bé giaO theng vEn ti lr-êng caO ®1⁄4ng giaO th‹‹ng vÉÊn Hi b,0 c,O tng kÕi ®ò tui cÊp bé nghi®n cou thiOt kO, chO #0 HO theng 10 ®éng bz sung khY chO @®éngc-— diesel ing .p b»ng tua bin kKhY xf chñ nhiÖm®òlui: ts. vo ngac khi?m 6877 14/4/2008 hy néi - 2008 mé ®Cu 1. TÝnh lhêi sù cña ®ò lụi Khi ThiÕI kÕ chÕ 110 ®éng c¬ ®iezen, chÕ ®é ®-fc Iba chin @6 thiOt kO lu chO ®é lum viÖc ®ình møc øng víi mét chÕ ®é khai th,c th-éng xuy°n cña ®éng c¬.Tr0ng qu, lrxnh khai th,c thùc lÕ lhx l1 kh«ng phi nh— vỄy, d0 chÊt l-2ng m4! @-éng hO&c c,c chÕ ®é khai !h,c ®èi víi c,c ph-¬ng iÖn c¬ giíi vụ vÊn Hịi lu«n lu«n thay ®œi lum ch0 Hi ng0ui cña ®éng c¬ còng lu«n lu«n thay ®œi vụ ®éng c¬ pH{li lum viÖc ng0ui chÕ ®é ®bnh mợc. IIÕu chÕ ®é c«ng †,c cña ®éng c¬ thay ®œi lhe0 Hi vụ m»m ng0ụi chÕ ®é ®bnh mợc †hx chÊ! I-ìng h0u lrén vụ ch y hẹn hp xÊu ®i lụm thay ®aI cc th«ng sè c«ng †c cña ®éng c¬.
Mec ®é thay ®œi cc th«ng sé c«ng t,¢ pho thuéc vu0 tring th,i kii thuEt cfia @éng c vp chO ®é phé Hi. Khi h044 @éng é c,c chÕ ®é nụy c,c th«ng sè c«ng †c cña ®éng c¬ thay ®œi the0 chiòu h-íng xÊu ®i lụm gi[m c,c chØ li*u kinh 1Õ, gi{m tÝnh lin cÊy, luœi thä cña ®éng c¬, ®ẳng thêi lụm ch0 c,c thụnh phCn ®éc # tr0ng khÝ x{ † ng n g©y « nhiÔm m«i lr-êng. Sau ®©y chóng la xÐI®Õnf[nh h-ẽng cña ®éng ca ®Õn m«i lr-êng vụ †Ýnh kinh !Õ,!Ýnh lụm viÖc #n ®Pnh cña ®éng c¬ lr0ng qu, trxmh khai th,c. e_ fnh h-ẽng cña qu, lzxnh khai th, c®éng ca ®Õn m«i lz~“êng TEt cf c,c ®éng c¬ ®è† lr0ng nãi chung vụ ®èi víi ®éng c¬ ®iezen nãi ring ®òu g©y liÕng ẩn vụ lụm sÈn m«i lr-êng, ®Z£c siÖ! lu khÝ x{ lụm « nhiÔm m«i lr-êng kh«ng khÝ.
Tr0ng qu, lrxnh h011 ®éng ®éng c¬ thùc hiÖn tra0 ®œi nhiÖ† kh«ng ngõng víi m«i lr-êng xung quanh. Kh«ng khÍ s!ch m'p vụ0 xi lanh ®éng c¬, tham gia qu, inath hOp lrén víi nhi*n liÖu, ch,y vụ sau ®ã x{ khÝ lhli ra m«i t-êng. The0 c,c c«ng lrxnh nghi°n cøu, lr0ng thụnh phCn cia khY xf gam ca c,c chEt kh«ng tham gia vụ0 qu, lrxnh ch y, sfim phÈm chy h0un 10un vụ kh«ng h0un 10un nhiền liÖu vụ «xÝi nil. hum Hing the0 % †hó tÝch cña chóng nh- sau [4] : TIH¬ «xy h¬i n-íc KhY cac b0mic KhY hidr« sunfur¬ 76 — 78 2- 15 0,5 —6 1-14 0,003 — 0,1 0-0,1 <x݆ c,c bŨn An®®hil cacbuahy®r« | Muéi (g/m3) |_ <«xÝlni¬ 0,01—0,5 |0,001-0,05| 0,009- 0,05 0,01 —1,1 0,002 0,5 Séc lè tr0ng khÝ th{i ®-?c x,c ôbnh s»ng hụm l-âng cã lr0ng khí †h{i c,c chEt «xit mit, «xit cacbOn, an®@*hit, hy®@r« cacb0n m!ch hẽ, hy®r<« cacb0n mtch vũng, khÝ sufur¬ vụ khãi.
Tr0ng ®ã «xil nii¬ vy «xit cacs0n lụ hai 101 ®éc lè nguy hióm nhÊ!. 8xil ni¬ hxnh thụnh é whit @é ca0 dO phim ong gita «xy vu mil¬. #xil cacs0n hxnh lhụnh lr0ng ®éng c¬ ®iezen khi ch ,y & ®iòu kiÖn kh«ng ®ñ «xy. D0tÝnh ®éc ca0 cña «xi† nil¬ vụ «xil cace0n rên hum l-âng cña chóng lr0ng khÝ x phịi hìn chÕ.
TH mét sè n-íc ph,† trión nh— Mũ h0#c c,c nic ch©Ou ¢u ®. ca giti h'nchO phDp vo mang ®@é chEt thi cña ®éng c¬ ra m«i H—éng. TH ViOt Tam cCn phi ca biÖn ph,p kióm s0,} cht chi mgc ®é « mhiOm vy t*u chuEn hO, chEt @éc hii xf ra m«i t-éng. §èi víi c,c ®éng c¬ lh-êng xuy°n lụm viÖc & c,c chÕ ®é kheng en @bh thx vĩng lum viÖc hCu nh-— m»m ng0ui chÕ ®é ®bnh mớợc.
Khi lụm viÖc ẽ c,c chÕ ®é kh«ng n ®Pnh lhx lr0ng †hêi gian chuyón HÕp d0 kh«ng cÔn s»ng vò m« men quay vụ m« men cfm lum chO # sé gi+a Ming nhìu liÖu vụ Ling kh«ng khÝ cÊp vụ0 ®éng c¬ kh«ng ng øng. §iòu ®ã dEn ®Ôn lum xEu chEỉ l-?ng qu, irxnh ch y, hiÖu suʆ chØ †hP gif[m râ rÖI s0 víi chỗ ®é œn ®Pbnh ¬ng øng. §iòu kiÖn lụm viÖc kh3⁄4c nghiOt nhÊ! lụ chÕ ®é ®ãng HỊi ®ét ngét, ®&c siÖ! ®èi víi ®éng c¬ cã † ng ,p lua sin khÝ x{. Khi luụm viÖc ẽ chÕ ®é nụy l-ing nhin liÖu cÊp ch0 chu lrxnh † ng l°n ®1 giti h'n in, lr0ng khi ®ã l-ing kh«ng khÝ cÊp f'ng F'n kh«ng mhiou dO qu,n lÝnh cña r« 10 lua bin m,y nÐn, nÊn hO sé d- Hing kh«ng k khÝ giJm nhanh, chÊt ring ch,y hẹn hip, xÊu ®i râ rÖI.
PhCn nhi*n liÖu phun vụ0 xilanh qu, lin sO vii l-ing kh«ng khÝ mp lum ch0 qu, tranh ch y nhi*n liÖu kh«ng h0un 10un, phCn nhiÊn liÖu kh«ng kbp ch,y xf ra lum « nhiÔm m«i lr-êng. KÕI qu{ nghin cøu trân ®éng c¬ ®iezen 64cMh16/22.5 khi lum viÖc š chÕ ®é † ng lèc (thay ®ai Hịi kOt hip vii thay ®œi lay ga nhữn liÖu) ®- ch0 thÊy ®é khãi khi thanh rng mm ng-ìng cÊp nhi*n liÖu cùc ®1i ®11 900 mg/mỶ løc Iụ v-? 80% sO vii gi, trò 6bnh mợc. 0xil nil¬ & chÕ ®é nụuy còng ®1† líi gi, lrP 18g/Kwh, løc lụ v-it 20% s0 víi chÕ ®é ®Pnh mợc. IIh— vÊy, chÕ ®é †nig lèc ®- chữ ra r»ng bền c1nh sù † ng ®é khãi khi † ng lèc cồn xf[y ra sò † ng «xit nits [17].
IIguy°n nh©n cña viÖc † ng sò †h{li [0x lụ é che trOng théi gian ®Cu cña ch0 @é chuyón 4iOp, chu kú duy tr lò bèc löa ret lin, cBn nguy*n mhOn tng sv 1h{i muếi lụ d0 ,p suÊ! kh«ng khÍ F'ng ,p vụ sè vồng quay cña ®éng c¬ BD han gi, lr ¬ng øng víi ?mg nhi*n liu ®-?c phun vụ0, phCn nhi°n liÖu r¬i vụ0 †hụnh puảng ch v còng † ng lˆn, qu, trxnh ch y kÐ0 dụi ir*n @-éng gi-n nề. Mét thy nghiÖm kh,¢ [17] trân ®éng c¬ ®iezen 8L|h25/34 lai my ph ®iÖn n r PA500/500 phôc vô cCn cỀu nœi kióu ng0'm søc n©ng 16 lÊn IÊy c1 1õ ®,y s«ng ch0 thÊy lr0ng chÕ ®é kh«ng n ®bnh ®é khãi †ng khOf[ng 10 lCn, nắng ®é c0 †' ng kh0f[ng 3 lỢn, cồn ch † ng khOf[ng 4 lỢn s0 víi chÕ ®é ®bnh mợc. e_ fnh h-¿ng cña chÕ ®óé thay ®ai Hi ®On ®é mì mịn cc chỉ HiÕI lum viÖc đũa ®éng c¬ IIguy°n nhÔn lụm thay ®zi chÊ! l-ing qu, ih c«ng t,c lr0ng xi lanh ®éng c¬ vụ c,c h- háng kh,c ®èi víi ®éng c¬ khai †h ,c & chÕ ®é thay ®zi WỊi @ét ngét lu sv kh«ng c©n 5s»ng m« men quay vụ m« men c{n dÉn ®Õn kh«ng en @Pah vbug quay. Sù thay ®œi c,c th«ng sè lr0ng qu, lrxnh cÊp nhỉ*n liÖu, np kh«ng khÝ vụ nhiÖ! ®é cc chỉ liÕI v-it ra khái giíi hm s0 víi chÕ ®é en ®bmh sl lum tng khãi, gim lhêi gian khai !h,c giza c,c lCn söa chza vụ c,c hiÖn E?ng kh«ng m0ng muền kh,c.
c,c hiÖn ng lrˆn lum xBu chEt I-ing khai th,c. Khi @ang fi, chEt ling ch,y kDm, khai vp hiOn ting céc hO, hO théng n'p thf, ¢.mh tua bin tng In vu gilm c«ng suÊ! ®éng c¬. Khi ® nh gi, c.c chÕ ®é kh«ng n ®bnh cña ®éng c¬ ®Õn mụi môn c,c chi HÕI vụ luœi thä ®éng c¬ th-êng ph{i nghi°n cøu l0un sé c.c vÊn ®ò li*n quan ®Õn chO @6é lụm viÖc cña ®éng c¬ khi khẻi ®éng ẽ lr'ng th,i nguéi, sEy ning vu c,c chÕ ®é kh«ng œn ®bnh kh c vx khi ®ã chÕ ®é H[i vụ c¬cÊu ®iòu khión lu«n thay ®zi. §éng c¬ lum viÖc ẽ c,c chÕ ®é lr^n sÏỈ sP Fng ®é mui môn vụ gi{m tuei tha, tg tu ha0 nhi*n liÖu vụ gi{m tÝnh kinh 1Õ khi khai th,c ®éngc¬.
c,c nguyn nh©n ca tho lụm gia Fng sò mui môn chỉ liÕI cña ®éng c¬ khi Ium viÖc ẽ c,c chÕ ®é thay ®œi Hi lụ qu,n lÝnh nhiÖ1 cña cc chỉ HÕI, sd ph, vi chÕ ®é b«i lr¬n, † ng lòc cña khÝ ch„y vụ lòc qu,n †Ýnh c,c chỉ ñÕI c¬ cÊu si°n khuôu, †ng ®é mui môn œ ®ì, nhãm pisi0n xilanh, †ng øng suÊ! nhiÖ! In v,ch n3⁄4p xilanh, ®Ønh pisl0n. KÕI qu{ thÍ nghiÖm tr®m c,c ®éng c¬ lai cCn cỀu nei khi lụm viÖc & chÕ ®é † ng phô Hi vụ võng quay ch0 thÊy ®é mụi môn œ ®ì ng I°n 1,4 lCn s0 vii chÕ ®é œn ®bnh [16]. Méi thÝ nghiÖm kh c trˆn ®éng c¬ 4 d 12/14 cã c«ng suÊi ®bnh møc 45,5 kW khi thé tr@n sÖ ch0 thÊy khi HỊi thay 6i ®é mụi môn mét g—ng xilanh † ng lˆn kh0f[ng 2-2,5 lỢn, ®ảng thêi suÊ! li*u ha0 dCu nhên d0 ch.y † ng Fn 1,48 ®On 1,8 lCn s0 víi chÕ ®é ®bnh mợc, ®é mụi môn † ng 1Ø IÖ thuÊn víi ®é F'ng si°n ®é thay ®œi vồng quay vụ I-âng nhin liÖu cÊp ch0 chu lrxnh. §é mụi môn vụ ong sukt whit c,c chi HOt lum viOc ciia @éng co gia F ng tr0ng chO @é thay ®zi Ii @ét mgét lp nguy*n mhOn gap phCn lum gif Yuh tin cEy, giJm c,c chØ li*u kinh 10 vu luœi thi cfia @éng cn, F'ng @éc lè lr0ng khÍ x{ th{i ra m«i lr-êng.
e_ Txnh hxnh khai th, csö dông ®éng œ¬ ®iezen š ViÖIHlam TIguy nay, cïng víi sò ph,l trión v-ï sÊc cña ñÕn bé kh0a häc kũ 1huE1, ®éng c¬ ®iezen kh«ng ngõng ®8-f?c c{i liÕn vụ h0ụn lhiÖn vụ ngụy cung kháng bnh vb lrí sè méi cña mxnh lr0ng sé c,c thiÖ†i sb ®éng lùc ®-fc sö dông réng T-1 lrÔng mái lnh vùc kinh 1Õ: gia0 theng vÊn HỊi (®-êng sé, ®-êng s3⁄1, ®-êng lhuô. ), c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp, l©m nghiÖp, x©y dòng vụ quèc phồng v. ch0 ®Õn nay Hi ViOt Tlam ch-a ca mét théng k* chYmh x,¢ sé l-ing ¢,c 101i ®éng c7 @iezen ®-ic s6 déng tr0ng tEt cf c,¢ lUnh voc. Tuy mhi*n dO qu, trxmh quDt s'ch khỉ thfi vu mp khyY mti é ®éng c¬ bèn kú liÕn hụnh ng ®èi h0un h0 h¬m s0 víi ®éng c¬ hai kú, ®äng lhêi s»ng ph—_¬ng ph,p Fng ,p cã thó †ng c«ng suÊi cña ®éng c¬ sèn kú mét c,ch dÔ dụng vx øng suÊl nhiÖ! cña xilanh nhá h¬n vụ hÖ thèng †ng ,p cña nã còng ®-n gifn h¬m s0 víi ®éng c¬ hai kú, vx vÊy ®éng c¬ ®iezen sèn kú † ng ,p s»ng tua sin khÝ x{ rEt @-ic sé déng réng r-i r0ng lʆ c{ c,c ngụunh kinh 1Õ quèc d©n [3].
Khi khai th,c 104i ®éng c7 muy dO Hi mgOpi cia ®ềng c¬†h-êng xuy°n thay ®œi n°n ®éng c¬ phi th-éng xuy'n lum viOc é¢,¢ chO ®é nm mg0pi chO ®é :.®Pnh mợc lụm ch0 c,c †h«ng sè c«ng Ì,c cña ®éng c¬ thay ®œi the0 chiòu h-íng xÊu ®i. hÊu qu{ côn lin hon ®èi víi ®éng c¬ khi lụm viÖc ẽ ¢,¢ chO @é thay @zi !fi ®ét ngét.