Hoàn thiện thủ tục kiểm toán để phát hiện gian lận trong báo cáo tài chính - Nguyễn Thị Ngọc ...

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoàn thiện các thủ tục kiểm toán nhằm phát hiện gian lận và sai sót trong kiểm toán báo cáo tài, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Giang Tân
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán – Kiểm Toán
• Đề tài: Thủ Tục Kiểm Toán Phát Hiện Gian Lận Báo Cáo Tài Chính
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ GIAN LẬN VÀ SAI SÓT VÀ CÁC THỦ TỤC PHÁT HIỆN GIAN LẬN SAI SÓT TRONG KIỂM TOÁN BCTC
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ GIAN LẬN VÀ SAI SÓT
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIAN LẬN, SAI SÓT VÀ THỦ TỤC KIỂM TOÁN PHÁT HIỆN GIAN LẬN, SAI SÓT TRONG KIỂM TOÁN BCTC TẠI VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TẠI VIỆT NAM
• 2.2. THỰC TRẠNG VỀ GIAN LẬN VÀ SAI SÓT TRÊN BCTC
• 2.3. THỰC TRẠNG VỀ CÁC THỦ TỤC KIỂM TOÁN PHÁT HIỆN GIAN LẬN VÀ SAI SÓT TRONG BCTC TẠI VIỆT NAM
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC THỦ TỤC KIỂM TOÁN NHẰM PHÁT HIỆN GIAN LẬN VÀ SAI SÓT TRONG KIỂM TOÁN BCTC
• 3.1. PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN
• 3.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN
• 3.2.1. Hoàn thiện Chuẩn mực liên quan đến gian lận và sai sót như: 200, 240, 500, 501, 510, 520
• 3.2.2. Ban hành thêm những văn bản hướng dẫn chi tiết thực hành kiểm toán
• 3.2.3. Thủ tục phân tích. Quy trình phân tích chung. Áp dụng quy trình phân tích trong chương trình kiểm toán
• 3.2.4. Thủ tục kiểm tra chi tiết
• 3.2.5. KỸ THUẬT KIỂM TOÁN DOANH THU
• 3.2.6. KỸ THUẬT KIỂM TOÁN NỢ PHẢI THU
• 3.2.7. KỸ THUẬT KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO
• 3.2.8. KỸ THUẬT KIỂM TOÁN NỢ PHẢI TRẢ
• 3.2.9. KỸ THUẬT KIỂM TOÁN CHI PHÍ
• 3.2.10. KỸ THUẬT KIỂM TOÁN TÀI SẢN CỔ ĐỊNH
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về thủ tục kiểm toán phát hiện gian lận báo cáo tài chính

Thủ tục kiểm toán phát hiện gian lận báo cáo tài chính là một phần quan trọng trong quy trình kiểm toán. Nó không chỉ giúp đảm bảo tính chính xác của báo cáo tài chính mà còn bảo vệ lợi ích của các nhà đầu tư và các bên liên quan. Trong bối cảnh thị trường tài chính ngày càng phức tạp, việc phát hiện gian lận trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các kiểm toán viên cần nắm vững các thủ tục và phương pháp để phát hiện gian lận hiệu quả.

1.1. Định nghĩa gian lận và sai sót trong kiểm toán

Gian lận và sai sót là hai khái niệm quan trọng trong kiểm toán. Gian lận thường được hiểu là hành vi cố ý nhằm làm sai lệch thông tin tài chính, trong khi sai sót là những lỗi không cố ý nhưng vẫn có thể gây ảnh hưởng đến báo cáo tài chính. Việc phân biệt rõ ràng giữa hai khái niệm này giúp kiểm toán viên áp dụng các thủ tục phù hợp để phát hiện và xử lý.

1.2. Tầm quan trọng của thủ tục kiểm toán trong phát hiện gian lận

Thủ tục kiểm toán đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện gian lận. Chúng giúp kiểm toán viên xác định các rủi ro tiềm ẩn và thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ tính chính xác của báo cáo tài chính. Việc áp dụng các thủ tục kiểm toán hiệu quả không chỉ giúp phát hiện gian lận mà còn nâng cao uy tín của công ty kiểm toán.

II. Các thách thức trong thủ tục kiểm toán phát hiện gian lận

Mặc dù có nhiều thủ tục kiểm toán được áp dụng, nhưng việc phát hiện gian lận vẫn gặp nhiều thách thức. Các kiểm toán viên thường phải đối mặt với những khó khăn trong việc thu thập bằng chứng và đánh giá rủi ro. Hơn nữa, sự phát triển của công nghệ cũng tạo ra những hình thức gian lận mới, đòi hỏi các kiểm toán viên phải liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng.

2.1. Rủi ro gian lận trong báo cáo tài chính

Rủi ro gian lận trong báo cáo tài chính có thể xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm áp lực tài chính, sự thiếu minh bạch trong quy trình kế toán, và sự không tuân thủ các quy định pháp luật. Các kiểm toán viên cần phải nhận diện và đánh giá các rủi ro này để có thể áp dụng các thủ tục kiểm toán phù hợp.

2.2. Khó khăn trong việc thu thập bằng chứng kiểm toán

Việc thu thập bằng chứng kiểm toán để phát hiện gian lận thường gặp khó khăn do tính chất phức tạp của các giao dịch tài chính. Các kiểm toán viên cần phải sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để đảm bảo rằng họ có đủ bằng chứng để đưa ra kết luận chính xác về tình hình tài chính của doanh nghiệp.

III. Phương pháp phát hiện gian lận trong kiểm toán báo cáo tài chính

Để phát hiện gian lận trong kiểm toán báo cáo tài chính, các kiểm toán viên có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp phát hiện gian lận mà còn nâng cao hiệu quả của quy trình kiểm toán.

3.1. Phân tích dữ liệu và kiểm tra mẫu

Phân tích dữ liệu là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để phát hiện gian lận. Bằng cách sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu, kiểm toán viên có thể xác định các mẫu bất thường trong báo cáo tài chính, từ đó phát hiện ra các hành vi gian lận.

3.2. Kiểm tra chứng từ và tài liệu liên quan

Kiểm tra chứng từ và tài liệu liên quan là một bước quan trọng trong quy trình kiểm toán. Việc xác minh tính chính xác của các chứng từ giúp kiểm toán viên phát hiện ra các sai sót và gian lận trong báo cáo tài chính.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thủ tục kiểm toán phát hiện gian lận

Các thủ tục kiểm toán phát hiện gian lận không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn. Nhiều công ty kiểm toán đã áp dụng thành công các thủ tục này để phát hiện gian lận và bảo vệ lợi ích của các nhà đầu tư.

4.1. Các trường hợp điển hình về phát hiện gian lận

Nhiều trường hợp gian lận nổi bật đã được phát hiện nhờ vào các thủ tục kiểm toán hiệu quả. Những trường hợp này không chỉ giúp bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư mà còn nâng cao uy tín của ngành kiểm toán.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của thủ tục kiểm toán

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các thủ tục kiểm toán phát hiện gian lận có thể giảm thiểu rủi ro gian lận trong báo cáo tài chính. Các công ty kiểm toán đã ghi nhận sự cải thiện đáng kể trong việc phát hiện và xử lý gian lận.

V. Kết luận và tương lai của thủ tục kiểm toán phát hiện gian lận

Thủ tục kiểm toán phát hiện gian lận báo cáo tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tính chính xác của thông tin tài chính. Trong tương lai, các kiểm toán viên cần tiếp tục cải thiện và cập nhật các thủ tục này để đối phó với những thách thức mới trong lĩnh vực tài chính.

5.1. Xu hướng phát triển của thủ tục kiểm toán

Xu hướng phát triển của thủ tục kiểm toán sẽ tập trung vào việc ứng dụng công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn, để nâng cao hiệu quả phát hiện gian lận.

5.2. Tầm quan trọng của việc đào tạo kiểm toán viên

Đào tạo kiểm toán viên về các thủ tục phát hiện gian lận là rất quan trọng. Việc nâng cao kỹ năng và kiến thức cho kiểm toán viên sẽ giúp họ phát hiện gian lận hiệu quả hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, tính minh bạch và trung thực trong báo cáo tài chính (BCTC) trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và duy trì sự ổn định của thị trường. Theo khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), trong giai đoạn 2006-2007, gian lận trên BCTC tăng 140% so với hai năm trước, với thiệt hại bình quân mỗi vụ khoảng 1,7 triệu USD. Các vụ gian lận tài chính lớn trên thế giới như Enron, WorldCom hay Royal Ahold đã gây tổn thất hàng tỷ USD, làm xói mòn niềm tin của công chúng vào thị trường vốn và nghề nghiệp kiểm toán. Tại Việt Nam, mặc dù quy mô thị trường kiểm toán còn nhỏ và nguồn nhân lực hạn chế, các vụ gian lận vẫn diễn ra với nhiều hình thức tinh vi, ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế và niềm tin xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hoàn thiện các thủ tục kiểm toán nhằm phát hiện gian lận và sai sót trong kiểm toán BCTC, qua đó nâng cao hiệu quả kiểm toán và góp phần tăng cường tính minh bạch của thông tin tài chính. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các công ty niêm yết và doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam, với thời gian khảo sát chủ yếu từ năm 2001 đến 2007. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các kiểm toán viên, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý trong việc phát hiện và ngăn ngừa gian lận, đồng thời góp phần hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam phù hợp với chuẩn mực quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên mô hình Tam giác gian lận (Fraud Triangle) của Donald R. Cressey, trong đó ba yếu tố chính dẫn đến hành vi gian lận gồm: áp lực (pressure), cơ hội (opportunity) và thái độ/cá tính (attitude/rationalization). Áp lực thường xuất phát từ khó khăn tài chính hoặc áp lực thành tích; cơ hội phát sinh do lỗ hổng trong hệ thống kiểm soát nội bộ; thái độ hợp lý hóa hành vi gian lận giúp người vi phạm giảm bớt cảm giác tội lỗi. Ngoài ra, các chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA) như ISA 200, ISA 240, ISA 315, ISA 330, ISA 500, ISA 520 cũng được áp dụng làm cơ sở lý luận cho việc xây dựng và hoàn thiện các thủ tục kiểm toán nhằm phát hiện gian lận và sai sót.

Các khái niệm chính bao gồm: gian lận và sai sót trong BCTC, hệ thống kiểm soát nội bộ (HTKSNB), bằng chứng kiểm toán, thủ tục phân tích, và trách nhiệm của kiểm toán viên trong phát hiện gian lận. Luận văn cũng tham khảo các báo cáo và nghiên cứu của tổ chức ACFE (Association of Certified Fraud Examiners) và FBI về các loại gian lận phổ biến và thiệt hại do gian lận gây ra.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực tiễn kết hợp phân tích, tổng hợp và so sánh. Dữ liệu thu thập từ các báo cáo kiểm toán, các vụ gian lận điển hình trong và ngoài nước, phỏng vấn trực tiếp kiểm toán viên và lãnh đạo các công ty kiểm toán độc lập tại TP. Hồ Chí Minh. Cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 100 công ty kiểm toán và doanh nghiệp niêm yết, với thời gian nghiên cứu từ năm 2001 đến 2007.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định tính và định lượng, tập trung vào đánh giá hiệu quả các thủ tục kiểm toán hiện hành trong việc phát hiện gian lận và sai sót, đồng thời so sánh với các chuẩn mực quốc tế. Timeline nghiên cứu kéo dài khoảng 12 tháng, bao gồm các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích, tổng hợp và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ gian lận và thiệt hại kinh tế: Theo báo cáo của ACFE năm 2004, tỷ lệ gian lận trên BCTC chiếm khoảng 7,9%, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ biển thủ tài sản (85,7%), nhưng thiệt hại do gian lận BCTC gây ra lớn gấp 45 lần thiệt hại do biển thủ. Tại Việt Nam, khảo sát của VCCI cho thấy 45% công ty được khảo sát có dấu hiệu gian lận trong hai năm 2006-2007, tăng 8% so với giai đoạn trước đó.

2. Các khoản mục thường bị gian lận: Doanh thu, chi phí, tài sản, hàng tồn kho và các khoản phải thu là những khoản mục dễ bị gian lận nhất. Ví dụ, tại Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long (Canfoco), gian lận tiền hoàn thuế GTGT lên tới 7,2 tỷ đồng thông qua các hợp đồng xuất khẩu khống.

3. Phương pháp gian lận phổ biến: Khai khống doanh thu, ghi nhận sai kỳ kế toán, đánh giá tài sản không hợp lý, khai thiếu nợ phải trả và chi phí, thuyết minh không phù hợp là các thủ thuật gian lận thường gặp. Ví dụ, vụ bê bối Enron sử dụng công ty con để che giấu nợ và thổi phồng lợi nhuận, gây thiệt hại gần 70 tỷ USD cho thị trường vốn Mỹ.

4. Hiệu quả các thủ tục kiểm toán hiện hành: Các thủ tục kiểm toán theo chuẩn mực quốc tế như đánh giá rủi ro, thu thập bằng chứng, thủ tục phân tích và thử nghiệm kiểm soát đã giúp phát hiện nhiều trường hợp gian lận. Tuy nhiên, tại Việt Nam, do nguồn nhân lực hạn chế và cạnh tranh giảm giá phí, một số công ty kiểm toán cắt giảm thủ tục, làm giảm chất lượng phát hiện gian lận.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến gian lận là sự hội tụ của áp lực tài chính, cơ hội do lỗ hổng kiểm soát nội bộ và thái độ hợp lý hóa hành vi sai phạm. So với các nghiên cứu quốc tế, thực trạng gian lận tại Việt Nam có nhiều điểm tương đồng nhưng mức độ và quy mô thiệt hại còn thấp hơn. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng các vụ gian lận trong những năm gần đây cảnh báo về nguy cơ mất niềm tin vào thị trường tài chính.

Việc áp dụng các chuẩn mực kiểm toán quốc tế tại Việt Nam còn nhiều hạn chế do thiếu hụt nhân lực có trình độ chuyên môn cao và sự cạnh tranh không lành mạnh trong ngành kiểm toán. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ gian lận và thiệt hại giữa các loại gian lận, cũng như phân bố nhóm người thực hiện gian lận, có thể minh họa rõ nét hơn về thực trạng và mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kiểm toán và nâng cao năng lực kiểm toán viên trong việc phát hiện gian lận, đồng thời cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và công ty kiểm toán để tăng cường kiểm soát và minh bạch thông tin tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam: Cập nhật và bổ sung các chuẩn mực liên quan đến gian lận và sai sót như ISA 200, ISA 240, ISA 500, ISA 501, ISA 510, ISA 520 để phù hợp với thực tiễn và chuẩn mực quốc tế. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Bộ Tài chính, VACPA.

2. Ban hành hướng dẫn chi tiết về thủ tục kiểm toán phát hiện gian lận: Xây dựng các quy trình kiểm toán cụ thể cho từng khoản mục dễ xảy ra gian lận như doanh thu, hàng tồn kho, nợ phải thu, chi phí. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: VACPA, các công ty kiểm toán.

3. Nâng cao năng lực và đạo đức nghề nghiệp của kiểm toán viên: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về phát hiện gian lận, kỹ thuật phân tích và hoài nghi nghề nghiệp. Thời gian: liên tục. Chủ thể: các trường đại học, tổ chức đào tạo nghề nghiệp.

4. Tăng cường kiểm soát nội bộ và giám sát độc lập: Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, đồng thời các cơ quan quản lý cần tăng cường giám sát hoạt động kiểm toán và xử lý nghiêm các vi phạm. Thời gian: liên tục. Chủ thể: doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Kiểm toán viên và công ty kiểm toán: Nâng cao hiểu biết về các thủ tục phát hiện gian lận, áp dụng chuẩn mực kiểm toán quốc tế, cải thiện chất lượng dịch vụ kiểm toán.

2. Doanh nghiệp niêm yết và doanh nghiệp nhà nước: Hiểu rõ các rủi ro gian lận trong BCTC, xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, tăng cường minh bạch tài chính.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức giám sát thị trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách, quy định về kiểm toán và báo cáo tài chính, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

4. Sinh viên và nhà nghiên cứu ngành kế toán - kiểm toán: Tìm hiểu thực tiễn về gian lận tài chính, các phương pháp kiểm toán phát hiện gian lận, phục vụ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Gian lận và sai sót khác nhau như thế nào?
   Gian lận là hành vi cố ý làm sai lệch thông tin tài chính nhằm trục lợi, trong khi sai sót là lỗi không cố ý do sơ suất hoặc hiểu nhầm. Gian lận khó phát hiện hơn vì có sự che giấu kỹ lưỡng.

2. Những khoản mục nào thường bị gian lận nhất trong BCTC?
   Doanh thu, chi phí, tài sản (hàng tồn kho, tài sản cố định), các khoản phải thu và nợ phải trả là những khoản mục dễ bị gian lận do tính chất phức tạp và khó kiểm soát.

3. Kiểm toán viên có trách nhiệm phát hiện tất cả các gian lận không?
   Kiểm toán viên có trách nhiệm thiết kế và thực hiện thủ tục kiểm toán nhằm phát hiện các sai sót trọng yếu, bao gồm gian lận. Tuy nhiên, do bản chất phức tạp của gian lận, không thể đảm bảo phát hiện tất cả.

4. Mô hình Tam giác gian lận gồm những yếu tố nào?
   Ba yếu tố gồm áp lực (pressure), cơ hội (opportunity) và thái độ/cá tính (attitude/rationalization). Gian lận xảy ra khi cả ba yếu tố này cùng tồn tại.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả phát hiện gian lận trong kiểm toán?
   Hoàn thiện chuẩn mực kiểm toán, nâng cao năng lực kiểm toán viên, áp dụng thủ tục phân tích kỹ lưỡng, tăng cường kiểm soát nội bộ và giám sát độc lập là các biện pháp hiệu quả.

Kết luận

• Gian lận và sai sót trong BCTC là vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến niềm tin thị trường và sự phát triển kinh tế.
• Mô hình Tam giác gian lận và các chuẩn mực kiểm toán quốc tế cung cấp cơ sở lý luận vững chắc cho việc phát hiện gian lận.
• Thực trạng tại Việt Nam cho thấy sự gia tăng các vụ gian lận, đòi hỏi nâng cao chất lượng kiểm toán và hoàn thiện hệ thống pháp lý.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện thủ tục kiểm toán, nâng cao năng lực kiểm toán viên và tăng cường kiểm soát nội bộ.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các bước tiếp theo trong việc xây dựng môi trường tài chính minh bạch và bền vững tại Việt Nam.

Các kiểm toán viên, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật kiến thức nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện gian lận và sai sót trong kiểm toán báo cáo tài chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH ----# "---- NGUYỄN THỊ NGỌC HẰNG HOÀN THIỆN CÁC THỦ TỤC KIỂM TOÁN NHẰM PHÁT HIỆN GIAN LẬN VÀ SAI SÓT TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH - Năm 2008 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH ----# "---- NGUYỄN THỊ NGỌC HẰNG HOÀN THIỆN CÁC THỦ TỤC KIỂM TOÁN NHẰM PHÁT HIỆN GIAN LẬN VÀ SAI SÓT TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CHUYÊN NGÀNH : KẾ TOÁN – KIỂM TOÁN MÃ SỐ : 60.30 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRẦN THỊ GIANG TÂN TP. HỒ CHÍ MINH - Năm 2008 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Mục lục Danh mục các ký hiệu chữ viết tắt Danh mục các hình, đồ thị Mở đầu CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ GIAN LẬN VÀ SAI SÓT VÀ CÁC THỦ TỤC PHÁT HIỆN GIAN LẬN SAI SÓT TRONG KIỂM TOÁN BCTC. TỔNG QUAN VỀ GIAN LẬN VÀ SAI SÓT . Định nghĩa gian lận và sai sót . Sự giống nhau và khác nhau giữa gian lận và sai sót. Nguyên nhân dẫn đến gian lận và sai sót trên BCTC. Các loại gian lận sai sót phổ biến trên BCTC . Các khoản mục thường xuất hiện gian lận. Các phương pháp thực hiện gian lận.1 Khai khống doanh thu. Ghi nhận sai kỳ kế toán (timing differences). Đánh giá tài sản không hợp lý . Khai thiếu nợ phải trả và chi phí. Thuyết minh không phù hợp. TỔNG QUAN VẾ CÁC THỦ TỤC PHÁT HIỆN GIAN LẬN VÀ SAI SÓT TRONG KIỂM TOÁN BCTC. Lịch sử phát triển của các chuẩn mực kiểm toán quốc tế liên quan đến gian lận và sai sót . Các thủ tục phát hiện gian lận và sai sót trong chuẩn mực kiểm toán quốc tế hiện hành. Trách nhiệm của KTV theo ISA 200 . Trách nhiệm của KTV đối với việc phát hiện gian lận và sai sót theo ISA 240. Các thủ tục kiểm toán có liên quan đến việc phát hiện gian lận và sai sót.- 21 - TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các thủ tục phát hiện gian lận và sai sót trong kiểm toán BCTC của Hoa Kỳ . BÀI HỌC RÚT RA CHO VIỆT NAM.- 29 - CHƯƠNG 2 : THỰC TRẠNG GIAN LẬN, SAI SÓT VÀ THỦ TỤC KIỂM TOÁN PHÁT HIỆN GIAN LẬN, SAI SÓT TRONG KIỂM TOÁN BCTC TẠI VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI . ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TẠI VIỆT NAM - 31 - 2. THỰC TRẠNG VỀ GIAN LẬN VÀ SAI SÓT TRÊN BCTC . Thực trạng về gian lận và sai sót trong BCTC trên thế giới. Gian lận tại Enron . Gian lận tại Công ty Viễn thông Quốc tế Quest . Gian lận trên BCTC của WorldCom. Gian lận tại Royal Ahold. Thực trạng về gian lận và sai sót trong BCTC tại VN .1 Gian lận tiền hoàn thuế Giá trị gia tăng tại Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long (Canfoco - mã chứng khoán: CAN) (2001-2002). Công ty Cổ phần Bánh kẹo Biên Hoà (Bibica) ( 2002) . Gian lận trên BCTC tại Công ty Dệt Nam Định (1992 -1995). Công ty Công nghiệp cơ khí Sài Gòn (SIMC) (1995 - 2005). Sai phạm tại Công ty Điện lực TP. Sai phạm tại Tổng Công ty Xây dựng Miền Trung (COSEVCO) (2003 – 2007) . Công ty Cổ phần Bông Bạch Tuyết (Mã chứng khoán BBT) báo cáo lãi thành lỗ (2006 – 2007). Bài học rút ra từ thực trạng gian lận và sai sót trên BCTC trên thế giới và tại VN hiện nay. Đối với Doanh nghiệp Nhà nước: . Đối với Công ty Cổ phần đại chúng niêm yết trên thị trường chứng khoán . THỰC TRẠNG VỀ CÁC THỦ TỤC KIỂM TOÁN PHÁT HIỆN GIAN LẬN VÀ SAI SÓT TRONG BCTC TẠI VIỆT NAM . Những quy định hiện hành liên quan đến các thủ tục phát hiện gian lận và sai sót trong kiểm toán BCTC .- 46 - TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Những quy định về trách nhiệm của KTV trong việc phát hiện gian lận và sai sót . Những quy định về thủ tục kiểm toán nhằm phát hiện gian lận và sai sót . Đánh giá rủi ro . Thu thập bằng chứng kiểm toán: . Thực trạng các thủ tục kiểm toán nhằm phát hiện gian lận và sai sót áp dụng tại các công ty kiểm toán VN hiện nay . Giai đoạn tiếp nhận khách hàng . Đánh giá rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát . Tìm hiểu về HTKSNB . Thảo luận nhóm kiểm toán. Thực hiện các thử nghiệm kiểm soát . Quy trình phân tích. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .1 Các phương pháp thực hiện gian lận trên BCTC . Thực trạng về chuẩn mực kiểm toán liên quan gian lận và sai sót. Thực trạng về các thủ tục kiểm toán nhằm phát hiện gian lận áp dụng tại công ty kiểm toán: .- 61 - Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC THỦ TỤC KIỂM TOÁN NHẰM PHÁT HIỆN GIAN LẬN VÀ SAI SÓT TRONG KIỂM TOÁN BCTC . PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN . Hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kiểm toán và kế toán Việt Nam. Ban hành các hướng dẫn chi tiết về thủ tục kiểm toán để phát hiện gian lận và sai sót . GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN . Hoàn thiện Chuẩn mực liên quan đến gian lận và sai sót như: 200, 240, 500, 501, 510, 520 . Chuẩn mực 200 “Mục tiêu và nguyên tắc cơ bản chi phối kiểm toán BCTC”. Chuẩn mực 240 “Gian lận và sai sót” . Chuẩn mực 500 “Bằng chứng kiểm toán” (VSA 500).- 72 - TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. VSA 501 “Bằng chứng kiểm toán bổ sung đối với các khoản mục và sự kiện đặc biệt” . VSA 510 “Kiểm toán năm đầu tiên – Số dư đầu năm tài chính”. Chuẩn mực “Quy trình phân tích” (VSA 520). Ban hành thêm những văn bản hướng dẫn chi tiết thực hành kiểm toán . Thủ tục phân tích. Quy trình phân tích chung . Áp dụng quy trình phân tích trong chương trình kiểm toán - 81 - 3. Thủ tục kiểm tra chi tiết . KỸ THUẬT KIỂM TOÁN DOANH THU . KỸ THUẬT KIỂM TOÁN NỢ PHẢI THU . KỸ THUẬT KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO . KỸ THUẬT KIỂM TOÁN NỢ PHẢI TRẢ. KỸ THUẬT KIỂM TOÁN CHI PHÍ . KỸ THUẬT KIỂM TOÁN TÀI SẢN CỔ ĐỊNH .- 98 - LỜI KẾT LUẬN .- 104 - Tài liệu tham khảo Phụ lục TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT, KÝ HIỆU ACFE: Association of Certified Fraud Examiners – Hiệp hội thanh tra gian lận A&C: Công ty Kiểm toán A&C AICPA: American Institute of Certified Public Accountants, Hiệp hội kế toán viên công chứng Mỹ AISC: Công ty Kiểm toán và Dịch vụ tin học AISC ASB: Auditing Standards Board - Hội đồng chuẩn mực kiểm toán BCTC: Báo cáo tài chính BGĐ: Ban Giám đốc BTC: Bộ Tài chính CEO: Chief Executive Officer - Giám đốc điều hành CFO: Chief Financial Officer - Giám đốc tài chính COSO: Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission – Uỷ ban các tổ chức tài trợ (thuộc Hội đồng quốc gia Mỹ về chống gian lận khi lập báo cáo tài chính) DN: Doanh nghiệp FBI: Federal Bureau of Investigation - Cục điều tra Liên Bang Mỹ GTGT: Giá trị gia tăng HaSTC: Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội HĐQT: Hội đồng quản trị HoSE: Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh HTKSNB: Hệ thống kiểm soát nội bộ IAASB: International Auditing and Assurance Standards Board - Ủy ban quốc tế về chuẩn mực kiểm toán và dịch vụ đảm bảo IAG: International Audit Guidance - Hướng dẫn kiểm toán quốc tế IAPC: International Auditing Practices Committee - Uỷ ban thực hành kiểm toán quốc tế TIEU LUAN MOI download : [e-mail] IFAC: International Federation of Accountants - Liên đoàn các nhà kế toán quốc tế ISA: International Standards on Auditing - chuẩn mực kiểm toán quốc tế KSNB: Kiểm soát nội bộ KTV: Kiểm toán viên M&A: Mergers & Acquisitions - Mua bán sáp nhập doanh nghiệp NYSE: New York Stock Exchange – Sở Giao dịch Chứng khoán New York PCAOB: Public Company Accounting Oversight Board - Uỷ ban giám sát kế toán các công ty niêm yết SAS: Statement on Auditing Standards – Chuẩn mực kiểm toán SEC: Securities and Exchange Commission – Uỷ ban chứng khoán Mỹ SGDCK: Sở Giao dịch Chứng khoán SOX: Sarbanes-Oxley Act of 2002 - Đạo luật Sarbanes – Oxley 2002 TNHH: Trách nhiệm hữu hạn TP. HCM: Thành phố Hồ Chí Minh TSCĐ: Tài sản cố định TTGDCK: Trung tâm Giao dịch Chứng khoán UBCK: Uỷ ban Chứng khoán UBCKNN: Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước VACPA: Vietnam Association of Certified Public Accountants - Hiệp hội hành nghề kiểm toán viên Việt Nam VAS: Vietnam Accounting Standards - Chuẩn mực kế toán Việt Nam VCCI: Vietnam Chamber of Commerce and Industry - Phòng Thương mại và Công nghiệp VN VSA: Vietnamese Standards on Audit - Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam VN: Việt Nam WTO: World Trade Organization (Tổ chức thương mại thế giới) XDCB: Xây dựng cơ bản XDCBDD: Xây dựng cơ bản dở dang TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ Hình 1 : Tam giác gian lận Trang 4 Hình 2 : Tỷ lệ các loại gian lận xảy ra Trang 8 Hình 3 : Tổn thất do các loại gian lận gây ra Trang 8 Hình 4 : Tỷ lệ nhóm người thực hiện gian lận Trang 9 Hình 5 : Các khoản mục thường xuất hiện gian lận Trang 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỞ ĐẦU WX Lý do chọn đề tài Thị trường chứng khoán Việt Nam đang ở giai đoạn phát triển và được đánh giá là một thị trường còn rất nhiều tiềm năng. Cùng với sự phát triển của thị trường chứng khoán, những quy định chặt chẽ về việc công bố thông tin của các công ty đại chúng, các tổ chức phát hành thực hiện chào bán trái phiếu ra công chúng, các tổ chức niêm yết, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, công ty đầu tư chứng khoán, Sở giao dịch chứng khoán (SGDCK), Trung tâm Giao dịch Chứng khoán (TTGDCK) và các cá nhân liên quan đã được ban hành để nhằm mục đích bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư. Điều đó cho thấy rằng trong bối cảnh hiện nay ở Việt Nam, nhu cầu minh bạch báo cáo tài chính được quan tâm bởi một lực lượng đông đảo cá nhân, tổ chức trong nước và ngoài nước hơn bao giờ hết. Và báo cáo tài chính - một công cụ nhằm duy trì tính minh bạch trong các hoạt động kinh doanh - luôn luôn là một bộ phận bắt buộc phải công khai đối với công ty niêm yết và công ty đại chúng. Từ trước đến nay, báo cáo tài chính là công cụ được sử dụng để công bố những hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.