Luận văn thực trạng dinh dưỡng tình hình ăn uống của người bệnh và một số yếu tố liên quan tại khoa nội bệnh viện hữu nghị việt nam cu ba đồng hới tỉnh quảng bình năm 2013

Luận văn phân tích thực trạng dinh dưỡng và chế độ ăn uống của bệnh nhân tại khoa nội Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam - Cu Ba Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình năm 2013.

• Tác giả: Phan Tiến Hoàng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đức Trọng
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Thực Trạng Dinh Dưỡng Và Yếu Tố Liên Quan Tại Khoa Nội Bệnh Viện Hữu Nghị Việt Nam - Cu Ba Đồng Hới 2013
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Đồng Hới

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Trạng thái dinh dưỡng của cơ thể
• 1.1.1. Trạng thái cân bằng dinh dưỡng của cơ thể
• 1.1.2. Trạng thái mất cân bằng dinh dưỡng của cơ thể
• 1.2. Vai trò của dinh dưỡng trong điều trị
• 1.3. Mối liên quan giữa dinh dưỡng sức khoẻ và bệnh tật
• 1.3.1. Mối liên quan giữa dinh dưỡng và bệnh nhiễm khuẩn
• 1.3.2. Dinh dưỡng và một số bệnh mãn tính
• 1.4. Chăm sóc dinh dưỡng trong bệnh viện
• 1.5. Đánh giá tình trạng dinh dưỡng của người bệnh
• 1.5.1. Một số phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng
• 1.5.1.1. Phương pháp đánh giá TTDD qua chỉ số nhân trắc học
• 1.5.1.2. Phương pháp xét nghiệm chẩn đoán thiếu máu dinh dưỡng
• 1.6. Nghiên cứu tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân trong bệnh viện
• 1.6.1. Trên thế giới
• 1.7. Một số thông tin bệnh viện
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.5.1. Phương pháp sàng lọc đối tượng nghiên cứu
• 2.5.2. Quy trình triển khai nghiên cứu
• 2.5.3. Kỹ thuật thu thập số liệu nhân trắc và chỉ số Hb máu
• 2.6. Biến số nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.8. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 2.9. Một số hạn chế, sai số và biện pháp khắc phục
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc trưng của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thực trạng dinh dưỡng, tình hình ăn uống của bệnh nhân
• 3.2.1. Thực trạng dinh dưỡng
• 3.2.2. Tình hình ăn uống của bệnh nhân
• 3.3. Mối liên quan
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân
• 4.2.1. Thực trạng dinh dưỡng của bệnh nhân theo BMI
• 4.2.2. Tình trạng thiếu máu
• 4.3. Tình hình ăn uống của bệnh nhân điều trị nội trú
• 4.4. Mối liên quan
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Thực trạng dinh dưỡng của bệnh nhân, tình hình ăn uống của bệnh nhân điều trị nội trú
• 5.1.1. Thực trạng dinh dưỡng
• 5.1.2. Tình hình ăn uống của bệnh nhân điều trị nội trú
• 5.2. Mối liên quan
• 6. CHƯƠNG 6: KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Biến số nghiên cứu
• PHỤ LỤC 2: Phiếu phỏng vấn
• PHỤ LỤC 3: Hướng dẫn phỏng vấn đối tượng nghiên cứu
• PHỤ LỤC 4: Phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu
• PHỤ LỤC 5: Biên bản giải trình chỉnh sửa sau bảo vệ luận văn

Tóm tắt

I. Thực trạng dinh dưỡng tại khoa nội Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cu Ba Đồng Hới năm 2013

Nghiên cứu đã chỉ ra thực trạng dinh dưỡng tại khoa nội Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam - Cu Ba Đồng Hới năm 2013 với tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn (CED) là 23,2% và tỷ lệ thừa cân béo phì theo WHO (BMI ≥ 25) là 8,4%. Khi áp dụng tiêu chuẩn BMI cho người châu Á (BMI ≥ 23), tỷ lệ này tăng lên 20,5%. Tình trạng thiếu máu chiếm 41%, phản ánh sự thiếu hụt dinh dưỡng nghiêm trọng trong nhóm bệnh nhân nội trú. Các chỉ số này cho thấy sự cần thiết của việc đánh giá và can thiệp dinh dưỡng kịp thời để cải thiện sức khỏe bệnh nhân.

1.1. Phân tích tình trạng dinh dưỡng theo BMI

Nghiên cứu sử dụng chỉ số BMI để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân. Kết quả cho thấy tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn cao, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân có trình độ học vấn thấp và kinh tế gia đình khó khăn. Điều này phản ánh sự thiếu hụt dinh dưỡng nghiêm trọng, cần được quan tâm trong quá trình điều trị và chăm sóc sức khỏe.

1.2. Tình trạng thiếu máu và yếu tố liên quan

Tỷ lệ thiếu máu chiếm 41%, chủ yếu liên quan đến thiếu dinh dưỡng và các bệnh lý nội khoa như bệnh thần kinh và tuần hoàn. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc bổ sung dinh dưỡng và tăng cường chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân nội trú.

II. Tình hình ăn uống và chăm sóc dinh dưỡng tại bệnh viện

Nghiên cứu mô tả tình hình ăn uống của bệnh nhân nội trú, trong đó 72% được chăm sóc bởi người thân và 24,7% tự lo. Nguồn thức ăn chủ yếu từ gia đình (43,7%) và căng tin bệnh viện (29,5%). Hơn một nửa số bệnh nhân (59,6%) được tư vấn dinh dưỡng, nhưng việc thực hiện chế độ ăn kiêng và bồi dưỡng còn hạn chế. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc tăng cường chăm sóc dinh dưỡng và hỗ trợ từ phía bệnh viện.

2.1. Nguồn thức ăn và chế độ ăn uống

Nguồn thức ăn chủ yếu từ gia đình và căng tin bệnh viện, nhưng chế độ ăn uống chưa được tối ưu hóa. Việc thiếu dinh dưỡng hợp lý ảnh hưởng đến quá trình hồi phục của bệnh nhân, đặc biệt là nhóm có bệnh lý nội khoa.

2.2. Tư vấn dinh dưỡng và thực hiện

Mặc dù 59,6% bệnh nhân được tư vấn dinh dưỡng, nhưng việc thực hiện chế độ ăn kiêng và bồi dưỡng còn hạn chế. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc tăng cường can thiệp dinh dưỡng và hỗ trợ từ phía bệnh viện.

III. Yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng

Nghiên cứu xác định các yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân, bao gồm trình độ học vấn, kinh tế gia đình, địa bàn cư trú, và các bệnh lý nội khoa. Thiếu máu và các bệnh thuộc hệ thần kinh, tuần hoàn là những yếu tố chính ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của việc đánh giá và can thiệp dinh dưỡng kịp thời.

3.1. Yếu tố kinh tế và xã hội

Kinh tế gia đình và trình độ học vấn là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng. Bệnh nhân có kinh tế khó khăn và trình độ học vấn thấp có nguy cơ thiếu dinh dưỡng cao hơn.

3.2. Bệnh lý nội khoa và dinh dưỡng

Các bệnh lý nội khoa như bệnh thần kinh và tuần hoàn có liên quan mật thiết đến tình trạng dinh dưỡng. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc kết hợp dinh dưỡng lâm sàng trong quá trình điều trị.

IV. Khuyến nghị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đưa ra các khuyến nghị như đánh giá tình trạng dinh dưỡng khi nhập viện, tăng cường can thiệp dinh dưỡng, và kiện toàn khoa dinh dưỡng tiết chế. Những khuyến nghị này nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng, và cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân.

4.1. Đánh giá và can thiệp dinh dưỡng

Việc đánh giá tình trạng dinh dưỡng khi nhập viện và trong quá trình điều trị là cần thiết để đưa ra kế hoạch can thiệp dinh dưỡng phù hợp. Điều này giúp cải thiện sức khỏe và giảm thời gian nằm viện của bệnh nhân.

4.2. Kiện toàn khoa dinh dưỡng tiết chế

Kiện toàn khoa dinh dưỡng tiết chế và tăng cường chăm sóc dinh dưỡng là những biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng điều trị và giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trong bệnh viện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dinh dưỡng lâm sàng đóng vai trò then chốt trong việc quyết định hiệu quả điều trị và khả năng phục hồi của người bệnh. Mặc dù trên thế giới hiện có khoảng 1 tỷ người đối mặt với tình trạng thiếu dinh dưỡng và 1 tỷ người khác chịu ảnh hưởng bởi thừa dinh dưỡng, suy dinh dưỡng tại các cơ sở điều trị nội trú vẫn là một thực trạng phổ biến nhưng chưa nhận được sự quan tâm thỏa đáng. Tình trạng thiếu hụt năng lượng và vi chất làm gia tăng nguy cơ biến chứng nhiễm khuẩn từ 2 đến 20 lần, kéo dài số ngày nằm viện bình quân và đẩy chi phí chăm sóc y tế tăng cao hơn 300%. Tại khu vực Bắc Trung Bộ nói chung và tỉnh Quảng Bình nói riêng, các hoạt động dinh dưỡng tiết chế trong bệnh viện phần lớn mới dừng lại ở hình thức phục vụ ăn uống đại trà qua căng tin, thiếu các quy trình sàng lọc và can thiệp chuyên biệt cho từng mặt bệnh.

Nhằm giải quyết khoảng trống thực tiễn này, nghiên cứu được thực hiện với hai mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, đánh giá thực trạng dinh dưỡng thông qua chỉ số khối cơ thể và nồng độ Hemoglobin máu, đồng thời mô tả chi tiết tình hình chăm sóc ăn uống của bệnh nhân tại các khoa hệ nội. Thứ hai, xác định các yếu tố nhân khẩu học, kinh tế xã hội và bệnh lý có liên quan đến tình trạng thiếu năng lượng trường diễn ở người bệnh. Nghiên cứu được triển khai trên 332 bệnh nhân nội trú tại 5 khoa chuyên môn thuộc hệ nội của Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba Đồng Hới tỉnh Quảng Bình vào năm 2013. Kết quả ghi nhận tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn chiếm 23,2% và tỷ lệ thiếu máu lên tới 41,0%, cung cấp nguồn dữ liệu thực chứng quan trọng giúp các nhà quản lý y tế xây dựng mô hình dinh dưỡng tiết chế chuẩn hóa, góp phần giảm tỷ lệ biến chứng và rút ngắn thời gian điều trị cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng khung lý thuyết cân bằng dinh dưỡng và quá trình diễn biến thiếu hụt dinh dưỡng của Viện Dinh dưỡng, kết hợp với mô hình tương tác hai chiều giữa dinh dưỡng và bệnh lý nhiễm trùng. Khi cơ thể không nhận đủ năng lượng và dưỡng chất thiết yếu, quá trình dị hóa tăng cao dẫn đến suy giảm dự trữ mô, giảm khả năng đáp ứng miễn dịch và làm tổn thương niêm mạc. Ngược lại, tình trạng bệnh tật mạn tính gây chán ăn, kém hấp thu và tăng bài tiết dưỡng chất, tạo thành vòng xoắn bệnh lý kéo dài thời gian hồi phục của người bệnh.

Bốn khái niệm chuyên ngành cốt lõi được sử dụng xuyên suốt đề tài bao gồm:

1. Tình trạng dinh dưỡng: Tập hợp các đặc điểm hình thái, cấu trúc và sinh hóa phản ánh mức độ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.
2. Thiếu năng lượng trường diễn: Trạng thái thiếu hụt năng lượng kéo dài được xác định khi chỉ số khối cơ thể (BMI) dưới mức 18,5 kg/m².
3. Thiếu máu dinh dưỡng: Tình trạng suy giảm nồng độ Hemoglobin trong máu xuống dưới ngưỡng chuẩn sinh học do thiếu sắt, acid folic hoặc các yếu tố tạo máu.
4. Dinh dưỡng tiết chế lâm sàng: Hoạt động can thiệp khẩu phần và phương thức nuôi dưỡng cá thể hóa nhằm hỗ trợ điều trị từng nhóm bệnh lý chuyên biệt.

Đề tài áp dụng đồng thời thang phân loại chỉ số khối cơ thể của Tổ chức Y tế Thế giới năm 1998 và chuẩn khuyến nghị cho người trưởng thành châu Á năm 2000 (với ngưỡng thừa cân từ BMI ≥ 23,0 kg/m² và béo phì từ BMI ≥ 25,0 kg/m²).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp phân tích. Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể cho từng mục tiêu (thiếu năng lượng trường diễn với n = 329, thừa cân béo phì với n = 245, và thực trạng chăm sóc dinh dưỡng với n = 326). Thực tế, 332 bệnh nhân từ 20 tuổi trở lên đang điều trị nội trú đã được thu thập trọn vẹn tại 5 khoa lâm sàng hệ nội: Nội Tim mạch; Nội Tiêu hóa - Huyết học; Nội Thần kinh; Nội Thận - Tiết niệu - Cơ xương khớp - Hô hấp - Da liễu; và Nội Tổng hợp - Lão khoa.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng để chọn các khoa chuyên môn hệ nội, sau đó tiến hành điều tra toàn bộ bệnh nhân thỏa mãn tiêu chuẩn theo thứ tự từng buồng bệnh và giường bệnh cho đến khi đủ cỡ mẫu yêu cầu. Quy trình thu thập dữ liệu kết hợp phỏng vấn trực tiếp bằng bộ câu hỏi cấu trúc, đo lường nhân trắc học bằng cân điện tử SECA (độ chính xác 0,1 kg), thước đo gỗ UNICEF (độ chia 0,1 cm) và xét nghiệm định lượng Hemoglobin mao mạch tức thì bằng máy quang kế HemoCue AB Thụy Điển. Toàn bộ số liệu được làm sạch, nhập liệu kép qua phần mềm EpiData 3.1 và phân tích trên SPSS 16.0. Các biến số định lượng và định tính được phân tích thông qua tần số, tỷ lệ phần trăm, kiểm định Chi-square (χ²), tính tỷ số chênh Odds Ratio (OR) với khoảng tin cậy 95% (95% CI) và mức ý nghĩa thống kê p < 0,05 nhằm xác định chính xác các mối liên quan độc lập. Nghiên cứu được triển khai từ tháng 1 đến tháng 11 năm 2013, trong đó đợt thu thập số liệu tập trung diễn ra từ ngày 5 đến ngày 9 tháng 9 năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 332 bệnh nhân điều trị nội trú tại hệ nội đã chỉ ra những phát hiện quan trọng sau:

1. Gánh nặng suy dinh dưỡng và thiếu máu ở mức cao: Tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn (BMI < 18,5 kg/m²) chiếm 23,2% (77 bệnh nhân). Tỷ lệ thừa cân theo thang chuẩn toàn cầu của WHO (BMI ≥ 25,0 kg/m²) là 8,4%, nhưng khi áp dụng thang chuẩn dành cho người châu Á (BMI ≥ 23,0 kg/m²), tỷ lệ thừa cân và tiền béo phì tăng mạnh lên mức 20,5%. Bên cạnh đó, có tới 41,0% bệnh nhân bị thiếu máu dựa trên định lượng Hemoglobin (nồng độ dưới 120 g/l ở nữ giới và dưới 130 g/l ở nam giới).

2. Bữa ăn bệnh viện chủ yếu mang tính tự phát: Hoạt động chăm sóc ăn uống phụ thuộc lớn vào người thân trong gia đình (chiếm 72,0%), trong khi 24,7% người bệnh phải tự lo liệu. Nguồn cung cấp thức ăn hàng ngày chủ yếu mang từ gia đình vào (chiếm 43,7%), 29,5% mua tại căng tin bệnh viện và 26,8% mua từ các hàng quán bên ngoài. Dù có 59,6% bệnh nhân cho biết từng nhận được tư vấn ăn uống từ nhân viên y tế, nhưng việc hướng dẫn chế độ ăn bệnh lý chuyên sâu vẫn còn rất hạn chế.

3. Đặc điểm bệnh lý mạn tính và cơ cấu tuổi cao: Nhóm người bệnh từ 60 tuổi trở lên chiếm 51,8% tổng mẫu nghiên cứu (trong đó nhóm trên 69 tuổi chiếm tới 27,1%). Các bệnh lý hệ tuần hoàn chiếm tỷ trọng cao nhất với 30,4% (101 bệnh nhân), tiếp đến là bệnh tiêu hóa và thần kinh. Đặc biệt, có 56,3% bệnh nhân đã từng nằm viện điều trị từ 2 lần trở lên trong vòng một năm qua, và 27,7% có thời gian nằm viện kéo dài trên 7 ngày.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn 23,2% tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba Đồng Hới tương đồng với kết quả nghiên cứu tại Bệnh viện Bạch Mai năm 2006 (25,2%) và nằm trong xu hướng chung của các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh ở Việt Nam như Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình năm 2010 (31,0%). Tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng này có thể được trình bày rõ nét qua biểu đồ thanh phân tầng theo từng khoa điều trị, cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các chuyên khoa có mức độ dị hóa cao như tiêu hóa, hô hấp và thần kinh so với các khoa khác.

Nguyên nhân chính của tình trạng suy dinh dưỡng bắt nguồn từ sự phối hợp của nhiều yếu tố: tuổi tác cao (trên 51,8% thuộc nhóm người cao tuổi), quá trình bệnh lý mạn tính kéo dài (42,4% mắc bệnh trên 1 năm) và sự thiếu hụt hỗ trợ dinh dưỡng chuyên môn tại bệnh viện. Tình trạng kinh tế cũng thể hiện mối tương quan rõ nét: tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn ở nhóm hộ nghèo và cận nghèo (chiếm 19,9% đối tượng) cao hơn đáng kể so với nhóm có kinh tế bình thường. Về mặt học vấn, bệnh nhân có trình độ tiểu học hoặc không đi học (chiếm 17,8%) có nguy cơ suy dinh dưỡng cao hơn do thiếu kiến thức về dinh dưỡng hợp lý.

Đáng chú ý, tỷ lệ thiếu máu 41,0% phản ánh tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng kéo dài kết hợp với phản ứng viêm của các bệnh lý nội khoa mạn tính. Mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa thiếu máu và thiếu năng lượng trường diễn khẳng định sự cần thiết phải can thiệp đồng thời cả năng lượng tổng số và vi chất dinh dưỡng. Việc 43,7% khẩu phần ăn do gia đình tự chuẩn bị và 72,0% việc chăm sóc do người nhà đảm nhận cho thấy hệ thống dinh dưỡng bệnh viện chưa đáp ứng được nhu cầu điều trị bệnh lý, làm gia tăng nguy cơ tái nhập viện (56,3% nằm viện từ 2 lần trở lên).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc dinh dưỡng lâm sàng:

1. Chuẩn hóa quy trình sàng lọc và đánh giá dinh dưỡng ban đầu: Ban Giám đốc và các khoa lâm sàng cần triển khai đo chỉ số BMI và định lượng Hemoglobin cho 100% bệnh nhân ngay trong vòng 24 giờ đầu sau khi nhập viện. Mục tiêu đặt ra là sàng lọc và lập hồ sơ theo dõi dinh dưỡng cho ít nhất 95% bệnh nhân nội trú, áp dụng thống nhất trong toàn viện từ quý I năm 2014.

2. Nâng cấp và kiện toàn Khoa Dinh dưỡng - Tiết chế: Chuyển đổi mô hình hoạt động của căng tin sang bếp ăn bệnh lý đạt chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm. Khoa Dinh dưỡng cần chủ động xây dựng và cung cấp tối thiểu 70% các suất ăn điều trị đặc thù (như chế độ ăn giảm muối cho bệnh tuần hoàn, kiểm soát glucid cho đái tháo đường, hạn chế protein cho suy thận) thay vì để gia đình tự túc 43,7% như hiện nay. Lộ trình hoàn thiện cơ sở hạ tầng và quy trình chế biến trong vòng 6 tháng do Trưởng khoa Dinh dưỡng trực tiếp chỉ đạo.

3. Thiết lập phòng tư vấn dinh dưỡng lâm sàng chuyên biệt: Xây dựng phòng tư vấn dinh dưỡng tại khu vực nội trú nhằm cá thể hóa thực đơn cho người bệnh trước khi xuất viện. Nâng tỷ lệ bệnh nhân được tư vấn chuyên sâu từ mức 59,6% lên trên 85% trong vòng 12 tháng, giao trách nhiệm cho đội ngũ cử nhân dinh dưỡng và điều dưỡng trưởng các khoa phối hợp thực hiện.

4. Xây dựng phác đồ phối hợp liên chuyên khoa giữa bác sĩ điều trị và chuyên gia tiết chế: Đưa chỉ số dinh dưỡng vào tiêu chuẩn hội chẩn bắt buộc đối với bệnh nhân nằm viện trên 7 ngày (chiếm 27,7%) và người bệnh cao tuổi (chiếm 51,8%). Mục tiêu phấn đấu giảm thời gian nằm viện bình quân từ 1 đến 2 ngày và giảm tỷ lệ tái nhập viện trong vòng 1 năm áp dụng, dưới sự giám sát chuyên môn của Hội đồng Khoa học Bệnh viện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Nhà quản lý bệnh viện và các nhà hoạch định chính sách y tế: Cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để đầu tư nguồn lực, thành lập và kiện toàn khoa dinh dưỡng tiết chế, ban hành các quy định bắt buộc về đánh giá dinh dưỡng bệnh nhân nội trú theo chuẩn của Bộ Y tế.

2. Bác sĩ điều trị và điều dưỡng lâm sàng hệ nội: Giúp đội ngũ y tế trực tiếp nhận diện sớm nguy cơ thiếu năng lượng trường diễn (23,2%) và thiếu máu (41,0%), từ đó tích hợp can thiệp dinh dưỡng vào phác đồ điều trị nội khoa nhằm tối ưu hóa hiệu quả dùng thuốc và rút ngắn thời gian hồi phục.

3. Chuyên gia dinh dưỡng và cán bộ nghiên cứu y tế công cộng: Tài liệu đóng vai trò là nguồn dữ liệu so sánh chuẩn mực về dịch tễ học dinh dưỡng lâm sàng tại bệnh viện tuyến tỉnh, hỗ trợ thiết kế các mô hình can thiệp dinh dưỡng cộng đồng và bệnh viện tại khu vực miền Trung.

4. Học viên cao học và sinh viên các khối ngành khoa học sức khỏe: Là tài liệu tham khảo chi tiết về phương pháp luận nghiên cứu cắt ngang mô tả có phân tích, quy trình chuẩn hóa kỹ thuật nhân trắc học SECA/UNICEF và kỹ thuật xét nghiệm Hemoglobin thực địa bằng máy HemoCue.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân nào dẫn đến tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn ở mức 23,2% tại các khoa hệ nội? Tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn 23,2% xuất phát từ tình trạng bệnh lý mạn tính gây chán ăn, giảm khả năng hấp thu dưỡng chất và tăng dị hóa tế bào. Thêm vào đó, hơn 51,8% bệnh nhân là người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên và 56,3% đã từng nằm viện từ 2 lần trở lên trong năm, khiến thể trạng bị suy kiệt tích lũy lâu ngày mà chưa được can thiệp tiết chế kịp thời.

Tỷ lệ thiếu máu 41,0% ở bệnh nhân nội trú phản ánh vấn đề gì trong điều trị? Tỷ lệ thiếu máu 41,0% cho thấy tình trạng thiếu hụt các vi chất dinh dưỡng thiết yếu như sắt và acid folic diễn ra phổ biến trên nền các bệnh lý nội khoa mạn tính. Thiếu máu làm suy giảm khả năng vận chuyển oxy đến các tổ chức mô, cản trở quá trình phục hồi thể trạng, làm gia tăng nguy cơ biến chứng và kéo dài số ngày nằm viện của người bệnh.

Tại sao nghiên cứu lại áp dụng đồng thời hai thang chuẩn phân loại BMI của WHO năm 1998 và năm 2000? Thang phân loại WHO năm 1998 chỉ ghi nhận 8,4% bệnh nhân thừa cân béo phì (ngưỡng BMI ≥ 25,0 kg/m²), trong khi thang phân loại châu Á năm 2000 (ngưỡng BMI ≥ 23,0 kg/m²) phát hiện tới 20,5% bệnh nhân có nguy cơ thừa cân và tiền béo phì. Việc áp dụng chuẩn châu Á giúp nhận diện chính xác các nguy cơ tim mạch và rối loạn chuyển hóa tiềm ẩn ở người bệnh Việt Nam.

Hạn chế lớn nhất trong tình hình chăm sóc ăn uống của bệnh nhân tại bệnh viện là gì? Hạn chế lớn nhất là tính tự phát cao khi có tới 72,0% bệnh nhân phụ thuộc vào sự chăm sóc của người nhà và 43,7% thức ăn do gia đình mang tới. Do thân nhân thiếu kiến thức chuyên môn về dinh dưỡng tiết chế, các chế độ ăn kiêng hoặc bồi dưỡng thường không đúng theo yêu cầu bệnh lý, làm giảm đáng kể hiệu quả điều trị của bác sĩ.

Những yếu tố nào có mối liên quan chặt chẽ nhất với tình trạng thiếu năng lượng trường diễn? Phân tích thống kê chỉ ra các yếu tố liên quan có ý nghĩa gồm: tình trạng kinh tế gia đình thuộc diện hộ nghèo hoặc cận nghèo (chiếm 19,9%), trình độ học vấn thấp, địa bàn cư trú tại nông thôn, bệnh nhân mắc các bệnh lý hệ thần kinh, hệ tuần hoàn (chiếm 30,4%) và tình trạng thiếu máu đi kèm. Đây là những nhóm đối tượng cần được ưu tiên hỗ trợ dinh dưỡng sớm.

Kết luận

• Tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn tại các khoa hệ nội chiếm 23,2% và tỷ lệ thiếu máu đạt 41,0%, khẳng định tình trạng suy dinh dưỡng lâm sàng là vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cần can thiệp khẩn cấp.
• Tỷ lệ thừa cân và tiền béo phì theo chuẩn châu Á chiếm 20,5%, phản ánh sự hiện diện của gánh nặng kép về dinh dưỡng ngay trong môi trường điều trị nội trú.
• Hoạt động chăm sóc ăn uống còn mang tính tự phát khi có 72,0% bệnh nhân do người nhà chăm sóc và 43,7% bữa ăn do gia đình tự chuẩn bị từ bên ngoài.
• Các yếu tố liên quan chặt chẽ đến thiếu năng lượng trường diễn bao gồm kinh tế hộ nghèo (19,9%), trình độ học vấn, bệnh lý tuần hoàn, thần kinh và tình trạng thiếu máu.
• Luận văn cung cấp bộ dữ liệu thực chứng tin cậy, đóng góp nền tảng quan trọng cho việc thiết lập hệ thống dinh dưỡng tiết chế lâm sàng tại các bệnh viện đa khoa khu vực Bắc Trung Bộ.

Về lộ trình tiếp theo, Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba Đồng Hới cần kiện toàn bộ máy Khoa Dinh dưỡng trong vòng 6 tháng và triển khai quy trình đánh giá BMI/Hemoglobin bắt buộc trong vòng 12 tháng tới. Các nhà quản lý y tế và cơ sở khám chữa bệnh hãy chủ động áp dụng ngay những khuyến nghị này để nâng cao chất lượng chăm sóc toàn diện cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và những tiến bộ về y học nhƣng trên thế giới vẫn còn khoảng 1 tỷ ngƣời bị thiếu dinh dƣỡng, 1 tỷ ngƣời khác lại đối mặt với thừa dinh dƣỡng [15]. Trong các đối tƣợng thiếu và thừa dinh dƣỡng thì đối tƣợng ngƣời bệnh trong bệnh viện là gặp phổ biến và đáng đƣợc quan tâm. Tình trạng dinh dƣỡng bệnh nhân điều trị nội trú trong bệnh viện đã đƣợc mô tả trong nhiều nghiên cứu ở trong nƣớc và ngoài nƣớc trong thời gian gần đây. Tình trạng thiếu dinh dƣỡng gặp ở tất cả các nhóm bệnh nhƣ bệnh phổi mãn tính, bệnh tim mạch, đột quỵ, suy thận mãn.

Thiếu dinh dƣỡng liên quan đến tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ tử vong tại bệnh viện, làm tăng nguy cơ các biến chứng nhƣ nhiễm khuẩn, viêm phổi, chậm liền sẹo sau phẫu thuật, suy hô hấp,…đặc biệt nguy cơ tăng cao ở ngƣời cao tuổi, Do vậy, thiếu dinh dƣỡng làm tăng thời gian nằm viện và chi phí y tế [6]. Ở các nƣớc phát triển, không còn vấn đề suy dinh dƣỡng ngoài cộng đồng thì suy dinh dƣỡng trong bệnh viện vẫn là hiện tƣợng thƣờng gặp. Tại hội nghị Tổ chức Y tế thế giới khu vực Tây Thái Bình Dƣơng lần thứ 63 diễn ra từ ngày 24-28 tháng 9 năm 2012 tại Hà Nội, trong nhiều vấn đề đƣợc nêu ra thì vấn đề dinh dƣỡng là một trong những vấn đề quan trọng trong chƣơng trình nghị sự của Uỷ ban khu vực Thái Bình Dƣơng. Dinh dƣỡng là tiền đề cho sức khoẻ và phòng ngừa bệnh tật.

Hội nghị đã đề cập tới nhiều chủ đề về sức khỏe nhƣ: suy dinh dƣỡng, béo phì, sức khoẻ bà mẹ trẻ em…và đề ra nhiều biện pháp cân thiệp trong đó can thiệp dinh dƣỡng đƣợc coi là biện pháp hữu hiệu nhất để cắt giảm chi phí chăm sóc sức khỏe [15]. Ở các bệnh viện nƣớc ta vấn đề suy dinh dƣỡng trong điều trị lâu nay còn ít quan tâm đặc biệt trong điều kiện hiện nay lĩnh vực khoa học dinh dƣỡng lâm sàng còn chƣa phát triển [4]. Vai trò của dinh dƣỡng tiết chế vẫn chƣa đƣợc các nhà Quản lý bệnh viện, các bác sỹ và cán bộ nhân viên y tế khác đánh giá đúng vị trí trong nâng cao chất lƣợng điều trị tại các bệnh viện. Đánh giá tình trạng dinh dƣỡng của bệnh nhân trong bệnh viện chƣa đƣợc quan tâm đúng mức.

Việc đánh giá tình trạng dinh dƣỡng của bệnh nhân từ khi nhập viện và trong quá trình điều trị bằng chỉ số BMI, các chỉ số sinh hóa và các công cụ khác chƣa đƣợc sử dụng rộng rãi trong bệnh viện, nếu có thì công cụ đánh giá phổ biến thông qua sử dụng các chỉ số nhân trắc (chiều cao, cân nặng và chỉ số BMI). Việc triển khai đánh giá tình trạng dinh dƣỡng chủ yếu đƣợc tiến hành ở một số nghiên cứu nhƣ: Nghiên cứu của Viện Dinh Dƣỡng năm 2006 tại bệnh viện Bạch Mai, nghiên cứu tại bệnh viện Đa khoa tỉnh Hải Dƣơng năm 2010…. Qua khảo sát tình hình dinh dƣỡng và báo cáo tổng kết về dinh dƣỡng tại các bệnh viện trên địa bàn tỉnh Quảng Bình cho thấy các bệnh viện chƣa quan tâm đến vấn đề dinh dƣỡng của bệnh nhân, các hoạt động mới chỉ dừng lại ở hình thức căng tin phục vụ nấu ăn cho toàn bệnh viện, chƣa có các đánh giá, nghiên cứu tình trạng dinh dƣỡng của bệnh nhân khi nhập viện và trong quá trình điều trị nội trú tại bệnh viện. Do vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Thực trạng dinh dƣỡng, tình hình ăn uống của ngƣời bệnh và một số yếu tố liên quan tại khoa nội bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba Đồng Hới tỉnh Quảng Bình năm 2013”.

Nhằm xác định thực trạng dinh dƣỡng trong bệnh viện, mô tả tình hình ăn uống của bệnh nhân đồng thời bƣớc đầu tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dƣỡng của ngƣời bệnh. Qua đó, tạo cơ sở cho các nhà hoạch định chính sách đề ra các giải pháp thực hiện trong thời gian tới về dinh dƣỡng tiết chế, nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng chăm sóc dinh dƣỡng cho ngƣời bệnh trong bệnh viện, giảm tỷ lệ suy dinh dƣỡng, giảm tỷ lệ mắc bệnh kéo dài và tử vong. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Đánh giá thực trạng dinh dƣỡng và mô tả tình hình ăn uống của bệnh nhân điều trị tại các khoa hệ nội của bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba Đồng Hới tỉnh Quảng Bình năm 2013.

Xác định một số yếu tố liên quan đến tình trạng thiếu năng lƣợng trƣờng diễn của bệnh nhân điều trị tại các khoa hệ nội của bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba Đồng Hới tỉnh Quảng Bình năm 2013. CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU Ăn uống là một trong các bản năng quan trọng nhất của con ngƣời và các loại động vật. Ăn uống không chỉ là đáp ứng nhu cầu cấp thiết hàng ngày, mà còn là biện pháp để duy trì sức khoẻ và tăng tuổi thọ [25]. Hypocrate - Danh y thời cổ đã nêu lên vai trò ăn uống trong việc bảo vệ sức khoẻ.

Trong việc sử dụng ăn uống để trị bệnh ông viết “thức ăn cho bệnh nhân phải là một trong phƣơng tiện để điều trị và trong phƣơng tiện điều trị phải có chất dinh dƣỡng (DD)” hoặc “hạn chế ăn thiếu chất bổ rất nguy hiểm đối với những ngƣời mắc bệnh mãn tính” [20]. Trạng thái dinh dƣỡng của cơ thể: 1. Trạng thái cân bằng dinh dưỡng của cơ thể Hình 1: Cân bằng dinh dưỡng của cơ thể (Nguồn: giáo trình dinh dưỡng tiết chế, Viện Dinh Dưỡng, 2012) 1. Trạng thái mất cân bằng dinh dưỡng của cơ thể: Dinh dƣỡng là một yếu tố quan trọng liên quan tới nguyên nhân sinh bệnh và quá trình điều trị các loại bệnh có tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao.

Dinh dƣỡng không hợp lý là nguyên nhân sinh bệnh của nhiều bệnh tật nhƣ: Xơ vỡ động mạch, béo phì, ung thƣ,. Các loại thực phẩm và số lƣợng thực phẩm tiêu thụ có liên quan tới một số bệnh có tỷ lệ tử vong cao nhƣ: Bệnh tim mạch, đột quỵ, đái tháo đƣờng, một số bệnh ung thƣ,. Trạng thái thiếu hụt hoặc dƣ thừa chất dinh dƣỡng xuất hiện khi khẩu phần dinh dƣỡng không cân bằng với nhu cầu dinh dƣỡng đặc hiệu cho một trạng thái sức khoẻ tốt. Trong phạm vi “khẩu phần an toàn”, cơ chế “điều chỉnh cân bằng” của cơ thể đƣợc thực hiện hiệu quả.

Khi tình trạng thiếu hụt hoặc dƣ thừa dinh dƣỡng xuất hiện, cơ thể con ngƣời tự điều chỉnh để tạo ra một trạng thái cân bằng mới mà không làm suy giảm chức năng sinh học của cơ thể. Khi vƣợt quá phạm vi khẩu phần an toàn, các cơ quan trong cơ thể điều chỉnh để thích ứng với những thay đổi của khẩu phần bằng cách giảm chức năng hoặc thay đổi khối lƣợng/trọng lƣợng. Khi dự trữ dinh dƣỡng cạn kiệt hoặc khẩu phần DD không đủ cho nhu cầu chuyển hoá hàng ngày của cơ thể, trạng thái thiếu dinh dƣỡng (TDD) xuất hiện. Thiếu hụt DD có thể do thiếu ăn, rối loạn tiêu hoá và hấp thu, chuyển hoá kém hoặc do cơ thể tăng cƣờng bài tiết các chất dinh dƣỡng thiết yếu.

Trẻ em, phụ nữ mang thai, đối tƣợng thu nhập thấp, bệnh nhân nội trú, ngƣời già là những đối tƣợng có nguy cơ TDD cao nhất. Tình trạng TDD làm cho cơ thể chậm tăng trƣởng và phát triển, thiếu sức đề kháng với nhiễm trùng, chậm lành vết thƣơng, tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong [7]. Hình 2: Quá trình diễn biến của thiếu hụt dinh dưỡng trong cơ thể (Nguồn:Giáo trình dinh dưỡng tiết chế, Viện Dinh Dưỡng, 2012) Sơ đồ trên đã thể hiện “một chuỗi các giai đoạn” dẫn đến xuất hiện TDD và giúp xác định giai đoạn đánh giá để pháp hiện vấn đề phát sinh và những can thiệp kịp thời để ngăn ngừa thiếu hụt DD sớm. Thừa dinh dƣỡng cũng đem lại nhiều vấn đề về dinh dƣỡng nhƣ béo phì, đái tháo đƣờng, bệnh xơ vỡ động mạch, cao huyết áp và các bệnh rối loạn chuyển hoá.

Đánh giá thiếu hụt DD bao gồm việc xem xét tiền sử lâm sàng và chế độ ăn uống, khám thực thể, xét nghiệm cận lâm sàng, xem xét việc sử dụng các loại thuốc điều trị [19]. Nhiều yếu tố giúp đo lƣờng nguy cơ về DD nhƣ: Khẩu phần thực phẩm và DD, tình trạng tâm lý xã hội, trạng thái cơ thể khi bệnh tật, thay đổi về sinh hoá khi mắc bệnh, tình trạng sử dụng thuốc trong quá trình điều trị. Vai trò của dinh dƣỡng trong điều trị. Đã từ lâu con ngƣời biết đến ăn uống rất quan trọng đối với bệnh nhân vì nó cung cấp các chất dinh dƣỡng cần thiết cho ngƣời bệnh vai trò DD trong điều trị thể hiện: Tác dụng trực tiếp đến nguyên nhân gây bệnh nhƣ thiếu vitamin, thiếu các chất vi lƣợng, các chất khoáng, suy dinh dƣỡng, đái tháo đƣờng, viêm loét hành tá tràng, xơ vỡ động mạch….

tăng sức đề kháng chung của cơ thể chống lại các bệnh tật đặc biệt trong nhiễm độc, nhiễm khuẩn dài ngày. Sức đề kháng của cơ thể biểu hiện bằng các phản ứng đối với bệnh tật. nếu cơ thể suy nhƣợc, ăn uống kém thì dễ bị bệnh. Nếu bệnh nhân khoẻ mạnh ăn ngon miệng phục hồi nhanh và khó bị tái nhiễm [4].

Ảnh hƣởng đến cơ chế điều hoà thần kinh thể dịch: Dinh dƣỡng điều trị cũng rất ảnh hƣởng đến các cơ chế điều hoà thần kinh thể dịch. Sự rối loạn của cơ chế điều hòa này ảnh hƣởng đến quá trình diễn biến của bệnh và thƣờng gây ra các rối loạn chức năng ở một số cơ quan và hệ cơ quan. Sự rối loạn chức năng này thƣờng kèm theo các thay đổi cơ thể học [7]. Một số công trình nghiên cứu đã chứng minh là chất và lƣợng thức ăn ăn vào ảnh hƣởng rất lớn đến hoạt tính của các nội tiết tố: Cho ăn nhiều glucid làm tăng hoạt tính adrenalin; ăn nhiều protid làm tăng hoạt tính của thyroxin.

Hoạt tính của adrenalin còn phụ thuộc vào lƣợng vitamin C ở thƣợng thận. Nếu cho ngƣời bệnh ăn giảm glucid để giảm sự tăng glucose máu và cho ăn nhiều bữa gần nhau để đƣờng huyết khỏi giảm xuống nhanh thì các triệu chứng tăng toan cũng sẽ mất đi. Qua dẫn chứng trên, có thể thấy thành phần hóa học và chế độ ăn có ảnh hƣởng rất rõ đến cơ thể. Đại đa số ngƣời bệnh bị tăng toan dịch vị là những ngƣời thuộc loại thần kinh yếu.