CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm về thu hồi đất Công nghiệp hóa là quá trình phát triển của mọi quốc gia trên thế giới.
Trong thời đại ngày nay, công nghiệp hoá, hiện đại hoá là con đường giúp đẩy nhanh tiến độ phát triển của các nước. Về thực chất, đây là quá trình cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng phát triển mạnh công nghiệp và dịch vụ, cơ cấu lại việc phân bổ dân cư theo hướng tăng nhanh khối lượng dân cư sống ở khu vực thành thị và giảm mạnh số lượng dân cư sống ở khu vực nông thôn. Để làm được điều này, tất yếu là phải phân bổ lại các nguồn lực phát triển nền kinh tế, trong đó trước hết là nguồn đất đai, phải thu hồi và chuyển một bộ phận đất đai phục vụ cho xây dựng khu, cụm công nghiệp, khu chế xuất, khu dân cư tập trung, cũng như cho việc xây dựng, phát triển kết cấu hạ tầng và các công trình công cộng phục vụ lợi ích cộng đồng. Theo Khoản 11 Điều 13 của Luật Đất đai 2013, Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai.
Do đó, việc thu hồi đất là sự thỏa thuận giữa Nhà nước và cơ quan có chức năng với người dân có đất trong vùng quy hoạch để đi đến sự thống nhất về giá cả bồi thường thiệt hại cho người dân và sự ủng hộ của người dân cho việc thu hồi đất của Nhà nước. Nhưng trong thực tế, các vấn đề này hầu như chỉ thực hiện theo hình thức từ trên xuống, mức áp giá bồi thường, hỗ trợ là do Nhà nước xác định, nhưng chưa phù hợp với giá trị quyền SDĐ trên thị trường, do đó gây không ít khó khăn trong việc thu hồi đất của Nhà nước [7]. Bên cạnh đó, việc Nhà nước thu hồi đất và bồi thường thiệt hại về đất là một trong những công việc phức tạp trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai. Rất nhiều địa phương gặp khó khăn khi thực hiện công tác này, trong đó có tình trạng khiếu kiện của những người bị thu hồi đất.
Họ không đồng ý với các quyết định thu hồi đất vì cho rằng quyền lợi chưa được bồi thường một cách tương xứng. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 1. Khái niệm về bồi thường khi thu hồi đất Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền SDĐ đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất [7]. Công tác GPMB mang tính quyết định đến tiến độ của các dự án, là khâu đầu tiên thực hiện dự án.
Nhưng bồi thường lại là khâu quan trọng quyết định tiến độ GPMB. Hiện nay, công tác bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng không chỉ đơn thuần là sự bồi thường về mặt vật chất mà còn phải đảm bảo lợi ích của người dân phải di chuyển, phải có được chỗ ở ổn định, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi cũ. Về nguyên tắc, Nhà nước thu hồi đất của người dân đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền SDĐ tính theo giá đất tại thời điểm quyết định thu hồi đất [7]. Bản chất của bồi thường, giải phóng mặt bằng: GPMB là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối và các công trình xây dựng trên phần đất nhất định được quy định cho việc thực hiện một dự án, công trình mới trên đó.
GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp. Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. + Tính đa dạng thể hiện: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định. Đối với khu vực đô thị, thị trấn, thị tứ, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình GPMB có những đặc trưng nhất định.
Đối với khu vực ven đô thị, thị trấn, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ… do đó GPMB cũng có những nét đặc trưng riêng. Còn đối với khu vực nông thôn, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp, đời sống phụ thuộc chính vào nông nghiệp. Do đó công tác GPMB được tiến hành với những đặc điểm riêng. + Tính phức tạp thể hiện: Đất đai mang tính đặc thù, không chỗ nào giống chỗ nào.
Mỗi mảnh đất có những nét đặc trưng riêng, mang lại những nguồn lợi kinh tế khác nhau. Do đó không thể tính chính xác được giá trị của đất đai để có những chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi thu hồi đất cho thỏa đáng. Bên cạnh đó, việc GPMB còn ảnh hưởng lớn đến đời sống của một lượng lớn người dân. Vì thế, việc làm sao để đáp ứng được hết nhu cầu của người dân là rất khó khăn, phức tạp.
PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Không chỉ vậy, công tác GPMB luôn gặp nhiều khó khăn vì giá cả thị trường luôn biến động do đó giá bồi thường ở mỗi thời điểm có khác nhau. Thực tế cho thấy, một số dự án đã được tiến hành xong khâu kiểm định nhưng không thực hiện tiếp được vì thiếu nguồn vốn. Chính những yếu tố trên khiến cho người dân luôn có một tâm lý hoang mang, lo sợ, không ổn định khi được bồi thường. Mặt khác trong quá trình thực hiện thường hay xảy ra các vấn đề bất cập như: số hộ phát sinh, người dân xây mới các công trình trên đất đang thực hiện công tác GPMB rồi vấn đề nguồn gốc đất đai khác nhau, giấy tờ hợp pháp và không hợp pháp, khiếu nại khiếu kiện… đã gây trở ngại cho tiến độ thực hiện dự án.
Khái niệm về hỗ trợ khi thu hồi đất Đất đai là tài sản vô cùng quý giá của con người, nó là tư liệu sản xuất đặc biệt, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia. Những người dân trong vùng dự án không chỉ phải di dời chỗ ở mà còn gặp phải những xáo trộn trong việc làm, học tập, sinh hoạt. Chính vì thế mà khi thu hồi đất của người dân, bên cạnh việc bồi thường quyền sử dụng đất của người dân bị thu hồi, phải có chính sách hỗ trợ thỏa đáng. Tại khoản 14 Điều 3 của Luật Đất đai 2013 quy định: Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển.
Theo quy định tại Nghị định số 47/2014/NĐ-CP của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thì chính sách hỗ trợ gồm: Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất; Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm; Hỗ trợ tái định cư; Hỗ trợ người đang thuê nhà không thuộc sở hữu Nhà nước; Hỗ trợ khi thu hồi công ích của xã, phường, thị trấn và các hỗ trợ khác. Khái niệm về tái định cư khi thu hồi đất Tái định cư là một khâu có ý nghĩa quan trọng trong công tác GPMB, quyết định đến tiến độ của dự án. Bởi lẽ, khi bị thu hồi đất thì một trong những vấn đề khiến người dân lo lắng nhất đó là tìm được chỗ ở mới để định cư sinh sống và làm việc. Vì vậy vấn đề đặt ra hiện nay là cần phải đưa công tác tái định cư lên trước khâu thu hồi đất để người dân có thể thu xếp được chỗ ở trước khi giao đất cho Nhà nước.
Như vậy sẽ đẩy nhanh được tiến độ công tác GPMB đồng thời lấy được lòng tin của người dân vào các chính sách của Đảng và Nhà nước ta. Người SDĐ khi Nhà nước thu hồi đất theo Quy định này mà phải di chuyển chỗ ở thì được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: 1. Bồi thường bằng nhà ở (căn hộ chung cư); PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 2. Bồi thường bằng giao đất ở mới; 3.
Bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới. Các yếu tố tác động đến công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư GPMB được xem là khâu mấu chốt và cũng là khâu khó khăn nhất trong việc triển khai thực hiện các dự án phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phân bổ quỹ đất đai cho các nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến công tác GPMB như: 1. Thực trạng quản lý đất đai Thực trạng quản lý đất đai tại nơi thực hiện dự án có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Nơi nào công tác quản lý đất đai tốt như đã hoàn chỉnh bản đồ địa chính có chất lượng, làm rõ nguồn gốc đất, ban hành công khai hạn mức diện tích đất ở và đất canh tác. thì khâu đo đạc, xác định tính pháp lý của đất để áp giá bồi thường hoặc hỗ trợ, di chuyển tái định cư thường thuận lợi hơn. Ngược lại, những nơi chưa tiến hành tốt những việc thuộc nội dung quản lý đất đai thường xuyên nói trên sẽ gặp không ít khó khăn trong việc xác định nguồn gốc đất, chủ sở hữu hợp pháp, diện tích, ranh giới của khu đất giữa thực địa và hồ sơ giải thửa do mất nhiều thời gian để đối chiếu, xác minh. Chính sách và pháp luật đất đai của Nhà nước Chính sách và pháp luật đất đai của Nhà nước ảnh hưởng đến thời gian, tiến độ và chất lượng của công tác GPMB, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.