Chương 1: HỆ THỐNG ĐIÊU KHIỂN GHẾ ĐIỆN TRÊN ÔTÔ. Tổng quan các loại ghế trang bị trên ôtô hiện nay 1. Loại ghế cơ khí cổ điển được sử dụng chủ yếu và thông dụng ở các loại xe tải, xe đời cũ. Loại ghế này không thể dịch chuyển, điều chỉnh góc độ, khoảng cách, tư thế của nó do được bắt chặt với xe bằng các bulong đai ốc.
ỉ Ghế cứng Loại ghế này có nhiều sự bất lợi cho người lái bởi vì chế tạo đơn giản nên nó không thể dịch chuyển khoảng cách hay thay đổi góc độ tựa lung nhằn tạo cảm giác thoải mái cho người ngồi. Vi vậy người ngồi sẽ có cảm giác khó chiu khi ngồi lái quá lâu. Ngược lại do loại ghế này được chế tạo đơn giản nên giá thành rẻ, dễ lắp đật, kiểm tra sửa chữa thay thế khi có hư hỏng. Ghế có hệ thống treo.
Từ những năm 1970 trở về trước, ở trên ôtô ghế của người ngồi được thiết kế đậc biệt. Đó là nó được gắn thêm là xo hoặc các túi khí xuống phần đáy ghế nhằm mục đích giảm lực tác động của xe với mặt đường lên người ngồi. Điều này cũng nhằm mục đích KHCN-BM11-QT1-QA1 10 tạo sự thoải mái, giảm bớt cường độ hoat động cho người ngồi trong những đoạn đường dài và đường xấu. Ghế có hệ thống treo có các loại sau: - Ghế có hệ thống treo dùng lò so - Ghế có hệ thống treo dùng đệm khí Hình ỉ.
2 ghế có hệ thống treo dùng ỉò xo 1: ghé 2: lò xo Hình ỉ. 3 ghế có hệ thống treo dùng ỉò xo loại 2 1: ghé 2: thanh bản 1 ế 3: lò xo KHCN-BM11-QT1-QA1 11 Hình ỉ. 4 ghế có hệ thổng treo dùng khí 1: Ghế 2: hộp xếp 3: khoang chứa khí Hiện tại ghế có hệ thống treo sử dụng lò xo hầu như không được sử dụng. Ngoài ra cỏn ghế có hệ thống treo sử dụng khí được ứng dụng trên một số xe hiện đại.
Với đạc tính phức tạp, yêu cầu trên xe có hệ thống cung cấp khí (máy nén khí), hệ thống an toàn. vì vậy loại này ít được sử dụng. Ghế có điều khiển cơ khí. Loại ghế này có thể điều khiển di trượt, ngả lưng ghế theo lựa chọn của người ngồi bằng các thao tác bằng tay như kéo cần gạt hay thanh hãm bằng cơ khí.
Tức là hệ thống dẫn động của loại ghế này hoàn toàn bằng cơ khí như: thanh trượt, cá, lẫy, cần gạt, bi. 5 Ghế ngồi có điều khiển cơ khí KHCN-BM11-QT1-QA1 12 1. Ghê có điêu khiên điện tử. Thời đại công nghệ phát triển, để tạo sự thoải mái tối đa cho người điều khiển ôtô, các kỹ sư, chuyên gia đa tiến hành cải tiến, phát triển chiếc ghế dành cho người ngồi từ việc có điều khiển cơ khí thành chiếc ghế có điều khiển điện tử.
Chiếc ghế có điều khiển điện tử có chức năng tương tự như ghế có điều khiển cơ khí, nhưng chúng được điều khiển bằng điện tử, tức là có động cơ điện thay thế các thao tác tay của người ngồi mà vẫn đảm bảo thực hiền đủ các chức năng. Người điều khiển bằng tao tác nhấn nút điều khiển phần điện hoặc nút nhấn ở phần hên kết với ECU (Bộ điều khiển cho ghế ). Kill đó ghế sẽ được dịch chuyển đến vị trí thích hợp theo yêu cầu của người sử dụng. Đối với ghế tự động ngày nay hệ thống điều khiển còn có chức năng khác như: chức năng nhớ vị trí, chức năng nâng hạ chiều cao đệm ghế trước và sau, chức năng đỡ ngang lưng ghế.
Tất cả chức năng trên được thiết kế với mục đích là tạo sự thoải mái, giảm bớt căng thẳng cho người ngồi xe. 6 Ghế có điều khiển điện tử. Một số hình ảnh về ghế tự động được ứng dụng trong thiết kế của những thế hệ xe đời mới KHCN-BM11-QT1-QA1 13 Hình 1. 7 Mô phỏng vị trí ỉắp đặt ghế trên ôtô KHCN-BM11-QT1-QA1 14 1.
Hệ thống ghế điều khển điện trên ôtô. > Mô tả Hình ỉ. 8 Cấu tạo ghể có điều khiển điện tử Mô tơ trượt : Thay đổi khoảng cách ghế với người ngồi. Mô tơ nghiêng ghế : Thay đổi góc nghiêng của lưng ghế Công tắc điều chỉnh : Điều khiển cấp điện cho các mô tơ thông qua công tắc điều khiển bằng tay.
Ghế người ngồi có các chức năng trượt ra hướng trước mặt người ngồi và về sau, điều chỉnh gập lung, ngả lưng ghế. Các chức năng này được thực hiện bằng cách tác động vào các công tắc điều khiển tương ứng được gắn trên thân ghế (như hình 1. KHCN-BM11-QT1-QA1 15 Hình 1. 9 Các công tắc điều khiển và các hướng di chuyển của ghế ngồi 3.
Nâng hạ ghế 1. Trượt ghế 5. Điều chỉnh đỡ lưng ghế 2. Nâng hạ phía trước ghế 1.
Chức năng, yêu cầu Chức năng: Ghế là phương tiện được gắn trên xe hơi nói chung và trên một số phương tiện giao thống khác. Hệ thống điều khiên ghế ngồi có nhiệm vụ tạo điều kiện thuận lợi cho người ngồi trong quá trình di chuyển trên xe. Ghế có chức năng dịch chuyển theo chiều dọc về phía trước,sau tới một vị trí đinh trước, để tạo khoảng trống cho người ngồi khi vào hoặc ra khỏi xe đồng thời điều chỉnh khoảng cách giữa người ngồi với nhau cho phù hợp. Chức năng dịch chuyển theo độ cao để điều chỉnh vị trí tương đối giữa người ngồi trong xe với nhau cho phù hợp với nhau.
Ngoài ra còn có các chức năng điều khiển tựa đầu, sưởi ấm (xứ lạnh). để tạo sự thoải mái cho người ngồi. Ghế người ngồi có các chức năng trượt, ngả, điều chỉnh ghế. KHCN-BM11-QT1-QA1 16 Yêu cầu Hệ thống điều khiển ghế điện có những yêu cầu sau: - Có kết cấu nhỏ gọn điều khiển dễ dàng ít phải chăm sóc bảo dưỡng sửa chữa - Tạo sự thoải mái cho người ngôi.
- Dễ tháo lắp sửa chữa. KHCN-BM11-QT1-QA1 17 1. Sơ đô mạch điện điêu khiên ghê phụ trên ôtô A A A A Sơ đô điêu khiên ghê điện của xe Fig. 34: Nemoiỹ Seat Circuit (1oí 2) SYSTEM 12 LĨGRIM MMRY 13 « BRN SGND 14 LI«« LT GRU SSRS 15 BLU BLU SWF 16 BUM BUM 0 SIDR ■I? w ■Ĩ „ IBP 18 MW Bl» 10 m« BUML JU 19 BUM.
FUP 21 YEbRED YEƯRED “ RCU 22 YEbBUÍ ™ RCIR BLUĐRG 2 15 WHIM ———16 YĨUBIX RCL YEbRED BLU/ORG 1 RCL+ BUM » 4 BLU Slot YEL WM 4 líí YEƯGRN ưĩt WW * BLU'ORG Bí BUM FRU 10 BUM. FRW P19 POWER SEAT BLUM 6 ECU (UNDER DRIVER'S SEAT) REAR 1 BUML FRONT POWER SEAT MOTOR YEURED 3 (DRIVER'S SEATFRONT WHO WHO VERTICAL 2 Bure BIX BLK RECUNING CONTROL) YELM 2 POWER SEAT 2 YEƯGRN J4 A. MOTOR r^nJ®3 ■JO REAR (DRIVER'S I (BEHIND (UNDER SEATREAR UPPER PASSENGERS FRONT PASSENGER'S SEAT VERTICAL 1 YEL POWER SEATCON1ROL SWITCH CONTROL) IoFDASH) H9 A' 1 BUJ YEUBUL 1 POWER SEAT POWER SEAT MOTOR MOTOR (FRONT (DRIVER'S WHT/ PASSENGER'S SEATSLIDE 2 BUM BU< YEURED 2 SEATRECUNING CONTROL) « CONTROL) BIX POWER SEAT 2 YEURED BLUM 1 POWER SEAT MOTOR |(IN LEFT SIDE MOTOR (DRIVER'S (RIGHT <- OFCARGO (FRONT SEAT DASH I AREA) PASSENGER'S RECLINING 1 YEM BRACE) SEATSUDE CONTROL) 4g206 CONTROL) GW 122219 KHCN-BM11-QT1-QA1 18 Hình ỉ. 7ớ Sơ đồ mạch điện ghế thường 1.3 Cấu tạo chi tiết và nguyên lý hoạt động - Gồm các mô tơ di chuyển và các công tắc điều khiển.
V? tri cí n" t?c '^-421^V 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 SLIDE SWITCH FORWARD o OFF D__ V BACKWARD u u RECLINING FORWARD SWITCH OFF o— —9- 1—0— ■Ỡ— — — —0 BACKWARD V Hình 1.11 Bảng hoạt động của các công tác ở các vị trí Nguyên lý hoạt động Công tắc Slide Switch: VỊ trí FORWARD: Tiếp điểm 1 nối với tiếp điểm 6; ghế chuyển động về phía trước. - VỊ trí OFF: Tiếp điểm 2 nối với tiếp điểm 3,6,9 ghế dừng lại. - VỊ trí BACKWARD: Tiếp điểm 1 nối với tiếp điểm 9 ghế chuyển động về phía sau. Công tắc Reclining Switch: - VỊ trí FORWARD: Tiếp điểm 1 nối với tiếp điểm 3; ghế bật về phía trước.
- VỊ trí OFF: Tiếp điểm 2 nối với tiếp điểm 3,6,9; ghế dừng lại. - VỊ trí BACKWARD: Tiếp điểm 1 nối với tiếp điểm 6; ghế bật về phía sau. Cấu tạo Cơ cấu di trượt ghế. Ghế có cơ cấu di trượt, tức là thay đổi vị trí ghế, khoảng cách giữa người ngồi sau và người ngồi trước bằng cách tác động vào chốt hãm thông qua cần gạt.
Sau đó dùng sức của chân người đẩy ghế về phía trước hoặc phía sau để điều chỉnh khoảng cách giữa người ngồi sau và ngồi trước theo ý người ngồi sao cho phù hợp, cảm giác thoải mái nhất. KHCN-BM11-QT1-QA1 19 Hình ỉ. 12 Điều chỉnh di chuyển trượt ghể Ghế được cố đinh với sàn xe bằng 2 thanh day trượt có rãnh gắn bi. Hai thanh này được bố trí ở 2 biên của đáy ghế.
Ghế dịch chuyển về phía trước b. Ghể dịch chuyển về phía sau. Thanh trượt được hãm bằng cơ cấu hãm, giúp ghế được cố đinh ở vị trí được lựa chọn mà không thể dịch chuyển cho tới khi có tác động vào cơ cấu hãm này KHCN-BM11-QT1-QA1 20 Hình ỉ. 14 Cơ cấu hãm Cơ cấu nghiêng ghế.
Cơ cấu cũng được điều khiển bằng thanh gạt, thanh gạt được nối với bánh răng rẻ quạt, bánh răng này có tác dụng cố đinh vị trí của lưng ghế. Khi tác động vào thanh gạt, hai bánh răng rẻ quạt mở ra, phần lưng ghế được ở vị trí tự do. Nếu muốn lưng ghế được ngả ra sau thì ta tựa nhẹ vào lưng ghế tới khi nào cảm thấy phù hợp thì nhả thanh gạt, hai bánh răng rẻ quạt sẽ lại tự động ăn khớp giúp cố định lại phần lưng ghế. Ngược lại khi muốn dựng đứng lên, ta chỉ cần tác động vào cần gạt, khi đó lò xo hồi vị sẽ giúp phần lưng ghế tự dộng dựng đứng lên, khi nhả cần gạt thì hai bánh răng rẻ quạt sẽ lại ăn khớp và cố đinh lại phần lưng ghế.15 Điều chỉnh ngả lưng ghế KHCN-BM11-QT1-QA1 21 Hình ỉ.
16 Cơ cấu điều chỉnh lưng ghế. Hệ thống ghế có điều khiển cơ khí hiện nay đang được sử dụng rất rộng rãi ở Việt Nam trên các loại xe tầm trung và đời cũ. Tuy đã có các cơ cấu điều chỉnh thông qua hệ thống dẫn động bằng cơ khí nhưng vẫn mang đến sự phức tạp do phải sử dụng cơ khí quá nhiều khiến quá trình điều chỉnh khảng cách và góc độ của ghế trở nên khó khăn và không thuận tiện trong một số trường hợp như đang ngồi trên xe. Tuy vậy, cũng do sự đơn giản của loại ghế này mà việc thiết kế, chế tạo trở nên đơn giản.
Đồng thời việc bảo dưỡng sửa chữa, thay thế khi gặp sự cố dễ dàng và đơn giản.