NGUYEN THỊ THUẬN [5¡ NHÀ XUẤT BAN LAO ĐỘNG TỔNG QUAN VỀ LUAT QUOC TE VA CAC VĂN BAN PHÁP LUÀT NHÀ XUẤT BẢN MONG BẠN ĐỌC GÓP Ý KIẾN, PHÊ BÌNH PGS. NGUYÊN THỊ THUẬN TONG QUAN VE LUAT QUOC TE VA CÁC VAN BAN PHÁP LUẬT mm kT i TR H{ VIENÏ i IA AID j j 7 hh 2- J x >) Ị | me kể | NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG LOI GIỚI THIẾU lự# quốc tế bao gồm các nguyên tắc, guy phạm pháp luật ton tại dưới hình thức thành văn hoặc bat thành văn diéu chỉnh quan hệ hợp tác toàn diện giữa các guốc gia và các chu thê khác của luật quốc tế. Trong bối canh toàn cầu hóa, khi quan hệ quốc té phát triển mạnh mẽ cả về chiêu rộng và chiều sâu thì việc nghiên cứu, tìm hiếu về luật quốc té càng có tâm quan trọng đặc biệt, nhất là với Việt Nam. Trong quá trình xây dựng và phát triển dat nước.
Việt Nam đã và sẽ tiếp tục đường lỗi đối ngoại hoa bình, chu động, tích cực hội nhập khu vực và quốc tế. Từ sau khi thống nhất đất nước, chúng ta đã gia nhập một số tổ chức quốc tế liên chính phủ như Liên hợp quốc, ASEAN, WTO., ký kết và gia nhập nhiều điều woe quốc tế điều chỉnh các lĩnh vực chính trị, kinh tế, phòng chong tội phạm. Với các khuôn khổ hợp tác này, Việt Nam đã khăng định được vị thé của minh và có những đóng góp không nhỏ cho hop tác phát triển. Dé đáp tng nhu cau tìm hiểu về luật quốc tế và những văn bản pháp luật quốc tế, chúng tôi đã biên soạn cuốn sách "Tổng quan về luật quốc tế và các văn bản pháp luật”.
Ngoài phân giới thiệu khái quát những van dé cơ ban của luật quốc tế, cuốn sách cũng cung cap một số van bản pháp luật quốc tế quan trọng, diéu chỉnh các lĩnh vực hop tác quốc tế nhu Hiến chương Liên hợp quốc, Công ưóc luật biển năm 1982, Công ước Viên năm 1961 về quan hệ ngoại giao, Hiệp ưóc trên dat liên giữa Việt Nam và Trung Quốc, Hiệp định dan độ tôi phạm giữa Viet Nam và Đại Hàn Dán Quốc. Mặc dù rất có gang, nhưng chắc chắn cuốn sách không tránh được những khiếm khuyết nhất định do số lượng văn han khá nhiều và hau hết là bản dịch từ tiếng nước ngoài. Rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ độc gia. Xin chan thành cam on! NHA XUAT BAN LAO DONG TONG QUAN VỀ LUẬT QUOC TẾ Luật quốc tế là tong thé các nguyên tac, quy phạm có giá trị ràng buộc các chủ thê trong quan hệ giữa họ với nhau.
Dây chủ yếu là những quy định điều chỉnh quan hệ giữa các quốc gia mặc dù quốc gia không phải là chủ thể duy nhất. Từ góc độ nghiên cứu, có thé thay thời điểm đánh dấu sự phát triển của luật quốc tế được tính từ thời kỳ Trung đại. Với tính chất là một hệ thông pháp luật, luật quốc tế được cấu thành bởi các quy phạm, các nguyên tắc, chế định và các ngành luật khác nhau như luật điều ước quốc tế, luật biển quốc tế, luật hang không quốc tế, luật ngoại giao và lãnh sự. Các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội.
đều tác động mạnh mẽ tới những quy định của hệ thông pháp luật này. Ngay cả khi thế giới bị chia rẽ sâu sắc, luật quốc tế vẫn cần và phải được tôn trong, thực thi hiệu quả. Đề phân biệt với tư pháp quốc tế- ngành luật thuộc hệ thống pháp luật quốc gia, luật quốc tế còn được gọi là “công pháp quốc tế”. Nếu như công pháp quôc tẾ với những quy định do chính các các quôc gia và các chủ thé khác của luật quốc tế thỏa thuận xây dựng để điều chỉnh quan hệ về chính trị, kinh tế.
giữa các chủ thể của luật quốc tế thì tư pháp quốc tế với những quy định do chính quốc gia xây dựng. ban hành lại điều chỉnh các quan hệ về dân sự, lao động, hôn nhân gia đình. có yêu t nước ngoài. Mặc dù thuộc hệ thông pháp luật riêng biệt của từng quốc gia, nhưng tư pháp quoc tế nói riêng và luật quốc gia nói chung cũng chịu tác động đáng kế của luật quôc tế, đặc biệt là các nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế như bình đăng về chủ quyền giữa các quốc gia thành viên, không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác, tận tâm thiện chí thực hiện các cam kết quốc tế.
Trường hợp pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia cùng điều chinh một vấn đề thì theo pháp luật của hầu hết các quốc gia trong đó có Việt Nam đều khăng định ưu tiên áp dụng luật quốc tế. Khác với hệ thông pháp luật quốc gia, sự tồn tại và phát trién của hệ thong pháp luật quốc tế không có nghĩa là đối với bất kỳ vấn đề cụ thê nào nảy sinh trong đời sống quôc tế đều có thể có các quy phạm luật quốc tế tương ứng để điều chỉnh. Thực tiễn cho thấy, để giải quyết các van đề thuộc phạm vi điều ri TONG QUAN VỀ LUAT QUỐC TẾ VÀ CÁC VAN BẢN PHÁP LUẬT chỉnh của luật quốc tế, các chủ thé luật quéc tế cũng như các thiết chế quốc tế có thấm quyên có thê viện dẫn. giải thích các nguyên tắc, quy phạm pháp luật quôc tế có liên quan.
Ngoài nguôn luật cơ bản là điều ước quốc tế và tập quán quốc tế, trong quan hệ quoc tế, đối với không ít trường hợp, ở những mức độ và phạm vi khác nhau. một số phương tiện khác như nghị quyết của tô chức quốc tế, phán quyết của cơ quan tài phán quốc tế, các học thuyết, quan điểm. của những học g giả cũng có thể được tính đến. Nghiên cứu luật quốc tế cũng như các vấn đề được luật quốc tế điều chỉnh cần được đặt trong bối cảnh kinh tế, chính trị xã hội, các hệ tư tưởng.
mới có thể nhận thức và đánh giá toàn diện về xu hướng phát triển của luật quốc tẺ. Những biến động của quan hệ quốc tế tất yếu dẫn đến sự thay đổi của luật quốc tế. Sự phát triển của luật quốc tế đang theo xu hướng ngày càng đảm bảo thực chất hơn sự bình đăng giữa các quốc gia, cac quyên. cơ ban của con người can được ghi nhận và đảm bảo băng cả thiết chế quôc tế và quốc gia.
Minh chứng cho khang dinh nay chính là sự ra đời của rất nhiều điều ước quốc tế da phương và Song phương điều chỉnh hoạt động hợp tác trên mọi lĩnh vực của đời sông quôc tế. Trật tự pháp lý quốc tế chi thực sự én định, bền vững và chức năng điều chỉnh cũng như chức năng bảo vệ của luật quốc tế sẽ được thực thi hiệu quả khi nó được xây dựng trên cơ sở có được sự dung hòa về lợi ích giữa các quốc gia. Thực tiễn quan hệ quốc tế hiện nay cho thấy Liên hợp quốc đóng vai tro ngay cang quan trong trong van dé duy tri hoa binh an ninh quôc tế và hợp tác phát triển. Từ 51 thành viên sáng lập, đến nay Liên hợp quốc đã có sự hiện diện của 193 quốc gia thành viên.
Bên cạnh các cơ quan chính như Đại hội đồng, Hội đồng bảo an, Hội đồng kinh tế xã hội, Tòa án công lý quốc lều» va nhiều cơ quan giúp việc, thuộc hệ thống Liên hợp quốc còn có các tổ chức quốc tế chuyên môn nh ICAO, UNESCO, IMO, WHO, ILO, WIPO. Déi voi Lién hợp quốc, mặc dù còn có sự khác nhau trong đánh giá, nhìn nhận, nhưng với hơn 70 năm ra đời và hoạt động, những đóng góp của Liên hợp quốc trên nhiều phương diện là không thê phủ nhận. Ngoài Liên hợp quốc, các quôc gia cũng đã thỏa thuận thành lập nhiều tế chức quốc tế liên chính phủ toàn cầu cũng như khu vực như WTO, EU, ASEAN, NATO. Thông qua việc thực hiện chức năng nhiệm vụ của minh, các tổ chức quốc tế lién chính phủ - chủ thé hạn chế của luật quốc tế thực sự trở thành các trung tâm phôi hợp hành động nhằm 8 TONG QUAN VE LUAT QUỐC TẾ VÀ CÁC VAN BAN PHÁP LU AT mang lại lợi ích trong các lĩnh vực hop tác khác nhau cho chính các quốc gia thành viền.
Nếu như trước day, luật quốc tế chủ yếu tập trung điều chỉnh các van đề mang tính chất “truyền thống” như xung đột vũ trang, ngoại giao lãnh sự. thì hiện nay, quan hệ quốc tế do luật quốc tế điều chỉnh đã mở rộng đáng kê. Yếu tổ tác động đến việc mở rộng phạm vi điều chỉnh của luật quốc tế chính là sự phát triển của khoa học công nghệ, sự gia tăng của toàn cầu hóa, của hội nhập và phát triển với nhiều hệ lụy cả tích cực lẫn tiêu cực. Điển hình như van dé khai thác, sử dụng khoảng không vũ tru, phòng chống tội phạm khủng bố, tội phạm công nghệ cao, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu.
can thiệp nhân đạo. Trong hệ thống luật quốc tế, giải quyết tranh chấp quốc tế là một trong những chế định quan trọng. Các tranh chấp quốc tế thuộc phạm vi điều chỉnh của luật quốc tế có thể phát sinh từ bất cứ lĩnh vực nào như tranh chấp về chủ quyền lãnh thé, tranh chấp thương mại, tranh chấp về bảo hộ công dân. Cùng với sự mở rộng của giao lưu và hợp tác quốc tế, tranh chấp giữa các chủ thé luật quốc tế mà chủ yếu là giữa các quốc gia đang có xu hướng gia tăng.
Với nội dung xác lập nghĩa vụ giải quyết tranh chấp quốc tế băng các biện pháp hòa bình và quyền lựa chọn biện pháp hòa bình thích hợp. nguyên tắc hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế không chỉ là cơ sở mà còn là công cụ pháp lý để các quôc gia sử dụng nham giải quyết hiệu quả tranh chấp phát sinh trong thực tiễn. Ngoài việc giải quyết tranh chấp băng biện pháp đàm phán hoặc thông qua bên thứ ba, đáng lưu y là hiện nay, việc xây dựng hoặc thừa nhận các thiết chế tài phán giải quyết tranh chấp quốc tế cũng nhưghi nhận những điều khoản giải quyết các tranh chấp quôc tế trong các điều ước quốc tế song phương và đa phương ngày càng phô biến. Tóm lại, nghiên cứu luật quốc tế từ cả góc độ lý luận và thực tiễn, có thé thấy mặc dù cũng là hệ thông pháp luật như hệ thống pháp luật quốc gia.
nhưng từ góc độ xây dựng nguyên tắc, quy phạm pháp luật và cách thức thực hiện các biện pháp chế tài thì luật quốc tế lại rất đặc biệt.