Thực hiện dân chủ trong hoạt động của các trường trung học cơ sở trên địa bàn thị xã an nhơn tỉnh bình định

Dân chủ là một chủ đề quan trọng, xuyên suốt trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ trung ương đến địa phương, và… 117 trang · Trường Đại học Quy Nhơn.

• Tác giả: Lê Thị Huỳnh My
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đoàn Thế Hùng
• Trường học: Trường Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Thực hiện dân chủ trong hoạt động của các trường trung học cơ sở trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: Đề án Thạc sĩ
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tình hình nghiên cứu đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
• Kết cấu của đề án
• 1. Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ THỰC HIỆN DÂN CHỦ TRONG TRƯỜNG HỌC
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Khái niệm dân chủ
• 1.1.2. Khái niệm dân chủ cơ sở
• 1.2. Nội dung thực hiện dân chủ trong trường học
• 1.2.1. Khái quát chung
• 1.2.2. Trách nhiệm của Hiệu trưởng, nhà giáo, cán bộ quản lý, hội đồng trường và các đơn vị, tổ chức trong cơ sở giáo dục
• 1.2.3. Những việc cần làm để thực hiện dân chủ trong trường học hiện nay
• 1.3. Kinh nghiệm thực hiện dân chủ trong trường học ở một số địa phương trong tỉnh Bình Định và một số vấn đề đặt ra cho thị xã An Nhơn
• 1.3.1. Kinh nghiệm thực hiện dân chủ trong trường học ở một số địa phương trong tỉnh Bình Định
• 1.3.2. Một số vấn đề đặt ra về việc thực hiện dân chủ trong trường học trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG VIỆC THỰC HIỆN DÂN CHỦ TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.1. Những nhân tố tác động đến thực hiện dân chủ trong hoạt động các trường THCS trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 2.1.2. Về văn hóa, giáo dục
• 2.1.3. Một số nét cơ bản ở các trường THCS trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định hiện nay
• 2.1.4. Các yếu tố chủ quan và khách quan tác động đến việc thực hiện dân chủ trong hoạt động các trường THCS trên địa bàn hiện nay
• 2.1.5. Tính tất yếu của dân chủ trong trường học
• 2.2. Thực trạng thực hiện dân chủ trong hoạt động các trường THCS trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định
• 2.2.1. Thực hiện nhiệm vụ của Hiệu trưởng nhà trường
• 2.2.2. Việc thực hiện dân chủ của cán bộ, giáo viên, công nhân viên trong nhà trường
• 2.2.3. Về phía học sinh
• 2.2.4. Về phía nhà trường
• 2.2.5. Với các đơn vị, đoàn thể trong nhà trường
• 2.3. Đánh giá chung
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM THỰC HIỆN CÓ HIỆU QUẢ DÂN CHỦ TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 3.1. Quan điểm, định hướng
• 3.2. Những giải pháp
• 3.2.1. Xác lập các mối quan hệ, nâng cao trình độ nhận thức, năng lực thực hành dân chủ cho CBGV- CNV
• 3.2.2. Tăng cường dân chủ trong đội ngũ, tổ chức, quản lý
• 3.2.3. Đẩy mạnh dân chủ trên cơ sở phát huy quyền tự chủ của các trường học trên địa bàn
• 3.2.4. Thiết lập mối quan hệ phối hợp giữa nhà trường với cơ quan quản lý cấp trên
• 3.2.5. Tăng cường dân chủ của các tổ chức trong nhà trường
• 3.2.6. Tăng cường dân chủ thông qua các phương tiện thông tin của nhà trường
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• QUYẾT ĐỊNH GIAO TÊN ĐỀ TÀI ĐỀ ÁN THẠC SĨ (BẢN SAO)

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thực Hiện Dân Chủ Tại Trường THCS An Nhơn

Dân chủ là một chủ đề quan trọng, xuyên suốt trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ trung ương đến địa phương, và đặc biệt trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Trong giáo dục, dân chủ và phát huy dân chủ là yếu tố then chốt để cải tiến phương pháp giáo dục, gắn liền với tự chủ, từ đó phát huy vai trò sáng tạo, chủ động của các chủ thể. Nghị quyết 29-NQ/TW nhấn mạnh vai trò khác nhau của từng chủ thể, trong đó đội ngũ nhà giáo quyết định chất lượng, người học là trung tâm, và gia đình phối hợp cùng nhà trường. Đại hội Đảng XII tiếp tục khẳng định đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, bảo đảm dân chủ, thống nhất, tăng quyền tự chủ, và trách nhiệm xã hội của các cơ sở giáo dục. Các văn bản pháp luật như Luật Giáo dục đại học, Luật Giáo dục cụ thể hóa nội dung này. Bộ Giáo dục và Đào tạo quán triệt Quy chế dân chủ trong nhà trường, thể hiện quan điểm về dân chủ của Đảng và Nhà nước, đồng thời làm rõ cơ chế thực hiện. Thông tư 11/2020/TT-BGDĐT hướng dẫn thực hiện dân chủ trong cơ sở giáo dục công lập, nhằm phát huy quyền làm chủ, nâng cao trách nhiệm, tăng cường kỷ cương, và xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh. Hiện nay, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định, và các trường THCS trên địa bàn đang thực hiện dân chủ tương đối tốt. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục.

1.1. Khái niệm Dân Chủ trong Trường Học Cơ sở lý luận

Dân chủ là một giá trị phổ biến, là hiện tượng lịch sử xã hội. Nó phát triển theo tiến trình tiến bộ của xã hội và là thước đo của sự phát triển đó. Dân chủ là xu thế của thời đại. Trong xã hội nguyên thủy, con người hợp sức để chống thiên tai, thú dữ và tổ chức các hoạt động xã hội. Khái niệm dân chủ trong trường học cũng bắt nguồn từ đó, đòi hỏi sự tham gia của tất cả các thành viên để xây dựng môi trường giáo dục tốt đẹp.

1.2. Vai Trò Của Giáo Dục Dân Chủ tại Thị Xã An Nhơn

Giáo dục dân chủ đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách học sinh, giúp các em phát triển toàn diện. Giáo dục dân chủ không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng, phát huy tính sáng tạo, chủ động, và tinh thần trách nhiệm của học sinh. Tại An Nhơn, việc thúc đẩy giáo dục dân chủ là một trong những mục tiêu hàng đầu, nhằm xây dựng một thế hệ học sinh có đủ năng lực, phẩm chất để đóng góp vào sự phát triển của địa phương.

II. Thực Trạng Thực Hiện Dân Chủ Tại Trường THCS An Nhơn

Hiện tại, vấn đề dân chủ trong các trường THCS ở thị xã An Nhơn vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Mặc dù các trường đều có Quy chế dân chủ trường học, được phổ biến và niêm yết, nhưng hiệu quả thực tế chưa cao. Nhiều giáo viên còn e ngại, lựa chọn im lặng để tránh ảnh hưởng đến quyền lợi cá nhân. Điều này dẫn đến việc các hạn chế của trường học không được sửa chữa kịp thời. Một bộ phận CBGV-CNV hiểu chưa đầy đủ về dân chủ, không nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ. Một số cán bộ quản lý chưa tạo điều kiện cho giáo viên phát huy quyền dân chủ. Tình trạng này gây khó khăn cho việc quản lý và ảnh hưởng đến sự đoàn kết trong đơn vị. Việc thực hiện dân chủ trong nhà trường là nhiệm vụ quan trọng để phát huy quyền làm chủ của CBGV-CNV, đồng thời xây dựng đội ngũ có đủ phẩm chất, năng lực.

2.1. Những Khó Khăn Thách Thức Trong Thực Hiện Dân Chủ

Việc thực hiện dân chủ trong trường THCS gặp nhiều khó khăn. Thứ nhất, nhận thức về dân chủ của một số CBGV-CNV còn hạn chế. Thứ hai, quy chế dân chủ chưa được thực hiện hiệu quả, còn mang tính hình thức. Thứ ba, sự e ngại, im lặng của một số giáo viên làm giảm tính phản biện. Thứ tư, một số cán bộ quản lý chưa tạo điều kiện cho giáo viên phát huy quyền dân chủ.

2.2. Đánh Giá Mức Độ Tham Gia Thực Hiện Dân Chủ Của Học Sinh THCS

Sự tham gia của học sinh vào quá trình thực hiện dân chủ còn hạn chế. Một số em chưa hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, còn thụ động, chưa mạnh dạn tham gia đóng góp ý kiến. Nhà trường cần tạo điều kiện để học sinh phát huy tính chủ động, sáng tạo, tham gia tích cực vào các hoạt động dân chủ.

III. Giải Pháp Thực Hiện Dân Chủ Hiệu Quả Ở Trường THCS

Để nâng cao hiệu quả thực hiện dân chủ trong các trường THCS ở thị xã An Nhơn, cần có các giải pháp đồng bộ. Cần xác lập các mối quan hệ, nâng cao trình độ nhận thức và năng lực thực hành dân chủ cho CBGV-CNV. Tăng cường dân chủ trong đội ngũ, tổ chức, quản lý. Đẩy mạnh dân chủ trên cơ sở phát huy quyền tự chủ của các trường học. Thiết lập mối quan hệ phối hợp giữa nhà trường với cơ quan quản lý cấp trên. Tăng cường dân chủ của các tổ chức trong nhà trường. Tăng cường dân chủ thông qua các phương tiện thông tin của nhà trường.

3.1. Nâng Cao Nhận Thức Về Dân Chủ Cho CBGV CNV Trường THCS

Cần tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng về dân chủ cho CBGV-CNV. Nội dung tập huấn cần tập trung vào các vấn đề: khái niệm dân chủ, vai trò của dân chủ trong trường học, quyền và nghĩa vụ của CBGV-CNV, quy chế dân chủ, kỹ năng thực hành dân chủ.

3.2. Xây Dựng Môi Trường Dân Chủ Trong Trường THCS An Nhơn

Để xây dựng môi trường dân chủ, cần tạo không khí cởi mở, thân thiện, tin tưởng lẫn nhau. Khuyến khích CBGV-CNV tham gia đóng góp ý kiến, phản biện. Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quy chế dân chủ, xâm phạm quyền lợi của CBGV-CNV.

3.3. Tăng Cường Vai Trò Của Các Tổ Chức Trong Trường THCS

Các tổ chức như Công đoàn, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ huynh cần phát huy vai trò trong việc giám sát, phản biện, bảo vệ quyền lợi của CBGV-CNV, học sinh. Các tổ chức này cần chủ động tham gia vào quá trình xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ.

IV. Ứng Dụng CNTT Để Thực Hiện Dân Chủ Trường THCS

Ứng dụng Công nghệ thông tin (CNTT) đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện dân chủ. Các trường có thể xây dựng website, diễn đàn trực tuyến để CBGV-CNV, học sinh tham gia đóng góp ý kiến, phản biện. Sử dụng các công cụ khảo sát trực tuyến để thu thập ý kiến của CBGV-CNV, học sinh về các vấn đề của nhà trường. CNTT giúp tăng cường tính minh bạch, công khai trong hoạt động của nhà trường.

4.1. Xây Dựng Website Trường Học Kênh Giao Tiếp Dân Chủ

Website trường học cung cấp thông tin về hoạt động của nhà trường, các văn bản quy phạm pháp luật, quy chế, quy định. Tạo diễn đàn để CBGV-CNV, học sinh thảo luận, đóng góp ý kiến. Thiết lập hòm thư góp ý trực tuyến để thu thập ý kiến phản hồi.

4.2. Khảo Sát Trực Tuyến Đo Lường Mức Độ Hài Lòng

Sử dụng các công cụ khảo sát trực tuyến để thu thập ý kiến của CBGV-CNV, học sinh về chất lượng dạy và học, cơ sở vật chất, hoạt động ngoại khóa. Kết quả khảo sát giúp nhà trường đánh giá thực trạng và đưa ra các giải pháp cải thiện.

V. Kinh Nghiệm Thực Hiện Dân Chủ Trường THCS Tiên Tiến

Nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm từ các trường THCS tiên tiến trong và ngoài tỉnh về thực hiện dân chủ. Tham khảo các mô hình hoạt động hiệu quả. Điều chỉnh, áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế của trường. Tuyên truyền, nhân rộng các điển hình tiên tiến.

5.1. Mô Hình Hội Đồng Tự Quản Học Sinh Tham Gia Quản Lý Trường

Mô hình Hội đồng tự quản giúp học sinh phát huy tính chủ động, sáng tạo, tham gia vào quá trình quản lý trường học. Hội đồng tự quản có quyền đưa ra ý kiến, đề xuất về các vấn đề liên quan đến học sinh.

5.2. Cơ Chế Phản Hồi Đảm Bảo Tiếng Nói Của CBGV CNV

Xây dựng cơ chế phản hồi để CBGV-CNV có thể đóng góp ý kiến, phản biện một cách dễ dàng, an toàn. Đảm bảo các ý kiến phản hồi được tiếp thu, xử lý kịp thời.

VI. Kết Luận Tầm Quan Trọng Của Dân Chủ Trong Giáo Dục

Thực hiện dân chủ trong các trường THCS ở thị xã An Nhơn là nhiệm vụ quan trọng để xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, phát huy quyền làm chủ của CBGV-CNV, nâng cao chất lượng dạy và học. Cần có các giải pháp đồng bộ, phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường để đạt được hiệu quả cao nhất. Dân chủ trong giáo dục là nền tảng để xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.

6.1. Tương Lai Của Dân Chủ Trường Học Hướng Đến Sự Tham Gia

Tương lai của dân chủ trường học là sự tham gia tích cực của tất cả các thành viên vào quá trình xây dựng và phát triển nhà trường. Cần tạo điều kiện để CBGV-CNV, học sinh phát huy hết khả năng, đóng góp vào sự nghiệp giáo dục.

6.2. Bài Học Kinh Nghiệm Về Dân Chủ Từ Nghiên Cứu Tại An Nhơn

Nghiên cứu tại An Nhơn cho thấy, để thực hiện dân chủ hiệu quả, cần có sự đồng thuận, quyết tâm cao của Ban Giám hiệu, CBGV-CNV. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát, đánh giá chặt chẽ để đảm bảo quy chế dân chủ được thực hiện nghiêm túc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện dân chủ trong trường học là yêu cầu cốt lõi nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và xây dựng môi trường học đường minh bạch, văn minh. Tại thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định, hệ thống giáo dục gồm 15 trường Trung học cơ sở (THCS) với gần 800 cán bộ, giáo viên, công nhân viên (CBGV-CNV) và gần 10.000 học sinh đang đối mặt với những chuyển biến mạnh mẽ trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW. Cùng với sự phát triển kinh tế địa phương đạt tổng giá trị sản xuất 21.580,3 tỷ đồng và tổng thu ngân sách 2.694,4 tỷ đồng năm 2022, nhu cầu dân chủ hóa hoạt động sư phạm trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc làm rõ thực trạng thực thi quy chế dân chủ cơ sở tại các trường THCS trên địa bàn thị xã An Nhơn trong giai đoạn 2020 - 2023. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và chính sách pháp luật của Nhà nước; phân tích các nhân tố tác động khách quan và chủ quan; đánh giá những mặt tích cực cũng như hạn chế còn tồn đọng trong thực tiễn. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 15 trường THCS trên địa bàn thị xã An Nhơn từ năm 2020 đến năm 2023. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp các luận cứ khoa học và giải pháp thực chứng, hướng tới mục tiêu nâng cao tỷ lệ đồng thuận nội bộ, giảm thiểu khiếu nại vượt cấp và thúc đẩy năng lực tự chủ trường học đạt trên 90%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ: "Dân là chủ và dân làm chủ", khẳng định dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội. Khung lý thuyết tích hợp quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội, trọng tâm là phương châm mở rộng tại Đại hội XIII: "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng".

Hệ thống khái niệm chính trong đề tài bao gồm: dân chủ, dân chủ cơ sở, dân chủ trực tiếp (thực hiện qua hội nghị cán bộ viên chức, biểu quyết công khai) và dân chủ đại diện (thực hiện qua Hội đồng trường, tổ chức Công đoàn, Đoàn Thanh niên và Ban Thanh tra nhân dân). Cơ sở pháp lý vận hành trực tiếp dựa trên Luật Giáo dục năm 2019, Nghị định số 04/2015/NĐ-CP của Chính phủ về thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập, cùng Thông tư số 11/2020/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về thực hiện dân chủ trong cơ sở giáo dục công lập.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng kết của Ủy ban nhân dân thị xã An Nhơn, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Chi cục Thống kê và dữ liệu sơ cấp thu thập qua điều tra xã hội học. Cỡ mẫu nghiên cứu định lượng gồm 200 phiếu khảo sát hợp lệ phát trực tiếp tới đội ngũ CBGV-CNV tại 15 trường THCS trên địa bàn thị xã An Nhơn. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo cơ cấu đại diện: bao gồm 33 cán bộ quản lý (tỷ lệ chuẩn hóa 100%, trên chuẩn 9,09%) và 520 giáo viên trực tiếp giảng dạy (tỷ lệ chuẩn hóa 98,08%, trên chuẩn 7,69%).

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh đối chiếu và phương pháp logic - lịch sử. Việc lựa chọn các phương pháp này nhằm lượng hóa chính xác mức độ nhận thức pháp luật, tỷ lệ hài lòng về tính công khai tài chính, nhân sự, đồng thời chỉ ra mối liên hệ nhân quả giữa phong cách lãnh đạo của Hiệu trưởng với mức độ phát huy quyền làm chủ của giáo viên trong suốt timeline nghiên cứu giai đoạn 2020 - 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ thể chế hóa quy chế dân chủ đạt tỷ lệ cao nhưng nhận thức văn bản pháp luật chuyên ngành còn phân hóa rõ rệt. Kết quả khảo sát 200 nhân sự cho thấy có 87% (174/200 người) xác nhận trường học đã thành lập Ban chỉ đạo thực hiện quy chế dân chủ. Tuy nhiên, chỉ có 69% (138/200 người) nắm bắt được nội dung Nghị định số 04/2015/NĐ-CP và chỉ 45,5% (91/200 người) hiểu rõ Thông tư số 11/2020/TT-BGDĐT, dẫn đến tình trạng hơn 50% giáo viên chưa nắm vững quyền hạn và nghĩa vụ giám sát của mình.

Thứ hai, hiệu quả thực chất của công tác chỉ đạo thực hiện quy chế dân chủ chưa tương xứng với hình thức ban hành. Mặc dù 100% các trường đều có quy chế dân chủ được dán tại phòng hội đồng, chỉ có 48% (96/200 người) đánh giá hoạt động chỉ đạo đạt hiệu quả tốt, trong khi 52% đánh giá còn mang tính hình thức, làm cho có hoặc báo cáo sơ sài vào cuối năm học.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ giữa trình độ đội ngũ và năng lực phản biện thực tế. Toàn thị xã có 523 đảng viên trong ngành giáo dục THCS, 14/15 trường đạt chuẩn quốc gia (chiếm 93,33%), song tâm lý e ngại va chạm, sợ ảnh hưởng đến thi đua khen thưởng khiến nhiều giáo viên chọn cách im lặng trong các cuộc họp hội đồng sư phạm thay vì đóng góp ý kiến phản biện xây dựng.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát phản ánh thực trạng "dân chủ một chiều" trong công tác điều hành tại một số trường học. Khi trình bày qua biểu đồ so sánh giữa tỷ lệ thành lập thiết chế dân chủ (87%) và mức độ hài lòng thực tế (48%), khoảng trống 39% cho thấy các thiết chế như Hội đồng trường và Ban Thanh tra nhân dân chưa phát huy đầy đủ thẩm quyền độc lập. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ tàn dư của phong cách quản lý hành chính mệnh lệnh, sự nể nang của người đứng đầu và việc thiếu cơ chế bảo vệ an toàn cho người phản ánh sai phạm.

So sánh với các nghiên cứu tương tự tại khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ, kết quả này khẳng định rằng việc công khai thông tin nếu chỉ dừng lại ở bảng tin giấy mà không đi kèm đối thoại trực tiếp thì quyền làm chủ của người học và giáo viên vẫn bị hạn chế. Ý nghĩa của phát hiện này đặt ra yêu cầu cấp bách phải chuyển đổi từ việc thực hiện dân chủ theo hình thức thủ tục sang dân chủ hành động thực chất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao nhận thức và năng lực thực hành dân chủ: Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp Ban Tuyên giáo Thị ủy An Nhơn tổ chức 100% các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ quản trị dân chủ, phổ biến sâu rộng Thông tư số 11/2020/TT-BGDĐT và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở cho gần 800 CBGV-CNV trong quý I của mỗi năm học; mục tiêu nâng tỷ lệ hiểu biết pháp luật từ 45,5% lên trên 90%.
2. Đổi mới quy trình công khai và trách nhiệm giải trình của Hiệu trưởng: Bắt buộc người đứng đầu 15 trường THCS thiết lập lịch đối thoại định kỳ tối thiểu 2 lần/học kỳ, công khai 100% các khoản thu chi ngân sách, phân bổ nguồn lực xã hội hóa, quy hoạch bổ nhiệm và thi đua khen thưởng trước hội đồng nhà trường theo đúng quy định.
3. Tăng cường quyền hạn độc lập của Ban Thanh tra nhân dân và Hội đồng trường: Kiện toàn tổ chức bộ máy, thực hiện giám sát 100% các vụ việc phát sinh khiếu nại, phản ánh; ban hành quy chế bảo mật thông tin người tố cáo và quy định thời hạn xử lý dứt điểm kiến nghị trong vòng 7 ngày làm việc nhằm chấm dứt tình trạng đơn thư vượt cấp.
4. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị dân chủ học đường: Triển khai hòm thư góp ý điện tử ẩn danh qua cổng thông tin nhà trường và nhóm mạng xã hội chính thức của 15 trường THCS từ năm học 2023 - 2024, phấn đấu đạt trên 95% phản hồi của CBGV-CNV và phụ huynh được tiếp nhận, xử lý kịp thời.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Hiệu trưởng và Ban Giám hiệu các trường THCS: Tham khảo để chuẩn hóa quy trình ban hành quy chế nội bộ, cải tiến phương pháp đối thoại sư phạm và nâng cao chỉ số tín nhiệm của tập thể giáo viên.
• Lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban nhân dân thị xã An Nhơn: Sử dụng làm tài liệu thực chứng trong công tác kiểm tra, thanh tra định kỳ việc thực thi quy chế dân chủ cơ sở tại 58 đơn vị trường học trên toàn địa bàn.
• Tổ chức Công đoàn giáo dục và Ban Thanh tra nhân dân: Ứng dụng khung giám sát và các chỉ tiêu đánh giá để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động, hạn chế tình trạng mất đoàn kết nội bộ.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Chính trị học và Quản lý giáo dục: Khai thác hệ thống khung lý thuyết, bộ câu hỏi điều tra 200 mẫu và phương pháp luận nghiên cứu thực tiễn để phát triển các đề tài liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc thực hiện quy chế dân chủ tại một số trường THCS An Nhơn vẫn còn mang tính hình thức? Thực trạng này xuất phát từ việc 52% CBGV-CNV khảo sát đánh giá hiệu quả chỉ đạo chưa cao, cộng với tâm lý e ngại va chạm và sự thiếu hụt cơ chế phản hồi bảo mật khiến các cuộc họp hội đồng sư phạm chủ yếu là phổ biến một chiều từ Ban Giám hiệu.

Văn bản quy phạm pháp luật nòng cốt nào đang điều chỉnh dân chủ trong trường THCS? Văn bản quan trọng nhất hiện nay là Thông tư số 11/2020/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về thực hiện dân chủ trong cơ sở giáo dục công lập, kết hợp cùng Luật Giáo dục năm 2019 và Nghị định số 04/2015/NĐ-CP của Chính phủ.

Rào cản lớn nhất trong nhận thức của đội ngũ giáo viên về dân chủ học đường là gì? Khảo sát thực tế chỉ ra rằng chỉ có 45,5% cán bộ, giáo viên nắm rõ các văn bản hướng dẫn chi tiết của Bộ Giáo dục và Đào tạo, dẫn đến việc thụ động, không tự giác thực hiện quyền kiểm tra, giám sát tài chính và chuyên môn.

Hội đồng trường và Ban Thanh tra nhân dân có vai trò gì trong việc kiểm soát quyền lực của Hiệu trưởng? Hai thiết chế này giữ quyền thẩm định quy chế nội bộ, giám sát hoạt động thu chi tài chính, việc thực hiện chế độ chính sách đối với nhà giáo và có quyền kiến nghị trực tiếp lên cơ quan quản lý cấp trên nếu Hiệu trưởng không xử lý thỏa đáng.

Giải pháp chuyển đổi số có thể khắc phục được những hạn chế của dân chủ truyền thống ra sao? Hệ thống hòm thư số ẩn danh và biểu quyết trực tuyến giúp 100% giáo viên mạnh dạn bày tỏ quan điểm trung thực mà không lo ngại bị trù dập, đồng thời minh bạch hóa tức thì các báo cáo thu chi ngân sách toàn trường.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dân chủ cơ sở và vai trò của quản trị dân chủ trong đổi mới giáo dục theo tư tưởng Mác - Lênin, Hồ Chí Minh.
• Cung cấp bức tranh thực tiễn chi tiết tại 15 trường THCS thị xã An Nhơn qua dữ liệu khảo sát 200 cán bộ, giáo viên, công nhân viên.
• Nhận diện chính xác 4 điểm nghẽn về nhận thức văn bản pháp luật (45,5%), hiệu quả thực chất (48%) và rào cản tâm lý e ngại va chạm.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao, gắn liền chuyển đổi số, trách nhiệm giải trình và tăng quyền cho các tổ chức đoàn thể.
• Xác lập lộ trình chuẩn hóa quản trị trường học giai đoạn 2023 - 2025 với mục tiêu nâng chỉ số hài lòng và đồng thuận đạt trên 90%.

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị ứng dụng cao cho các nhà quản lý giáo dục. Các đơn vị trường học cần chủ động áp dụng các giải pháp thực chứng này để xây dựng môi trường sư phạm dân chủ, đoàn kết và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ THỰC HIỆN DÂN CHỦ TRONG TRƯỜNG HỌC 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm dân chủ Dân chủ là một giá trị phổ biến, là hiện tượng lịch sử xã hội xuất phát từ thực tiễn sản xuất và sinh hoạt của nhân loại từ thời nguyên thủy. Dân chủ là một khái niệm mang tính lịch sử, phát triển theo tiến trình phát triển và tiến bộ của xã hội.

Dân chủ là thước đo của sự phát triển và tiến bộ xã hội, đang là xu thế của thời đại, của thế giới và cộng đồng xã hội loài người. Trong xã hội nguyên thủy con người đã hợp sức với nhau để chống lại thiên tai, thú dữ, cùng tổ chức những hoạt động mang tính xã hội như cử ra người đứng đầu cộng đồng, bộ lạc để thực thi những công việc chung. Khi của cải dư thừa người đứng đầu cộng đồng biến của cải chung thành của riêng cho mình, xã hội xuất hiện tư hữu, phân chia giai cấp và chế độ chiếm hữu nô lệ ra đời, giai cấp chủ nô lập ra Nhà nước, lấy tên là Nhà nước dân chủ (ở Athen, Hy lạp cổ đại) tức là Nhà nước chủ nô thống trị đại đa số người lao động đó là giai cấp nô lệ. Như vậy ngay từ thời Hy Lạp cổ đại đã xuất hiện khái niệm dân chủ.

Tiếng Hy Lạp gọi “Demos” là dân và “Kratos” là quyền lực. “Dân chủ” tức là quyền lực thuộc về nhân dân, nhân dân có quyền làm chủ những vấn đề liên quan cuộc sống của mình. Theo từ điển Triết học: “dân chủ là một trong những hình thức chính quyền với đặc trưng là việc thực hiện nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số và thừa nhận quyền tự do, bình đẳng của mọi công dân” [32, tr. Theo từ điển Bách khoa Việt Nam thì: “Dân chủ là hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội dựa trên việc thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, thừa nhận nguyên tắc bình đẳng và tự do.

Dân chủ là việc thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, thừa nhận nguyên tắc bình đẳng và tự do” [31, tr. 10 Như vậy, với nghĩa chung nhất, dân chủ để đánh giá mức độ và tính chất của các Nhà nước trong việc tổ chức và thực hiện quyền lực Nhà nước hoặc tính chất của những xã hội. Dân chủ còn là yếu tố để chỉ cách thức tổ chức và thực hiện quyền lực. Cho đến nay, khái niệm dân chủ đã có sự mở rộng và phát triển.

Theo đó, dân chủ được hiểu là cách thức tổ chức và thực hiện quyền lực Nhà nước; nguyên tắc tổ chức và quản lý xã hội là những giá trị đánh giá tính chất Nhà nước, xã hội. Trong xã hội XHCN, dân chủ có một chất lượng mới, nội dung: “quyền lực thuộc về Nhân dân” được phát triển đầy đủ trên cơ sở một nền kinh tế phát triển cao, giải phóng sức sản xuất, vượt qua lợi ích, của giai cấp thống trị. Nhờ vậy, dân chủ là yếu tố bảo đảm cho quá trình giải phóng và phát triển toàn diện con người, đem lại cho họ quyền làm chủ cuộc sống, làm chủ chính mình. Hiểu từ góc độ người chiếm đa số là quần chúng nhân dân, còn người chiếm thiểu số là giai cấp thống trị thì Lênin cho rằng: “dân chủ là sự thống trị của đa số” [38, tr.515;516], “chế độ dân chủ, đó là một nhà nước thừa nhận thiểu số phục tùng đa số” [39, Tr.101], đây chính là sự quyết định của đa số mà thiểu số phải phục tùng quyết định đó.

Đồng thời Lênin cũng coi dân chủ là tự do và nhấn mạnh dân chủ là tự do, là bình đẳng, là quyết định của đa số, còn có gì cao hơn tự do, bình đẳng, quyết định của đa số nữa. Mác và Ăngghen cho rằng: “dân chủ tức là chính quyền của nhân dân, do nhân dân tự quy định Nhà nước” [35, tr. Từ việc nhân dân tổ chức bầu cử để hình thành bộ máy Nhà nước đến tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước dựa trên nguyên tắc do dân và vì dân. Theo tinh thần đó dân chủ vô sản, dân chủ xã hội chủ nghĩa trước hết là sự thống trị, làm chủ của giai cấp công nhân, là sản phẩm cuộc cách mạng của số đông, vì lợi ích của số đông làm chủ của giai cấp công nhân đồng thời là sự thống trị của nhân dân lao động.

Xác định mối quan hệ giữa chế độ dân chủ và nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số, Lênin đã viết “chế độ dân chủ và nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số không phải là những chuyện giống hệt như nhau” [40, Tr. Trong chế độ dân chủ, nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực Nhà nước. Điều đó 11 được thể hiện ở chỗ: nhân dân tự tổ chức (bầu cử) quyền lực nhà nước; nhân dân có quyền tham gia quản lý và quyết định những vấn đề quan trọng của Nhà nước; nhân dân có quyền kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan Nhà nước. Tư tưởng này của Mác về sau được Lênin tiếp thu và phát triển trong một điều kiện mới với tư tưởng: “chủ nghĩa xã hội sẽ không chiến thắng nếu không thực hiện đầy đủ chế độ dân chủ”, “chỉ có giai cấp vô sản mới có thể là người chiến đấu triệt để cho chế độ dân chủ” [36,Tr.

Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ra đời và phát triển khi có Nhà nước của giai cấp công nhân và nhân dân lao động được thành lập. Sự hình thành nền dân chủ xã hội chủ nghĩa đánh dấu bước phát triển mới về chất so với nền dân chủ trước đó như dân chủ chủ nô, dân chủ tư sản. Trong nền dân chủ xã hội chủ nghĩa thì: “dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân, là quyền làm chủ của nhân dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội của đất nước, dân chủ là một hình thức Nhà nước gắn với giai cấp thống trị, do đó dân chủ luôn mang bản chất giai cấp” [2, Tr. Về bản chất dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ của quảng đại quần chúng nhân dân được thực hiện chủ yếu bằng Nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản.

Từ Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Đảng ta thống nhất gọi chuyên chính vô sản là nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và khẳng định nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ triệt để nhất trong lịch sử và điều này thể hiện xuyên suốt qua các kỳ đại hội của Đảng. Dân chủ được thực hiện trên tất cả các lĩnh vực và được thông qua hai hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Dân chủ trực tiếp là một trong những hình thái đầu tiên của dân chủ. Dân chủ trực tiếp là “hình thức dân chủ mà qua đó chủ thể quyền lực trực tiếp biểu thị ý chí của mình về những vấn đề cơ bản, chính yếu của tập thể, cộng đồng” [22, tr.

Dân chủ đại diện là: “hình thức dân chủ mà trong đó tập thể, cộng đồng với tính cách là chủ thể quyền lực, biểu thị ý chí của mình một cách gián tiếp thông qua các đại diện có thẩm quyền do chủ thể bầu ra” [22, tr. Dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện đều là hình thức của chế độ dân chủ, có quan hệ gắn bó hữu cơ với nhau. Dân chủ trực tiếp cho phép phát huy tối đa sự tham gia của nhân 12 dân vào các công việc chung của đất nước, của địa phương, nhưng lại phụ thuộc vào năng lực nhận thức về dân chủ của mỗi người dân. Nếu người dân nhận thức không đầy đủ về dân chủ thì họ có thể bị kích động, lôi kéo, phản ánh sai lệch nguyện vọng chính đáng của nhân dân.

Dân chủ đại diện đảm bảo sự tập trung cao trong việc hiện thực hóa quyền làm chủ của nhân dân, nhưng lại phụ thuộc vào khả năng thực thi chức năng, nhiệm vụ của người đại diện và cơ quan đại diện. Chính vì vậy, cần kết hợp cả hai hình thức dân chủ này nhằm phát huy ưu điểm và khắc phục hạn chế của dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Dân chủ là thước đo của sự tiến bộ xã hội, xã hội có dân chủ thì xã hội mới công bằng, văn minh. Như vậy, dân chủ sẽ là ước muốn của nhân dân trên thế giới nói chung và của Việt Nam nói riêng, vì chỉ có dân chủ thì trong xã hội mới hạn chế được tham ô, tham nhũng, hách dịch, cửa quyền, cậy quyền, cậy chức để làm những việc trái pháp luật.

Dân chủ vừa là mục tiêu vừa là động lực để chúng ta hướng tới phát triển xã hội. Xã hội càng phát triển thì dân chủ lại càng được đẩy mạnh. Điều này đã được thể hiện rõ nét khi đất nước trong thời kì chiến tranh, ngàn cân treo sợi tóc, đều phải có nhân dân góp sức, phải dựa vào nhân dân, nhân dân là lực lượng chính chống lại quân xâm lược, do đó nước ta đã giành được độc lập. Giành và giữ đất nước đều là do nhân dân, vì thế nhân dân làm chủ đất nước.

Ngày nay xây dựng Nhà nước từ trung ương đến địa phương cũng là do dân bầu ra, điều này đã thể hiện bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Tức là làm việc dù có dễ đến mấy mà không có dân thì khó thành công, nhưng nếu việc khó đến mấy nhưng có mặt nhân dân thì đều giải quyết được hết. Do đó phải dựa vào sức dân và phải thể hiện dân làm chủ, tức là mọi việc bắt đầu từ dân, kết thúc cũng vì dân, dân vừa là điểm xuất phát vừa là mục tiêu cuối cùng, là chủ thể của mọi sự phát triển và tiến bộ xã hội. Theo Hồ Chí Minh, dân chủ không phải là thứ tự nhiên có sẵn mà là thành quả của cách mạng, nhân dân ta đã phải đấu tranh, hy sinh gian khổ mới 13 giành được.

Dân chủ là tài sản quý giá của nhân dân, là chìa khóa của tiến bộ và phát triển, đồng thời là một giá trị xã hội mang tính toàn nhân loại. Người định nghĩa: Dân chủ là dân là chủ và dân làm chủ. Người nói: “nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ” [25, tr. “chế độ ta là chế độ dân chủ, tức là nhân dân là người chủ, mà Chính phủ là người đày tớ trung thành của nhân dân” [26, tr.

Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng: “chính quyền dân chủ có nghĩa là chính quyền do dân làm chủ” [24, tr.