Thể Chế Phi Chính Thức và Sự Phát Triển Tín Dụng Công Nghệ Tài Chính

Khám phá vai trò của thể chế phi chính thức trong sự phát triển tín dụng công nghệ tài chính tại Việt Nam. Tìm hiểu xu hướng và thách thức.

• Tác giả: Nguyễn Thị Diễm Kiều
• Trường học: Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Thể Chế Phi Chính Thức Và Sự Phát Triển Của Tín Dụng Công Nghệ Tài Chính
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. ĐỘNG CƠ NGHIÊN CỨU
• 2. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU
• 5. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 5.1. Tín dụng công nghệ tài chính
• 5.1.1. Khung khái niệm và đặc điểm
• 5.1.2. Phân loại các hình thức tín dụng CNTC
• 5.1.3. Những lợi thế được kỳ vọng
• 5.1.4. Các rủi ro phải đối mặt
• 5.1.5. Sự phát triển tín dụng CNTC
• 5.1.6. Các nhân tố tác động đến sự phát triển TD CNTC đã được xác định
• 5.2. Thể chế phi chính thức
• 5.2.1. Khung khái niệm
• 5.2.2. Các đặc trưng của thể chế phi chính thức
• 5.2.3. Đo lường thể chế phi chính thức
• 5.3. Cơ sở lý thuyết về khả năng tác động của TCPCT đến sự phát triển TD CNTC
• 5.3.1. Lý thuyết kinh tế học thể chế mới
• 5.3.2. Lý thuyết thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ
• 5.3.3. Lý thuyết chi phí giao dịch
• 5.3.4. Lý thuyết hữu dụng kỳ vọng
• 5.4. Cơ sở lý thuyết về tác động của việc ban hành các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và TD CNTC
• 5.4.1. Tác động bổ sung
• 5.4.2. Tác động điều chỉnh
• 5.5. Nghiên cứu thực nghiệm về tác động của TCPCT đến sự phát triển TD CNTC
• 5.5.1. Nghiên cứu sử dụng niềm tin xã hội đại diện cho TCPCT
• 5.5.2. Nghiên cứu sử dụng văn hóa quốc gia đại diện cho TCPCT
• 5.6. Khoảng trống nghiên cứu
• 5.7. Phát triển giả thuyết nghiên cứu
• 5.7.1. Tác động của các đặc điểm TCPCT đến sự phát triển TD CNTC
• 5.7.2. Tác động của việc ban hành các quy định điều tiết cụ thể đến mối quan hệ giữa TCPCT và TD CNTC
• 5.8. Khung phân tích tóm lược
• 5.9. Kết luận Chương
• 6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6.1. Mô hình thực nghiệm
• 6.2. Thể chế PCT và sự phát triển TD CNTC
• 6.3. Tác động của việc ban hành các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và sự phát triển TD CNTC
• 6.4. Sự phát triển tín dụng CNTC
• 6.5. Các đặc điểm thể chế phi chính thức
• 6.6. Việc ban hành quy định điều tiết mới và chất lượng TCCT hiện hữu
• 6.7. Các biến kiểm soát khác
• 6.8. Dữ liệu và phạm vi nghiên cứu
• 6.8.1. Phạm vi nghiên cứu
• 6.9. Phương pháp ước lượng
• 6.9.1. Ước lượng WLS tác động giữa các quốc gia
• 6.9.2. Ước lượng GLS tác động ngẫu nhiên
• 6.9.3. Ước lượng GMM hệ thống hai giai đoạn
• 6.10. Kết luận Chương
• 7. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 7.1. Thống kê mô tả biến và các kiểm định ban đầu
• 7.1.1. Thống kê mô tả biến
• 7.1.2. Hệ số tương quan
• 7.1.3. Các kiểm định ban đầu
• 7.2. Thể chế phi chính thức và sự phát triển TD CNTC
• 7.3. Tác động của TCPCT đối với sự phát triển TD CNTC tổng thể
• 7.4. Tác động của TCPCT đối với sự phát triển của các hình thức TD CNTC thành phần
• 7.5. Tác động của việc ban hành các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và sự phát triển TD CNTC
• 7.5.1. Tác động của việc ban hành các quy định điều tiết
• 7.5.2. Tác động của mức độ rõ ràng trong các quy định điều tiết
• 7.6. Kết luận Chương
• 8. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 8.1. Hàm ý chính sách
• 8.1.1. Hàm ý chính sách chung
• 8.1.2. Hàm ý chính sách đối với Việt Nam
• 8.2. Giới hạn và hướng phát triển nghiên cứu tiếp theo
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Tín Dụng Fintech Qua Thể Chế Phi Chính Thức

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ tài chính (Fintech), đặc biệt là tín dụng Fintech, đã tạo ra những thay đổi mang tính cách mạng trong lĩnh vực tài chính toàn cầu. Các công ty Fintech Lending đang dần lấp đầy khoảng trống mà các tổ chức tài chính truyền thống để lại, đặc biệt trong việc cung cấp tín dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) và các cá nhân chưa được phục vụ đầy đủ bởi hệ thống ngân hàng truyền thống. Tuy nhiên, sự phát triển này không đồng đều giữa các quốc gia, và việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của tín dụng Fintech là vô cùng quan trọng. Luận án này tập trung vào vai trò của thể chế phi chính thức (TCPCT), đặc biệt là các khía cạnh văn hóa, trong việc thúc đẩy hoặc cản trở sự phát triển của tín dụng Fintech. Nghiên cứu cũng xem xét tác động của các quy định pháp lý đối với mối quan hệ này.

1.1. Tầm quan trọng của tín dụng Fintech trong bối cảnh kinh tế số

Trong bối cảnh kinh tế số ngày càng phát triển, tín dụng Fintech đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự bao trùm tài chính, đặc biệt là cho các đối tượng khó tiếp cận tín dụng từ các kênh truyền thống. Các nền tảng cho vay ngang hàng (P2P Lending) và các ứng dụng vay vốn online giúp giảm chi phí giao dịch và tăng cường khả năng tiếp cận tín dụng cho người tiêu dùng và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Sự phát triển của Mobile Banking và thanh toán di động cũng góp phần quan trọng vào việc mở rộng phạm vi tín dụng Fintech.

1.2. Vai trò của thể chế phi chính thức trong phát triển tín dụng

Các thể chế phi chính thức, bao gồm các giá trị văn hóa, chuẩn mực xã hội và niềm tin, có ảnh hưởng sâu sắc đến hành vi kinh tế. Trong lĩnh vực tài chính, các TCPCT có thể tác động đến quyết định vay và cho vay, mức độ tin tưởng vào các tổ chức tài chính và sự chấp nhận các công nghệ mới như Fintech. Hiểu rõ vai trò của TCPCT là cần thiết để xây dựng các chính sách hiệu quả nhằm thúc đẩy sự phát triển Fintech và tín dụng Fintech.

II. Thách Thức Phát Triển Tín Dụng Fintech Rào Cản Từ Thể Chế

Mặc dù tiềm năng của tín dụng Fintech là rất lớn, nhưng vẫn còn nhiều thách thức đối với sự phát triển của nó, đặc biệt là trong bối cảnh các thể chế phi chính thức có thể tạo ra những rào cản đáng kể. Sự thiếu tin tưởng, sự e ngại rủi ro và các chuẩn mực xã hội bảo thủ có thể hạn chế sự chấp nhận và sử dụng tín dụng Fintech. Luận án này sẽ đi sâu vào phân tích những thách thức này và đề xuất các giải pháp để vượt qua chúng. Rất ít nghiên cứu hiện có xem xét vai trò của các đặc điểm thể chế phi chính thức (TCPCT) đến sự phát triển của TD CNTC (Berg và cộng sự, 2022).

2.1. Rủi ro tín dụng và vấn đề đánh giá hồ sơ vay online

Một trong những thách thức lớn nhất đối với tín dụng Fintech là rủi ro tín dụng. Việc đánh giá tín dụng dựa trên các thuật toán và phân tích dữ liệu tín dụng có thể không chính xác bằng các phương pháp truyền thống, đặc biệt là đối với những người có lịch sử tín dụng hạn chế. Các nền tảng cho vay cần phải phát triển các phương pháp Credit Scoring hiệu quả để giảm thiểu rủi ro tín dụng.

2.2. Thiếu khung pháp lý và bảo vệ người tiêu dùng tài chính

Sự phát triển nhanh chóng của Fintech đã vượt xa sự phát triển của hành lang pháp lý Fintech, tạo ra những bất ổn và rủi ro cho cả người vay và người cho vay. Cần có các quy định rõ ràng để bảo vệ người tiêu dùng tài chính, đảm bảo tính minh bạch và công bằng của các giao dịch tín dụng Fintech. Cơ chế quản lý thử nghiệm (Sandbox) có thể giúp các nhà hoạch định chính sách thử nghiệm các quy định mới trước khi áp dụng rộng rãi.

III. Phương Pháp Thúc Đẩy Tín Dụng Fintech Vai Trò Của Văn Hóa

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định và phân tích các yếu tố văn hóa trong thể chế phi chính thức có tác động đến sự phát triển Fintech Lending. Các khía cạnh văn hóa như chủ nghĩa cá nhân, định hướng dài hạn, mức độ e ngại rủi ro và khoảng cách quyền lực có thể ảnh hưởng đến sự chấp nhận và sử dụng tín dụng Fintech. Hiểu rõ những tác động này là cần thiết để xây dựng các chiến lược phù hợp nhằm thúc đẩy sự phát triển Fintech.

3.1. Ảnh hưởng của văn hóa quốc gia đến chấp nhận Fintech

Văn hóa có ảnh hưởng sâu sắc đến mức độ sẵn sàng chấp nhận và sử dụng các công nghệ mới như Fintech. Ví dụ, ở các quốc gia có định hướng dài hạn, người dân có xu hướng tiết kiệm và đầu tư nhiều hơn, điều này có thể thúc đẩy sự phát triển của các nền tảng cho vay và đầu tư Fintech. Ngược lại, ở các quốc gia có mức độ e ngại rủi ro cao, người dân có thể ít sẵn sàng sử dụng các dịch vụ tài chính mới và chưa được kiểm chứng.

3.2. Tác động của niềm tin xã hội đến tín dụng ngang hàng P2P Lending

Niềm tin xã hội đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của cho vay ngang hàng (P2P Lending). Người vay và người cho vay cần phải tin tưởng lẫn nhau và tin tưởng vào nền tảng P2P Lending. Ở các quốc gia có mức độ niềm tin xã hội cao, các nền tảng P2P Lending có xu hướng phát triển mạnh mẽ hơn.

3.3. Tăng cường hợp tác giữa Fintech và các tổ chức truyền thống

Để thúc đẩy sự phát triển của tín dụng Fintech, cần tăng cường hợp tác giữa các công ty Fintech và các tổ chức tài chính truyền thống như ngân hàng. Sự hợp tác này có thể giúp các công ty Fintech tiếp cận nguồn vốn và kinh nghiệm quản lý rủi ro của các ngân hàng, đồng thời giúp các ngân hàng áp dụng các công nghệ mới và cải thiện hiệu quả hoạt động. Hệ sinh thái Fintech cần được xây dựng để tạo điều kiện cho sự hợp tác này.

IV. Chính Sách Điều Tiết Tín Dụng Fintech Cần Quan Tâm Yếu Tố Văn Hóa

Các chính sách điều tiết đóng vai trò quan trọng trong việc định hình sự phát triển của tín dụng Fintech. Tuy nhiên, các chính sách này cần phải được thiết kế phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng quốc gia để đạt được hiệu quả tối ưu. Việc bỏ qua các yếu tố văn hóa có thể dẫn đến các chính sách không hiệu quả hoặc thậm chí gây ra những tác động tiêu cực. Như được đề xuất bởi lý thuyết kinh tế học thể chế mới, TCCT và PCT không hoạt động độc lập mà đan xen chặt chẽ với nhau, cùng tương tác và ảnh hưởng đến các hoạt động kinh tế - xã hội.

4.1. Xây dựng hành lang pháp lý linh hoạt và thích ứng Fintech

Cần xây dựng một hành lang pháp lý Fintech linh hoạt và thích ứng, cho phép các công ty Fintech thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới trong một môi trường được kiểm soát. Cơ chế quản lý thử nghiệm (Sandbox) là một công cụ hữu ích để đạt được mục tiêu này. Đồng thời cần chú trọng đến việc bảo mật dữ liệu tài chính và bảo vệ người tiêu dùng.

4.2. Thúc đẩy chuyển đổi số ngành tài chính Việt Nam

Để thúc đẩy sự phát triển Fintech ở Việt Nam, cần đẩy mạnh chuyển đổi số ngành tài chính, tạo điều kiện cho các công ty Fintech tiếp cận dữ liệu và hạ tầng công nghệ. Chính phủ cần đóng vai trò chủ động trong việc xây dựng các tiêu chuẩn và quy trình kết nối dữ liệu giữa các tổ chức tài chính. Cần chú trọng đến việc nâng cao nhận thức và kỹ năng số cho người dân để tăng cường khả năng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tài chính số.

4.3. Đánh giá tác động của quy định đến mối quan hệ TCPCT và TDCNTC

Cần có các nghiên cứu sâu rộng để đánh giá tác động của việc ban hành các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và sự phát triển TD CNTC trong bối cảnh thực tiễn của từng quốc gia. Kết quả của những nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin quan trọng giúp các nhà hoạch định chính sách điều chỉnh các quy định để tối ưu hóa tác động của chúng. Điều này cũng cần lưu tâm đến mức độ rõ ràng trong các quy định điều tiết

V. Ứng Dụng Tín Dụng Fintech SMEs Nông Nghiệp Và Phát Triển Vùng

Ứng dụng tín dụng Fintech mở ra nhiều cơ hội cho SMEs, nông nghiệp và phát triển kinh tế địa phương. Các nền tảng cho vay online có thể giúp các SMEs tiếp cận nguồn vốn nhanh chóng và dễ dàng hơn, đồng thời các giải pháp tài chính số có thể giúp cải thiện hiệu quả sản xuất và kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp. Luận án này sẽ khám phá những ứng dụng này và đề xuất các giải pháp để tận dụng tối đa tiềm năng của tín dụng Fintech. Các đặc điểm thể chế phi chính thức, đại diện bởi các khía cạnh văn hóa, có tác động đáng kể đến sự phát triển tín dụng CNTC.

5.1. Tín dụng Fintech cho doanh nghiệp nhỏ và vừa SME

Fintech có thể cung cấp các giải pháp tài chính hiệu quả cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), giúp họ vượt qua những khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng từ các nguồn truyền thống. Các nền tảng cho vay online có thể cung cấp các khoản vay nhỏ với thủ tục đơn giản và thời gian giải ngân nhanh chóng, giúp SMEs đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn.

5.2. Tín dụng Fintech trong nông nghiệp và phát triển nông thôn

Tín dụng Fintech có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển nông nghiệp và nông thôn. Các giải pháp tài chính số có thể giúp nông dân tiếp cận nguồn vốn để đầu tư vào công nghệ mới, cải thiện năng suất và tăng cường khả năng cạnh tranh. Đồng thời, các giải pháp thanh toán di động có thể giúp giảm chi phí giao dịch và tăng cường khả năng tiếp cận thị trường cho nông dân.

VI. Tương Lai Tín Dụng Fintech Hướng Đến Tài Chính Toàn Diện

Tương lai của tín dụng Fintech hứa hẹn nhiều tiềm năng phát triển, với mục tiêu hướng đến tài chính toàn diện và tiếp cận tín dụng dễ dàng hơn cho tất cả mọi người. AI trong tài chính và Big Data trong tín dụng tiếp tục là những yếu tố then chốt. Các công nghệ mới như Blockchain trong tài chính có thể giúp tăng cường tính minh bạch và an toàn của các giao dịch tín dụng Fintech. Tuy nhiên, cần phải giải quyết những thách thức về rủi ro tín dụng, bảo mật dữ liệu và bảo vệ người tiêu dùng để đảm bảo sự phát triển bền vững của tín dụng Fintech.

6.1. Ứng dụng Blockchain tăng tính minh bạch và an toàn Fintech

Công nghệ Blockchain có tiềm năng cách mạng hóa lĩnh vực tài chính, đặc biệt là trong việc tăng cường tính minh bạch và an toàn của các giao dịch tín dụng Fintech. Blockchain có thể giúp tạo ra một sổ cái phân tán, không thể sửa đổi, ghi lại tất cả các giao dịch tín dụng, giúp giảm thiểu rủi ro gian lận và tăng cường niềm tin vào hệ thống.

6.2. Phát triển các mô hình đánh giá tín dụng dựa trên AI

AI trong tài chính có thể được sử dụng để phát triển các mô hình đánh giá tín dụng tiên tiến, có khả năng phân tích dữ liệu lớn và đưa ra các quyết định chính xác hơn. Các mô hình đánh giá tín dụng dựa trên AI có thể giúp các công ty Fintech giảm thiểu rủi ro tín dụng và mở rộng phạm vi cho vay đến những đối tượng chưa được phục vụ đầy đủ bởi hệ thống ngân hàng truyền thống.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự bùng nổ của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 và làn sóng đổi mới công nghệ tài chính (Fintech) đã tạo nên bước chuyển dịch mang tính tái định hình cấu trúc hệ thống trung gian tài chính toàn cầu kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 (Allen và cộng sự, 2021; Goldstein và cộng sự, 2019). Từ các dịch vụ thanh toán ban đầu, hoạt động của các công ty công nghệ tài chính và các tập đoàn công nghệ lớn (Bigtech) đã thâm nhập sâu rộng vào các chức năng tín dụng cốt lõi (Bollaert và cộng sự, 2021; Thakor, 2020). Tín dụng công nghệ tài chính (TD CNTC) ra đời như một giải pháp thay thế và bổ sung nhằm lấp đầy các khoảng trống tiếp cận vốn mà hệ thống ngân hàng truyền thống bỏ sót (Lyons và cộng sự, 2021; Sahay và cộng sự, 2020).

Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu thực nghiệm ở cấp độ vĩ mô trước đây chỉ tập trung lý giải sự phát triển của TD CNTC thông qua các yếu tố: đặc tính của hệ thống ngân hàng truyền thống (Claessens và cộng sự, 2018; Frost và cộng sự, 2019), mức độ phát triển kinh tế và hạ tầng công nghệ số (Buchak và cộng sự, 2018; Fuster và cộng sự, 2019), hoặc chất lượng của thể chế chính thức (Cornelli và cộng sự, 2021; Rau, 2021). Vai trò của thể chế phi chính thức (TCPCT) – các quy ước, giá trị, niềm tin và chuẩn mực văn hóa cắm rễ sâu trong xã hội – hầu như bị xem nhẹ hoặc chỉ được phân tích rời rạc, thiếu vắng sự xem xét tính tương hỗ cấu trúc với thể chế chính thức (TCCT) (Berg và cộng sự, 2022; Kowalewski và cộng sự, 2021). Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Diễm Kiều (2023) tại Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh đã tiên phong giải quyết khoảng trống học thuật này bằng cách đánh giá toàn diện tác động của TCPCT đến sự phát triển của TD CNTC, đồng thời kiểm định vai trò điều tiết của các quy định pháp lý chuyên biệt.

Câu hỏi nghiên cứu và hệ thống giả thuyết được thiết lập chặt chẽ:

• Nhóm câu hỏi [a.1]–[a.6]: Sáu khía cạnh văn hóa quốc gia theo mô hình Hofstede (E ngại sự không chắc chắn - UAI, Khoảng cách quyền lực - PDI, Chủ nghĩa cá nhân - IDV, Định hướng nam tính - MAS, Định hướng dài hạn - LTO, Định hướng tận hưởng - IVR) tác động như thế nào đến sự phát triển TD CNTC tổng thể và các phân khúc thành phần?
• Nhóm câu hỏi [b.1]–[b.6]: Việc ban hành các quy định pháp lý điều tiết cụ thể ($RegTech$) và mức độ rõ ràng của quy định ($RegClarity$) điều chỉnh mối quan hệ giữa các khía cạnh TCPCT và sự phát triển TD CNTC như thế nào?

Nghiên cứu tích hợp bốn trụ cột lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Kinh tế học thể chế mới (North, 1990; Williamson, 2000), Lý thuyết Chi phí giao dịch (Williamson, 1975; Chiles & McMackin, 1996), Lý thuyết Thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ - UTAUT (Venkatesh và cộng sự, 2003), và Lý thuyết Hữu dụng kỳ vọng (von Neumann & Morgenstern, 1947). Mẫu nghiên cứu thực nghiệm bao gồm 68 nền kinh tế trong giai đoạn 2013–2019, bao phủ tới 98,9% tổng quy mô thị trường tín dụng CNTC toàn cầu. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác cho việc thiết lập khung khổ pháp lý thúc đẩy tài chính toàn diện.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu thực nghiệm quốc tế cho thấy các dòng nghiên cứu về nhân tố quyết định sự phát triển của TD CNTC phân hóa thành bốn nhóm chính:

• Nhóm đặc trưng hệ thống tài chính truyền thống: Các nghiên cứu của Claessens và cộng sự (2018), Jagtiani và Lemieux (2018), Frost và cộng sự (2019), và Cornelli và cộng sự (2021) ghi nhận TD CNTC phát triển mạnh tại các khu vực có mật độ chi nhánh ngân hàng thưa thớt và mức độ cạnh tranh ngân hàng thấp (đo lường qua chỉ số Lerner hoặc HHI). Ngược lại, Hau và cộng sự (2021) và Sahay và cộng sự (2020) cho thấy mức độ thâm nhập sâu của tín dụng ngân hàng có thể tạo ra rào cản cạnh tranh thay thế đối với các nền tảng cho vay trực tuyến.
• Nhóm nền tảng công nghệ và số hóa: Fuster và cộng sự (2019), Buchak và cộng sự (2018), Oh và Rosenkranz (2020) chỉ ra rằng hạ tầng băng thông rộng, tỷ lệ phổ cập internet và khả năng xử lý thuật toán học máy (Machine Learning) giúp đẩy nhanh tốc độ xét duyệt khoản vay hơn 20% so với thẩm định truyền thống, từ đó thúc đẩy quy mô thị trường.
• Nhóm phát triển kinh tế vĩ mô: Tang (2019), Haddad và Hornuf (2019), Cornelli và cộng sự (2021) xác nhận thu nhập bình quân đầu người cao kích thích nhu cầu tín dụng tiêu dùng số.
• Nhóm thể chế chính thức: Rau (2020, 2021) và Cornelli và cộng sự (2021) chứng minh mức độ tuân thủ pháp quyền (Rule of Law) và việc ban hành khung khổ pháp lý riêng cho tín dụng thay thế có mối tương quan thuận chiều mạnh mẽ với quy mô thị trường.

Trong bức tranh tổng quan đó, tồn tại ba luồng tranh luận học thuật sâu sắc:

1. Tranh luận về động cơ phát triển: Một bên ủng hộ giả thuyết "tìm kiếm chênh lệch quy định" (Regulatory Arbitrage) cho rằng các nền tảng trực tuyến bùng nổ do né tránh các rào cản giám sát ngặt nghèo sau Basel III của hệ thống ngân hàng (Buchak và cộng sự, 2018; Frost, 2020). Phía đối lập chứng minh rằng động lực cốt lõi xuất phát từ hiệu quả công nghệ vượt trội, khả năng khai thác "dấu chân điện tử" (Digital Footprint) và giảm thiểu bất cân xứng thông tin (Berg và cộng sự, 2020; Fuster và cộng sự, 2022).
2. Tranh luận về đại diện đo lường TCPCT: Nhiều tác giả sử dụng "niềm tin xã hội" (Social Trust) làm đại diện cho TCPCT (Cruz-García & Peiró-Palomino, 2019; Méon & Sekkat, 2015). Tuy nhiên, Voigt (2018) và Williamson (2000) phê phán cách tiếp cận này vì niềm tin xã hội chịu sự can thiệp lớn từ chất lượng thể chế chính thức hiện hữu, do đó việc sử dụng các chiều kích văn hóa quốc gia bền vững (Hofstede và cộng sự, 2010) là cơ sở khoa học khách quan và chuẩn mực hơn.
3. Tranh luận về tác động thể chế rời rạc vs. thể chế tích hợp: Nghiên cứu của Kowalewski và cộng sự (2021) xem xét các khía cạnh văn hóa trong các phương trình hồi quy đơn lẻ, bỏ qua mối quan hệ tương hỗ giữa TCCT và TCPCT.

Luận án định vị nghiên cứu vượt trội so với các công trình quốc tế cùng thời kỳ. So với nghiên cứu của Cornelli và cộng sự (2021) (khảo sát 79 quốc gia nhưng chỉ xem xét TCCT) và Rau (2021) (nghiên cứu 101 quốc gia về quy định điều tiết), luận án xây dựng mô hình tích hợp đồng thời cả sáu chiều kích văn hóa Hofstede và biến can thiệp pháp lý $RegTech$, giúp bóc tách chính xác hiệu ứng biên của từng cấu phần thể chế.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những bước tiến quan trọng cho hệ thống lý thuyết kinh tế và quản trị hiện đại:

• Mở rộng Lý thuyết Kinh tế học thể chế mới (North, 1990; Williamson, 2000): Làm sáng tỏ cơ chế tương tác giữa tầng thể chế thứ nhất (Văn hóa, chuẩn mực phi chính thức - thay đổi theo hàng thế kỷ) và tầng thể chế thứ hai (Khuôn khổ pháp lý, quy định chính thức - thay đổi theo giai đoạn ngắn hạn) trong bối cảnh thị trường tài chính số. Kết quả nghiên cứu chứng minh luận điểm của North (1990, p. 53): "Sự kết hợp phức tạp giữa các quy tắc chính thức, các ràng buộc không chính thức, và các đặc điểm thực thi của chúng cùng nhau xác định các tập hợp lựa chọn và các kết quả có thể đạt được".
• Mở rộng Lý thuyết UTAUT (Venkatesh và cộng sự, 2003) lên cấp độ kinh tế vĩ mô: Chứng minh các khía cạnh văn hóa đóng vai trò là tiền tố quyết định kỳ vọng nỗ lực (Effort Expectancy), kỳ vọng hiệu quả (Performance Expectancy) và điều kiện thuận lợi (Facilitating Conditions) của toàn bộ xã hội khi tiếp nhận mô hình tín dụng trực tuyến.
• Cụ thể hóa Lý thuyết Chi phí giao dịch (Williamson, 1975): Phân định rõ cách thức TCPCT định hình nhận thức rủi ro và chi phí giám sát hợp đồng ngầm định trong các giao dịch tín dụng phi tập trung.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích tích hợp mô hình thể chế kép (Dual Institutional Framework) đặt trong môi trường tương tác đa chiều. Luận án thiết lập mối quan hệ hàm số giữa mức độ phát triển TD CNTC ($FTC$) với sáu biến số văn hóa, biến giả ban hành quy định pháp lý ($RegTech$), chất lượng thể chế chính thức hiện hữu ($ForInst$), và các biến kiểm soát kinh tế - tài chính ($contr$).

Điều kiện biên (Boundary Conditions) của khung phân tích được xác định rõ: Khung phân tích áp dụng cho các nền kinh tế có sự hình thành của thị trường tài chính số và chịu tác động của độ trễ thực thi chính sách (Policy Implementation Lag), trong đó tác động của các quy định điều tiết mới cần độ trễ một năm ($t-1$) để thâm nhập vào hành vi thị trường (Kshetri, 2018, 2023).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu: Luận án tuân thủ chặt chẽ lập trường Thực chứng (Positivism) và Hậu thực chứng (Post-positivism), sử dụng phương pháp suy diễn định lượng (Deductive Quantitative Approach) từ lý thuyết nền tảng đến xây dựng mô hình toán kinh tế và kiểm định giả thuyết thực nghiệm.
• Thiết kế đa tầng: Sử dụng dữ liệu bảng (Panel Data) đa quốc gia kết hợp giữa các đặc tính thể chế phi chính thức có tính bất biến theo thời gian (Time-invariant) và các biến số kinh tế vĩ mô biến thiên theo thời gian (Time-varying).
• Cỡ mẫu và tiêu chí lựa chọn: Mẫu nghiên cứu bao gồm 68 nền kinh tế giai đoạn 2013–2019, đáp ứng tiêu chí đầy đủ dữ liệu đồng thời về tín dụng nền tảng (CCAF), tín dụng Bigtech (BIS), chỉ số văn hóa Hofstede và chỉ số quản trị toàn cầu (WGI - World Bank).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn mực: Dữ liệu tín dụng nền tảng từ Trung tâm Cambridge về Tài chính Thay thế (CCAF - Đại học Cambridge); Dữ liệu tín dụng Bigtech từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS - Cornelli và cộng sự, 2020); Dữ liệu văn hóa từ cơ sở dữ liệu Hofstede Insights; Dữ liệu thời điểm ban hành và độ rõ ràng của quy định từ Rau (2021); Dữ liệu kinh tế vĩ mô từ World Development Indicators (WDI) của Ngân hàng Thế giới.
• Xử lý ngoại lai: Toàn bộ các biến liên tục được xử lý Winsorize ở mức 1% và 99% nhằm loại trừ biến dạng do các giá trị ngoại lai cực trị.
• Kiểm định chẩn đoán vi phạm giả định:
  • Kiểm định Breusch-Pagan xác nhận sự hiện diện của hiện tượng phương sai thay đổi (Heteroskedasticity) ($p < 0,001$).
  • Kiểm định Wooldridge xác nhận hiện tượng tự tương quan (Autocorrelation) trong dữ liệu bảng ($p < 0,01$).

Data và phân tích

Luận án triển khai hai phương trình hồi quy cốt lõi:

$$FTC_{i,t} = \beta_0 + \beta_{inst} inst_i + \beta_{reg} RegTech_{i,t-1} + \beta_{for} ForInst_{i,t} + \beta_c contr_{i,t} + \mu_i + \varepsilon_{i,t} \quad (*)$$

$$FTC_{i,t} = \beta_0 + \beta_{inst} inst_i + \beta_{reg} RegTech_{i,t-1} + \beta_{inter} (inst_i \times RegTech_{i,t-1}) + \beta_{for} ForInst_{i,t} + \beta_c contr_{i,t} + \mu_i + \varepsilon_{i,t} \quad (**)$$

Trong đó: $FTC_{i,t}$ là logarit của tổng TD CNTC trên GDP; $inst_i$ đại diện cho sáu chiều văn hóa Hofstede; $RegTech_{i,t-1}$ là biến giả thể hiện việc ban hành khung pháp lý điều tiết riêng trễ một kỳ; $ForInst_{i,t}$ đo lường chất lượng thể chế chính thức; $contr_{i,t}$ là tập hợp các biến kiểm soát (mật độ chi nhánh ngân hàng, chỉ số Lerner, tăng trưởng GDP, GDP bình quân đầu người, tỷ lệ người dùng internet).

Các kỹ thuật kinh tế lượng tiên tiến được phối hợp thực thi:

1. Ước lượng Bình phương nhỏ nhất có trọng số tác động giữa các thực thể (WLS Between Effects - WLS BE): Khai thác hiệu quả sự khác biệt về TCPCT giữa các quốc gia khi các biến văn hóa bất biến theo thời gian.
2. Ước lượng Bình phương nhỏ nhất tổng quát tác động ngẫu nhiên (GLS Random Effects - GLS RE): Khắc phục triệt để hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan.
3. Ước lượng Moment tổng quát hệ thống hai giai đoạn (Two-step System GMM - SGMM): Sử dụng ma trận biến công cụ và hiệu chỉnh sai số chuẩn theo Windmeijer để kiểm soát toàn diện nguy cơ nội sinh (Endogeneity) phát sinh từ biến phụ thuộc trễ và tính đồng thời.
4. Kiểm định tính vững (Robustness Checks): Thay thế biến phụ thuộc bằng Logarit TD CNTC bình quân đầu người; Thay thế biến TCPCT bằng bộ chỉ số văn hóa Tang và Koveos (2008). Toàn bộ kết quả đều duy trì tính nhất quán cao.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả ước lượng thực nghiệm mang lại các phát hiện mang tính đột phá cho chuyên ngành:

1. Tính bất lợi của tâm lý e ngại rủi ro và khoảng cách quyền lực: Mức độ e ngại sự không chắc chắn (UAI) và khoảng cách quyền lực (PDI) có tác động ngược chiều mạnh mẽ đến quy mô TD CNTC tổng thể ($p < 0,01$). Tại các quốc gia có UAI cao, người dùng e ngại rủi ro an ninh mạng và gian lận trực tuyến. Tại các quốc gia có PDI cao, người dân có xu hướng duy trì sự phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng tập quyền truyền thống, kìm hãm sự tiếp nhận các giải pháp tài chính ngang hàng (P2P).
2. Sức mạnh thúc đẩy của định hướng dài hạn: Định hướng dài hạn (LTO) thể hiện tác động cùng chiều bền vững nhất ($p < 0,01$). Xã hội có LTO cao sẵn sàng đầu tư và chấp nhận các công nghệ mới nhằm tối ưu hóa lợi ích kinh tế trong tương lai.
3. Phát hiện bất ngờ về hành vi tín dụng Bigtech: Khác biệt hoàn toàn với tín dụng nền tảng (P2P Lending và Balance Sheet Lending), hoạt động tín dụng từ các công ty công nghệ lớn (Bigtech Credit) không bị cản trở bởi mức độ e ngại sự không chắc chắn (UAI không có ý nghĩa thống kê). Ngược lại, Chủ nghĩa cá nhân (IDV) và Định hướng tận hưởng (IVR) tác động thúc đẩy mạnh mẽ tín dụng Bigtech ($p < 0,05$). Sự tích hợp sâu của Bigtech vào tiện ích đời sống hàng ngày (thương mại điện tử, mạng xã hội) đã hóa giải tâm lý lo ngại rủi ro công nghệ.
4. Vai trò bù đắp của quy định pháp chế: Việc ban hành khung pháp lý điều tiết riêng ($RegTech$) không chỉ kích hoạt sự tăng trưởng trực tiếp của thị trường mà còn làm suy giảm đáng kể hệ số tác động tiêu cực của UAI và PDI (hệ số tương tác mang dấu dương có ý nghĩa thống kê ở mức $5%$).
5. Hiệu ứng của độ rõ ràng quy định: Các quy định được thiết kế càng rõ ràng ($RegClarity$) thì tác động biên tiêu cực của rào cản văn hóa càng bị kiềm tỏa, dù không thể triệt tiêu hoàn toàn bản sắc thể chế phi chính thức đã định hình qua nhiều thế hệ.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý thuyết: Khẳng định tính tương hỗ không thể tách rời giữa TCCT và TCPCT, bác bỏ các phân tích thể chế đơn lẻ vốn dẫn đến ước lượng thiên lệch.
• Đóng góp phương pháp luận: Thiết lập quy trình ước lượng đa phương pháp kết hợp WLS BE, GLS RE và SGMM như một chuẩn mực xử lý dữ liệu bảng vĩ mô có biến văn hóa bất biến.
• Ứng dụng thực tiễn và chính sách:
  • Khuyến nghị cho các nhà điều hành vĩ mô: Cần đẩy nhanh việc luật hóa và minh bạch hóa các quy định quản lý hoạt động Fintech thông qua cơ chế khung quản lý thử nghiệm (Regulatory Sandbox). Sự rõ ràng của luật pháp là "chất xúc tác" tối ưu hóa niềm tin xã hội và triệt tiêu tâm lý e ngại công nghệ mới.
  • Khuyến nghị cho bối cảnh Việt Nam: Với đặc thù văn hóa Việt Nam có khoảng cách quyền lực tương đối cao và định hướng dài hạn rõ nét, việc sớm ban hành khung pháp lý chính thức cho hoạt động cho vay ngang hàng (P2P Lending) là điều kiện tiên quyết để chuyển hóa tiềm năng văn hóa thành động lực tăng trưởng tài chính số an toàn.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận các giới hạn nghiên cứu khách quan:

1. Giới hạn đo lường thời gian: Dữ liệu văn hóa quốc gia theo Hofstede có tính chất ổn định dài hạn nên không phản ánh được các biến động vi mô theo từng năm của thế hệ người dùng trẻ (Gen Z).
2. Giới hạn khung thời gian: Mẫu nghiên cứu kết thúc ở năm 2019, chưa bao hàm giai đoạn biến động mạnh mẽ của dịch bệnh COVID-19 (2020–2022) – thời điểm chứng kiến sự tăng tốc đột biến của các dịch vụ tài chính không tiếp xúc.
3. Giới hạn biến phụ thuộc: Chỉ số TD CNTC trên GDP phản ánh quy mô thâm nhập nhưng chưa đo lường trực tiếp được chất lượng tín dụng, tỷ lệ nợ xấu (NPL) hay tính ổn định tài chính của từng nền tảng.

Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo mở ra các hướng đi cụ thể:

• Mở rộng mẫu nghiên cứu sang giai đoạn hậu đại dịch COVID-19 và tích hợp dữ liệu kinh tế lượng vi mô từ cấp độ giao dịch hợp đồng vay.
• Ứng dụng mô hình Phương trình cấu trúc đa tầng (Multilevel SEM) hoặc Phân tích so sánh định tính (fsQCA) để khám phá các cấu hình thể chế phức hợp.
• Khảo sát tác động của công nghệ Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) và Tài chính phi tập trung (DeFi/Web3) đến cấu trúc chi phí giao dịch tín dụng.
• Đánh giá tác động ngược của sự phát triển tài chính số đối với sự thay đổi của các chuẩn mực văn hóa và vốn xã hội.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án cung cấp hệ quy chiếu lý thuyết và bộ dữ liệu kinh tế lượng chuẩn mực, mở đường cho các nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế học thể chế ứng dụng trong kỷ nguyên số.
• Tái định hình ngành công nghiệp tài chính: Định hướng cho các định chế tài chính truyền thống và các công ty công nghệ trong việc cá biệt hóa sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù tâm lý xã hội của từng thị trường mục tiêu.
• Ảnh hưởng chính sách quốc gia và quốc tế: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm giá trị cao cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Hội đồng Bình ổn Tài chính (FSB), Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trong việc thiết kế các chính sách giám sát an toàn vĩ mô và tài chính toàn diện.
• Lợi ích xã hội: Thúc đẩy sự phát triển minh bạch của các kênh dẫn vốn thay thế, giảm thiểu tình trạng "tín dụng đen", mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs) và nhóm dân cư yếu thế.

Đối tượng hưởng lợi

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án mở rộng Lý thuyết Kinh tế học thể chế mới của North (1990) bằng việc chứng minh cơ chế tương tác cấu trúc giữa thể chế phi chính thức (Văn hóa quốc gia) và thể chế chính thức mới ban hành ($RegTech$). Nghiên cứu chứng minh rằng luật pháp chuyên biệt không chỉ có tác động trực tiếp mà còn đóng vai trò như một bộ "giảm xóc", triệt tiêu các lực cản tiêu cực sinh ra từ các định kiến văn hóa cố hữu (như UAI và PDI cao).

2. Đột phá phương pháp luận so với các nghiên cứu quốc tế trước đây như thế nào? Khác với Kowalewski và cộng sự (2021) chỉ ước lượng các biến văn hóa đơn lẻ bằng OLS hoặc Cornelli và cộng sự (2021) chỉ kiểm soát TCCT, luận án kết hợp đồng thời mô hình WLS Between Effects (xử lý biến văn hóa bất biến), GLS Random Effects (khắc phục phương sai thay đổi và tự tương quan), và System GMM hai giai đoạn có hiệu chỉnh sai số chuẩn Windmeijer (kiểm soát triệt để nội sinh), đồng thời kiểm định tính vững qua bộ chỉ số tái ước lượng của Tang và Koveos (2008).

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và được giải thích lý thuyết ra sao? Phát hiện bất ngờ nhất là biến E ngại sự không chắc chắn (UAI) không gây tác động tiêu cực đến Tín dụng Bigtech, trong khi lại tác động âm rất mạnh lên Tín dụng nền tảng (P2P). Về mặt lý thuyết, điều này được giải thích bởi hiệu ứng chuyển giao niềm tin (Trust Transfer Theory) và quy mô vốn xã hội của các nền tảng Bigtech: người dùng đã hình thành sự quen thuộc và gắn kết với hệ sinh thái số phi tài chính sẵn có của Bigtech (thương mại điện tử, mạng xã hội), từ đó xóa bỏ rào cản lo sợ rủi ro công nghệ.

4. Luận án có cung cấp quy trình lặp lại nghiên cứu (Replication Protocol) hoàn chỉnh không? Quy trình nghiên cứu được mô tả chi tiết và hoàn toàn có thể lặp lại: từ định nghĩa biến, công thức toán học, nguồn trích xuất dữ liệu công khai (CCAF, BIS, Hofstede Insights, WGI World Bank, cơ sở dữ liệu Rau 2021), tiêu chuẩn lọc mẫu 68 quốc gia, quy chuẩn xử lý Winsorize 1%-99%, cho đến toàn bộ các câu lệnh kiểm định chẩn đoán kinh tế lượng.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm được phác thảo ra sao? Nghị sự nghiên cứu xác định bốn trụ cột chính: (i) Đánh giá tác động sốc ngoại sinh từ đại dịch COVID-19 và biến động kinh tế vĩ mô; (ii) Mở rộng phân tích sang dữ liệu vi mô hành vi người dùng bằng mô hình đa cấp; (iii) Tích hợp tác động của AI, Hợp đồng thông minh và Web3 đến chi phí giao dịch tín dụng; (iv) Đo lường sự biến đổi ngược của văn hóa dưới tác động của công nghệ tài chính.

Kết luận

1. Luận án khẳng định vai trò quyết định của thể chế phi chính thức (đại diện bởi các khía cạnh văn hóa quốc gia) đối với sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính toàn cầu.
2. Xác lập bằng chứng thực nghiệm vững chắc về tác động cản trở của mức độ E ngại sự không chắc chắn (UAI) và Khoảng cách quyền lực (PDI), đồng thời chỉ ra vai trò động lực then chốt của Định hướng dài hạn (LTO).
3. Bóc tách sự phân kỳ hành vi sâu sắc giữa các phân khúc tín dụng, chứng minh Tín dụng Bigtech có khả năng vượt qua rào cản e ngại rủi ro công nghệ nhờ hệ sinh thái dịch vụ sẵn có.
4. Chứng minh vai trò can thiệp tích cực của thể chế chính thức: Việc ban hành quy định pháp lý cụ thể ($RegTech$) và gia tăng độ rõ ràng ($RegClarity$) có khả năng kiềm chế đáng kể các tác động biên tiêu cực từ môi trường văn hóa bất lợi.
5. Đóng góp phương pháp luận chuẩn mực trong việc kết hợp đa kỹ thuật ước lượng (WLS BE, GLS RE, Two-step SGMM) để giải quyết thách thức nội sinh và tính chất bất biến của biến thể chế trong dữ liệu bảng vĩ mô.
6. Mở ra ba dòng nghiên cứu học thuật mới về thể chế tài chính số, quản trị rủi ro công nghệ Bigtech và chính sách điều hành tài chính toàn diện tại các thị trường mới nổi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ DIỄM KIỀU THỂ CHẾ PHI CHÍNH THỨC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TÍN DỤNG CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh - Năm 2023 ii MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC HÌNH. viii DANH MỤC BẢNG.

Động cơ nghiên cứu. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu. Phương pháp nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu chính. Tính mới và các đóng góp của luận án. Kết cấu luận án. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN.

Tín dụng công nghệ tài chính. Khung khái niệm và đặc điểm. Phân loại các hình thức tín dụng CNTC. Những lợi thế được kỳ vọng.

Các rủi ro phải đối mặt. Sự phát triển tín dụng CNTC. Các nhân tố tác động đến sự phát triển TD CNTC đã được xác định. Thể chế phi chính thức.

Khung khái niệm. Các đặc trưng của thể chế phi chính thức. Đo lường thể chế phi chính thức. Cơ sở lý thuyết về khả năng tác động của TCPCT đến sự phát triển TD CNTC.

Lý thuyết kinh tế học thể chế mới. Lý thuyết thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ. Lý thuyết chi phí giao dịch. Lý thuyết hữu dụng kỳ vọng.

Cơ sở lý thuyết về tác động của việc ban hành các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và TD CNTC. Tác động bổ sung. Tác động điều chỉnh. Nghiên cứu thực nghiệm về tác động của TCPCT đến sự phát triền TD CNTC.

Nghiên cứu sử dụng niềm tin xã hội đại diện cho TCPCT. Nghiên cứu sử dụng văn hóa quốc gia đại diện cho TCPCT. Khoảng trống nghiên cứu. Phát triển giả thuyết nghiên cứu.

Tác động của các đặc điểm TCPCT đến sự phát triển TD CNTC. Tác động của việc ban hành các quy định điều tiết cụ thể đến mối quan hệ giữa TCPCT và TD CNTC. Khung phân tích tóm lược. Kết luận Chương.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mô hình thực nghiệm. Thể chế PCT và sự phát triển TD CNTC. Tác động của việc ban hành các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và sự phát triển TD CNTC.

Sự phát triển tín dụng CNTC. Các đặc điểm thể chế phi chính thức. Việc ban hành quy định điều tiết mới và chất lượng TCCT hiện hữu. Các biến kiểm soát khác.

Dữ liệu và phạm vi nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp ước lượng. Ước lượng WLS tác động giữa các quốc gia.

Ước lượng GLS tác động ngẫu nhiên. Ước lượng GMM hệ thống hai giai đoạn. Kết luận Chương. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Thống kê mô tả biến và các kiểm định ban đầu. Thống kê mô tả biến. Hệ số tương quan. Các kiểm định ban đầu.

Thể chế phi chính thức và sự phát triển TD CNTC. Tác động của TCPCT đối với sự phát triển TD CNTC tổng thể. Tác động của TCPCT đối với sự phát triển của các hình thức TD CNTC thành phần. Tác động của việc ban hành các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và sự phát triển TD CNTC.

Tác động của việc ban hành các quy định điều tiết. Tác động của mức độ rõ ràng trong các quy định điều tiết. Kết luận Chương. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH.

Hàm ý chính sách. Hàm ý chính sách chung. Hàm ý chính sách đối với Việt Nam. Giới hạn và hướng phát triển nghiên cứu tiếp theo.

173 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 176 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 177 PHỤ LỤC vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BE Between Effects - Ước lượng tác động giữa các quốc gia BIS-FSB Financial Stability Board, Bank for International Settlements - Hội đồng Bình ổn Tài chính, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế CCAF Cambridge Centre for Alternative Finance - Trung tâm Cambridge về Tài chính thay thế CN Công nghệ CNTC Công nghệ tài chính FE Fixed Effects - Ước lượng tác động cố định GDP Gross Domestic Product - Tổng sản phẩm quốc nội GLS Generalized Least Square - Bình phương nhỏ nhất tổng quát GMM Generalized Method of Moments - Phương pháp ước lượng moment tổng quát GLOBE Global Leadership and Organizational Behavior Effectiveness Dự án Hiệu quả lãnh đạo và hành vi tổ chức toàn cầu IDV Individualism - Chủ nghĩa cá nhân IVR Indulgence Versus Restraint - Tận hưởng so với kiềm chế LTO Long-term Orientation - Định hướng dài hạn MAS Masculinity - Định hướng nam tính NC Nghiên cứu NH Ngân hàng vii OLS Ordinary Least Square - Bình phương nhỏ nhất P2P Peer -to-Peer Lending - Cho vay ngang hàng PDI Power Distance Index - Chỉ số khoảng cách quyền lực RE Random Effects - Ước lượng tác động ngẫu nhiên SGMM System Generalized Method of Moments - Phương pháp ước lượng moment tổng quát hệ thống TCCT Thể chế chính thức TCPCT Thể chế phi chính thức TD Tín dụng UAI Uncertainty Avoidance Index - Chỉ số e ngại sự không chắc chắn UTAUT Unified Theory of Acceptance and Use of Technology - Lý thuyết thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ VHQG Văn hóa quốc gia WDI World Development Indicators - Bộ Chỉ số Phát triển thế giới WGI Worldwide Governance Indicators - Bộ chỉ số Quản trị toàn cầu WLS Weighted Least Squares - Bình phương nhỏ nhất có trọng số viii DANH MỤC HÌNH Hình 2. Bốn cấp độ phân tích trong lý thuyết kinh tế học thể chế mới.

Lý thuyết thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ (UTAUT). Các nhân tố tác động đến chi phí giao dịch. Liên kết kỳ vọng giữa mức độ e ngại sự không chắc chắn và TD CNTC 67 Hình 2. Liên kết kỳ vọng giữa khoảng cách quyền lực và TD CNTC.

Liên kết kỳ vọng giữa chủ nghĩa cá nhân và TD CNTC. Liên kết kỳ vọng giữa định hướng nam tính và TD CNTC. Liên kết kỳ vọng giữa định hướng dài hạn và TD CNTC. Liên kết kỳ vọng giữa định hướng tận hưởng và TD CNTC.

Khung nghiên cứu tóm lược. Các chỉ số VHQG: Trung bình mẫu so với thế giới. 123 ix DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Các nhân tố tác động đến sự phát triển TD CNTC đã được xác định trong các nghiên cứu trước đây.

Đo lường biến và nguồn dữ liệu. Thống kê mô tả biến. Ma trận hệ số tương quan. Kết quả kiểm định Breusch-Pagan đối với hiện tượng phương sai không đồng nhất.

Kết quả kiểm định Wooldridge đối với tự tương quan. Tác động của TCPCT đến sự phát triển TD CNTC tổng thể. Tác động của TCPCT đến sự phát triển TD CNTC tổng thể: Thay đổi đo lường biến. Tác động của TCPCT đến sự phát triển TD CNTC tổng thể: Ước lượng GMM hệ thống.

Tác động của TCPCT đến sự phát triển của các hình thức TD CNTC. Tác động của việc ban hành các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và sự phát triển TD CNTC. Việc ban hành các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và sự phát triển TD CNTC: Thay đổi đo lường biến. Việc ban hành các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và sự phát triển TD CNTC: Ước lượng GMM hệ thống.

Tác động của mức độ rõ ràng trong các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và sự phát triển TD CNTC. 163 1 THỂ CHẾ PHI CHÍNH THỨC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TÍN DỤNG CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH Informal Institutions and The Development of Fintech Credit TÓM TẮT Luận án thực hiện những phân tích thận trọng về tác động của các đặc điểm thể chế phi chính thức đến sự phát triển tín dụng CNTC; đặc biệt trong bối cảnh các quy định pháp lý cụ thể liên quan đến loại hình hoạt động tín dụng này đang dần được thiết lập. Sử dụng kết hợp hai cơ sở dữ liệu rộng lớn nhất hiện nay ở mức độ quốc gia về tín dụng CNTC, bao gồm tín dụng từ các công ty công nghệ lớn, luận án tiến hành nghiên cứu trên dữ liệu từ 68 nền kinh tế trong giai đoạn 2013 - 2019. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các đặc điểm thể chế phi chính thức, đại diện bởi các khía cạnh văn hóa, có tác động đáng kể đến sự phát triển tín dụng CNTC.

Cụ thể, tín dụng CNTC được thúc đẩy phát triển hơn tại các nền kinh tế có thể chế phi chính thức đặc trưng bởi định hướng dài hạn hơn trong văn hóa quốc gia. Ngược lại, mức độ e ngại sự không chắc chắn và khoảng cách quyền lực cao tác động ngược chiều đến sự phát triển tín dụng CNTC. Tuy nhiên, các tác động ngược chiều này có thể được giảm thiểu khi các quy định pháp lý cụ thể điều tiết hoạt động tín dụng CNTC được ban hành, và thực thi hiệu quả. Kết quả nghiên cứu đóng góp các thông tin tham khảo hữu ích đến các nhà điều hành nhằm điều tiết, và phát huy lợi thế của hoạt động tín dụng còn rất mới mẻ nhưng đầy tiềm năng này.

Từ khóa: Tín dụng công nghệ tài chính, thể chế phi chính thức, văn hóa quốc gia, quy định pháp lý. 2 ABSTRACT This thesis carefully examines the impact of informal institutional characteristics on the development of fintech credit, especially in the context that explicit legal regulations related to this type of credit activity are being established in many countries around the world. Using a combination of the two most available extensive datasets at the national level for fintech credit, including bigtech credit, the thesis performed empirical analyses with data from 68 economies in the period 2013 - 2019. The results emphasize the significant influence of informal institutional aspects represented by cultural dimensions on the development of fintech credit.

In particular, fintech credit activities are promoted in economies with informal institutions characterized by long-term orientation in national culture. In contrast, high levels of uncertainty avoidance and power distance culture significantly negatively impact the development of fintech credit. However, these adverse impacts can be mitigated when explicit legal regulations related to fintech credit are established and effectively enforced. The thesis provides valuable reference information to authorities to regulate and promote the advantages of this emerging but fully potential type of credit.

Keywords: Fintech credit, informal institutions, national culture, legal regulations. Động cơ nghiên cứu Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.