng góp bằng tiền hoặc tài sản; (ii) dự án được thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định; (iii) có tồn tại yếu tố chấp nhận rủi ro; và (iv) có sự đóng góp cho sự phát triển kinh tế của quốc gia sở tại.

2. Điểm khác nhau giữa bồi thường (compensation) trong truất hữu hợp pháp và đền bù (reparation) trong truất hữu bất hợp pháp là gì? Bồi thường trong truất hữu hợp pháp là "nghĩa vụ cơ bản" (primary obligation), khoản tiền được giới hạn bằng giá trị thị trường của tài sản tại thời điểm tước đoạt cộng với lãi suất. Ngược lại, đền bù trong truất hữu bất hợp pháp là "nghĩa vụ phát sinh" (secondary obligation) do hành vi vi phạm pháp luật quốc tế, đòi hỏi phải khôi phục nguyên trạng hoặc bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế phát sinh (bao gồm cả lợi nhuận kỳ vọng bị mất).

3. Các hiệp định đầu tư thế hệ mới phân biệt truất hữu gián tiếp và biện pháp điều chỉnh chính sách bằng cách nào? Các IIA thế hệ mới sử dụng 2 cách tiếp cận: (1) Bổ sung mệnh đề giải thích tại phụ lục hiệp định quy định các biện pháp không phân biệt đối xử vì mục tiêu công cộng (môi trường, sức khỏe, an toàn) không bị coi là truất hữu gián tiếp; (2) Thiết lập điều khoản ngoại lệ tương tự Điều XX GATT / Điều XIV GATS, đặt ra tiêu chí kiểm tra về tính công bằng, không tùy tiện, không phân biệt đối xử và tương xứng với mục tiêu quản lý.

4. Nội dung cốt lõi của Công thức Hull (1938) về bồi thường truất hữu là gì? Công thức Hull do Ngoại trưởng Hoa Kỳ Cordell Hull đưa ra năm 1938, yêu cầu khoản bồi thường cho tài sản bị truất hữu phải đáp ứng tiêu chuẩn đối xử tối thiểu gồm 3 yếu tố: "nhanh chóng, tương xứng và hiệu quả" (prompt, adequate and effective).

5. Vì sao Học thuyết Calvo không được thừa nhận như một nguyên tắc tập quán quốc tế về bồi thường khi truất hữu? Học thuyết Calvo cho rằng nhà đầu tư nước ngoài chỉ được hưởng quyền lợi ngang bằng nhà đầu tư nội địa và tranh chấp phải do tòa án trong nước phán quyết. Học thuyết này bị các quốc gia xuất khẩu vốn phản đối vì làm suy giảm tiêu chuẩn bảo hộ tối thiểu đối với tài sản của người nước ngoài và làm giảm động lực luân chuyển vốn đầu tư quốc tế.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Huỳnh Thị Mỹ Linh đã phân tích toàn diện chế định truất hữu và nghĩa vụ bồi thường khi truất hữu hợp pháp trong bối cảnh phát triển của pháp luật đầu tư quốc tế hiện đại. Nghiên cứu chỉ ra sự chuyển dịch căn bản từ các quy định mang tính khái quát trong hiệp định thế hệ cũ sang các tiêu chuẩn minh bạch, cân bằng giữa bảo hộ quyền tài sản của nhà đầu tư và quyền điều tiết chính sách công của quốc gia sở tại. Những kiến nghị hoàn thiện điều khoản bồi thường về thời hạn, lãi suất và phương pháp định giá có giá trị tham khảo thiết thực cho Việt Nam nhằm hoàn thiện khung pháp lý và phòng ngừa rủi ro pháp lý trong quá trình hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 cũng cập nhật tình hình ký kết các IIA trên thế giới và sự tiến bộ trong việc xây dựng các điều khoản về truất hữu, đặc biệt là truất hữu gián tiếp. Một số khái niệm quan trọng về truất hữu 1. Định nghĩa về “truất hữu” theo góc nhìn của pháp luật đầu tư quốc tế Ở cấp độ quốc tế, truất hữu là một vấn đề pháp lý quan trọng khi việc bảo vệ đầu tư là mục đích chính của các hiệp định đầu tư quốc tế (Intenational Investment Agreements - các IIA). Việc xây dựng những nguyên tắc chống lại việc tịch thu, trưng dụng hay quốc hữu hóa các khoản đầu tư nước ngoài hay thực hiện các biện pháp khiến nhà đầu tư nước ngoài mất đi khoản lợi mà họ mong đợi là rất cần thiết.

Do đó, hầu hết các hiệp định bảo hộ đầu tư hoặc các hiệp định thương mại tư do bao hàm nội dung về đầu tư đều có điều khoản về truất hữu như một biện pháp bảo đảm lợi ích cho nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời cũng là chính sách thu hút đầu tư nước ngoài của các quốc gia thành viên khi tham gia ký kết các IIA. Truất hữu hay còn được gọi là tước quyền sở hữu6 (expropriation) là một khái niệm pháp lý trong pháp luật đầu tư quốc tế, được đề cập lần đầu tiên vào năm 1961 bởi các giáo sư Louis Sohn và Richard Baxter trong quá trình xây dựng Công ước về Trách nhiệm pháp lý quốc tế của các quốc gia đối với những thiệt hại gây ra cho người nước ngoài (Convention on International Responsibility of States for Injuries 6 Thuật ngữ “tước quyền sở hữu” (expropriation) được sử dụng theo giáo trình Luật Đầu tư quốc tế, Đại học Luật Hà Nội (NXB trẻ, 2017), 525 Tác giả sử dụng thống nhất thuật ngữ truất hữu (expropriation) trong đề tài.7 Theo đó, truất hữu được hiểu là việc tước tài sản có thể bồi thường (a compensable taking of property). Sau này, khái niệm “truất hữu” được định nghĩa một cách rõ ràng hơn, theo quan điểm của David Collins, truất hữu là việc chính phủ8 chuyển quyền sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài sang thuộc quyền sở hữu của nhà nước thông qua nghị định chính thức hoặc thông qua một loạt các biện pháp có hiệu lực dẫn đến hoạt động thương mại do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ bị mất đi giá trị thực tế.9 Hội nghị của Liên hiệp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD) định nghĩa và phân biệt các hình thức truất hữu như sau: (i) truất hữu trực tiếp bao gồm việc chuyển giao quyền sở hữu và/hoặc thu giữ tài sản vật lý của nhà đầu tư, (ii) truất hữu gián tiếp là việc thực hiện một số biện pháp không mang tính vật lý mà có thể tác động xấu đến giá trị kinh tế của khoản đầu tư hoặc tước bỏ khả năng kiểm soát, quản lý và sử dụng khoản đầu tư đó của nhà đầu tư. UNCTAD cũng lưu ý thêm, quốc gia tiếp nhận đầu tư có quyền thực hiện một số biện pháp, không phân biệt đối xử nhằm điều tiết chính sách hướng tới mục đích công cộng.

Các biện pháp này có thể mang lại tác động tương tự như truất hữu gián tiếp nhưng không được xếp vào hình thức truất hữu gián tiếp và không phải thực hiện trách nhiệm bồi thường với những nhà đầu tư bị ảnh hưởng.10 Quan điểm của UNCTAD được xem là phù hợp với bối cảnh của pháp luật đầu tư quốc tế hiện nay khi đã gọi tên và phân biệt rõ ràng hai hình thức truất hữu, trong đó truất hữu gián tiếp là hình thức được áp dụng phổ biến. UNCTAD còn đặc biệt đề cập đến các biện pháp mang tính chất điều chỉnh chính sách của nước tiếp nhận đầu tư có tác động tương tự như truất hữu gián tiếp là có thể khiến nhà đầu tư mất đi kỳ 7 Xem thêm: Trần Việt Dũng, ‘Truất hữu, bảo đảm đầu tư và trách nhiệm bồi thường do truất hữu tài sản của nhà đầu tư nước ngoài’ (Nghiên cứu lập pháp, 01/04/20215), <http://lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=208372> truy cập ngày 01/11/2021 8 Chính phủ có thể hiểu là chính quyền liên bang, tiểu bang, quận hạt hay thành phố, khu trường học, bệnh viện hoặc các cơ quan công quyền khác. 9 David Collins, An introduction to International Investment Law (Cambridge University Press, 2017), 274 10 UNCTAD, Expropriation: A Sequel, UNCTAD Series on Issues in International Investment Agreements II (2012), xi 13 vọng của mình đối với khoản đầu tư nhưng các biện pháp đó lại không cấu thành hành vi truất hữu gián tiếp. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo tiền đề cho các nghiên cứu mới, đi sâu vào việc tìm hiểu bản chất của từng hình thức truất hữu và ngoại lệ của chúng, từ đó có sự phân tích, đánh giá hệ quả của chúng, đặc biệt là trách nhiệm bồi thường đối với nhà đầu tư.

Định nghĩa về “đầu tư” theo góc nhìn của pháp luật đầu tư quốc tế “Khoản đầu tư” lần đầu được đề cập tại Điều 25.1, Công ước về giải quyết tranh chấp đầu tư giữa các quốc gia và các công dân quốc gia khác (Công ước ICSID) như sau: “Quyền tài phán của Trung tâm sẽ mở rộng đối với bất kỳ tranh chấp pháp lý nào phát sinh trực tiếp từ một khoản đầu tư, giữa một Nước ký kết (hoặc bất kỳ phân khu hoặc cơ quan nào của một Nước ký kết được chỉ định đến Trung tâm bởi Quốc gia đó) và một công dân của Quốc gia ký kết khác, mà các bên trong tranh chấp đồng ý bằng văn bản để đệ trình Trung tâm.” Tuy nhiên, tại Công ước này, “khoản đầu tư” chưa được định nghĩa rõ ràng dẫn đến nhiều tranh cãi trong quá trình các cơ quan giải quyết các vụ tranh chấp quốc tế về đầu tư. Những tiêu chí đầu tiên để xác định như thế nào là “đầu tư” được rút ra từ vụ Salini et al v. Vụ án Salini xoay quanh tranh chấp giữa hai công ty Ý (Salini Costruttori và Italstrade) và chính quyền Maroc. Chính phủ Maroc, thông qua một công ty là Société Nationale des Autoroutes du Maroc (“ADM”) với 89% vốn sở hữu của nhà nước12, đã thực hiện quá trình đấu thầu để xây dựng một đường cao tốc dài 50 km.

Hai công ty Ý cùng nộp một hồ sơ dự thầu và giành được hợp đồng xây dựng này và đã hoàn thành đường cao tốc trong ba mươi sáu tháng sau đó, trễ hơn bốn tháng so với thời gian dự kiến trong hồ sơ dự thầu khiến chính phủ Maroc không muốn trả tiền cho hai công ty này. Do đó, Salini Costruttori và Italstrade đã gửi đơn kiện đến Trung tâm giải quyết tranh chấp quốc tế về đầu tư. Trong vụ này, Hội đồng trọng tài (HĐTT) đã đưa ra một bài kiểm tra gồm bồn bước rõ ràng, được sử dụng để 11 Salini Costruttori SpA v Morocco, ICSID vụ số ARB/00/4, Phán quyết ngày 23/06/2001 12 ADM trong trường hợp này có thể được xem là một cánh tay nối dài của chính phủ Maroc. 14 xác định xem liệu hai công ty có thực sự đầu tư cho dự án đường cao tốc được xây dựng tại Maroc hay không.

Theo đó, một hoạt động của nhà đầu tư nước ngoài được xem là hoạt động đầu tư khi: (i) có sự đóng góp tiền hoặc tài sản; (ii) có một khoảng thời gian nhất định mà dự án sẽ được thực hiện; (iii) tồn tại yếu tố rủi ro; và (iv) có đóng góp cho nền kinh tế của quốc gia sở tại. Trong phán quyết của mình, HĐTT kết luận rằng hai công ty Ý đã thực hiện hoạt động đầu tư vào Maroc khi đáp ứng đủ bốn yếu tố đã nêu và đáp ứng điều kiện tại Điều 1(g) trong BIT giữa Ý-Morocco (1990) là hợp đồng xây dựng này đã được chấp thuận bởi cơ quan có thẩm quyền do công ty ADM là một bên ký kết. Sau này, bốn yếu tố được xây dựng từ vụ kiện trên dẫn đến không ít tranh cãi trong thực tiễn giải quyết tranh chấp, đặc biệt là yếu tố thứ tư về đóng góp của hoạt động đầu tư đối với quốc gia sở tại.13 Tuy nhiên, dù có tranh cãi hay các HĐTT đã tiến hành sửa đổi quy trình Salini cho phù hợp với trừng vụ việc thì bốn yếu tố này vẫn là cơ sở để cơ quan tài phán xem xét và có giá trị rất lớn trong việc giải quyết các tranh chấp đầu tư quốc tế.14 Trong các IIA, khái niệm “đầu tư” được định nghĩa theo nghĩa rộng, dựa trên công thức nhất định về tài sản do chính các quốc gia đầu tư thiết lập nhằm mục đích bảo vệ nhiều loại tài sản mà các quốc gia này đưa đi đầu tư tại các quốc gia khác. Chẳng hạn, “Đầu tư” được định nghĩa tại Điều 1, BIT mẫu 2004 của Hoa Kỳ là mọi loại đầu tư được sở hữu hoặc kiểm soát, trực tiếp hoặc gián tiếp, bởi một quốc gia hoặc công ty, có các đặc điểm của khoản đầu tư, bao gồm các đặc điểm như cam kết vốn hoặc các nguồn lực khác, kỳ vọng thu được lợi nhuận, hoặc giả định về rủi ro.

Hình thức mà một khoản đầu tư có thể bao gồm: công ty; cổ phần, cổ phiếu và các hình thức góp vốn khác trong công ty; trái phiếu, giấy ghi nợ và các hình thức nợ lãi khác trong một công ty; quyền theo hợp đồng (nhượng quyền, xây dựng hoặc quản lý, quyền theo hợp đồng sản xuất hoặc phân chia doanh thu); tài sản hữu hình bao gồm bất động sản, tài sản vô hình bao gồm các quyền như cho thuê, thuế chấp và cầm cố, sở hữu trí 13 Salini Costruttori SpA v Morocco, ICSID vụ số ARB/00/4, Phán quyết ngày 23/06/2001, đoạn 46-58 14 Alex Grabowski, The Definition of Investment under the ICSID Convention: A Defense of Salini (Chicago Journal of International Law, 2014), 297 15 tuệ và các quyền được trao theo luật (chẳng hạn như giấy phép hoặc giấy bảo đảm bẳng văn bản).15 Theo đó, nhà đầu tư nước ngoài có thể bị truất hữu các khoản đầu tư được sở hữu hoặc kiểm soát, trực tiếp hoặc gián tiếp bởi nhà đầu tư nước ngoài tại nước tiếp nhận đầu tư dưới nhiều hình thức khác nhau được nêu trên. Truất hữu trực tiếp và truất hữu gián tiếp Đại diện cho sự tôn trọng, tránh vi phạm cơ bản về quyền sở hữu tài sản của cá nhân, truất hữu tài sản của nhà đầu tư nước ngoài thường được thực hiện thông qua các hình thức: (i) Chính phủ ban hành nghị định chính thức về truất hữu, hoặc (ii) Chính phủ thực hiện hàng loạt các biện pháp mà dẫn đến hoạt động thương mại do nhà đầu tư nước ngoài đang nắm giữ hoặc vận hành bị mất đi giá trị đáng kể.