Chương 1 Tổng quan về quá trình chăm sóc và bảo vệ trái cây quang hợp. Nếu khả năng tản nhiệt của cây bị cạn kiệt hoặc nếu lượng nhiệt tạo ra vượt quá khả năng tản nhiệt, thì cây sẽ bị thiệt hại về nhiệt [6].5 thể hiện tác hại của việc hấp thụ quá nhiều ánh sáng.5: Trái cây bị hỏng do ánh sáng gay gắt. Biện pháp khắc phục: Cần kiểm soát tốt lượng ánh sáng mà cây ăn quả hấp thụ kết hợp với việc che chắc vật lý để giảm thiểu tối đa các tác hại của ánh sáng lên cây trồng.2 Thời tiết a) Mưa Trong mùa mưa, hầu hết các yếu tố về môi trường đều tác động gây bất lợi cho các vườn cây ăn quả. Đặc biệt là những vườn cây được nông dân xử lý ra hoa mùa nghịch trong mùa mưa thì càng chịu tác động bởi thời tiết mưa lụt nhiều hơn.
Trong mùa mưa, sức khỏe của cây bị ảnh hưởng nhiều nguyên nhân như: Cây thiếu ánh sáng quang hợp để tổng hợp chất đường bột nhằm tạo ra năng lượng để nuôi cây. Quang hợp ít hơn dẫn tới tình trạng thiếu năng lượng, làm cho quá trình sinh trưởng, phát triển của cây bị hạn chế. Tùy theo điều kiện về đất đai, loại cây trồng, tuổi cây, giai đoạn sinh trưởng mà các vườn cây ăn quả do ngập lụt có thể bị thiệt hại với mức độ khác nhau. Mặt khác, khi thiếu ánh sáng, mưa nhiều ẩm độ không khí cao thì sẽ tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển và tấn công gây hại.
Các vườn cây ăn quả chẳng may bị ngập nước thì bề mặt đất bị phủ bởi một lớp phù sa và nước sẽ chiếm đầy các khoảng trống trong các khe hở của đất. Vì vậy, các khí khổng trong đất sẽ không còn đủ oxy cung cấp cho bộ rễ cây hô hấp. Khi đất thiếu oxy, hệ sinh vật yếm khí sẽ hoạt động mạnh càng làm cho sự thiếu oxy thêm trầm trọng và thải ra nhiều chất độc hại 6 Chương 1 Tổng quan về quá trình chăm sóc và bảo vệ trái cây như khí cacbonic và các axit hữu cơ làm cho rễ cây bị thối. Đồng thời rễ cây cũng rất dễ bị các loại nấm bệnh như Fusarium, Phytophthora,…tấn công ngay sau khi bị ngập lụt.
Ngoài ra, hiện tượng nghẹt rễ cũng làm cho cây bị ảnh hưởng, dẫn đến lá bị vàng nhanh và rụng [7].6 Hoa quả bị thối. Biện pháp khắc phục: Hạn chế tối đa việc đi lại trong vườn cây, vì làm như vậy càng làm cho cây dễ bị thiếu oxy và chết nhanh hơn. Dòng nước chảy thoáng sẽ cung cấp một phần oxy và giúp rễ cây dễ dàng hô hấp hơn. Nếu cây đang ra hoa, trái hay tược non thì nên tỉa hoặc cắt bỏ hết tược non và đợt hoa, trái này.
Dùng cây tre, nứa. buộc chéo để chống đỡ cho những cây bị nước lũ làm ruỗng gốc rễ không bị đổ ngã. Dùng các túi bọc trái cây cũng có thể khắc phục trong mùa mưa. Khi túi bọc trái cây bên ngoài là lớp túi nilon không dính nước được buộc chặt với túi lưới xốp và cố định bằng dây chun giúp ngăn ngừa nước tràn vào rất hiệu quả.7 miêu tả quá trình người dân dùng túi bọc trái cây ngăn ngừa mùa mưa đến.
7 Chương 1 Tổng quan về quá trình chăm sóc và bảo vệ trái cây Hình 1.7 Dùng túi bọc trái cây ngăn ngừa mùa mưa đến. b) Giá rét Giá rét được liệt vào điều kiện bất lợi cho cây trồng. Trong điều kiện nhiệt đới ẩm, chỉ có một số chủng loại cây ôn đới có thể chịu đựng được giá rét. Các cây trồng nhiệt đới không thể chịu được giá rét, vì giá rét kèm theo nhiệt độ thấp, lúc đó chất nguyên sinh trong tế bào sẽ bị đông lại, thể tích tế bào có thể tăng cao làm vỡ thành tế bào.
Thông thường cây trồng sẽ không sống nổi mà phần lớn bị chết rét. Hoặc ít nhất thì sinh trưởng cũng bị đình trệ, nếu cây có khả năng chịu rét tốt. Các cây trồng nguồn gốc ôn đới khả năng chịu rét tốt hơn ( bắp cải, su hào, lê, đào…), một số cây như cà rốt, xà lách, đào, hồng…cần có một thời gian lạnh dưới 12 oC mới ra hoa kết quả [8]. Biện pháp khắc phục: Dùng cỏ khô, rơm rạ, nilon.
tủ gốc, che phủ giữa ấm cho cây. Với vườn cây giống dùng nilon che phủ hoặc sáng sớm dùng nước tưới rửa lá.8 người dân đang lắp đèn sưởi ấm cho cây trồng.8 Lắp đèn sưởi ấm cho cây trồng. 8 Chương 1 Tổng quan về quá trình chăm sóc và bảo vệ trái cây 1.3 Côn trùng Cây ăn quả có thể bị nhiều loại côn trùng khác nhau gây hại làm ảnh hưởng đến sức khỏe và năng suất của cây. Việc xác định các loài gây hại phổ biến này và thực hiện các phương pháp phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả là rất quan trọng để đảm bảo một vụ thu hoạch bội thu.
a) Nhện đỏ Nhện đỏ là côn trùng gây hại khá phổ biến ở cây ăn quả, chúng có khích thước nhỏ và thường gây ra các vết lốm đốm trên lá, dẫn đến sự đổi màu của lá. Nếu nhện đỏ phát triển mạnh bạn sẽ dễ dàng nhận biết khi trên cây xuất hiện cách mạng nhện.9 là hình ảnh của nhện đỏ trên cây có múi.9 Nhện đỏ gây hại trên cây. Biện pháp khắc phục: Sử dụng lưới chắn côn trùng 50 mesh để ngăn nhện tiếp cận cây. Tăng độ ẩm xung quanh cây để ngăn chặn nhện.
Sử dụng xà phòng diệt côn trùng hoặc dầu neem để kiểm soát sự xâm nhập sớm. Đối với các cây ăn quả đã ra trái có thể sử dụng các túi xốp được lồng vào bên trong túi nilon để bảo vệ hoa quả.10 là lưới chắn côn trùng 50 mesh. 9 Chương 1 Tổng quan về quá trình chăm sóc và bảo vệ trái cây Hình 1.10 Lưới chắn 50 mesh bảo vệ cây ăn quả. b) Sâu bướm Sâu bướm là ấu trùng của bướm.
Đây là giai đoạn thứ hai trong vòng đời gồm 4 giai đoạn: trứng, ấu trùng, nhộng, bướm trưởng thành của bướm. Đa số sâu bướm sẽ sử dụng các bộ phận của cây như lá, cành, hoa, quả làm thức ăn. Một phần vô cùng nhỏ sẽ ăn rệp vừng. Sâu bướm đặc biệt gây hại cho cây táo và lê.
Bướm đêm trưởng thành dài khoảng 2 cm với đôi cánh màu xám lốm đốm. Ấu trùng sâu bướm đục quả, để lại một lỗ vào và phân.11 chỉ ra tác hại của sâu bướm với cây trồng.11 Sâu bướm đang phá hại quả. Biện pháp khắc phục: Trùm cây bằng lưới trùm cây ăn trái. Áp dụng bẫy 10 Chương 1 Tổng quan về quá trình chăm sóc và bảo vệ trái cây pheromone để theo dõi hoạt động của sâu bướm.
Dùng dây dính quanh thân cây để bẫy ấu trùng bò trên thân. Áp dụng thuốc trừ sâu trong thời kỳ sâu bướm đẻ trứng, thường là vào mùa xuân. Có thể sử dụng lưới chùm cho cả cây hoặc sử dụng túi xốp lồng túi nilon để bảo vệ từng hoa quả một.12 Sử dụng lưới chắn bảo vệ cây và quả khỏi sâu bướm. c) Ruồi vàng Loài côn trùng này có kích thước từ 5-7 mm.
Thân hình thon dài, bay khỏe, có màu nâu vàng và nhiều vết đen theo các hình dạng khác nhau. Chúng xuất hiện nhiều ở loại rau ăn quả như đỗ cove, dưa chuột, cà hay cây ăn quả như dưa lê, dưa leo, dưa hấu, cam quýt bưởi. Ruồi vàng hút nhựa cây, để lại vết cắn đồng thời đẻ trứng vào đó. Sau một thời gian, trứng nở thành ấu trùng gọi là dòi.
Ấu trùng này tiếp tục sinh sôi và phá hoại phần ruột quả bên trong. 11 Chương 1 Tổng quan về quá trình chăm sóc và bảo vệ trái cây Hình 1.13 Ruồi vàng trên cây trồng. Biện pháp khắc phục: Che phủ cây hoặc vườn bằng lưới ngăn ruồi vàng 16 mesh. Sử dụng bẫy dính xung quanh vườn.
Thu hút các thiên địch như ong bắp cày ký sinh có thể là một biện pháp hiệu quả để kiểm soát quần thể ruồi vàng.14 Người dân trùm lưới bảo vệ cây cam khỏi ruồi vàng. Như vậy, có rất nhiều loại côn trùng gây bệnh cho cây ăn quả và các loại hoa quả. Từ đó trực tiếp làm ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng của trái dẫn đến thất thoát vốn và công sức của người lao động.4 Túi bọc hoa quả khỏi côn trùng và thời tiết khắc nghiệt Khí hậu Hưng Yên mang đặc điểm chung của vùng Đồng bằng sông Hồng. Chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm, nhiều nắng, mùa đông lạnh 12 Chương 1 Tổng quan về quá trình chăm sóc và bảo vệ trái cây và có bốn mùa rõ rệt (xuân, hạ, thu, đông).
Điều kiện khí hậu vô cùng thích hợp cho việc trồng trọt và chăn nuôi. Đối với việc trồng trọt và đặc biệt là nguồn thu nhập từ việc trồng cây ăn quả tại Hưng Yên thì cần chú ý đến các tác hại gây tàn phá cây và quả gây giảm thu nhập, thất thoát vốn đặc biệt là tác nhân côn trùng gây tàn phá cây ăn quả.3, người dân đã khắc phục và sử dụng các biện pháp bảo vệ cây trồng và hoa quả chủ yếu bằng việc sử dụng tấm màn che lưới hoặc các túi bọc trái cây cho từng loại quả.1 Cấu tạo của túi bọc hoa quả Túi bọc hoa quả có cấu tạo vô cùng đơn giản. Túi được tạo nên bởi 3 vật đó là túi nilon, túi lưới xốp và dây chun.15 thể hiện cấu tạo của túi bọc hoa quả.15 Cấu tạo của túi bọc trái cây.2 Công dụng của túi bọc hoa quả Ở mục 1.1 đã trình bày cấu tạo của 1 túi bọc hoa quả gồm 3 phần đó là túi nilon, túi lưới xốp, dây chun. Với túi lưới xốp dùng để bọc kín bên ngoài những trái cây có lớp vỏ mềm với mục đích tránh trái cây va đập dẫn đến bị xước vỏ hay dập hỏng.
Túi nilon có tác dụng để đựng túi lưới xốp được lồng vào trong bảo vệ côn trùng và nước mưa gây ảnh hưởng đến chất lương của hoa quả do túi lưới xốp không hề kín. Dây chun có tác dụng giữ cố định vị trí của túi lưới xốp với túi nilon và tạo không gian kín 100% ngăn ngừa côn trùng hoặc nước mưa gây ảnh hưởng đến hoa quả. 13 Chương 1 Tổng quan về quá trình chăm sóc và bảo vệ trái cây Hình 1.16 Túi bọc trái cây.5 Các công nghệ liên quan đến túi bọc trái cây Túi bọc trái cây dùng để bảo vệ trái cây từ đó giúp tăng năng suất thu hoạch nhưng do việc lồng xốp vào túi và buộc vòng nịt vẫn được làm bằng tay bởi người người nông dân.