Nghiên Cứu Lịch Sử Tiến Hoá Trầm Tích Holocen Tại Châu Thổ Sông Hồng

Tài liệu chuyên sâu Tiến Hoá Trầm Tích Holocen Châu Thổ Sông Hồng, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc cho chuyên ngành

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Địa Chất
• Đề tài: Tiến Hoá Trầm Tích Holocen Châu Thổ Sông Hồng
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VÀ ĐẶC ĐIỂM ĐỊA CHẤT KHU VỰC
• 1.1. Sơ lược lịch sử nghiên cứu châu thổ
• 1.2. Các nghiên cứu về châu thổ Sông Hồng
• 1.3. Đặc điểm địa chất khu vực
• 1.3.1. Sơ lược các thành tạo trước Đệ tứ
• 1.3.2. Các thành tạo Hệ Đệ tứ
• 1.3.3. Đặc điểm địa mạo - tân kiến tạo khu vực
• 1.3.3.1. Đặc điểm địa mạo
• 1.3.3.2. Đặc điểm tân kiến tạo
• 1.3.3.2.1. Hệ thống đứt gãy
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ HỆ CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số vấn đề về châu thổ và estuary
• 2.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: TƯỚNG TRẦM TÍCH VÀ QUY LUẬT PHÂN BỐ CÁC THÀNH TẠO HOLOCEN CHÂU THỔ SÔNG HỒNG
• 3.1. Khái niệm về tướng và tổ hợp tướng
• 3.2. Đặc điểm tướng-trầm tích Holocen châu thổ sông Hồng
• 3.2.1. Tướng trầm tích giai đoạn aluvi
• 3.2.1.1. Tướng cát, cát sạn lòng sông
• 3.2.1.2. Tướng cát, cát bột bãi ven lòng
• 3.2.1.3. Tướng bột cát đê ven sông
• 3.2.1.4. Tướng sét, sét bột lòng sông cổ
• 3.2.1.5. Tướng sét, bột sét đồng bằng bồi tích
• 3.2.1.6. Tướng sét bột hồ-đầm lầy trên bãi bồi
• 3.2.2. Tướng trầm tích giai đoạn châu thổ
• 3.2.2.1. Tướng cát bột lòng phân lưu
• 3.2.2.2. Tướng sét, bột sét vụng gian lưu
• 3.2.2.3. Tướng sét bột đầm lầy
• 3.2.2.4. Tướng sét bột cát bãi gian triều
• 3.2.2.5. Tướng sét bột, bột sét bãi trên triều
• 3.2.2.6. Tướng cát, cát bột lạch triều và nhánh triều
• 3.3. Quy luật phân bố tướng-trầm tích Holocen châu thổ sông Hồng
• 3.4. Tiến hoá trầm tích Holocen châu thổ sông Hồng
• 3.4.1. Các yếu tố quyết định quá trình tiến hoá trầm tích
• 3.4.2. Đặc điểm bề mặt Pleistocen trên châu thổ Sông Hồng
• 3.4.3. Các giai đoạn tiến hoá trầm tích Holocen châu thổ sông Hồng
• 3.4.3.1. Quá trình tiến hoá theo thời gian
• 3.4.3.2. Giai đoạn châu thổ
• 3.4.3.3. Giai đoạn aluvi
• 4. CHƯƠNG 4: TRẦM TÍCH HOLOCEN TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI HOẠT ĐỘNG NHÂN SINH
• 5. CHƯƠNG 5: KHÁI QUÁT VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHÂU THỔ SÔNG HỒNG
• 5.1. Khái quát vấn đề phát triển bền vững châu thổ
• 5.2. Các hoạt động nhân sinh trên châu thổ Sông Hồng
• 5.2.1. Đê sông, đê biển và ảnh hưởng của chúng
• 5.2.2. Quai đê lấn biển và khoanh vùng nuôi trồng thuỷ hải sản
• 5.2.3. Đập thuỷ điện sông Đà và hệ quả của nó
• 5.2.4. Khai thác tài nguyên khoáng sản
• 5.3. Xu thế phát triển châu thổ Sông Hồng
• 5.4. Một số định hướng nhằm khai thác hợp lí và phát triển bền vững châu thổ Sông Hồng trên quan điểm trầm tích
• Các công trình đã công bố liên quan đến nội dung luận án

Tóm tắt

I. Tiến Hoá Trầm Tích Holocen Châu Thổ Sông Hồng

Nghiên cứu về tiến hoá trầm tích trong Holocen tại châu thổ Sông Hồng là một lĩnh vực quan trọng, giúp hiểu rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của khu vực này. Trầm tích Holocen chiếm phần lớn diện tích đồng bằng, với chiều dày từ 2-5m đến 40-50m. Các thành tạo này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn liên quan mật thiết đến các hoạt động kinh tế-xã hội. Việc nghiên cứu địa chất và môi trường trong Holocen giúp xác định các quy luật hình thành và phát triển của hệ sinh thái trong khu vực, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý và phát triển bền vững.

1.1. Đặc điểm địa chất và môi trường

Châu thổ Sông Hồng có đặc điểm địa chất phong phú, với sự phân bố đa dạng của các loại trầm tích. Các nghiên cứu cho thấy rằng địa hình châu thổ được hình thành từ nhiều yếu tố như sông, triều và sóng. Môi trường tại đây cũng đang biến đổi liên tục, ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ sinh thái. Các yếu tố như biến đổi khí hậu và hoạt động của con người đã tác động mạnh mẽ đến cấu trúc và thành phần của trầm tích. Việc hiểu rõ các đặc điểm này là cần thiết để xây dựng các chiến lược phát triển bền vững cho khu vực.

1.2. Quá trình tiến hoá trầm tích

Quá trình tiến hoá trầm tích trong Holocen tại châu thổ Sông Hồng diễn ra qua ba giai đoạn chính: giai đoạn estuary-vũng vịnh, giai đoạn châu thổ, và giai đoạn aluvi. Mỗi giai đoạn có những đặc điểm riêng về tướng trầm tích và địa hình. Giai đoạn estuary-vũng vịnh liên quan đến pha biển tiến mạnh mẽ, trong khi giai đoạn châu thổ phản ánh sự lùi của biển và sự phát triển của các kiểu châu thổ bồi tụ. Giai đoạn aluvi đánh dấu sự hình thành các trầm tích aluvi phủ lên bề mặt đồng bằng. Những hiểu biết này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong quy hoạch và phát triển kinh tế-xã hội.

1.3. Tác động của con người và phát triển bền vững

Hoạt động của con người đã có tác động lớn đến trầm tích và môi trường tại châu thổ Sông Hồng. Việc khai thác tài nguyên, xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển nông nghiệp đã làm thay đổi cấu trúc địa chất và hệ sinh thái. Để đảm bảo sự phát triển bền vững, cần có các biện pháp quản lý hợp lý, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và duy trì sự cân bằng sinh thái. Nghiên cứu về tiến hoá trầm tích không chỉ giúp hiểu rõ hơn về quá trình hình thành mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển bền vững trong khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đồng bằng châu thổ Sông Hồng có diện tích khoảng 15.000 km², là một trong hai vùng châu thổ lớn nhất Việt Nam. Về mặt địa chất, các thành tạo trầm tích Holocen chiếm hơn 80% diện tích bề mặt đồng bằng với chiều dày biến thiên từ 2–5 m ở vùng ven rìa đến 40–50 m tại vùng cửa biển. Mặc dù các nghiên cứu trước đây đã phác thảo những nét cơ bản về địa tầng và thành phần vật chất, các vấn đề cốt lõi về quy luật tiến hoá trầm tích, cấu trúc hình thái tam giác châu thực thụ (gồm đồng bằng châu thổ, tiền châu thổ, chân châu thổ), quá trình dịch chuyển của các thuỳ châu thổ, cũng như sự phân dị không gian dưới tác động tương tác giữa sông, triều và sóng vẫn chưa được giải quyết một cách toàn diện trên cơ sở phân tích tướng trầm tích định lượng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ lịch sử hình thành và quy luật tiến hoá trầm tích Holocen châu thổ Sông Hồng, tạo cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch không gian, khai thác hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm ba nội dung:

1. Nghiên cứu tướng trầm tích và quy luật phân bố trầm tích Holocen châu thổ Sông Hồng.
2. Nghiên cứu mối tương quan giữa biển tiến Flandrian và quá trình thành tạo trầm tích Holocen châu thổ Sông Hồng.
3. Nghiên cứu quá trình hình thành và phân dị châu thổ Sông Hồng trong Holocen giữa - muộn sau biển tiến cực đại.

Đối tượng nghiên cứu là các thành tạo trầm tích Holocen trong phạm vi địa lý toàn bộ châu thổ Sông Hồng. Phạm vi thời gian tập trung vào Thống Holocen, kéo dài từ khoảng 10.000 năm trước ngày nay (BP) cho đến nay.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Lý thuyết về châu thổ trên thế giới khởi đầu từ các ghi nhận hình thái cửa sông Nile của Herodotus (400 TCN), được phát triển qua các công trình nghiên cứu châu thổ cổ Bonneville của Gilbert (1885) và châu thổ Catskill của Barrell (1912) với mô hình cấu trúc ba phần: đồng bằng châu thổ (delta plain), tiền châu thổ (delta front) và chân châu thổ (prodelta). Các công trình nghiên cứu kinh điển tại châu thổ sông Mississippi của Russell (1936), Fisk (1944), Coleman & Wright (1975) và Scruton (1960) đã xác lập tính chu kỳ phát triển và các hệ phân loại trầm tích cửa sông. Galloway (1975) đã đưa ra sơ đồ phân loại châu thổ ba cực dựa trên mức độ thống trị của ba yếu tố động lực: sông, triều và sóng. Các mô hình môi trường trầm tích của Elliot (1986), Reading (1986), Belknap & Kraft (1977) tiếp tục hoàn thiện lý thuyết trầm tích học ven bờ.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu địa mạo ban đầu được thực hiện bởi Fromaget (1932) và Gourou (1936), phân chia sơ lược đồng bằng thành vùng ven rìa và vùng tích tụ bồi tích hiện đại. Gagliano (1968) nghiên cứu châu thổ sông Mê Kông, đặt nền móng cho các phân tích châu thổ hiện đại trong nước. Trước năm 1975, Golovenoc và Lê Văn Chân (1965) chia trầm tích Đệ tứ đồng bằng Sông Hồng thành hệ tầng Hải Dương (Q₁–Q₂) và hệ tầng Kiến Xương (Q₃–Q₄). Các nghiên cứu tiếp theo của Nguyễn Đức Tâm (1968), Lê Huy Hoàng (1970) và Hoàng Ngọc Kỷ (1973) tập trung vào phân chia địa tầng tổng quát.

Giai đoạn 1975–1985 ghi nhận bước phát triển quan trọng khi các tờ bản đồ địa chất tỷ lệ 1:200.000 nhóm tờ Hà Nội, Hải Phòng - Nam Định do Hoàng Ngọc Kỷ chủ biên được thành lập. Năm phân vị địa tầng Đệ tứ được xác lập gồm: hệ tầng Thái Thụy (Q₁), hệ tầng Hà Nội (Q₂–Q₃¹), hệ tầng Vĩnh Phúc (Q₃²), hệ tầng Hải Hưng (Q₄¹⁻²) và hệ tầng Thái Bình (Q₄³). Nguyễn Đức Tâm (1968, 1976) đưa ra các phân vị lớp Đống Đa và lớp Giảng Võ. Vũ Đình Chính (1977) đề xuất 5 phân vị: phức hệ Hải Dương, tầng Tiền Hải, tầng Hà Nội, tầng Vĩnh Phúc, tầng Tiên Sơn và tầng Phủ Lý. Đề tài tập thể "Cổ địa lý các đồng bằng ven biển Việt Nam" (1985) do GS. Nguyễn Trọng Yêm chủ trì cùng các nhà khoa học Nguyễn Địch Dỹ, Đào Thị Miên, Đỗ Văn Tự, Nguyễn Ngọc, Đinh Văn Thuận đã xác định ranh giới Neogen/Đệ tứ tại 1,6–1,8 triệu năm và ranh giới Pleistocen/Holocen tại 10.000 năm BP. Đỗ Văn Tự (1988) chia hệ tầng Hải Hưng thành ba điệp: Yên Lạc (aQ₄¹⁻²yl), Giảng Võ (abQ₄¹⁻²gv) và Hải Hưng (m, amQ₄¹⁻²hh).

Từ những năm 1980–1990, Trần Nghi và Ngô Quang Toàn đã thiết lập 5 chu kỳ trầm tích Đệ tứ tương ứng với 5 hệ tầng: Lệ Chi (Q₁lc), Hà Nội (Q₂–Q₃¹hn), Vĩnh Phúc (Q₃²vp), Hải Hưng (Q₄¹⁻²hh) và Thái Bình (Q₄³tb). Các nghiên cứu cổ sinh chi tiết của Đào Thị Miên, Trần Đức Thạnh, Đinh Văn Thuận, Nguyễn Ngọc, Đỗ Thị Bích Thược đã làm sáng tỏ đặc điểm phân bố của Diatomeae, Foraminifera và thực vật ngập mặn.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án lựa chọn giải quyết là: phân tích hệ thống tướng trầm tích theo các tiêu chí định lượng; làm rõ quy luật tiến hoá từ môi trường estuary - vũng vịnh sang châu thổ bồi tụ mạnh và aluvi; phân định ranh giới các thuỳ châu thổ và xác lập các kiểu đồng bằng châu thổ hình thành dưới sự chi phối của các quá trình động lực sông, sóng, triều.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng lý thuyết trầm tích học hiện đại về tam giác châu và cửa sông estuary (mô hình tam giác động lực của Galloway, 1975; mô hình phân đới Barrell, 1912; Coleman & Wright, 1975), lý thuyết địa tầng phân tập và quy luật dao động mực nước biển Flandrian trong Holocen.

Nguồn dữ liệu và tư liệu thực tế được sử dụng trong công trình gồm:

• Khảo sát thực địa và tổng hợp tài liệu nghiên cứu của nghiên cứu sinh trong hơn 20 năm.
• Phân tích và tổng hợp 600 thiết đồ lỗ khoan máy và khoan tay trên toàn đồng bằng.
• Tập hợp 66 kết quả phân tích tuổi tuyệt đối bằng phương pháp Carbon phóng xạ (¹⁴C) từ các phòng thí nghiệm quốc tế (CHDC Đức cũ; Beta Analytic, Mỹ; ANSTO AMS Lab Sydney, Australia; Đại học Quốc gia Đài Bắc, Đài Loan; Viện Khảo cổ học Hà Nội) và 01 mẫu phân tích bằng phương pháp huỳnh quang kích hoạt quang học (OSL) thực hiện tại Đại học Hồng Kông (mẫu 1.1 tại xã Quang Minh, Đông Anh, Hà Nội cho kết quả 6.800 ± 50 năm BP).
• Phân tích cổ sinh gồm: 500 mẫu bào tử phấn hoa (BTPH), 200 mẫu Diatomeae, 800 mẫu vi cổ sinh (Foraminifera).
• Phân tích trầm tích học gồm: 1.200 mẫu độ hạt (xác định trung vị Md, hệ số chọn lọc So), 150 mẫu khoáng vật nặng, 250 mẫu thạch học bở rời, 100 mẫu hoá - lý (pH, Kt, Fe₂O₃/FeO, Corg), 30 kết quả phân tích Rơnghen - nhiệt.
• Giải đoán viễn thám và địa mạo: gần 2.000 ảnh máy bay cùng tư liệu ảnh vệ tinh Landsat TM và SPOT chụp vào các năm 1992, 1995 và 2001.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Lịch sử nghiên cứu và đặc điểm địa chất khu vực

Chương này tổng kết lịch sử nghiên cứu châu thổ trên thế giới và Việt Nam, đồng thời hệ thống hoá cấu trúc địa chất, địa mạo và tân kiến tạo vùng đồng bằng Sông Hồng.

Móng trước Kainozoi gồm 4 tầng cấu trúc: Tiền Cambri, Rifei - Devon dưới, Paleozoi giữa - Mezozoi dưới, và Mezozoi. Tầng phủ Kainozoi gồm ba phụ tầng: phụ tầng dưới (Eocen - Oligocen: hệ tầng Phù Tiên, Đình Cao); phụ tầng giữa (Miocen: hệ tầng Phong Châu, Phủ Cừ, Tiên Hưng); phụ tầng trên (Pliocen - Đệ tứ: hệ tầng Vĩnh Bảo, Lệ Chi, Hà Nội, Vĩnh Phúc, Hải Hưng và Thái Bình).

Thống	Phân vị địa tầng	Ký hiệu	Tuổi địa chất	Đặc điểm trầm tích và nguồn gốc
Pleistocen	Hệ tầng Lệ Chi	Q₁lc	Pleistocen sớm	Cuội sạn, cát thô lòng sông chuyển lên cát mịn, sét bột; dày 5–40 m
	Hệ tầng Hà Nội	Q₂–Q₃¹hn	Pleistocen giữa - muộn	Cuội sạn sỏi xen cát thô aluvi chuyển lên cát mịn, bột sét sông - biển; dày 5–40 m
	Hệ tầng Vĩnh Phúc	Q₃²vp	Pleistocen muộn	Cát sạn chuyển lên sét bột loang lổ chứa kết vón sắt phong hoá; dày 5–40 m
Holocen	Hệ tầng Hải Hưng	Q₄¹⁻²hh	Holocen sớm - giữa	Trầm tích đa nguồn gốc: aluvi, estuary - vũng vịnh, đầm lầy, biển nông; dày 2–35 m
	Hệ tầng Thái Bình	Q₄³tb	Holocen muộn	Sét bột bồi tích, cát bột lòng phân lưu, bar cát cửa sông, cồn cát ven biển; dày 1–25 m

Ranh giới Pleistocen - Holocen được xác định tại mốc 10.000 năm BP, tương ứng với bề mặt bóc mòn phong hoá laterit loang lổ có kết vón sắt của hệ tầng Vĩnh Phúc. Thang địa tầng Holocen được chia thành ba khoảng thời gian:

• Holocen sớm (Q₄¹): từ 10.000 đến 6.000 năm BP (pha biển tiến Flandrian nhanh, tốc độ 10–12 mm/năm).
• Holocen giữa (Q₄²): từ 6.000 đến 3.000 năm BP (biển tiến đạt cực đại ở mức +4 đến +5 m rồi chuyển sang biển lùi).
• Holocen muộn (Q₄³): từ 3.000 năm BP đến nay (biển lùi, châu thổ bồi tụ mạnh tiến ra biển).

Về địa mạo, vùng ven rìa đặc trưng bởi hai bậc thềm: thềm 1 (cao 10–20 m, cấu tạo bởi hệ tầng Vĩnh Phúc) và thềm 2 (cao 20–30 m, cấu tạo bởi hệ tầng Hà Nội). Vùng trung tâm và ven biển gồm 10 kiểu bề mặt tích tụ: bãi ven lòng, đê ven sông, đồng bằng bồi tích, hồ - đầm lầy trên bãi bồi, đồng bằng châu thổ sông thống trị, đồng bằng triều tàn dư, đồng bằng cồn cát (chenier plain), đồng bằng triều hiện đại, bãi cát biển hiện đại và bar cát cửa sông. Về tân kiến tạo, vùng nghiên cứu bị chi phối bởi ba hệ thống đứt gãy (Tây Bắc - Đông Nam trượt bằng phải thuận; Đông Bắc - Tây Nam phân bậc sụt; á kinh tuyến) và phân chia thành ba vùng kiến trúc: vùng nâng, vùng chuyển tiếp và vùng sụt lún trung tâm.

Chương 2. Phương pháp luận và hệ các phương pháp nghiên cứu

Chương này trình bày cơ sở lý thuyết về sự khác biệt giữa hình thái cửa sông estuary và tam giác châu delta trong điều kiện dao động mực nước biển tương đối. Phương pháp luận dựa trên phân tích tổ hợp tướng trầm tích, mối quan hệ tương hỗ giữa động lực dòng chảy sông ngòi và động lực sóng - thuỷ triều biển.

Hệ phương pháp kỹ thuật bao gồm: phương pháp giải đoán viễn thám và địa mạo; phương pháp phân tích tướng đá - cổ địa lý; phương pháp trầm tích học định lượng (xác định cấp hạt, trung vị Md, độ chọn lọc So); phương pháp phân tích thạch học - khoáng vật; phương pháp phân tích cổ sinh (xác định môi trường sinh thái qua phức hệ Diatomeae nước ngọt, lợ, mặn; vi cổ sinh Foraminifera bám đáy và trôi nổi; phức hệ bào tử phấn hoa thực vật ngập mặn như Rhizophora, Bruguiera, Sonneratia, Avicennia); phương pháp địa hoá môi trường (chỉ số pH, hàm lượng Corg, Fe₂O₃/FeO, hàm lượng pyrit/siderit); và phương pháp định tuổi tuyệt đối đồng vị phóng xạ ¹⁴C, OSL.

Chương 3. Tướng trầm tích và quy luật phân bố các thành tạo Holocen châu thổ Sông Hồng

Tác giả xác lập và mô tả chi tiết 22 tướng trầm tích thuộc ba nhóm môi trường hình thành trong Holocen:

1. Nhóm tướng trầm tích giai đoạn aluvi (6 tướng): cát, cát sạn lòng sông; cát, cát bột bãi ven lòng; bột cát đê ven sông; sét, sét bột lòng sông cổ; sét, bột sét đồng bằng bồi tích; sét bột hồ - đầm lầy trên bãi bồi.
2. Nhóm tướng trầm tích giai đoạn châu thổ (11 tướng): cát bột lòng phân lưu; sét, bột sét vụng gian lưu; sét bột đầm lầy; sét bột cát bãi gian triều; sét bột, bột sét bãi trên triều; cát, cát bột lạch triều và nhánh triều; cát, cát bột cồn cát ven bờ; sét bột đầm lầy sau bar; cát bột, bột cát tiền bar; cát, cát bột bar cát cửa phân lưu; sét bột chân châu thổ.
3. Nhóm tướng trầm tích giai đoạn estuary - vũng vịnh (5 tướng): sét, bột sét estuary - vũng vịnh; cát, cát bột cồn cát triều; cát bột sét bãi gian triều; sét, sét bột đầm lầy bãi trên triều; cát, cát bột lạch triều.

Hệ tầng	Nhóm tướng tiêu biểu	Thành phần độ hạt	Tham số hạt (Md, So)	Khoáng vật sét / Hóa - lý	Đặc trưng cổ sinh
Thái Bình (Q₄³)	Đồng bằng bồi tích	Sét bột (95–97%), cát (3–5%)	Md = 0,007–0,04 mm; So = 2,1–2,5	Hydromica, Caolinit; pH trung tính	Aulacosira granulata, Gyrosigma, phấn Pinus, Quercus
	Bar cát cửa phân lưu	Cát hạt mịn-trung (70–85%)	Md = 0,13–0,18 mm; So = 1,4–1,9	Thạch anh chiếm ưu thế; Fe₂O₃ thấp	Ammonia beccarii, Quinqueloculina, Cyclotella striata
	Bãi gian triều	Cát bột sét xen kẽ	Md = 0,035–0,047 mm; So = 2,1–2,8	Sét dẻo xám đen; Corg cao	Rhizophora, Avicennia, Acrostichum, Diploneis
Hải Hưng (Q₄¹⁻²)	Estuary - vũng vịnh	Sét, bột sét mịn dẻo (85–92%)	Md = 0,006–0,03 mm; So = 2,35–3,2	Illit, Montmorillonit; Corg = 0,8–1,2%	Coscinodiscus, Thalassiosira, Elphidium advenum
	Cồn cát triều	Cát, cát bột (82–87%)	Md = 0,28–0,5 mm; So = 1,98	Cát xám vàng, vôi vụn vỏ sò	Pseudorotalia, Navicula, vụn vỏ nhuyễn thể biển
	Bãi trên triều chứa than bùn	Sét bột xám đen (85–90%)	Md = 0,017–0,03 mm; So = 2,4	Giàu mùn hữu cơ, pyrit; chua mặn	Rhizophora, Bruguiera, phấn thực vật ngập mặn

Các mặt cắt chuẩn từ các lỗ khoan được phân tích cụ thể:

• Lỗ khoan Duy Tiên: Mặt cắt thể hiện rõ sự chuyển tiếp từ trầm tích lạch triều (cát bột ở độ sâu 36,38–37,45 m) và bãi gian triều Holocen dưới - giữa lên sét bột estuary - vũng vịnh (độ sâu 27,8–31,5 m), phủ tiếp bởi sét bột chân châu thổ, cát bột tiền bar và cát bar cửa phân lưu (độ sâu 11,0–16,2 m), kết thúc ở phần trên cùng bằng bột sét đồng bằng bồi tích.
• Lỗ khoan ND-1 (Nam Định): Cung cấp chuỗi tuổi Carbon phóng xạ liên tục từ 15.290 BP ở độ sâu 67,05 m qua 10.575 BP ở 40,20 m, 7.395 BP ở 18,20 m, đến 5.050 BP ở độ sâu 3,25 m, ghi nhận quá trình trầm tích liên tục từ Pleistocen muộn qua toàn bộ Holocen.
• Lỗ khoan 56-nd: Xác định sự chuyển tướng từ sét bột estuary - vũng vịnh chứa tảo Coscinodiscus lên trầm tích bar cát cửa phân lưu chứa Ammonia và bãi gian triều chứa Rhizophora, Avicennia.

Chương 4. Tiến hoá trầm tích Holocen châu thổ Sông Hồng

Lịch sử tiến hoá trầm tích Holocen được luận chứng qua hai bình diện:

1. Tiến hoá theo tiến trình thời gian (3 giai đoạn):

• Giai đoạn Estuary - vũng vịnh (10.000 – 6.000 năm BP): Biển tiến Flandrian diễn ra mãnh liệt, ngập chìm vùng đồng bằng với tốc độ dâng 10–12 mm/năm. Mực nước biển đạt đỉnh cực đại ở mức +4 đến +5 m vào khoảng 6.000 năm BP. Tốc độ ngập chìm lớn hơn tốc độ lắng đọng, tạo nên các trầm tích sét bột estuary, cát cồn triều, lạch triều và bãi gian triều ngập mặn ăn sâu vào đất liền đến khu vực Hà Nội.
• Giai đoạn Châu thổ (6.000 năm BP đến nay): Khởi đầu từ khi mực nước biển hạ thấp và dao động theo quy luật tắt dần. Tốc độ cung cấp và lắng đọng trầm tích vượt trội so với tốc độ lún chìm bồn trũng, hình thành kiểu châu thổ bồi tụ mạnh đặc trưng bởi các nón bồi tích cửa sông, bar cát và bãi triều tiến nhanh ra biển (tốc độ bồi tụ ven biển đạt 50–60 m/năm).
• Giai đoạn Aluvi (cuối Holocen giữa đến nay): Khi đường bờ biển đã lùi xa về phía đông nam, chế độ động lực sông chiếm ưu thế ở phần thượng và trung tâm đồng bằng, các dòng chảy phân lưu bồi đắp các phức hệ phù sa (aluvi) phủ lên trên các bề mặt châu thổ cổ.

2. Quá trình phân dị theo không gian (4 kiểu đồng bằng châu thổ):

• Đồng bằng aluvi: Phân bố ở phía bắc và tây bắc (vùng Sơn Tây, Vĩnh Phúc, bắc Hà Nội), do động lực bồi tích sông chi phối.
• Đồng bằng châu thổ sông thống trị: Phân bố ở trung tâm đồng bằng (Hà Nội, Hưng Yên, Hà Nam), đặc trưng bởi các bãi bồi, lòng phân lưu và đê tự nhiên.
• Đồng bằng châu thổ triều thống trị: Phân bố ở phía đông bắc (vùng Hải Dương, Hải Phòng dọc hạ lưu sông Thái Bình - Văn Úc), đặc trưng bởi mạng lưới lạch triều, nhánh triều uốn khúc ngoằn ngoèo và đồng bằng triều tàn dư.
• Đồng bằng châu thổ sóng thống trị: Phân bố ở phía đông nam (vùng Ninh Bình, Nam Định, Thái Bình thuộc cửa sông Đáy, Ba Lạt, Diêm Điền), đặc trưng bởi sự xuất hiện của hệ thống các cồn cát cổ, giồng cát ven bờ (chenier plain) chạy song song với đường bờ cổ.

Luận án xác lập sự tồn tại và dịch chuyển của 8 thuỳ châu thổ trong Holocen: (1) Thuỳ Phú Xuyên, (2) Thuỳ Hải Dương, (3) Thuỳ Hải Phòng, (4) Thuỳ Diêm Điền, (5) Thuỳ Nam Định, (6) Thuỳ Ninh Bình, (7) Thuỳ Ba Lạt, và (8) Thuỳ Kim Sơn.

Chương 5. Trầm tích Holocen trong mối quan hệ với hoạt động nhân sinh

Chương này phân tích mối quan hệ tương tác giữa quy luật tiến hoá địa chất tự nhiên và các hoạt động kinh tế - xã hội của con người trên đồng bằng Sông Hồng:

• Hệ thống đê sông và đê biển làm cố định dòng chảy, hạn chế quá trình bồi lắng phù sa tự nhiên trên bề mặt đồng bằng lũ, làm biến đổi chế độ thuỷ động lực cửa sông.
• Hoạt động quai đê lấn biển và khoanh vùng nuôi trồng thuỷ hải sản làm suy giảm diện tích rừng ngập mặn tự nhiên, thay đổi hình thái bãi triều và gia tăng nguy cơ xói lở cục bộ.
• Tác động của các hồ chứa thuỷ điện thượng nguồn (điển hình là đập thuỷ điện Hoà Bình trên sông Đà) giữ lại lượng bùn cát lớn, làm thay đổi cán cân bùn cát hạ lưu, dẫn đến hiện tượng xói lở lòng dẫn và giảm tốc độ bồi tụ ở các cửa sông ven biển.
• Tác động của việc khai thác khoáng sản sét gạch ngói (hệ tầng Hải Hưng, Thái Bình) và khai thác cát lòng sông.

Luận án đề xuất các định hướng khai thác hợp lý: quy hoạch đê kè và công trình ven bờ phù hợp với đặc tính động lực của từng kiểu đồng bằng (sông, sóng, triều); bảo vệ và phục hồi thảm thực vật rừng ngập mặn trên các bãi gian triều; tính toán cân bằng bùn cát khi xây dựng quy hoạch khai thác vật liệu xây dựng và phát triển bền vững vùng duyên hải.

---

Kết quả và những đóng góp mới

1. Về mặt khoa học và lý luận:

   • Khái quát hoá lịch sử hình thành và tiến hoá trầm tích Holocen châu thổ Sông Hồng qua ba giai đoạn liên tục gắn liền với động lực biển tiến - biển lùi Flandrian: giai đoạn estuary - vũng vịnh (10.000–6.000 năm BP), giai đoạn châu thổ (6.000 năm BP đến nay) và giai đoạn aluvi (cuối Holocen giữa đến nay).
   • Xác lập 4 kiểu đồng bằng châu thổ phân dị theo không gian dựa trên cơ chế tương tác động lực: đồng bằng aluvi, đồng bằng châu thổ sông thống trị, đồng bằng châu thổ triều thống trị và đồng bằng châu thổ sóng thống trị.
   • Xác lập mô hình tiến hoá và quy luật dịch chuyển của 8 thuỳ châu thổ Holocen trong quá trình lấn biển của đồng bằng Sông Hồng.
   • Chi tiết hoá hệ thống phân loại gồm 22 tướng trầm tích Holocen với đầy đủ các tham số định lượng về độ hạt (Md, So), tổ hợp vi cổ sinh (Diatomeae, Foraminifera), bào tử phấn hoa và chỉ số địa hoá môi trường.
   • Làm sáng tỏ quy luật hình thành và tiến hoá của các hệ thống giồng cát ven bờ (chenier) trong giai đoạn Holocen muộn.

2. Về mặt thực tiễn:

   • Cung cấp hệ thống dữ liệu địa tầng, tướng đá và tuổi tuyệt đối làm cơ sở khoa học cho công tác đo vẽ bản đồ địa chất Đệ tứ, bản đồ địa mạo và địa chất công trình tỷ lệ lớn.
   • Đưa ra cơ sở địa chất - trầm tích học phục vụ công tác quy hoạch không gian lãnh thổ, khai thác hợp lý tài nguyên khoáng sản (sét gạch ngói, cát xây dựng, than bùn), quản lý đới bờ, phòng chống xói lở bờ sông, bờ biển và định hướng phát triển bền vững đồng bằng châu thổ Sông Hồng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Mật độ các điểm phân tích tuổi tuyệt đối (¹⁴C, OSL) phân bố chưa hoàn toàn đồng đều trên toàn bộ không gian đồng bằng, còn tập trung chủ yếu ở một số lỗ khoan sâu vùng ven biển (như Nam Định) và các điểm di chỉ khảo cổ học hoặc đới bờ cổ.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc chi tiết hoá ranh giới địa tầng phân tập vi mô giữa các thuỳ châu thổ bằng phương pháp định tuổi mật độ cao, đồng thời xây dựng mô hình số trị mô phỏng định lượng cán cân bùn cát và xu thế biến đổi đường bờ dưới tác động của các công trình thuỷ điện bậc thang thượng nguồn và biến đổi khí hậu.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, giảng viên và nhà khoa học: Luận án là tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp luận phân tích tướng đá - cổ địa lý, địa tầng Đệ tứ và trầm tích học châu thổ nhiệt đới gió mùa; đặc biệt có giá trị ở tập dữ liệu phân tích vi cổ sinh (Diatomeae, Foraminifera), bào tử phấn hoa và chuỗi tuổi tuyệt đối ¹⁴C.
• Đối với cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học tin cậy cho Viện Địa chất, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng Uỷ ban nhân dân các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ (Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Thái Bình, Ninh Bình, Hải Dương, Hưng Yên) trong công tác quy hoạch sử dụng đất, xây dựng công trình đê điều, quản lý đới bờ và cấp phép khai thác khoáng sản bở rời.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Ranh giới Pleistocen - Holocen tại đồng bằng châu thổ Sông Hồng được luận án xác lập dựa trên tiêu chí nào?
Ranh giới Pleistocen - Holocen được lấy tại mốc 10.000 năm BP, tương ứng với bề mặt bóc mòn phong hoá laterit có màu sắc loang lổ và chứa kết vón sắt của các thành tạo thuộc hệ tầng Vĩnh Phúc (Q₃²vp), bị phủ bất chỉnh hợp bởi các thành tạo trầm tích hệ tầng Hải Hưng (Q₄¹⁻²hh).

2. Ba giai đoạn tiến hoá trầm tích Holocen của châu thổ Sông Hồng diễn ra theo trình tự thời gian nào?
Ba giai đoạn gồm: (1) Giai đoạn Estuary - vũng vịnh (10.000–6.000 năm BP) tương ứng pha biển tiến Flandrian; (2) Giai đoạn Châu thổ (6.000 năm BP đến nay) tương ứng pha biển lùi và bồi tụ lấn biển; (3) Giai đoạn Aluvi (cuối Holocen giữa đến nay) khi sông bồi đắp lớp phủ phù sa lên bề mặt đồng bằng.

3. Bốn kiểu đồng bằng châu thổ Sông Hồng phân bố ở những khu vực địa lý nào?
Bốn kiểu đồng bằng gồm: đồng bằng aluvi (phía bắc và tây bắc: Sơn Tây, Vĩnh Phúc); đồng bằng châu thổ sông thống trị (vùng trung tâm: Hà Nội, Hưng Yên, Hà Nam); đồng bằng châu thổ triều thống trị (phía đông bắc: Hải Dương, Hải Phòng); và đồng bằng châu thổ sóng thống trị (phía đông nam: Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình).

4. Luận án đã xác lập bao nhiêu thuỳ châu thổ trong Holocen?
Luận án xác lập 8 thuỳ châu thổ: Phú Xuyên, Hải Dương, Hải Phòng, Diêm Điền, Nam Định, Ninh Bình, Ba Lạt và Kim Sơn.

5. Kết quả phân tích tuổi huỳnh quang kích hoạt (OSL) duy nhất trong luận án được lấy ở đâu và cho kết quả bao nhiêu?
Mẫu được lấy tại xã Quang Minh, huyện Mê Linh (trước đây thuộc Đông Anh), Hà Nội ở độ sâu 0,5 m bên bờ trái sông Hồng, cho kết quả tuổi 6.800 ± 50 năm BP, minh chứng cho sự tồn tại của trầm tích aluvi tuổi Holocen sớm - giữa (điệp Yên Lạc thuộc hệ tầng Hải Hưng).

---

Kết luận

Luận án "Lịch sử tiến hoá trầm tích Holocen châu thổ Sông Hồng" là công trình nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về quy luật phát triển địa chất đệ tứ tại đồng bằng Bắc Bộ. Bằng việc kết hợp các phương pháp trầm tích học định lượng, cổ sinh, viễn thám và 66 số liệu tuổi tuyệt đối Carbon phóng xạ, tác giả đã làm sáng tỏ cấu trúc 22 tướng trầm tích, phân chia 3 giai đoạn tiến hoá theo thời gian, 4 kiểu đồng bằng và 8 thuỳ châu thổ theo không gian. Kết quả nghiên cứu không chỉ đóng góp quan trọng vào lý thuyết trầm tích học châu thổ nhiệt đới mà còn cung cấp cơ sở khoa học thực tiễn cho công tác quy hoạch không gian lãnh thổ, khai thác tài nguyên và phát triển bền vững vùng châu thổ Sông Hồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu mỗi chu kỳ là các thành tạo hạt thô, ứng với thời kỳ biển lùi, và kết thúc mỗi chu kỳ là các thành tạo hạt mịn, ứng với thời kỳ biển tiến. Lịch sử phát triển của đồng bằng Sông Hồng được gắn với dao động mực nước đại dương trong suốt thời kỳ Đệ tứ nói chung và trong Holocen nói riêng. Các phân vị địa tầng ứng với mỗi chu kỳ phát triển là: hệ tầng Lệ Chi (Q,'), hệ tầng Hà Nội (Q,””'), hệ tang Vĩnh Phúc (Q,”?), hệ tầng Hải Hưng (Q,'”) và hệ tầng Thái Bình (Q;°). Các phân vi dia tầng và 5 chu kỳ của các tác giả được chấp nhận khá rộng rãi trên toàn quốc.

Ngoài ra còn có các công trình nghiên cứu của Đào Thị Miên [32], Trản Đức Thạnh [53][54][55][56][57][58][59][60], Dinh Van Thuận, Nguyễn Dich Dỹ [69] [70][71][72], Nguyễn Ngoc [44][45], Mai Van Lac, Đỗ Thi Bich Thược [23][73] về đặc điểm phân bố Diatomeae, Foraminiferas và thực vật ngập mặn trong trầm tích Đệ tứ nói chung và Holocen nói riêng ở đồng bằng Sông Hồng cũng như một số đồng bằng khác ở Việt Nam. Những nghiên cứu này đã đặt nền móng cho việc nghiên cứu chi tiết về môi trường trầm tích cũng như đặc điểm cổ sinh thái và cổ khí hậu trong Đệ tứ cũng như trong Holocen. Tuy các công trình nêu trên đã đề cập tương đối chi tiết về thành 14 phần vật chất cũng như đặc điểm cổ sinh của các thành tạo Holocen song vấn đề hình thành và phát triển cũng như quá trình phân dị châu thổ Sông Hồng trong Holocen và cấu trúc châu thổ vẫn là vấn đề chưa được nghiên cứu, giải quyết một cách hệ thống và toàn diện.2- Dac điểm dia chất khu vưc.1-So lược các thành tạo trước Đệ tứ. Đồng bằng Sông Hồng phát triển trên cơ sở một địa hào, có hình dạng kéo dài theo phương tây bác-đông nam, bị khống chế bởi các đứt gãy sâu cùng phương.

Quá trình tách giãn vỏ lục địa, hình thành võng địa hào Hà Nội bat đầu từ Kainozol sớm (Văn Đức Chương, 1991)[5]. Võng địa hào này dần dan được lấp day bởi các thành tạo Kainozoi. Dưới lớp phủ Neogen-Dé tứ là lớp móng có thành phan khá phức tạp, từ các đá phiến kết tinh biến chất cao, phiến thạch anh-silimanit, phiến thạch anh-felspat-biotit-granat thuộc Phức hệ Sông Hồng, đá phiến kết tinh, đá phiến lục tuổi Tiền Cambri, đến các đá trầm tích-phun trào, trầm tích lục nguyên, trầm tích lục nguyên- cacbonat, trầm tích cacbonat.tudi Paleozoi-Mezozoi. Theo Văn Đức Chương [5] móng trước Neogen-Dé tứ của đồng bảng Sông Hồng bao gồm bốn tang cấu trúc chính: Tầng cấu trúc Tiền Cambri Tầng cấu trúc Rifei-Devon dưới Tang cấu trúc Paleozoi giữa-Mezozoi dưới Tầng cấu trúc Mezozoi Tầng cấu trúc trên cùng là tầng cấu trúc Kainozoi, bao gồm ba phụ tầng: Phu tầng cấu trúc dưới (Eocen-Oligocen) gồm hệ tang Phù Tiên (E„pt) và hệ tầng Đình Cao ( E;đc) cấu thành bởi các đá sét kết, bột kết xen cuội kết, cát kết đa khoáng.

Phu tầng cấu trúc giữa (Miocen) gồm hệ tang Phong Chau-N,'pc, hệ tang Phủ Cừ (N, pc) và hệ tầng Tiên Hưng (N,°th) cấu thành bởi các thành tạo cát kết, sạn kết xen sét kết, bột kết xám đen chứa than nâu. Phụ tang cấu trúc trên (Pliocen-Dé tứ) gồm: hệ tang Vĩnh Bảo-N,vb, hệ tầng Lệ Chi (Q,'lc), hệ tang Hà Nội (Q,**"'hn), hệ tang Vĩnh Phúc (Q,°?vp), hệ tầng Hải Hưng (Q, '*hh) và hệ tầng Thái Bình (Q,°tb). Phu tang Pliocen-Đệ tứ bao gồm các đá cát kết, bột kết, xen các tập cuội kết, sạn kết của hệ tầng Vĩnh Bảo và các thành tạo cuội sạn, cát bột sét bo rời Hệ Dé tứ.2-Các thành tạo Hệ Đệ tứ.1-Thống Pleistocen Từ những nam 70 địa tang Dé tứ châu thổ Sông Hồng đã bat đầu được xác lập và ngày càng được chi tiết hoá. Có nhiều phương án phân chia địa tầng Đệ tứ song cho tới nay phương án phân chia địa tầng Đệ tứ của Trần Nghi và Ngô Quang Toàn [74][75][76][77][78] được đa số các nha địa chất Đệ tứ Việt nam chấp thuận.

Theo thang phân chia này các thành tạo Đệ tứ vùng đồng bang châu thổ Sông Hồng được phan làm 5 phan vị dia tầng, ứng với 5 chu kỳ thành tạo trầm tích, trong đó các thành tạo Pleistocen được chia làm 3 phân vị: Hệ tang Lệ Chi (Q,' Ic) Hệ tầng Hà Nội (Q,ˆ”' hn) Hệ tang Vĩnh Phúc (Q,*? vp) ` -Hệ tầng Lê Chi (Q,1c) Hệ tâng Lệ Chi được Ngô Quang Toàn, Trần Nghi xác lập nam 1987 khi tiến hành do vẽ địa chất tờ Hà Nội tỉ lệ 1:50. Tên của hệ tầng lấy theo địa danh xã Lệ Chi-Huyén Gia Lâm, nơi mat cắt của hệ tầng này được nghiên cứu day đủ nhất [74]. Về khối lượng, hệ tang Lệ Chi bao gỏm khối lượng của phần trên hệ tầng Thaí Thuy và phân dưới hệ tầng Hà Nội của Hoàng Ngọc Kỷ năm 1978. Đây là các thành tạo lót đáy đồng bằng Sông Hồng.

Trong phạm vi vùng nghiên cứu các thành tạo hệ tang Lệ Chi không lộ 16 trên mặt, chi bat gặp trong các lỗ khoan. Phía tây va tây bác đồng bằng Sông Hồng trầm tích hệ tầng Lệ Chi bao gồm các thành tạo cuội san tướng aluvi- proluvi, phân bố trong các trũng ven ria, tại độ sâu từ 45-50m đến 65-70m, với chiều dày thay đổi từ 5-10m đến 20-25m. Trầm tích gồm ba phần: -Phần dưới gồm cuội sạn sỏi lẫn cát thô tướng lòng sông miền núi -Phần giữa là cát hạt mịn-trung pha cát bột, thành phần đơn khoáng. -Phần trên là các thành tạo hạt mịn gồm sét.

sét bột lẫn cát mịn xám vàng xám nhạt. Vùng trung tâm đồng bang các thành tạo hệ tầng Lệ Chi chuyển dần sang tướng lòng sông miền chuyển tiếp gồm sạn sỏi lẫn cát ở phản dưới chuyển lên trên là các thành tạo sét. sét bột tướng bãi bồi. Tại vùng ven biển các thành tạo hệ tang Lệ Chi là những trầm tích thuộc tướng cửa sông ven biển bao gồm cát sạn chuyển lên trên là sét, bột sét.

Các thành tạo này bắt gặp tại độ sâu70-80m đến 140m trở xuống. Nhìn chung tại vùng ven biển các trầm tích thuộc hệ tầng Lệ Chi phân bố trong các đới sụt kéo dài theo phương TB-DN. Chiều dày hệ tang Lệ Chi từ 8-10m đến 35-40m với xu thế tang dần từ tây bác đến đông nam. | Các thành tạo hệ tang Lệ Chi nằm phủ bất chính hợp lên các thành tao thuộc hệ tầng Vinh Bảo (N;vb) va bị các trầm tích hat thô của hệ tang Hà Nội phủ lên trên.

Ranh giới giữa hệ tang Lệ Chi và hé tảng Vĩnh Bao được coi là ranh giới Neogen-Dé tứ. Hệ tâng Ha Noi (O,**"hn). Các thành tao thuộc hệ tang Ha Nội lộ chủ yếu ở vùng ven ria tây bắc và bắc đồng bằng Sông Hồng. Tên của hệ tầng Hà Nội do Hoàng Ngọc Kỷ xác lập năm 1973.

Khối lượng của hệ tầng Hà Nội tương đương với tập hạt thô ở phần trên cùng của hệ tầng Hải Dương do Golovenoc và Lê Văn Chân lập năm 1965. Trầm tích hệ tang Hà Nội thuộc chu kỳ thứ hai trong lịch sử phát triển địa chất Đệ tứ đồng bang Sông Hồng [34][35][37][40]. Tại vùng 17 lộ, trầm tích nguồn gốc aluvi-proluvi gồm hai tập: Tập dưới là các thành tạo hạt thô, thành phần thay đổi từ cuội sạn sỏi xen cát thô ở ven rìa đến cát thô-trung ở phần trung tâm. Độ chọn lọc và mài tròn kém.

Tập trên là các thành tạo hạt mịn gồm cát bột, bột sét. Tại vùng trung tâm đồng bằng và ven biển, các thành tạo hệ tầng Hà Nội có nguồn gốc chuyển tiếp từ sông sang sông biển, bat gặp tại các lỗ khoan sâu tại độ sâu 80-140m trong những vùng sụt và từ 40 đến 80m trong những vùng nâng. Trầm tích có xu hướng mịn dần từ dưới lên với hai tập: Tập dưới là các thành tạo aluvi gồm cát sạn lần cuội nhỏ thành phan chủ yếu là thạch anh. mài tròn trung bình.

chuyển dần lên cát hạt trung-min màu xám sáng, xen kẹp các tập mỏng bột sét và kết thúc là bột sét. bột cát màu tím nhạt. Tập trên là các thành tạo sông-biển với chiều day dao động từ 5-10m đến 30-40m, bao gồm các trầm tích cát mịn-trung ở dưới xen ít bột sét, chứa di tích tảo mặn-lợ thuộc môi trường cửa sông ven biển, chuyển lên trên là sét, sét bột màu nâu xám, nâu gụ xen kẹp các lớp mỏng cát mịn. Trầm tích hệ tầng Hà Nội phủ lên trên bề mặt bào mòn của các thành tạo hệ tầng Lệ Chi hoặc Vĩnh Bảo và bị phủ bởi các thành tạo hệ tầng Vĩnh Phúc.

-Hệ táng \'inh Phúc (O° *vp) Hệ tầng Vinh Phúc do Hoang Ngoc Ky và Nguyễn Đức Tâm xác lập năm 1973, khi nghiên cứu các trầm tích sét có mầu sac loang 16 ở Vĩnh Phúc [18][21]. Kết quả nghiên cứu của Đỗ Văn Tu [82]; Ngô Quang Toàn, Trần Nghi [34][35][37][74][75][77] đều coi các trầm tích hệ tang Vĩnh phúc là các thành tao của một tam giác châu cổ, với sự chuyển tiếp tướng-trảm tích từ nguồn gốc aluvi đến nguồn gốc biển. Các thành tạo nguồn gốc aluvi lộ ra ở vùng ven ria phía tây bac va tây nam tại các khu vực Hiệp Hoa, Sóc Son, Vĩnh Yên, Phúc Yên, Đông Anh.Trong vùng trung tâm và ven biển các oo ~ | TRI ! 1N. L4/18} 18 thành tạo aluvi chỉ bat gap trong các lỗ khoan từ độ sâu 40-50m đến 65-70m, đôi nơi các thành tạo này chỉ bắt gặp tại độ sâu 80-85m.

Thành phần chủ yếu là cát lẫn sạn sỏi ở phần dưới, chuyển lên trên là cát bột, bột sét màu vàng đỏ, vàng nâu loang 16. Chiều day các thành tạo aluvi hệ tang Vĩnh Phúc dao động từ 5-10m đến 20-25m. Các thành tạo sông-biển hệ tang Vĩnh Phúc lộ thành dải hẹp tại phía bac đồng bằng Sông Hồng thuộc các địa phan Phả Lại, Thuận Thành, Thuỷ Nguyên. Tại vùng trung tâm và ven biển, trầm tích sông biển hệ tang Vĩnh Phúc bat gap tại các lỗ khoan sâu từ 20-25m đến 55-60m với chiều dày thay đổi từ 20-25m đến 35-40m.

Trầm tích bao gém cát hạt mịn màu xám, chứa ít bột sét ở phần dưới. chuyẻn lên trên là các trầm tích hat mịn gồm sét bột. Thành phản khoáng vật sét chủ yéu là caolinit va hydromica. Trong trầm tích có chứa phức hệ cổ sinh va bao tử phấn hoa đặc trưng cho môi trường nước lg, ngot-lo của vùng cửa sông ven biển.

Các trầm tích nguồn gốc biển của hệ tang Vĩnh Phúc chi bat gặp trong các lỗ khoan sâu vùng ven biển Ninh Bình, Nam Định, Thái Bình với độ sâu từ 20-25m đến 55-60m, với chiều dày thay đối từ 6-8m đến 20-25m [62]. Thành phan trầm tích chủ yếu là sét bột, bột sét xám xanh, xám xi măng.