Mở đầu 1.Đặt vần đề Trong hai “thập kỷ vừa qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu ấn tượng trong phát triển kinh té-x4 hội. Với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân ở mức 6,53% cho giai đoạn 1986-2013, GDP bình quân đầu người đã đạt 1900 USD năm 2013. Đồng thời, khả năng cung cấp các hàng hóa, dịch vụ cơ bản đã tăng mạnh, một số mặt đã đạt tỉ lệ bao phủ rất cao. Ví dụ, tỉ lệ tiếp cận điện lưới đạt 97,6% vào năm 2012; tỉ lệ trẻ em nhập học đúng tuổi cấp tiêu học đạt 92,4% năm 2012.
Tuy nhiên, có sự khác nhau trong thành tựu của các vùng và các nhóm dân cư ở một số khía cạnh. Năm 2010, tỉ lệ nghèo của nhóm các dân tộc thiểu số là 66,3%, trong khi đó tỉ lệ nghèo của dân tộc Kinh chỉ là 12,9%. Tỉ lệ nhập học trung học cơ sở đúng độ tuôi của trẻ em đồng bằng sông Hồng năm 2012 là 88,5%, trong khi đó tỉ lệ này của Tây Bắc và Đồng bằng sông Cửu Long lần lượt ở mức 71,9% và 73,3%. Tuy rang “tình hình kinh tế nước ta có tăng trưởng nhanh trong những năm gan đây nhưng nó vẫn dé lộ những khiếm khuyết chưa cải thiện được rõ rệt như van đề nghèo đéo,bất bình đẳng thu nhập.Nghiên cứu của Banerjee và Duflo (2003) chỉ ra răng ảnh hưởng của bất bình đăng đến tăng trưởng có dạng hình chữ U ngược theo nghĩa khi bất bình đăng thu nhập còn ở mức thấp thì các nền kinh tế có thé tăng trưởng nhanh nhưng khi bất bình đăng thu nhập qua cao (vượt qua một mức giới hạn) sẽ làm giảm tăng trưởng kinh tế.
Và rõ ràng, phúc lợi xã hội cũng không chỉ phụ thuộc vào mức thu nhập bình quân mà còn phụ thuộc vào vào mức độ bình đăng trong xã hội. Nhìn nhận các nền kinh tế đang phát triển và phát triển đi trước cho thấy mô hình kinh tế truyền thống không bền vững và có thé làm gia tăng bất bình đăng khi tăng trưởng kinh tế nên nhiều quốc gia đã hướng đến một mô hình bền vững hơn gọi là mô hình tăng trưởng bao trùm, trong đó nhắn mạnh tới sự bình đăng trong việc tiếp cận với các cơ hội tăng trưởng cho mọi người trong xã hội là một mô hình tăng trưởng phù hợp hơn cả cho các quốc gia, ít nhất là trong một vài thập ky tới.Và Việt Nam ta cũng đang định hướng theo mô hình nay. CƠ SỞ LÝ THUYET VE TANG TRƯỞNG BAO TRUM 1.1 Các quan niệm và nội dung nghiên cứu của tang trưởng bao trùm 1.1 Một “số khái niệm về tăng trưởng bao trùm theo các tổ chức quốc tế Tăng trưởng bao trùm (inclusive growth) là một khái niệm rộng liên quan đến nhiều khía cạnh khác nhau của tăng trưởng và phát triển kinh tế. Khác với quan điểm tăng trưởng truyền thống, tăng trưởng bao trùm về co ban nhắn mạnh đến việc làm sao có thé đảm bảo lợi ích của tăng trưởng kinh tế cũng như cơ hội dé có tăng trưởng kinh tế được chia sẻ một cách bình đăng cho tất cả các thành viên trong xã hội không phân biệt giai cấp, tầng lớp hay dân tộc nào ,bất cứ người dân trong một quốc gia đều nhận được một phần lợi ích phù hợp với công sức họ đã bỏ ra.
Thường thì ở một đất nước có nền chính trị tự do sẽ có nền kinh tế tăng trưởng đồng đều và bền vững hơn so với một đất nước có nền chính trị bat én, nguyên nhân của việc này là từ chính sách lựa chon mô hình tăng trưởng bao trùm tại các quốc gia tự do phù hợp và đúng đắn cho mọi tầng lớp trong xã hội. Thay vì chỉ “nhìn vào kết cục dưới dạng phân phối thu nhập bình đăng „mô hình tăng trưởng bao trùm còn tạo ra sự công băng trong cơ hội tiếp cận việc làm cũng như các chế độ khác từ nhà nước.Đã có rất nhiều những nhận định và quan điểm khác nhau về mô hình tăng trưởng bao trùm được đưa ra bởi các chuyên gia kinh tế cũng như các tô chức trên thé giới: UNDP định nghĩa tăng trưởng bao trùm vừa là kết quả, vừa là quá trình. Tăng trưởng bao trùm bảo đảm rang mọi người có thé tham gia vào quá trình tăng trưởng, về cả khía cạnh tham gia vào việc ra quyết định dé tổ chức tiến trình tăng trưởng và tham gia vào chính sự tăng trưởng đó. Tăng trưởng bao trùm cũng bảo đảm rằng mọi người chia sẻ một cách công băng các lợi ích của tăng trưởng và rằng tất cả mọi người có thể tham gia.
Tham gia mà không chia sẻ lợi ích sẽ làm cho tăng trưởng trở nên không công bằng. Chia sẻ lợi ích mà không tham gia sẽ dẫn đến một nền kinh tế phúc lợi (Trung tâm Chính sách quốc tế về tăng trưởng bao trùm của UNDP). Ngân hàng”Phát triển châu A coi tăng trưởng bao trùm là “nâng cao tốc độ tăng trưởng và mở rộng quy mô nén kinh tế, đồng thời bao đảm sân chơi bình đăng cho việc đầu tư và gia tăng cơ hội việc làm có năng suất, cũng như bảo đảm khả năng tiếp cận công bằng đối với những cơ hội này. “Nó cho phép mọi thành phần xã hội tham gia và góp phần vào quá trình 6 tăng trưởng một cách bình đăng, không phân biệt hoàn cảnh của họ.
Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) định nghĩa tăng trưởng bao trùm theo nghĩa rộng, bao gồm không chỉ phân phối sự tăng trưởng thu nhập một cách bình đăng mà còn chia sẻ tiến bộ ở các khía cạnh phi thu nhập khác của sự thịnh vượng. Nhu vậy, tăng trưởng bao trùm là nói đến tốc độ và sự phân phối tăng trưởng kinh tế (OECD, 2014c, trang 49). Đối với Ngân hàng Thế giới, tăng trưởng bao trùm là điều kiện cần thiết dé giảm nghéo và đòi hỏi phải có tầm nhìn dài hạn. Nó phải được đặt trên nền tang rộng lớn, tính chất liên ngành và đặt đa dạng hóa nên kinh tế lên hàng đầu.
Tăng trưởng cần bao hàm phan lớn lực lượng lao động của đất nước mà ở đó tính chất bao trùm nói về sự bình dang về cơ hội trong khả năng tiếp cận thị trường và nguồn lực cũng như môi trường quản lý không thiên vị cho mọi doanh nghiệp và cá nhân. Tăng trưởng được tạo ra như thé nào có vài trò then chốt dé đây nhanh tốc độ giảm nghèo và các chiến lược phải được điều chỉnh cho phù hợp với hoàn cảnh cụ thé của mỗi nước. Bởi tăng trưởng bao trùm nhắn mạnh việc làm có năng suất thay vì phân phối lại thu nhập, cho nên trọng tâm không chỉ dựa vào tăng trưởng việc làm mà cả tăng trưởng năng suất. Tăng trưởng bao trùm thường được thúc day bởi các nguồn lực theo nhu cầu thị trường, với Chính phủ đóng vai trò là người tạo điều kiện thuận lợi (Ngân hàng Thế giới, 2009).2 Các thước đo hay các tiêu chí phản ánh tăng trưởng bao trùm (i) Tăng trưởng thu nhập nhanh một cách bén vững Tăng trưởng “thu nhập nhanh và bền vững là yếu tố quan trọng hàng đầu để có thể mang lại tăng trưởng bao trùm.
Việt Nam là một quốc gia đang ở ngưỡng thu nhập trung bình thấp, do vậy cơ hội để đạt được tăng trưởng cao là tương đối rộng mở. Tăng trưởng nhanh và bền vững chính là cơ sở đề tạo ra thêm nhiều cơ hội kinh tế cho mọi người trong xã hội. Thúc đây tăng trưởng thu nhập đầu người, trong điều kiện các tiêu chí khác trong mô hình tăng trưởng bao trùm vẫn không thay đổi hoặc chuyền dịch theo hướng tích cực, thì chắc chắn sẽ mang lại một sự bao trùm trong tăng trưởng. Thậm chí, ngay cả khi một số tiêu chí khác trong mô hình tăng trưởng bao trùm bị thay đổi theo chiều hướng xấu thì việc có được tăng trưởng thu nhập đầu người cao vẫn có thể mang lại một sự bao trùm trong tăng “trưởng thông qua việc sử dụng kết hợp thêm các chính sách khác dé bù dap cho những tiêu chí bị thay đồi theo chiều hướng bat lợi.
Các chỉ tiêu chủ yếu phản ánh tăng trưởng kinh tế bao gồm: Tăng trưởng GDP bình quân đầu người; Cơ cau GDP theo ngành và theo loại hình kinh tế: Cơ cấu kinh tế cần được chuyên dịch theo hướng giúp tăng năng suất, hiệu quả va tăng trưởng bên vững. (ii) Tăng trưởng việc làm có năng suát: Tăng trưởng của khu vực doanh nghiệp cần tạo ra nhiều cơ hội việc làm phù hợp và có năng suất cao cho lượng lao động. Đây là một nội dung không thể thiếu của chiến lược tăng trưởng bao trùm ở quốc gia đang phát triển có nguồn lao động doi dao và chưa được sử dụng một cách hiệu quả. Các chỉ tiêu “chủ yếu phản ánh tăng trưởng việc làm có năng suất bao gồm: Tỷ lệ lao động được tuyên dụng trong ngành.
Tỷ lệ của những người làm việc trong lĩnh vực sản xuất. Tỷ lệ của những người lao động tự lập và những người lao động gia đình không được trả lương chính thức trong tổng số việc làm Ty lệ của những người lao động thuộc các hộ gia đình có thu nhập dưới mức chuẩn nghèo quốc tế (iii) Giảm nghèo và bat bình dang Tăng trưởng bao trùm không chỉ giúp người dân thoát nghèo, mà còn nhằm giảm bat bình đăng thu nhập trong xã hội. Giảm bat bình dang thu nhập là một mục tiêu quan trọng của chính sách. Lợi ích tạo ra từ tăng trưởng kinh tế cần được phân phối một cách công bằng hơn nhằm thu hẹp khoảng cách giữa người giau và người nghèo, giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng và giữa các nhóm dân cư khác nhau.
Các thước đo chủ yếu để phản ánh mức độ nghèo đói và bất bình đăng của một quôc gia bao gôm: Tỉ lệ dân sô sông dưới chuân nghèo quôc gia; Tỉ lệ nghèo đa chiêu; Hệ sô Gini; Tỉ lệ thu “nhập/tiêu dùng của nhóm 20% hộ gia đình có thu nhập/tiêu dùng cao nhất so với 20% hộ gia đình có thu nhập/tiêu dùng thấp nhất; Khoảng cách thu nhập/chi tiêu giữa nông thôn và thành thi; (iv) Tăng cường năng lực cho người dân Trong khi các kết quả về giảm nghèo và bất bình đắng thu nhập là những mục tiêu quan trọng của chính sách hướng tới tăng trưởng bao trùm, thì việc đảm bảo năng lực cho người dân thông qua nâng cao chất lượng giáo dục, y tế và tiếp cận với cơ sở hạ tầng thiết yếu khác như nước sạch và an toàn vệ sinh cũng hết sức quan trọng.