MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Nông nghiệp Việt Nam là ngành kinh tế quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Quá trình chuyển đổi kinh tế nông nghiệp từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sang sản xuất hàng hóa lớn còn chậm và gặp nhiều khó khăn. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, việc mở rộng quan hệ hàng hóa trong sản xuất nông nghiệp, áp dụng các tiến bộ khoa học vào sản xuất để khai thác và phát huy tốt tiềm năng sẵn có của từng vùng, từng địa phương, nâng cao chất lượng và tăng giá trị cho sản phẩm nông nghiệp có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Thực tế, sản xuất nông nghiệp những năm qua ở Việt nam cho thấy, sản xuất chủ yếu là thủ công với quy mô nhỏ, nông sản phẩm ít được chế biến, hàm lượng khoa học công nghệ trong sản phẩm thấp và khâu quảng bá kém đã dẫn đến tình trạng nhiều sản phẩm làm ra sức cạnh tranh yếu khó tiêu thụ và giá cả rất thấp.
Xã Bình Văn, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn là một xã thuần nông. Đây là một xã có địa hình lòng chảo tương đối bằng phẳng, điều kiện tự nhiên phù hợp với một số loại cây trồng như lúa, ngô, khoai, sắn, thuốc lá. Điều kiện thiên nhiên ưu đãi cho phát triển nhiều loại cây trồng, và vật nuôi nhưng nhìn chung mức sống của các hộ nông dân tại địa phương vẫn còn thấp và không ổn định. Trên địa bàn xã Bình Văn, cây thuốc lá đã được phát triển từ lâu và tỏ ra thích hợp với vùng dất này.
Trong những năm gần đây diện tích trồng thuốc lá và số hộ trồng thuốc lá ngày một tăng, theo đó đời sống của người dân trong xã được cải thiện rõ rệt. Thuốc lá là loại cây công nghiệp ngắn ngày có khả năng chịu hạn rất tốt, thích hợp trồng ở các tỉnh miền núi phía Bắc, là đối tượng cây trồng cho giá trị kinh tế rất cao, góp phần tạo công ăn việc làm, sử dụng lao động hợp lý, h 2 nâng cao thu nhập cho người lao động, làm phong phú thêm cơ cấu luân canh, góp phần cải tạo đất trồng trọt. Những năm gần đây thuốc lá đã trở thành cây trồng phổ biến tại xã Bình văn và thực tế cho thấy nhiều hộ dân đã có cuộc sống khá hơn. Chính vì hiệu quả trồng thuốc lá cao người dân ngày một chăm lo đầu tư, áp dụng kĩ thuật mới vào sản xuất.
So với cây trồng nông nghiệp khác như: lúa, ngô, lạc, đậu tương, dong riềng … thì thuốc lá đem lại hiệu quả cao hơn hẳn. Chính vì lợi nhuận cao nên việc sản xuất thuốc lá đã được sự quan tâm của nhiều cấp chính quyền các cấp từ tỉnh Bắc Kạn, huyện Chợ Mới, của xã Bình Văn coi đây là cây trồng trọng điểm, mũi nhịn của địa phương, đã mang lại lợi nhuận kinh tế cho người nông dân. Bên cạnh những thành quả đã đạt được từ cây thuốc lá, vẫn còn nhiều người nông dân chưa dám mạnh dạn đầu tư mở rộng diện tích. Thị trường tiêu thụ là yếu tố tác động mạnh nhất đến sản xuất cây thuốc lá tại địa phương, giá giá bán thấp làm cho diện tích trồng thuốc lá có xu hướng giảm đáng lo ngại.
Hiện nay có rất nhiều vấn đề trong sản xuất thuốc lá tại xã Bình Văn cần được nghiên cứu làm rõ: Nguyên nhân nào làm cho giá cả sản phẩm đầu ra không ổn định, năng xuất và chất lượng sản phẩm còn hạn chế, người dân chưa áp dụng những quy trình kỹ thuật mới vào sản xuất, tình hình sâu bệnh hại ngày càng nhiều và phức tạp,… Ngoài ra, một số đơn vị thu mua sản phẩm chậm thu mua, ép cấp, ép giá, nhiều trường hợp người dân phải bán cho các đơn vị khác nên vẫn khó khăn trong khâu tiêu thụ. Hạ tầng cơ sở, đặc biệt là hệ thống giao thông và thủy lợi chưa phát triển cũng ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất nói chung và sản xuất thuốc lá nói riêng tại địa phương. Để có những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất cây thuốc lá tương xứng với tiềm năng hiện có của địa phương và mong muốn của người dân, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Tìm hiểu thực trạng sản xuất kinh doanh cây thuốc lá trồng tại xã Bình Văn - Huyện Chợ Mới – Tỉnh Bắc Kạn”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài h 3 1.
Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng sản xuất kinh doanh cây thuốc lá trên địa bàn xã Bình Văn- huyện Chợ Mới -tỉnh Bắc Kạn, qua đó đưa ra những định hướng và giải pháp nhằm phát triển nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh cây thuốc lá trên địa bàn xã nhằm nâng cao thu nhập, cải thiện cuộc sống cho người dân. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu rõ được thực trạng sản xuất kinh doanh cây thuốc lá của người dân tại xã Bình Văn, từ đó thấy được hiệu quả kinh tế cũng như làm rõ được những vấn đề tồn tại và nguyên nhân của nó trong sản xuất cây thuốc lá. - Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển của cây thuốc lá tại xã Bình Văn. - Phân tích được những thuận lợi và khó khăn của các hộ sản xuất kinh doanh cây thuốc lá tại địa phương.
- Đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao năng suất, tăng giá trị sản phẩm, tăng tính cạnh tranh trên thị trường thuốc lá để đạt mục tiêu hiệu quả kinh tế ở mức tối ưu nhất. Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Nghiên cứu đề tài nhằm củng cố lại cho sinh viên những kiến thức đã học và làm quen dần với công việc thực tế. - Nghiên cứu đề tài giúp cho sinh viên làm quen với một số phương pháp nghiên cứu một đề tài cụ thể. * Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Kết quả của đề tài sẽ giúp phần nào vào việc đánh giá thực trạng sản xuất thuốc lá tại xã Bình Văn.
Giúp người dân có cơ sở để tiếp tục mở rộng sản xuất cây thuốc lá và đề ra phương hướng đề nâng cao hiệu quả kinh tế của loại cây này trong thời gian sắp tới. h 4 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lí luận của đề tài 2. Khái quát chung về cây thuốc lá 2.
Giới thiệu chung về cây thuốc lá Cây thuốc lá có nguồn gốc từ Nam Mỹ và có lịch sử trồng trọt cách đây khoảng 4000 năm. Từ Nam Mỹ cây thuốc lá được đem đi trồng khắp nơi trên thế giới thuộc Châu Á, Châu Mỹ, Châu Âu, Châu Phi [11]. * Phân loại: Cây thuốc lá có tên khoa học là: Nicotinana. Sản phẩm thuộc nghành hạt kín Angiosper, lớp 2 lá mầm Dicotylndones, phân lớp Asteridae, bộ hoa mõm sói Scophulariales, họ cà solanaceae, chi Nicotiana.
Trong chi Nicotiana có 50 70 loài, đa số là dạng cỏ, một số thân đứng, hầu hết là các dạng đại phụ. Căn cứ vào hình thái, màu sắc của hoa người ta phân chia thành 4 loại chính: - Loài Nicotiana tabacum L: có hoamàu hồng hay đỏ tươi. Đây là loại phổ biến nhất chiếm 90% diện tích thuốc lá trên thế giới. - Loài Nicotiana rustica L: có hoa màu vàng, chiếm 10% diện tích thuốc lá trên thế giới.
- Loài Nicotiana petunioide L: có hoa màu trắng, phớt hồng hay tím. Thường chỉ có trong vườn thực vật phục nguồn dự trữ gen cho lai tạo, ít được dùng trong sản xuất. - Loài Nicotiana polidiede L : có hoa màu trắng, loại này cũng ít được dùng trong sản xuất, chủ yếu dùng trong vườn thực vật học của một số quốc gia. [6] * Giá trị của cây thuốc lá Thuốc lá (Nicotiana tabacum L) là cây công nghiệp ngắn ngày có tầm quan trọng bậc nhất về kinh tế trên thị trường thế giới, không chỉ đối với trên 33 triệu dân của 120 quốc gia, mà còn cho cả toàn bộ nền công nghiệp, từ các h 5 nhà máy chế biến cuốn điều, sản xuất phụ gia, phụ liệu, đến cả hệ thống phân phối tiêu thụ, thậm chí đến cả một phần ngành sản xuất của vật tư nông nghiệp phục vụ cho cây thuốc lá như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật.
Trồng thuốc lá có hiệu quả hơn nhiều so với các loại cây trồng khác (1000- 1200USD/tấn lá khô). [6] Các hãng sản xuất thuốc lá của các nước tư bản đều nhận được nguồn lợi nhuận khổng lồ từ cây thuốc lá. Ở nước ta, cây thuốc lá cũng mang lại giá trị kinh tế cao, sử dụng hiệu quả đất đai, góp phần tạo công ăn việc làm, tận dụng được nguồn lao động của địa phương, tăng thu nhập cho người lao động. Lợi nhuận cao từ việc sản xuất thuốc lá đã có sự quan tâm của các cấp chính quyền trong cả nước, tại một số tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn…Cây thuốc lá đã nằm trong cơ cấu cây trồng truyền thống thật sự mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Tại An Giang, nhờ vào cây thuốc lá nên giải quyết được khoảng 200 lao động với thu nhập trung bình từ 30. [7] Đời sống việc làm và thu nhập của người lao động được đảm bảo, ổn định. Trong thuốc lá có thể chiết suất một số chất hóa học có thể được sử dụng làm thuốc bảo vệ thực vật. [14] Trong y học người ta chiết suất từ thuốc lá chất Hemoglobin được sử dụng làm thuốc chữa bệnh.
[12] Đối với ngành công nghệ sinh học, cây thuốc lá được sử dụng như thực vật mô hình cho những nghiên cứu cơ bản cũng như ứng dụng nhờ khả năng dễ dàng tiến hành, nuôi cấy Invitro và chuyển gen. Đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của sản xuất cây thuốc lá Cây thuốc lá có đặc điểm từ sản xuất đến chế biến đòi hỏi phải có kỹ thuật khá cao từ khâu trồng, chăm sóc, thu hoạch đến chế biến thành phẩm. Để tạo ra được những sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh cao, thu hút khách hàng và các nhà đầu tư sản xuất trong và ngoài nước. Nếu coi cây thuốc lá là cây trồng mũi nhọn thì cần phải thực hiện theo hướng chuyên môn h 6 hóa để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm góp phần tăng thu nhập cải thiện đời sống người dân.
Các nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất cây thuốc lá a Nhóm nhân tố về điều kiện tự nhiên + Điều kiện đất đai Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt đối với cây thuốc lá, nó là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng, chất lượng thuốc lá nguyên liệu.