MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận văn: Để một quốc gia phát triển toàn diện về kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc gia đó phải dựa trên cơ sở nền tảng phát triển của nền giáo dục. Đảng và Nhà nước ta đã xác định phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người. Trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, trong đó đội ngũ giáo viên là lực lượng nòng cốt, có vai trò đặc biệt quan trọng trong thực hiện thành công việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã đưa ra chiến lược: “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt” [24]. Xác định việc chăm lo xây dựng đội ngũ giáo viên; xã hội hoá giáo dục, đào tạo; khuyến khích các hoạt động khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập; Đại hội cũng đã chỉ ra các giải pháp: "xây dựng đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu về chất lượng" [24], là tiền đề trong đổi mới GDĐT hiện nay. Phát triển đội ngũ nhà giáo với cơ cấu hợp lý, có chất lượng sẽ là động lực quan trọng để đổi mới và nâng cao chất lượng GDĐT, góp phần quan trọng tạo ra nguồn nhân lực có chất lượng cao, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu phát triển của xã hội và hội nhập quốc tế. Điều 29 của Luật Giáo dục 2019 quy định về cấp học THPT: “Giáo dục phổ thông nhằm phát triển toàn diện cho người học về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo; chuẩn bị cho người học tiếp tục học chương trình giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ 1 Luan van quốc”[33] do đó đội ngũ giáo viên THPT phải hội tụ được một cách đầy đủ những yêu cầu về phẩm chất đạo đức, trình độ sư phạm, trình độ chuyên môn.
để thực hiện tốt mục tiêu giáo dục THPT nói riêng và mục tiêu giáo dục phổ thông nói chung. Trong tổng số 50 đơn vị sự nghiệp trực thuộc Bộ GDĐT, có trường Hữu nghị T78 và trường Hữu nghị 80 là hai đơn vị đóng trên địa bàn Thành phố Hà Nội được giao nhiệm vụ dạy học hệ THPT cho con em vùng DTTS tại các tỉnh miền núi phía Bắc và hải đảo. Để thực hiện nhiệm vụ được giao các đơn vị cần phải xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, giáo viên đảm bảo về số lượng và chất lượng, có bản lĩnh chính trị, vững vàng về chuyên môn, nghiệp vụ là nhiệm vụ cấp bách và mang tính chiến lược lâu dài đáp ứng nhu cầu giảng dạy con em vùng DTTS của mỗi đơn vị trường học. Mỗi thầy, cô giáo cần phải là người giỏi về chuyên môn dạy học các môn học và là người có năng lực sư phạm, năng lực giáo dục và truyền động lực học tập, tu dưỡng đạo đức nhân cách tới mỗi học sinh.
Ngoài ra, mỗi thầy, cô giáo cũng cần có năng lực huy động và hợp tác rộng rãi hơn với đồng nghiệp, với cha mẹ học sinh, cộng đồng và các tổ chức xã hội cùng tham gia hiệu quả vào các hoạt động giáo dục. Bên cạnh đó, là những thầy, cô giáo giảng dạy ở các trường PT DTNT còn phải có những hiểu biết sâu sắc về những phong tục, tập quán, truyền thống văn hóa, đặc điểm tâm sinh lý của học sinh dân tộc để hiểu, cảm thông, chia sẻ, giúp đỡ, dẫn dắt và giáo dục các em trở thành những nhân cách tốt. Trên thực tế, chất lượng ĐNGV tại các trường PT DTNT chưa được quan tâm đúng mức trong việc đổi mới cơ chế, chính sách tuyển dụng, thu hút giáo viên có trình độ cao, chế độ chính sách đãi ngộ. Ngoài ra, tỷ lệ chênh lệch về giới tính, về độ tuổi cũng tạo lên thách thức về khả năng duy trì nguồn cán bộ, giáo viên trong tương lai đối với các trường PT DTNT.
Việc giáo viên còn hạn chế về văn hóa các vùng miền, dân tộc; tỷ lệ người DTTS đi học 2 Luan van không đúng độ tuổi còn cao; thậm chí có những học sinh còn chưa nói và viết rõ tiếng Kinh cũng phần nào ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy. Công tác nâng cao chất lượng ĐNGV tại các trường PT DTNT còn nhiều bất cập, hạn chế. Nguồn lực vật chất và cơ chế, chính sách tại các trường đã được đầu tư nhưng còn nhiều thách thức như chưa tuyển được nhiều nhân sự tài năng; chưa khuyến khích được hoạt động chuyên môn của giáo viên như lĩnh vực nghiên cứu khoa học; học tiếng dân tộc và tìm hiểu lịch sử của các vùng miền; chế độ đãi ngộ chưa có chuyển biến đáng kể để có thể bù đắp những chi phí, sinh hoạt cần thiết của giáo viên và khuyến khích họ đầu tư toàn bộ thời gian, tâm huyết cho việc giảng dạy. Do đó việc nghiên cứu thực trạng chất lượng của ĐNGV tại các trường PT DTNT trực thuộc Bộ GDĐT trên địa bàn Thành phố Hà Nội là cần thiết, từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng ĐNGV trong hệ thống các trường PT DTNT đáp ứng với yêu cầu và nhiệm vụ đặc thù của giáo dục dân tộc là vấn đề cấp thiết hiện nay.
Với lý do trên, tôi chọn đề tài “Chất lượng đội ngũ giáo viên tại các trường có hệ Phổ thông Dân tộc Nội trú trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo trên địa bàn Thành phố Hà Nội”. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn: Chất lượng của một nền giáo dục phụ thuộc vào chất lượng của đội ngũ giáo viên. Không có thầy giỏi cả về năng lực chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm thì khó có thể có một nền giáo dục có chất lượng. Do vậy chất lượng giáo viên là một đề tài được các nhà khoa học đặc biệt quan tâm.
Xung quanh vấn đề quản lý chất lượng giáo viên đã có nhiều công trình nghiên cứu của nhiều tác giả đề cập đến. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu của các tác giả có liên quan đến hướng nghiên cứu của đề tài, có thể kể đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như sau: 3 Luan van Đánh giá về công tác quản lý đào tạo giảng viên lý luận chính trị, là nguồn cung cấp đội ngũ giảng viên dạy lý luận chính trị cho các trường đại học, cao đẳng và cho cả hệ thống các trường chính trị. Tác giả Nguyễn Thị Thu Thủy đã trình bày luận điểm của mình trong luận án Tiến sĩ Quản lý giáo dục “Quản lý đào tạo giảng viên lý luận chính trị đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay”. Trong đó, tác giả tập trung nghiên cứu, phân tích những yêu cầu về phẩm chất đạo đức của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị: phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức cách mạng trong sáng, có ý chí phấn đấu vươn lên trong nghề nghiệp, có năng lực nghiên cứu khoa học, năng lực hoạt động chính trị thực tiễn, năng lực sư phạm, năng lực quản lý và năng lực tuyên truyền.
Các nội dung này có thể được tham khảo khi nghiên cứu đặc điểm của đội ngũ giảng viên [48]. Luận án Tiến sĩ Khoa học giáo dục “Phát triển đội ngũ giảng viên các trường chính trị các tỉnh miền núi phía bắc đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục lý luận chính trị” đã đề cập đến phát triển đội ngũ giảng viên trường chính trị các tỉnh miền núi phía bắc của tác giả Nguyễn Mạnh Hải. Tác giả phân tích về nội dung phát triển đội ngũ giảng viên các trường chính trị đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục lư luận chính trị gồm: xây dựng chuẩn giảng viên về nhiệm vụ, số lượng, cơ cấu và chất lượng; quy hoạch, tuyển dụng, tuyển chọn giảng viên; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên; sử dụng đội ngũ giảng viên, đánh giá giảng viên, tạo động lực và cơ chế quản lý giảng viên [41]. Đánh giá về thực trạng năng lực của giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục ở các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, tác giả Nguyễn Danh Nam cũng cho biết: “Nhìn chung năng lực của đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục đã đáp ứng được yêu cầu của chương trình hiện hành.
Tuy nhiên, một số năng lực theo yêu cầu đổi mới còn hạn chế như: Ngoại ngữ và tin học; quản trị trường học; dạy học tích hợp; phát triển chương trình; tư vấn-hướng nghiệp”[45]. 4 Luan van Tác giả Phạm Văn Lực khi phân tích thực trạng năng lực của ĐNGV của Tây Bắc đã thẳng thắn chỉ ra những điểm yếu của giáo viên phổ thông như sau: “Điểm yếu nhất của giáo viên phổ thông các tỉnh Tây Bắc là việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực; liên môn tích hợp tri thức, dạy học phân hóa, dạy học theo định hướng phát triển năng lực và tổ chức hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo cho học sinh. Theo số liệu điều tra thực tế ở một số trường phổ thông (tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông ở Tây Bắc) cho thấy; hầu hết giáo viên Tây Bắc hiểu không đúng về dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh là như thế nào?, cần phát triển những năng lực gì của bộ môn cho các em” [44]. Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thanh Bình về năng lực giáo dục của giáo viên đã cho rằng: “Kết quả phỏng vấn giáo viên chủ nhiệm ở Hà Nội cho thấy họ chưa có kĩ năng mới như: giáo dục kỹ năng sống, tham vấn, thiết kế và tổ chức giáo dục tích hợp giá trị và kỹ năng sống, thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm…”.
Tác giả cho biết thêm: “Nhận xét của cán bộ quản lý các trường THCS, THPT về một bộ phận giáo viên là thiếu kĩ năng, chưa chuyên nghiệp” [40]. Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Đồng Nghĩa với đề tài “Phát triển đội ngũ giáo viên trường Trung học Phổ thông Phạm Ngũ Lão, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay” đã làm sáng tỏ tầm quan trọng của công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường phổ thông.