Luận văn thạc sĩ về thông tin bất đối xứng trong ngân hàng thương mại Việt Nam và hội nhập quốc tế

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu thông tin bất đối xứng trong hoạt động ngân hàng thương mại việt nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Dương Thị Diệp Mai
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài chính và Ngân hàng
• Đề tài: Thông Tin Bất Đối Xứng Trong Hoạt Động Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam Trong Bối Cảnh Hội Nhập Quốc Tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ THÔNG TIN BẤT ĐỐI XỨNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NHTM
• 1.1. Ngân hàng thương mại
• 1.2. Hoạt động của NHTM
• 1.3. Thông tin bất đối xứng
• 2. CHƯƠNG 2: THÔNG TIN BẤT ĐỐI XỨNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NHTM TẠI VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN TỪ 1997 ĐẾN NAY
• 2.1. Tổng quan về hoạt động của NHTM Việt Nam
• 2.2. Thực trạng thông tin bất đối xứng trong hoạt động của NHTM tại Việt Nam
• 2.3. Mức độ và ảnh hưởng của thông tin bất đối xứng với hoạt động của NHTM tại Việt Nam
• 2.4. Những biện pháp mà các NHTM Việt Nam đang áp dụng để hạn chế tình trạng thông tin bất đối xứng
• 2.5. Đánh giá chung
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HẠN CHẾ VẤN ĐỀ THÔNG TIN BẤT ĐỐI XỨNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NHTM TẠI VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN SẮP TỚI
• 3.1. Phương hướng
• 3.2. Dự báo tình hình kinh tế trong thời gian tới
• 3.3. Phương hướng hạn chế vấn đề thông tin bất đối xứng trong hoạt động của NHTM
• 3.4. Một số giải pháp chủ yếu (dự kiến)
• 3.4.1. Giải pháp khắc phục vấn đề lựa chọn nghịch
• 3.4.2. Giải pháp khắc phục vấn đề rủi ro đạo đức
• 3.4.3. Một số giải pháp khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thông tin bất đối xứng trong ngân hàng thương mại

Thông tin bất đối xứng là một khái niệm quan trọng trong lĩnh vực ngân hàng thương mại, đặc biệt tại Việt Nam. Thông tin bất đối xứng xảy ra khi một bên trong giao dịch có nhiều thông tin hơn bên còn lại, dẫn đến những quyết định không tối ưu. Trong hoạt động của ngân hàng thương mại, điều này có thể gây ra rủi ro đạo đức và lựa chọn nghịch. Các ngân hàng cần phải nhận diện và quản lý những rủi ro này để bảo vệ lợi ích của mình và của khách hàng. Theo nghiên cứu, thông tin tài chính không đầy đủ có thể dẫn đến việc ngân hàng cho vay không hiệu quả, làm tăng tỷ lệ nợ xấu. Việc cải thiện chất lượng thông tin và minh bạch hóa quy trình cho vay là cần thiết để giảm thiểu tác động tiêu cực của thông tin bất đối xứng.

1.1. Khái niệm và vai trò của thông tin

Thông tin là yếu tố quyết định trong hoạt động của ngân hàng thương mại. Nó không chỉ giúp ngân hàng đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng mà còn ảnh hưởng đến quyết định cho vay. Thông tin tài chính đầy đủ và chính xác giúp ngân hàng đưa ra các quyết định đúng đắn, giảm thiểu rủi ro. Ngược lại, thông tin bất đối xứng có thể dẫn đến những quyết định sai lầm, làm tăng khả năng xảy ra nợ xấu. Do đó, việc xây dựng hệ thống thông tin hiệu quả là một trong những thách thức lớn mà các ngân hàng phải đối mặt trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

II. Thực trạng thông tin bất đối xứng tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Tình hình thông tin bất đối xứng trong hoạt động của ngân hàng thương mại tại Việt Nam hiện nay đang ở mức báo động. Nhiều ngân hàng vẫn chưa có hệ thống quản lý thông tin hiệu quả, dẫn đến việc không thể đánh giá chính xác khả năng tài chính của khách hàng. Theo thống kê, tỷ lệ nợ xấu trong hệ thống ngân hàng vẫn ở mức cao, cho thấy sự tồn tại của lựa chọn nghịch và rủi ro đạo đức. Các ngân hàng cần phải cải thiện quy trình thu thập và phân tích thông tin tài chính để giảm thiểu những rủi ro này. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý dữ liệu cũng là một giải pháp khả thi để nâng cao chất lượng thông tin.

2.1. Tác động của thông tin bất đối xứng đến hoạt động ngân hàng

Thông tin bất đối xứng có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại. Khi ngân hàng không có đủ thông tin về khách hàng, họ có thể đưa ra quyết định cho vay không chính xác, dẫn đến việc tăng tỷ lệ nợ xấu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng mà còn gây ra những hệ lụy cho toàn bộ nền kinh tế. Các ngân hàng cần phải xây dựng các chính sách và quy trình rõ ràng để quản lý thông tin, từ đó giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động.

III. Giải pháp hạn chế thông tin bất đối xứng trong ngân hàng thương mại

Để giảm thiểu vấn đề thông tin bất đối xứng, các ngân hàng thương mại cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cần nâng cao chất lượng thông tin tài chính bằng cách áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý dữ liệu. Thứ hai, ngân hàng cần xây dựng hệ thống đánh giá khách hàng toàn diện, bao gồm cả việc thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Cuối cùng, việc đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro và phân tích thông tin cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng ra quyết định của ngân hàng.

3.1. Tăng cường minh bạch thông tin

Minh bạch thông tin là yếu tố then chốt trong việc giảm thiểu thông tin bất đối xứng. Ngân hàng cần công khai các thông tin liên quan đến quy trình cho vay, lãi suất và các điều kiện khác để khách hàng có thể đưa ra quyết định đúng đắn. Việc này không chỉ giúp khách hàng hiểu rõ hơn về sản phẩm dịch vụ mà còn tạo dựng lòng tin giữa ngân hàng và khách hàng. Hơn nữa, việc áp dụng các công nghệ mới trong quản lý thông tin cũng sẽ giúp ngân hàng cải thiện khả năng cung cấp thông tin chính xác và kịp thời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, hoạt động của các ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam ngày càng trở nên phức tạp và đa dạng. Theo báo cáo của ngành ngân hàng, tính đến năm 2010, tỷ lệ tín dụng/GDP đạt 116,4%, tỷ lệ tiền gửi/GDP đạt 131,2%, cho thấy sự phát triển nhanh chóng của hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó, vấn đề thông tin bất đối xứng trong hoạt động ngân hàng đã trở thành một thách thức lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và an toàn hoạt động của các NHTM. Thông tin bất đối xứng là hiện tượng một bên trong giao dịch có nhiều thông tin hơn bên kia, dẫn đến các vấn đề như lựa chọn nghịch và rủi ro đạo đức, làm gia tăng rủi ro tín dụng và giảm hiệu quả kinh doanh.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ thực trạng thông tin bất đối xứng trong hoạt động của các NHTM Việt Nam từ năm 2003 đến nay, phân tích tác động của nó đối với hoạt động ngân hàng, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của thông tin bất đối xứng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các NHTM tại Việt Nam trong giai đoạn từ 2003 đến 2012, với dữ liệu thu thập từ các báo cáo ngành, số liệu tài chính và các vụ việc thực tế liên quan đến rủi ro tín dụng.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về vai trò của thông tin trong hoạt động ngân hàng, góp phần cải thiện chất lượng tín dụng, giảm thiểu rủi ro và tăng cường an toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các ngân hàng nước ngoài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế tài chính về thông tin bất đối xứng, trong đó tập trung vào hai khái niệm chính: lựa chọn nghịch (adverse selection) và rủi ro đạo đức (moral hazard). Lựa chọn nghịch xảy ra trước khi giao dịch, khi bên có nhiều thông tin hơn có thể chọn lọc các đối tượng rủi ro cao, trong khi rủi ro đạo đức phát sinh sau khi giao dịch, khi bên vay có thể thực hiện các hành vi không mong muốn làm tăng rủi ro cho ngân hàng. Ngoài ra, luận văn áp dụng mô hình phân tích rủi ro tín dụng và các khái niệm về quản trị rủi ro trong ngân hàng thương mại.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Thông tin bất đối xứng: sự không cân bằng về thông tin giữa các bên trong giao dịch tài chính.
• Lựa chọn nghịch: hiện tượng các khách hàng rủi ro cao có xu hướng tích cực tìm vay vốn hơn.
• Rủi ro đạo đức: hành vi của người vay sau khi nhận vốn có thể làm tăng nguy cơ mất vốn cho ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính và định lượng kết hợp. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính của các NHTM, số liệu thống kê ngành ngân hàng từ năm 2003 đến 2012, cùng với các vụ việc thực tế về rủi ro tín dụng và thông tin bất đối xứng tại Việt Nam. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các NHTM lớn và vừa trên toàn quốc, với số liệu vốn điều lệ, tỷ lệ nợ xấu, và các chỉ tiêu tài chính khác.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất theo tiêu chí đại diện cho các nhóm ngân hàng nhà nước, cổ phần và ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp tổng hợp, so sánh, đối chiếu các chỉ số tài chính và các trường hợp điển hình. Ngoài ra, nghiên cứu còn tiến hành phỏng vấn chuyên gia trong ngành ngân hàng để thu thập ý kiến chuyên sâu về thực trạng và giải pháp xử lý thông tin bất đối xứng.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2011 đến 2012, bao gồm giai đoạn thu thập số liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng thông tin bất đối xứng phổ biến trong hoạt động tín dụng: Qua phân tích hồ sơ vay vốn và các vụ việc thực tế, như vụ Công ty An Khang vay vốn tại SeaBank với dư nợ trên 26 tỷ đồng nhưng không có khả năng thanh toán, cho thấy nhiều hồ sơ vay có dấu hiệu giả mạo hoặc không được thẩm định kỹ lưỡng. Tỷ lệ nợ xấu toàn ngành ngân hàng năm 2011 vẫn ở mức khoảng 3-4%, phản ánh rủi ro tín dụng do thông tin không đầy đủ.

2. Ảnh hưởng tiêu cực của lựa chọn nghịch: Các NHTM thường phải tăng lãi suất để bù đắp rủi ro, dẫn đến việc chỉ những khách hàng có dự án rủi ro cao mới chấp nhận vay, làm tăng tỷ lệ nợ xấu. Ví dụ, khi lãi suất tăng, khách hàng an toàn giảm vay, trong khi khách hàng rủi ro lại tăng vay, làm giảm lợi nhuận của ngân hàng.

3. Rủi ro đạo đức từ cả phía người vay và ngân hàng: Người vay có thể sử dụng vốn vay không đúng mục đích, đầu tư vào các dự án rủi ro cao hoặc chuyển nhượng tài sản thế chấp trái phép. Ngân hàng cũng có thể thực hiện các hoạt động đầu tư mạo hiểm để tăng lợi nhuận, dẫn đến nguy cơ mất vốn lớn. Vụ việc cổ phần của ông Nguyễn Đức Kiên tại ACB bị tranh chấp cho thấy rủi ro đạo đức trong quản lý tài sản thế chấp.

4. Hiệu quả hoạt động ngân hàng bị ảnh hưởng: Tỷ lệ nợ xấu cao, chi phí dự phòng rủi ro tăng, lợi nhuận giảm sút. Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các NHTM năm 2011 đều trên mức tối thiểu 9%, nhưng áp lực từ nợ xấu và rủi ro tín dụng vẫn rất lớn. Ví dụ, lợi nhuận của một số ngân hàng lớn như VietinBank tăng 5,91 lần từ năm 2006 đến 2011, nhưng vẫn phải đối mặt với rủi ro tín dụng cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thông tin bất đối xứng là do hệ thống thu thập và xử lý thông tin tín dụng chưa hoàn thiện, trình độ cán bộ thẩm định còn hạn chế, và quy trình kiểm soát nội bộ chưa chặt chẽ. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả cho thấy tình trạng thông tin bất đối xứng vẫn tồn tại và có xu hướng phức tạp hơn do sự gia tăng cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nợ xấu theo năm, bảng so sánh vốn điều lệ và lợi nhuận của các ngân hàng, cũng như các case study về các vụ việc vi phạm trong thẩm định tín dụng. Những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng thông tin và quản trị rủi ro trong hoạt động ngân hàng.

Ý nghĩa của nghiên cứu là giúp các NHTM nhận diện rõ hơn các rủi ro do thông tin bất đối xứng gây ra, từ đó có các biện pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả hoạt động và đảm bảo an toàn tài chính trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hệ thống thu thập và chia sẻ thông tin tín dụng: Xây dựng và hoàn thiện trung tâm thông tin tín dụng quốc gia, cập nhật kịp thời các thông tin về khách hàng vay vốn, tình hình tài chính và lịch sử tín dụng. Mục tiêu giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 3% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước phối hợp với các NHTM.

2. Nâng cao trình độ và đạo đức nghề nghiệp của cán bộ tín dụng: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về thẩm định tín dụng, quản trị rủi ro và pháp luật liên quan. Định kỳ đánh giá năng lực và đạo đức cán bộ. Mục tiêu nâng cao chất lượng thẩm định, giảm thiểu sai sót trong hồ sơ vay vốn. Chủ thể thực hiện: Các NHTM và các cơ sở đào tạo chuyên ngành.

3. Hoàn thiện khung pháp lý và quy định giám sát hoạt động tín dụng: Ban hành các quy định chặt chẽ về thẩm định, giám sát sau cho vay, xử lý tài sản thế chấp và xử lý nợ xấu. Tăng cường thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất. Mục tiêu đảm bảo tuân thủ pháp luật và giảm thiểu rủi ro đạo đức. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý nhà nước.

4. Phát triển các công cụ công nghệ thông tin hỗ trợ quản lý rủi ro: Áp dụng hệ thống ngân hàng lõi (Core banking) và các phần mềm phân tích rủi ro tín dụng hiện đại để tự động hóa quy trình thẩm định và giám sát. Mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thiểu rủi ro tín dụng trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Các NHTM.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ về tác động của thông tin bất đối xứng và các giải pháp quản trị rủi ro, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và an toàn tài chính.

2. Cán bộ tín dụng và nhân viên ngân hàng: Nâng cao nhận thức về vai trò của thông tin trong thẩm định tín dụng, cải thiện kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, pháp luật và giám sát hoạt động ngân hàng.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính ngân hàng: Là tài liệu tham khảo bổ ích về lý thuyết và thực tiễn thông tin bất đối xứng trong ngân hàng tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Thông tin bất đối xứng là gì và tại sao nó quan trọng trong ngân hàng?
   Thông tin bất đối xứng là sự không cân bằng về thông tin giữa các bên trong giao dịch tài chính, làm phát sinh rủi ro tín dụng và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Ví dụ, người vay biết rõ hơn về khả năng trả nợ của mình so với ngân hàng.

2. Lựa chọn nghịch ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động tín dụng?
   Lựa chọn nghịch khiến ngân hàng chỉ thu hút được khách hàng rủi ro cao khi tăng lãi suất, làm tăng tỷ lệ nợ xấu và giảm lợi nhuận. Đây là một trong những nguyên nhân chính gây ra rủi ro tín dụng.

3. Rủi ro đạo đức trong ngân hàng là gì?
   Rủi ro đạo đức xảy ra khi người vay hoặc ngân hàng thực hiện các hành vi không mong muốn sau khi giao dịch, như sử dụng vốn sai mục đích hoặc đầu tư mạo hiểm, làm tăng nguy cơ mất vốn.

4. Ngân hàng có thể làm gì để giảm thiểu thông tin bất đối xứng?
   Ngân hàng cần nâng cao chất lượng thu thập thông tin, đào tạo cán bộ tín dụng, áp dụng công nghệ quản lý rủi ro và tuân thủ quy định pháp luật nghiêm ngặt để giảm thiểu rủi ro.

5. Tác động của hội nhập quốc tế đến vấn đề thông tin bất đối xứng trong ngân hàng Việt Nam?
   Hội nhập tạo áp lực cạnh tranh lớn, đòi hỏi ngân hàng phải nâng cao năng lực quản trị rủi ro và minh bạch thông tin để duy trì hiệu quả và an toàn hoạt động trong môi trường cạnh tranh toàn cầu.

Kết luận

• Thông tin bất đối xứng là vấn đề phổ biến và nghiêm trọng trong hoạt động của các NHTM Việt Nam, ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả và an toàn tín dụng.
• Lựa chọn nghịch và rủi ro đạo đức là hai biểu hiện chính của thông tin bất đối xứng, làm tăng tỷ lệ nợ xấu và giảm lợi nhuận ngân hàng.
• Hệ thống thu thập thông tin tín dụng chưa hoàn thiện, trình độ cán bộ thẩm định còn hạn chế, và khung pháp lý cần được nâng cao để giảm thiểu rủi ro.
• Các giải pháp đề xuất bao gồm tăng cường trung tâm thông tin tín dụng, đào tạo cán bộ, hoàn thiện pháp luật và ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các NHTM và cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 3 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tác động của công nghệ số và các mô hình quản trị rủi ro mới trong ngân hàng.

Các nhà quản lý và cán bộ ngân hàng cần chủ động áp dụng các biện pháp nâng cao chất lượng thông tin và quản trị rủi ro để đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ THÔNG TIN BẤT ĐỐI XỨNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NHTM 1. Ngân hàng thương mại. Khái niệm Cho đến thời điểm hiện nay, có rất nhiều khái niệm về Ngân hàng thương mại (NHTM). Ở Mỹ, NHTM là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính.

Đạo luật NH của Pháp (1941) cũng định nghĩa “NHTM là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác, hoặc duới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính. Theo Luật NHNN Việt Nam số 46/2010/QH12 định nghĩa “NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền ký gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán”. Từ những nhận định ở trên có thể thấy NHTM là một trong những định chế tài chính đặc trưng là cung cấp các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung cấp các dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội.

NHTM có chức năng tạo tiền, phân phối và thanh toán cho nền kinh tế Chức năng tạo tiền cho nền kinh tế: Chức năng này được thực hiện thông qua các hoạt động tín dụng và đầu tư của các NHTM trong mối quan hệ với NHNN. Chức năng phân phối lại cho nền kinh tế: NHTM được xem như hệ tuần hoàn của cơ thể nền kinh tế có ý nghĩa quan trọng trong nền kinh tế, giúp sử dụng có hiệu quả đồng vốn tạm thời nhàn rỗi và tài trợ vốn cho các hoạt động khác nhau trong nền kinh tế. 6 z Chức năng thanh toán và quản lý các phương tiện thanh toán: NH đã sử dụng rộng rãi thành tựu khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin để cung cấp cho xã hội các phương tiện thanh toán trong nước và quốc tế một cách hữu hiệu 1. Hoạt động của NHTM Theo “Luật các tổ chức tín dụng” được Quốc hội thông qua ngày 12/12/1997, hoạt động NH là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ NH với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán.

Như vậy, NHTM gồm những hoạt động chủ yếu sau: 1. Hoạt động huy động vốn. NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ, nguồn vốn hoạt động chủ yếu được bổ sung từ bên ngoài. Nguồn vốn mà NH huy động theo các dạng sau: - Nhận tiền gửi của các tổ chức, cá nhân và các tổ chức tín dụng khác dưới các hình thức tiền gửi không kỳ hạn, có kỳ hạn và các loại tiền gửi khác - Phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và các giấy tờ có giá khác để huy động vốn của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước - Vay vốn của các tổ chức tín dụng khác - Vay vốn ngắn hạn của NH nhà nước dưới hình thức tái cấp phát vốn - Các hình thức huy động khác theo quy định của NH nhà nước.

Hoạt động tín dụng NH cấp tín dụng cho các tổ chúc và cá nhân dưới các hình thức cho vay, chiết khấu thương phiếu và các giấy tờ có giá khác, bảo lãnh và các hình thức khác theo quy định của NH nhà nước 1. Dịch vụ thanh toán và ngân quỹ - Dịch vụ thanh toán: Các NH thực hiện các dịch vụ thanh toán như cung ứng các phương tiện thanh toán, thực hiện các dịch vụ thanh toán, dịch vụ thu chi hộ,… - Mở tài khoản: Các NH được mở tài khoản cho khách hàng trong và ngoài nước. Khách hàng được chọn một NH để mở tài khoản giao dịch chính. 7 z - Dịch vụ ngân quỹ: Các NH được thực hiện dịch vụ thu và phát tiền mặt cho khách hàng 1.

Những hoạt động dịch vụ khác. - Các NH cung ứng các dịch vụ bảo hiểm theo quy định của pháp luật. - Tham gia thị trường tiền tệ theo quy định của NH nhà nước - Thực hiện dịch vụ ủy thác và đại lý: NH được quyền ủy thác, nhận ủy thác, làm đại lý trong các lĩnh vực liên quan đến hoạt động NH, kể cả việc quản lý tài sản, vốn đầu tư của các tổ chức, cá nhân theo hợp đồng. - Cung ứng các dịch vụ như: tư vấn tài chính cho khách hàng, bảo quản hiện vật quý, giấy tờ có giá, cho thuê tủ két, cầm đồ… Từ những hoạt động cơ bản trên, ta có thể thấy những đặc điểm cơ bản của hoạt động NHTM.

- Vốn và tiền vừa là phương tiện kinh doanh, vừa là mục đích kinh doanh nhưng đồng thời cũng là đối tượng kinh doanh của NHTM - NHTM kinh doanh chủ yếu bằng vốn của người khác. Trong vốn hoạt động, vốn tự có của NH chiếm một tỷ lệ rất nhỏ, nên việc kinh doanh của NH luôn gắn liền với một sự rủi ro và NH buộc phải chấp nhận một mức độ mạo hiểm nhất định. Do vậy, NH nhà nước phải thiết lập một sự kiểm soát cả về việc huy động và sử dụng vốn của NHTM. Do hai đặc điểm này, một số chỉ tiêu vừa phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh, vừa phản ánh nguồn lực của NH.

Vì vậy khi hình thành hệ thống chỉ tiêu phản ánh chi phí, kết quả và hiệu quả hoạt động của NHTM cần chú ý các đặc điểm này. - Việc kinh doanh của NH có liên quan đến nhiều mặt, nhiều lĩnh vực hoạt động và nhiều đối tượng khách hàng khác nhau. - Các NHTM hình thành nên một hệ thống có tính thống nhất cao. Mỗi NH là một mắt xích trong hoạt động của thị trường liên NH.

Chúng vừa cạnh tranh, vừa phối hợp, hỗ trợ để cùng tồn tại và phát triển. Các chi nhánh NH chịu sự 8 z điều chuyển vốn chủ sở hữu lẫn nhau trong cùng hệ thống. Do đó, việc phân tích hiệu quả sử dụng vốn sở hữu của các NH thành viên trở nên phức tạp, đôi khi không có ý nghĩa. - Một trong những hoạt động kinh doanh chủ yếu và đặc biệt của NH là”đi vay để cho vay”.

Vì vậy, vốn huy động của NH vừa được xem là kết quả trung gian, vừa được xem là nguồn lực. - Hoạt động kinh doanh của NH diễn ra một cách liên tục theo thời gian và giữa các hoạt động có mối quan hệ hết sức chặt chẽ. Do vậy, đo lường chi phí, kết quả hoạt động và hiệu quả trong từng thời kỳ cho từng hoạt động rất phức tạp và chỉ mang ý nghĩa tương đối. Chu kỳ sản phẩm của NH có thể dưới hay trên một năm nên xác định chi phí và kết quả của từng năm mang tính quy ước rất lớn.

- Trong quá trình hoạt động, dù kinh doanh theo cơ chế thị trường nhưng các NHTM phải chịu sự khống chế của NH nhà nước Như vậy, hoạt động kinh doanh của NHTM có những đặc thù riêng mà các doanh nghiệp trong các ngành khác không có. Những đặc thù này ảnh hưởng đến quan điểm, tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả, xây dựng hệ thống chỉ tiêu và phương pháp phân tích hiệu quả. Thông tin bất đối xứng 1. Thông tin là gì? Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về thông tin.

Nhưng xét về mặt bản chất và tác dụng của thông tin có thể đưa ra một số khái niệm chung nhất về thông tin: Thông tin là một phạm trù khoa học, là những thông báo về một đối tượng khách quan, nó phản ánh về mặt số lượng và chất lượng những đặc tính của các đối tượng hiện thực, hay khả năng trong một không gian thời gian nhất định. Thông tin có năm đặc điểm cơ bản sau: - Thông tin bao giờ cũng thuộc về hệ thống nhất định, và mỗi hệ thống bao giờ cũng cần những thông tin và nguồn thông tin nhất định. Như vậy hệ thống và thông tin là một cặp phạm trù biện chứng. 9 z - Thông tin được dần truyền và bảo quản lưu giữu trên những “vật mang tin” khác nhau.

Do đó xuất hiện khái niệm “tin được mang” và “vật mang tin” là một cặp phạm trù biện chứng. - Thông tin bao giờ cũng xuất hiện trong mối quan hệ phức tạp của vật chất, trong mối quan hệ giữa khả năng và hiện thực, giữa cái xác định và cái không xác định, giữa cái tính toán được và cái không tính toán được. - Thông tin chỉ tồn tại và xuất hiện trong một quá trình nhất định - Thông tin là một đặc điểm chung của vật chất. Cho đến nay, cùng với sự phát triển của xã hội thông tin được xem như một hàng hóa và để có được thông tin về một vấn đề nào đó đôi khi chúng ta phải trả những khoản phí vô cùng lớn.

Theo một định nghĩa căn bản “Thông tin là một hàng hóa công cộng” thì nó sẽ mang hai đặc tính cơ bản của hàng hóa công cộng thuần túy: - Tiêu dùng không làm hao hụt: Khi một người tiêu dùng hàng hóa này thì không làm giảm tiêu dùng của người khác. - Tính không loại trừ: Không thể hay rất tốn kém để loại bỏ bất kỳ người nào khỏi việc hưởng lợi ích của hàng hóa công cộng. Các nền kinh tế thị trường cạnh tranh thường không cung cấp đầy đủ hàng hóa công cộng – trong đó có thông tin. Do những khó khăn của việc phân bổ những khoản lợi nhuận cho thông tin, nên thường xuất hiện vấn đề “người đi xe không mất tiền”.

Sự quan trọng của thông tin không phải ở chỗ con người cần có nó để hoạt động hay số lượng thông tin ít hay nhiều mà do chính đặc điểm không bình đẳng của thông tin làm thay đổi vấn đề. Đó là: - Thông tin là đa nguyên, là tản mát từ mọi thành phần mà không một cá thể nào tự nhiên có thể thu thập tất cả mọi thông tin. - Thị trường không bao giờ hoàn toàn đầy đủ - Sự phân bổ thông tin nhiều khi không đối xứng. Vai trò của thông tin đối với hoạt động NH Thông tin đóng vai trò to lớn trong hoạt động tiền tệ, tín dụng, NH.