Luận văn thạc sĩ thái độ và nhu cầu của học viên nước ngoài đối với việc sử dụng ngôn ngữ trong dạy học ở các lớp học tiếng việt tại trường đại học hà nội

Luận văn thạc sĩ khảo sát thái độ và nhu cầu của học viên nước ngoài về việc sử dụng ngôn ngữ trong dạy học tiếng Việt tại Đại học Hà Nội.

• Tác giả: Phạm Quỳnh Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thị Thanh Hương
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Thái độ và nhu cầu của học viên nước ngoài đối với việc sử dụng ngôn ngữ trong dạy học ở các lớp học tiếng Việt tại Trường Đại học Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT VÀ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH LỰA CHỌN SỬ DỤNG NGÔN NGỮ CỦA GIÁO VIÊN TRONG CÁC LỚP HỌC TIẾNG VIỆT CHO NGƯỜI NƯỚC NGOÀI TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀ NỘI
• 2.1. Tình hình công tác giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ ở Việt Nam và ở khoa Việt Nam học – trường Đại học Hà Nội
• 2.2. Đối tượng khảo sát của luận văn
• 2.3. Bố cục và nội dung phiếu khảo sát
• 2.4. Kết quả khảo sát qua bảng hỏi
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ NHÂN TỐ TỚI THÁI ĐỘ VÀ NHU CẦU CỦA NGƯỜI HỌC ĐỐI VỚI VIỆC SỬ DỤNG NGÔN NGỮ CỦA GIÁO VIÊN TRONG LỚP HỌC TIẾNG VIỆT TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀ NỘI
• 3.1. Nhân tố giới tính
• 3.2. Nhân tố độ tuổi
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thái độ học viên nước ngoài

Thái độ học viên nước ngoài đối với việc sử dụng ngôn ngữ trong dạy học tiếng Việt tại Đại học Hà Nội được nghiên cứu kỹ lưỡng. Học viên quốc tế có xu hướng ủng hộ việc kết hợp giữa tiếng mẹ đẻ (L1) và tiếng Việt (TL) trong lớp học. Họ cho rằng việc sử dụng L1 giúp họ hiểu bài nhanh hơn, giảm bớt áp lực tâm lý. Tuy nhiên, một số học viên lại ủng hộ việc sử dụng hoàn toàn TL để tăng cường khả năng tư duy và phản xạ bằng tiếng Việt. Nghiên cứu chỉ ra rằng thái độ học viên nước ngoài phụ thuộc nhiều vào trình độ tiếng Việt và mục đích học tập của họ.

1.1. Thái độ theo trình độ tiếng Việt

Học viên ở trình độ sơ cấp thường ủng hộ việc sử dụng L1 nhiều hơn để hỗ trợ hiểu bài. Trong khi đó, học viên ở trình độ cao hơn lại ưu tiên sử dụng TL để nâng cao kỹ năng giao tiếp. Thái độ học viên nước ngoài cũng bị ảnh hưởng bởi môi trường học tập và phương pháp giảng dạy của giáo viên.

1.2. Thái độ theo mục đích học tập

Học viên học tiếng Việt với mục đích giao tiếp thường ủng hộ việc sử dụng TL nhiều hơn. Ngược lại, học viên học tiếng Việt để nghiên cứu văn hóa lại thích sự kết hợp giữa L1 và TL. Thái độ học viên nước ngoài phản ánh nhu cầu và mục tiêu cá nhân của họ trong quá trình học tập.

II. Nhu cầu học tiếng Việt

Nhu cầu học tiếng Việt của học viên nước ngoài tại Đại học Hà Nội được phân tích dựa trên các yếu tố như trình độ, mục đích và phương pháp giảng dạy. Học viên mong muốn được tiếp cận với chương trình học tiếng Việt linh hoạt, phù hợp với năng lực cá nhân. Họ cũng đề cao việc sử dụng phương pháp dạy tiếng Việt hiện đại, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Nhu cầu học tiếng Việt còn thể hiện qua mong muốn được tham gia các hoạt động ngoại khóa để cải thiện kỹ năng giao tiếp.

2.1. Nhu cầu theo trình độ

Học viên ở trình độ sơ cấp cần nhiều sự hỗ trợ từ L1 để hiểu bài. Trong khi đó, học viên ở trình độ cao hơn lại mong muốn được sử dụng TL nhiều hơn để nâng cao kỹ năng. Nhu cầu học tiếng Việt của học viên phản ánh sự khác biệt về trình độ và khả năng tiếp thu.

2.2. Nhu cầu theo phương pháp giảng dạy

Học viên mong muốn được học tiếng Việt thông qua các phương pháp hiện đại như học qua video, trò chơi và thảo luận nhóm. Phương pháp dạy tiếng Việt cần được đa dạng hóa để đáp ứng nhu cầu của học viên.

III. Ngôn ngữ dạy học tiếng Việt

Ngôn ngữ dạy học tiếng Việt là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả học tập của học viên nước ngoài. Tại Đại học Hà Nội, việc sử dụng kết hợp giữa L1 và TL được đánh giá cao. Giáo viên cần cân nhắc tỷ lệ sử dụng L1 và TL phù hợp với trình độ và nhu cầu của học viên. Ngôn ngữ dạy học tiếng Việt cũng cần được điều chỉnh linh hoạt trong các phân môn khác nhau như ngữ pháp, từ vựng và giao tiếp.

3.1. Tỷ lệ sử dụng L1 và TL

Học viên mong muốn tỷ lệ sử dụng TL cao hơn trong các lớp học tiếng Việt. Tuy nhiên, việc sử dụng L1 vẫn cần thiết để giải thích các khái niệm phức tạp. Ngôn ngữ dạy học tiếng Việt cần được điều chỉnh để đảm bảo hiệu quả học tập.

3.2. Ngôn ngữ trong các phân môn

Trong các phân môn ngữ pháp, học viên cần sự hỗ trợ từ L1 để hiểu rõ các quy tắc. Trong khi đó, phân môn giao tiếp lại cần sử dụng TL nhiều hơn để rèn luyện kỹ năng. Ngôn ngữ dạy học tiếng Việt cần được áp dụng linh hoạt tùy theo từng phân môn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và giao lưu văn hóa ngày càng sâu rộng, số lượng người nước ngoài theo học tiếng Việt ghi nhận mức tăng trưởng trung bình 20% mỗi năm tại Khoa Việt Nam học, Trường Đại học Hà Nội, thu hút học viên đến từ hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ. Vấn đề lựa chọn sử dụng ngôn ngữ đích (tiếng Việt) hay ngôn ngữ trung gian/tiếng mẹ đẻ (tiếng Anh hoặc ngôn ngữ bản ngữ của người học) trong quá trình giảng dạy luôn là tâm điểm tranh luận học thuật giữa các nhà sư phạm ngôn ngữ. Việc tối ưu hóa tỷ lệ ngôn ngữ trong lớp học đóng vai trò quyết định đến tốc độ thụ đắc ngôn ngữ và tâm lý tiếp nhận của học viên quốc tế.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân tích, đo lường và mô tả toàn diện thái độ cùng nhu cầu của học viên nước ngoài đối với việc lựa chọn sử dụng ngôn ngữ giảng dạy của giảng viên tại các lớp thực hành tiếng. Đồng thời, đề tài xác định các nhân tố nhân khẩu học chi phối trực tiếp đến thái độ và nhu cầu này như độ tuổi, giới tính, thời gian lưu trú và trình độ ngoại ngữ đầu vào. Phạm vi khảo sát tập trung vào 110 sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai thuộc các khóa đào tạo chính quy và ngắn hạn tại Khoa Việt Nam học, Trường Đại học Hà Nội trong giai đoạn 2018 đến 2020.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác giúp giảng viên thiết lập chiến lược chuyển mã ngôn ngữ tối ưu, duy trì tỷ lệ tiếng Việt từ 80% đến 85% trong lớp học nhằm gia tăng 100% sự tự tin và phản xạ giao tiếp tự nhiên cho người học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng quan điểm Tinh thần luận (Mentalist view) của Noam Chomsky (năm 1957) và Ralph Fasold (năm 1993), khẳng định con người sở hữu cơ chế thụ đắc ngôn ngữ bẩm sinh và thái độ ngôn ngữ chính là biến trung gian điều khiển phản ứng hành vi thực tế. Khung phân tích tích hợp mô hình tiếp thu ngôn ngữ thứ hai của Stephen Krashen (năm 1982, 1985) về giả thuyết đầu vào ngôn ngữ đích tối đa và mô hình động lực học tập của Robert Gardner (năm 1985).

Các khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt bao gồm: Ngôn ngữ đích (Target Language - TL), Tiếng mẹ đẻ (First Language - L1), Ngôn ngữ giao tiếp trung gian (Lingua Franca) và Thái độ ngôn ngữ (Language attitude). Hệ thống lý luận phân tích 4 giai đoạn lịch sử giảng dạy ngoại ngữ (Truyền thống, Chuyển tiếp, Giao tiếp đương đại, Thực hiện nhiệm vụ) và 3 trường phái học thuật: trường phái ủng hộ tuyệt đối tiếng mẹ đẻ, trường phái đơn ngữ đích và trường phái kết hợp song ngữ cân bằng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính trên cỡ mẫu thực tế gồm 110 sinh viên quốc tế (trong đó 72 người hoàn thành khảo sát trực tuyến chiếm 65.5% và 38 người thực hiện bảng hỏi trực tiếp chiếm 34.5%). Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo khóa học được áp dụng với 65% sinh viên năm thứ hai và 35% sinh viên năm thứ nhất nhằm phản ánh sự chuyển biến nhận thức theo thời gian đào tạo.

Công cụ thu thập dữ liệu là bảng hỏi gồm 30 tiêu chí chi tiết chia làm 4 phần, kết hợp phương pháp phỏng vấn sâu để làm rõ động cơ tâm lý tiềm ẩn. Toàn bộ dữ liệu định lượng được làm sạch, mã hóa và xử lý thống kê mô tả, phân tích tương quan chéo thông qua phần mềm SPSS/PC. Lý do lựa chọn phần mềm này nhằm bảo đảm tính khách quan, đo lường chính xác mức độ biến thiên của thái độ theo các biến độc lập như giới tính, độ tuổi và trình độ tiếng Anh đầu vào của học viên. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý ngữ liệu được hoàn thành vào tháng 04 năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tế phản ánh bức tranh sinh động về thực trạng sử dụng ngôn ngữ và tâm lý tiếp nhận của học viên quốc tế với các chỉ số nổi bật:

Thứ nhất, về thực tế giảng dạy, 61% sinh viên cho biết giảng viên ưu tiên sử dụng chủ yếu tiếng Việt (ngôn ngữ đích) trong giờ lên lớp; 37% ghi nhận giáo viên áp dụng phương pháp kết hợp linh hoạt giữa tiếng Việt và tiếng Anh hoặc tiếng mẹ đẻ của học viên; chỉ có 2% phản ánh giảng viên lạm dụng thuần túy tiếng Anh. Đặc biệt, trong nhóm kết hợp song ngữ, tỷ lệ tiếng Việt thực tế vẫn chiếm áp đảo khoảng 85% thời lượng.

Thứ hai, mức độ hào hứng đối với tiếng Việt đạt mức rất cao khi có tới 75.5% sinh viên bày tỏ thái độ yêu thích ngôn ngữ này, 24.5% giữ quan điểm trung lập và hoàn toàn 0% sinh viên thể hiện sự không thích hay phản ứng tiêu cực.

Thứ ba, về năng lực ngoại ngữ đầu vào, 80% sinh viên chưa từng học tiếng Việt trước khi đến Việt Nam. Đáng chú ý, trình độ tiếng Anh của người học phân hóa mạnh: 56.6% chỉ biết rất ít tiếng Anh và 5.7% hoàn toàn không biết tiếng Anh, chỉ có 30.2% giao tiếp tốt và 7.5% sử dụng thành thạo.

Thứ tư, về cơ cấu nhân khẩu học, 84% người học nằm trong độ tuổi 20-30; nữ giới chiếm tỷ lệ áp đảo với 65% so với 35% nam giới; 55% khẳng định kế hoạch sinh sống, làm việc lâu dài tại Việt Nam và 42% đang cân nhắc định hướng tương lai.

Thảo luận kết quả

Cơ cấu người học đa dạng đến từ 12 quốc gia và vùng lãnh thổ (Trung Quốc chiếm 26%, Hàn Quốc 18%, Lào 17%, Thái Lan 16%, Nhật Bản 9%, các quốc gia khác chiếm 14%) là nguyên nhân chính khiến tiếng Anh không thể đóng vai trò ngôn ngữ trung gian tuyệt đối. Do hơn 62.3% sinh viên có trình độ tiếng Anh hạn chế, việc giảng viên tối đa hóa tiếng Việt trực quan trở thành giải pháp sư phạm tất yếu.

Kết quả này củng cố quan điểm của Stephen Krashen (năm 1985) rằng người học chỉ đạt hiệu quả tối ưu khi được đắm mình trong môi trường ngôn ngữ đích. Đồng thời, nghiên cứu xác thực mô hình "bánh kẹp" ngôn ngữ của Wolfgang Butzkamm (năm 2009), trong đó tiếng mẹ đẻ hoặc tiếng Anh đóng vai trò bổ trợ chiến lược cho khoảng 15% dung lượng bài giảng nhằm giải thích các thuật ngữ ngữ pháp phức tạp.

Dữ liệu được minh chứng rõ nét khi tổng hợp qua biểu đồ xu hướng ngôn ngữ và bảng thống kê mức độ hài lòng theo giới tính. Trong đó, sinh viên nữ thể hiện sự thích ứng tốt hơn với phương pháp thuần tiếng Việt ở mức trên 70%, đồng thời nhóm sinh viên sinh sống tại Việt Nam từ 1 đến 2 năm (chiếm 35%) có nhu cầu tiếp nhận 100% tiếng Việt cao hơn rõ rệt so với nhóm dưới 6 tháng (chiếm 11%).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích định lượng và lý luận thụ đắc ngôn ngữ, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ:

Thứ nhất, chuẩn hóa tỷ lệ sử dụng ngôn ngữ đích trong giờ thực hành tiếng. Giảng viên trực tiếp giảng dạy cần duy trì tỷ lệ tiếng Việt tối thiểu từ 80% đến 85% thời lượng mỗi tiết học, chỉ sử dụng tối đa 15% ngôn ngữ trung gian để đối chiếu các cấu trúc ngữ pháp trừu tượng hoặc thuật ngữ chuyên ngành. Mục tiêu đạt 100% sự đồng thuận của học viên ngay trong học kỳ 1 của năm học.

Thứ hai, xây dựng hệ thống học liệu và giáo cụ trực quan đa phương tiện. Ban chủ nhiệm Khoa Việt Nam học phối hợp cùng tổ bộ môn Thực hành tiếng thiết kế kho học liệu số hóa gồm hình ảnh, video tình huống thực tế nhằm thay thế hoàn toàn việc dịch nghĩa qua tiếng Anh, lộ trình triển khai hoàn tất trong vòng 6 tháng.

Thứ ba, cá nhân hóa phương pháp giảng dạy theo trình độ ngoại ngữ đầu vào. Giảng viên thực hiện khảo sát phân loại 100% sinh viên trong tuần đầu nhập học; áp dụng triệt để phương pháp dạy học theo nhiệm vụ (Task-Based Language Teaching) cho nhóm 56.6% học viên hạn chế tiếng Anh để kích thích phản xạ giao tiếp tự nhiên.

Thứ tư, tổ chức bồi dưỡng kỹ năng sư phạm và chuyển mã ngôn ngữ định kỳ. Nhà trường và phòng Đào tạo định kỳ tổ chức 02 khóa tập huấn thường niên dành cho 100% giảng viên dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ, tập trung vào kỹ năng làm chủ ngôn ngữ lớp học và nghệ thuật tạo động lực tâm lý tích cực cho sinh viên quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, giảng viên giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ tại các trường đại học và trung tâm ngôn ngữ. Tài liệu cung cấp cơ sở khoa học để giảng viên tự điều chỉnh hành vi ngôn ngữ trên lớp, thiết lập tỷ lệ tương tác tiếng Việt chuẩn mực từ 80% trở lên nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy.

Thứ hai, các nhà quản lý giáo dục và chuyên gia phát triển chương trình đào tạo. Dữ liệu khảo sát từ 110 sinh viên thuộc 12 quốc gia hỗ trợ xây dựng khung chuẩn đầu ra, phân loại giáo trình theo 4 hướng tiếp cận hiện đại (giao tiếp, tích hợp văn hóa, nhu cầu chuyên biệt, chuyên ngành sâu).

Thứ ba, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Ngôn ngữ học, Phương pháp giảng dạy ngôn ngữ (TESOL/VLS). Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận Tinh thần luận và quy trình xử lý dữ liệu SPSS/PC chuyên sâu.

Thứ tư, sinh viên quốc tế và các tổ chức quản lý lưu học sinh tại Việt Nam. Tài liệu giúp người học hiểu rõ phương pháp tiếp cận ngôn ngữ đích để chủ động xây dựng lộ trình học tập hiệu quả, phục vụ mục tiêu 55% học viên có nguyện vọng định cư và phát triển nghề nghiệp lâu dài tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Giảng viên có nên sử dụng tuyệt đối 100% tiếng Việt cho sinh viên mới bắt đầu không? Không nên áp dụng cứng nhắc 100% tiếng Việt ở giai đoạn sơ cấp. Thực tế khảo sát cho thấy 37% sinh viên có nhu cầu kết hợp linh hoạt, trong đó tiếng Việt giữ vai trò chủ đạo 85% và 15% ngôn ngữ trung gian giúp giải tỏa áp lực tâm lý khi tiếp cận các khái niệm ngữ âm, ngữ pháp mới.

Rào cản lớn nhất khi sử dụng tiếng Anh làm ngôn ngữ trung gian trong lớp học là gì? Rào cản lớn nhất là sự bất đối xứng về trình độ tiếng Anh giữa các học viên. Khảo sát chỉ ra 56.6% sinh viên chỉ biết rất ít và 5.7% hoàn toàn không biết tiếng Anh. Việc lạm dụng tiếng Anh sẽ vô tình tạo thêm tầng rào cản thứ hai khiến người học khó tiếp thu bài giảng.

Yếu tố nhân khẩu học nào tác động mạnh nhất đến nhu cầu sử dụng ngôn ngữ? Độ tuổi và giới tính là hai nhân tố chi phối mạnh mẽ nhất. Nhóm sinh viên trẻ từ 20 đến 30 tuổi (chiếm 84%) có khả năng thích nghi phản xạ ngôn ngữ đích nhanh chóng. Đồng thời, nhóm sinh viên nữ (chiếm 65%) thể hiện thái độ tích cực, kiên trì và tự tin hơn trong các hoạt động giao tiếp thuần tiếng Việt.

Giáo trình tiếng Việt tại Trường Đại học Hà Nội đang được phân bổ theo các định hướng nào? Khoa Việt Nam học hiện tổ chức hệ thống giáo trình theo 4 định hướng bài bản: hướng phát triển kỹ năng giao tiếp (áp dụng cho A1-A2), hướng tích hợp kiến thức văn hóa xã hội (sinh viên năm 2), hướng nghề nghiệp chuyên biệt và hướng phát triển kiến thức ngôn ngữ học chuyên ngành (sinh viên năm 3 và năm 4).

Làm thế nào để kiểm chứng độ tin cậy của các kết luận trong nghiên cứu? Nghiên cứu kết hợp phương pháp điều tra định lượng bằng bảng hỏi 30 biến số trên mẫu 110 sinh viên với kỹ thuật phỏng vấn sâu định tính. Toàn bộ số liệu được kiểm định tương quan chéo qua phần mềm SPSS/PC, bảo đảm loại trừ các yếu tố sai số chủ quan và nâng cao tính chuẩn xác học thuật.

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu học thuật và thực tiễn với 5 kết luận then chốt:

• Xác lập cơ sở khoa học khẳng định ưu thế vượt trội của việc sử dụng ngôn ngữ đích (tiếng Việt) với tỷ lệ tối ưu từ 80% đến 85% trong các giờ thực hành tiếng.
• Nhận diện sự đa dạng về quốc tịch (12 quốc gia) và chứng minh sự phụ thuộc vào tiếng Anh là rào cản đối với 62.3% sinh viên có trình độ tiếng Anh hạn chế.
• Khẳng định thái độ tiếp nhận tích cực của 75.5% sinh viên quốc tế đối với tiếng Việt, tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình thụ đắc ngôn ngữ tự nhiên.
• Làm rõ mối tương quan giữa các nhân tố độ tuổi (84% từ 20-30 tuổi), giới tính (65% nữ) với tốc độ thích ứng môi trường học tập thuần ngôn ngữ đích.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp sư phạm chuẩn hóa lộ trình giảng dạy và phát triển học liệu cho giai đoạn 2021-2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp hệ thống bằng chứng thực nghiệm vững chắc giúp các cơ sở đào tạo tiếng Việt xóa bỏ định kiến sư phạm cũ, thiết lập chiến lược ngôn ngữ chuẩn mực. Hãy liên hệ và tham khảo chi tiết toàn văn công trình nghiên cứu để áp dụng hiệu quả vào công tác giảng dạy và phát triển chương trình đào tạo tiếng Việt hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Ngày nay, cùng với sự phát triển không ngừng của xã hội, con người không chỉ có nhu cầu giao tiếp với những người nói cùng ngôn ngữ ở xung quanh mình, mà họ còn có nhu cầu được giao lưu với những người sử dụng ngôn ngữ khác ở những nơi xa xôi tới vùng đất của họ, hay những con người sử dụng ngôn ngữ khác ở những vùng đất mới mà họ có thể đi tới; cũng có thể là những kiến thức, những đặc trưng văn hoá của những cộng đồng người sử dụng một ngôn ngữ khác mà chúng ta cần tìm hiểu hay do nhu cầu giao thương buôn bán, do nhu cầu học tập hay tuyên truyền tôn giáo. Bởi vậy, ngoài việc sử dụng tiếng mẹ đẻ, xu hướng học thêm ngoại ngữ và ngôn ngữ thứ hai để đáp ứng những nhu cầu về giao tiếp và cập nhật những thông tin, kiến thức mới trên thế giới ngày càng phổ biến và trở thành một nhu cầu cần thiết của xã hội hiện đại. Song song với sự gia tăng không ngừng về nhu cầu học ngoại ngữ chính là sự phát triển của việc dạy-học ngoại ngữ và ngôn ngữ thứ hai.

Cho tới nay, thật khó để có thể tìm câu trả lời chính xác cho câu hỏi “Việc dạy học ngoại ngữ bắt đầu từ khi nào và khởi nguồn từ đâu?”; nhưng có một điều chúng ta có thể chắc chắn rằng song ngữ luôn là xu hướng được hướng đến và phổ biến hơn việc chỉ sử dụng một ngôn ngữ đơn thuần. Ngoài ra, một điểm đáng nhấn mạnh nữa là trong chính quá trình dạy và học ngôn ngữ thì các ngôn ngữ lại có sự chuyển hoá vai trò cho nhau: Trong quá trình chinh phục Hy Lạp, người La Mã đã cố gắng để học tiếng Hy Lạp nhưng sau đó, người Hy Lạp lại cố gắng để học tiếng của người La Mã, … Vì thế, một trong những câu hỏi lớn được đặt ra cho các nhà giáo dục, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu ngôn ngữ là “Người ta dạy và học ngoại ngữ như thế nào?”. Câu hỏi này chính là thách thức, đồng thời cũng là động lực của 7 những nhà nghiên cứu để có thể tìm ra câu trả lời, tìm ra những phương pháp giảng dạy ngoại ngữ sao cho việc dạy và học có thể đạt được hiệu quả cao nhất. Và một trong những yếu tố quyết định để có thể trả lời câu hỏi đó chính là việc nên sử dụng ngôn ngữ trong các lớp dạy ngoại ngữ như thế nào để đạt hiệu quả dạy học cao nhất.

Trong phạm vi của luận văn này, chúng tôi xin tạm gác lại những vấn đề khác và chỉ đề cập tới một khía cạnh của vấn đề sử dụng ngôn ngữ trong các lớp dạy ngoại ngữ, đó là vấn đề sử dụng tiếng mẹ đẻ và ngôn ngữ đích trong giảng dạy ngoại ngữ của người dạy và thái độ người học đối với vấn đề đó. Để có thể làm sáng tỏ vấn đề này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu trên 3 phương diện có liên quan trực tiếp tới thái độ và nhu cầu của người học đối với việc sử dụng ngôn ngữ của giáo viên trong các lớp dạy – học tiếng Việt như một ngoại ngữ. Cụ thể, ba phương diện đó bao gồm: (i) Tình hình sử dụng ngôn ngữ trong các lớp học ngoại ngữ; (ii) Thái độ và nhu cầu của người học về việc sử dụng ngôn ngữ của giáo viên trong các lớp học ngoại ngữ và (iii) Các nhân tố có ảnh hưởng tới thái độ và nhu cầu của người học đối với việc sử dụng ngôn ngữ trong các lớp học ngoại ngữ. Tình hình nghiên cứu trên Thế giới a.