I. Tổng quan về bộ điều khiển xe lăn điện ứng dụng học sâu
Bộ điều khiển xe lăn điện ứng dụng học sâu đánh dấu bước đột phá trong ngành kỹ thuật y sinh. Đề tài tốt nghiệp năm 2025 tại Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM phát triển giải pháp này. Nghiên cứu tập trung hỗ trợ người suy giảm chức năng vận động chi. Bệnh nhân liệt tứ chi thường gặp khó khăn khi dùng cần gạt tay cầm truyền thống. Thiết bị mới thu nhận chuyển động đầu để thay thế thao tác tay. Hệ thống tích hợp cảm biến quán tính MPU6050 và mạch nhúng hiện đại. Vi điều khiển tiếp nhận thông số góc nghiêng và truyền tới thuật toán trí tuệ nhân tạo. Mạng nơ-ron xử lý dữ liệu phức tạp với tốc độ phản hồi nhanh. Xe phản ứng linh hoạt theo từng cử động nhỏ của đầu người lái. Cơ chế này đem lại sự tự chủ tối đa trong sinh hoạt hằng ngày. Chi phí thi công thiết bị ở mức hợp lý. Mô hình mở ra hướng ứng dụng công nghệ cao trong phục hồi chức năng.
1.1. Bối cảnh nghiên cứu tại ĐH SPKT TP.HCM
Đề tài xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của ngành Kỹ thuật Y Sinh. Khoa Điện - Điện tử trường ĐH SPKT TP.HCM định hướng nghiên cứu ứng dụng thực tế. Người khuyết tật vận động nặng cần phương tiện hỗ trợ thông minh. Việc điều khiển xe cơ học thông thường đòi hỏi sức mạnh cơ bắp tay. Nhiều bệnh nhân chấn thương tủy sống hoàn toàn mất khả năng này. Do đó, nhóm nghiên cứu đề xuất ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Trọng tâm của đề tài là xây dựng bộ điều khiển nhận dạng cử chỉ tự nhiên. Thiết bị tận dụng cảm biến quán tính gắn trên mũ hoặc trán. Hệ thống giải quyết bài toán giao tiếp giữa người và máy một cách an toàn.
1.2. Mục tiêu phát triển hệ thống điều khiển thông minh
Mục tiêu hàng đầu là nâng cao tính độc lập cho người bệnh. Hệ thống cho phép người dùng tự điều khiển xe bằng cử động đầu nhẹ nhàng. Bộ điều khiển cần đạt độ chính xác cao trong nhận diện tư thế. Độ trễ xử lý phải ở mức tối thiểu để đảm bảo an toàn di chuyển. Ngoài ra, thiết kế kết hợp module Joystick dự phòng nhằm tăng tính linh hoạt. Người chăm sóc có thể can thiệp điều khiển khi cần thiết. Quá trình thu thập dữ liệu chuyển động được chuẩn hóa qua phần mềm PLX-DAQ. Toàn bộ thuật toán được tối ưu để vận hành trơn tru trên vi điều khiển nhúng. Dự án hướng đến việc tạo ra một sản phẩm y sinh giá thành thấp và hiệu quả cao.
II. Vấn đề của bộ điều khiển xe lăn điện ứng dụng học sâu cũ
Nhiều phương thức giao tiếp người và máy đã được thử nghiệm trên xe lăn điện. Các phương pháp phổ biến gồm điều khiển bằng giọng nói, sóng não và ánh mắt. Tuy nhiên, các giải pháp này bộc lộ nhiều nhược điểm nghiêm trọng khi đưa vào môi trường thực tế. Nhận dạng giọng nói thường bị nhiễu bởi âm thanh môi trường xung quanh. Tiếng ồn đường phố làm sai lệch mệnh lệnh vận hành xe. Người bị tổn thương thanh quản hoặc phát âm yếu không thể sử dụng phương pháp này. Trong khi đó, thiết bị đọc sóng não EEG có chi phí rất đắt đỏ. Điện cực tiếp xúc trên da đầu dễ bị nhiễu do mồ hôi và rung lắc. Hệ thống theo dõi ánh mắt đòi hỏi camera chuyên dụng và ánh sáng ổn định. Khi người dùng mỏi mắt hoặc nhấp nháy, xe dễ phản hồi sai lệch. Các bộ điều khiển truyền thống thiếu khả năng tự thích nghi với thói quen của người bệnh. Do đó, việc ứng dụng học sâu vào cử động đầu là hướng đi cấp thiết để vượt qua các rào cản kỹ thuật trên.
2.1. Hạn chế của các phương thức điều khiển truyền thống
Các phương pháp điều khiển cơ bản bộc lộ nhiều điểm nghẽn kỹ thuật. Cần điều khiển Joystick đòi hỏi lực cổ tay liên tục. Điều này bất khả thi với bệnh nhân bại liệt hoặc teo cơ tủy sống. Phương pháp nhận dạng giọng nói gặp khó khăn trước tiếng ồn đô thị. Tỷ lệ nhận diện lệnh tụt giảm mạnh khi có âm thanh lạ xen vào. Tín hiệu sóng não EEG lại cực kỳ nhạy cảm với nhiễu chuyển động cơ học. Thiết bị điện não đồ cồng kềnh, khó đeo cố định cả ngày. Hệ thống quang học theo dõi đồng tử yêu cầu phần cứng đắt tiền và liên tục căn chỉnh tiêu cự. Những yếu tố này gây mệt mỏi và ức chế cho người khuyết tật khi di chuyển đường dài.
2.2. Thách thức trong xử lý tín hiệu cử động đầu thời gian thực
Xử lý tín hiệu cử động đầu đặt ra bài toán khó về độ chính xác. Cảm biến gia tốc và con quay hồi chuyển thường phát sinh sai số trôi theo thời gian. Tín hiệu chuyển động dễ bị lẫn tạp âm do rung chấn mặt đường khi xe chạy. Các thuật toán ngưỡng cố định truyền thống không thể phân biệt cử động vô thức với lệnh lái xe có chủ đích. Hiện tượng trễ tín hiệu gây nguy hiểm trực tiếp tại các khúc cua gấp. Bộ xử lý nhúng bị giới hạn dung lượng bộ nhớ và năng lượng tiêu thụ. Vì vậy, hệ thống đòi hỏi một mô hình học sâu vừa gọn nhẹ vừa có độ chính xác nhận dạng vượt trội.
III. Thiết kế bộ điều khiển xe lăn điện ứng dụng học sâu SPKT
Giải pháp từ ĐH SPKT TP.HCM kết hợp hài hòa giữa phần cứng nhúng và phần mềm trí tuệ nhân tạo. Nhóm tác giả sử dụng cảm biến IMU MPU6050 để ghi nhận góc nghiêng Yaw và Roll của đầu. Vi điều khiển Arduino Nano 33 BLE đóng vai trò trung tâm thu thập dữ liệu và điều phối hệ thống. Dữ liệu thô được truyền lên máy tính qua công cụ PLX-DAQ để lưu trữ dưới định dạng bảng tính Excel. Mỗi thao tác cử động đầu kéo dài trong 3,5 giây với 34 mẫu dữ liệu trên mỗi trục tín hiệu. Tổng cộng mỗi mẫu huấn luyện gồm 68 giá trị số được ghép nối hoàn chỉnh. Tần số lấy mẫu đạt mức xấp xỉ 10 Hz, đảm bảo ghi nhận đầy đủ đặc trưng chuyển động. Sau đó, mô hình mạng học sâu được huấn luyện trên nền tảng Google Colab. Mô hình học sâu phân loại chính xác các cử động: rẽ trái, rẽ phải, tiến, lùi và dừng lại. Lệnh điều khiển được xuất trực tiếp sang mạch công suất để lái động cơ xe lăn.
3.1. Thu thập dữ liệu cử động đầu bằng MPU6050 và PLX DAQ
Quy trình xây dựng tập dữ liệu đóng vai trò quyết định chất lượng mô hình. Cảm biến MPU6050 được gắn trên đầu người dùng để ghi nhận các dao động góc. Phần mềm PLX-DAQ thiết lập giao tiếp trực tiếp giữa vi điều khiển Arduino Nano 33 BLE và máy tính. Người thử nghiệm bấm Connect trên giao diện để kích hoạt chu kỳ ghi nhận dữ liệu. Trong mỗi phiên kéo dài 3,5 giây, người dùng thực hiện một cử động đầu dứt khoát. Hệ thống tự động trích xuất 34 điểm dữ liệu góc Yaw và 34 điểm góc Roll. Mảng 68 mẫu tín hiệu này được lưu thành hàng trong tệp Excel định dạng CSV. Quá trình lặp lại nhiều lần để tạo tập mẫu phong phú cho khâu đào tạo.
3.2. Huấn luyện mạng học sâu và tích hợp Arduino Nano 33 BLE
Tập dữ liệu sau khi chuẩn hóa được đưa lên nền tảng Google Colab để huấn luyện mô hình. Cấu trúc mạng học sâu trích xuất các đặc trưng phi tuyến từ chuỗi thời gian của góc nghiêng đầu. Thuật toán tối ưu hóa giúp giảm thiểu hàm mất mát và ngăn chặn tình trạng quá khớp dữ liệu. Sau khi đạt độ chính xác cao, mô hình được nén gọn để nạp vào Arduino Nano 33 BLE. Vi điều khiển nhúng thực hiện suy luận trực tiếp với độ trễ cực thấp. Ngoài ra, bo mạch còn giao tiếp với module cần gạt Joystick. Cấu hình kép này cho phép chuyển đổi chế độ điều khiển linh hoạt, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người khuyết tật.
IV. Ứng dụng bộ điều khiển xe lăn điện ứng dụng học sâu 2025
Bộ điều khiển xe lăn điện ứng dụng học sâu mang lại giá trị nhân văn và tính thực tiễn to lớn. Hệ thống giúp bệnh nhân tổn thương tủy sống hoặc chấn thương chi lấy lại khả năng di chuyển độc lập. Người dùng chỉ cần nghiêng đầu nhẹ nhàng để điều hướng xe một cách trực quan. Chi phí chế tạo hệ thống thấp hơn đáng kể so với các sản phẩm nhập ngoại đắt tiền. Sự kết hợp giữa Arduino Nano 33 BLE và cảm biến MPU6050 tạo nên phần cứng gọn nhẹ và tiết kiệm năng lượng. Ngoài ra, thiết kế module Joystick đi kèm tạo sự an tâm tối đa cho người chăm sóc khi cần can thiệp. Kết quả thử nghiệm chứng minh độ ổn định và độ tin cậy cao của thuật toán trí tuệ nhân tạo. Trong tương lai, mô hình có thể tích hợp thêm cảm biến phát hiện vật cản và cảnh báo khẩn cấp qua IoT. Đây là bước tiến quan trọng thúc đẩy sự phát triển của thiết bị y tế thông minh tại Việt Nam.
4.1. Khả năng ứng dụng thực tế trong hỗ trợ người khuyết tật
Bộ điều khiển phù hợp trang bị tại các trung tâm điều trị và phục hồi chức năng. Người bệnh bại liệt chi có thể chủ động di chuyển trong phòng hoặc ngoài trời. Thao tác điều khiển bằng đầu đơn giản, không đòi hỏi sức bền thể lực lớn. Thiết kế công thái học giúp giảm áp lực cơ cổ khi vận hành trong thời gian dài. Hệ thống mạch nhúng gọn gàng dễ dàng lắp đặt lên các khung xe lăn điện tiêu chuẩn có sẵn. Khả năng tự chủ trong đi lại giúp bệnh nhân hòa nhập cộng đồng tốt hơn, giảm tải áp lực cho người thân chăm sóc.
4.2. Tiềm năng nâng cấp và phát triển hệ sinh thái y tế thông minh
Đề tài mở ra tiềm năng mở rộng lớn cho các thế hệ xe lăn thông minh tiếp theo. Hệ thống có thể tích hợp thêm cảm biến siêu âm hoặc radar để tự động phanh khi phát hiện chướng ngại vật. Tính năng giám sát tư thế hỗ trợ cảnh báo té ngã và gửi tín hiệu cứu hộ khẩn cấp qua sóng GSM hoặc Internet. Việc kết nối mạng IoT giúp bác sĩ theo dõi sức khỏe bệnh nhân từ xa qua ứng dụng di động. Nền tảng học sâu cũng có thể tiếp tục cập nhật để cá nhân hóa thói quen cử động của từng người dùng cụ thể.