Chương 1. Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn 1. Tổng quan các công trình liên quan đến đề tài Ngành giáo dục đã tổ chức dạy học trực tuyến trong bối cảnh COVID-19 bắt đầu sau khi dịch bệnh bùng phát, từ kỳ 2 năm học 2019 - 2020 cho đến tận bây giờ. Giữa các đợt dịch bùng phát, cũng có những giai đoạn học sinh được đến trường nhưng giải pháp dạy học trực tuyến vẫn được duy trì.
Trong bối cảnh đó, đã có nhiều công trình nghiên cứu về thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học trực tuyến như: + Bài báo: “Dạy học trực tuyến: Kinh nghiệm tổ chức và thực hiện” của trường Đại học Trà Vinh. [Tài liệu tham khảo 5] Bài báo đã chỉ ra kinh nghiệm về xây dựng kế hoạch bài dạy trực tuyến, bốn bước tổ chức hoạt động DHTT, một số lưu ý đối với hoạt động quản lí và kiểm tra đánh giá trong quá trình DHTT. + Đề tài: “Một số biện pháp tổ chức dạy học trực tuyến hiệu quả” của thầy Hoàng Tiến Lực, trường tiểu học Kim Ngọc – Vĩnh Phúc. Đề tài đề cập đến một số biện pháp tổ chức lớp học trực tuyến hiệu quả đối với cấp tiểu học như: xây dựng nội quy, tổ chức trò chơi, phối hợp với phụ huynh HS trong quản lý nề nếp DHTT.
+ Đề tài: “Một số biện pháp tổ chức lớp học trực tuyến hiệu quả ở trường THPT trên địa bàn Hà Tĩnh” của tác giả Phạm Thị Ngọc Mai, trường THPT Minh Khai, Đức Thọ, Hà Tĩnh. Đề tài này đã đề xuất được một số phần mềm DHTT hiệu quả, đưa ra cách tổ chức và quản lý lớp học trực tuyến nhưng chỉ ở mức khái quát chung cho các môn học. Như vậy, các đề tài trên chưa đề cập đến giải pháp nâng cao hiệu quả DHTT một môn học cụ thể nào và cũng chưa đi sâu hướng dẫn sử dụng các phần mềm và công cụ hỗ trợ DHTT. Đó là "khoảng trống" về lý luận và thực tiễn mà đề tài Sáng kiến này cần phải làm rõ.
Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ có những đóng góp về lý luận và thực tiễn dạy học trực tuyến môn Địa lí bằng các phần mềm và công cụ hỗ trợ trong trường THPT hiện nay. Dạy học trực tuyến 1. Khái niệm dạy học trực tuyến Theo dự thảo Thông tư ban hành quy định quản lý tổ chức DHTT đối với các cơ sở giáo dục phổ thông và cơ sở giáo dục thường xuyên của Bộ GD&ĐT ngày 11/08/2020, “DHTT là hoạt động dạy học thông qua phần mềm ứng dụng trên môi -4- skkn trường Internet, đảm bảo GV và HS tương tác đồng thời hoặc không đồng thời trong quá trình dạy học”. Khái niệm học trực tuyến được dùng như một thuật ngữ chỉ môi trường học tập mà trong đó người học có thể tương tác với môi trường học tập thông qua Internet hoặc các phương tiện truyền thông điện tử khác.
Đây là môi trường có khả năng chia sẻ cao, vận hành không phụ thuộc vào không gian, thời gian, tạo điều kiện để mọi người trao đổi, tìm kiếm, học tập một cách dễ dàng. Việc học không chỉ bó hẹp cho HS, sinh viên ở các trường mà dành cho tất cả mọi người, không kể tuổi tác, hoàn cảnh sống… 1. Các hình thức dạy học trực tuyến Thông tư số 09/2021/ TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT quy định có 3 hình thức tổ chức dạy học trực tuyến. - DHTT hỗ trợ dạy học trực tiếp: GV có thể cung cấp tài liệu, học liệu, giao nhiệm vụ và giám sát, hướng dẫn HS tự học, chuẩn bị cho các hoạt động dạy học trực tiếp.
- DHTT thay thế một phần quá trình dạy học trực tiếp: GV giao cho HS một số nội dung tự học ở nhà để tăng thời gian luyện tập, thực hành làm việc nhóm, thảo luận khi HS ở trường. - DHTT thay thế hoàn toàn quá trình dạy học trực tiếp: Theo đó, các hoạt động của tiến trình dạy học được tổ chức thực hiện hoàn toàn thông qua môi trường Internet. Hình thức này chỉ áp dụng khi HS không thể đến trường. Nguyên tắc tổ chức dạy học trực tuyến DHTT phải đảm bảo các nguyên tắc sau: - Đảm bảo thực hiện đúng, có chất lượng, hiệu quả, nội dung dạy học theo quy định; phù hợp với kĩ năng của GV, khả năng lĩnh hội và đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi của HS.
Không tạo ra áp lực đối với giáo viên và HS. - Việc công nhận kết quả DHTT phải dựa trên cơ sở đánh giá chính xác, khách quan kết quả học tập của HS và theo các quy định của Bộ GD&ĐT về đánh giá, xếp loại HS. - Đảm bảo các điều kiện tối thiểu về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, hệ thống phần mềm, học liệu DHTT và hướng dẫn sử dụng cho GV và HS. - Đảm bảo tuân thủ các quy định hiện hành về an toàn thông tin mạng, thông tin cá nhân, sở hữu trí tuệ; các quy định của Bộ GD&ĐT về ứng dụng CNTT trong quản lý, tổ chức dạy học qua Internet và các quy định của pháp luật có liên quan.
Đề xuất một số phần mềm và công cụ hỗ trợ DHTT môn Địa lí 1. Một số phần mềm hỗ trợ dạy học trực tuyến -5- skkn Các phần mềm tổ chức DHTT hiện nay đều cho phép tổ chức các lớp học trực tuyến với chất lượng cuộc gọi, âm thanh, hình ảnh tốt; cho phép chia sẻ màn hình; hỗ trợ trên nhiều nền tảng (máy vi tính hoặc các thiết bị di động); người dùng không cần cài đặt app mà chỉ cần có link cuộc gọi… Qua thực tiễn tôi đã sử dụng một số phần mềm phổ biến sau: a. Phần mềm Zoom Meeting - Ưu điểm: + Miễn phí không giới hạn đối với các tài khoản email có đuôi vnedu.vn + Dễ sử dụng: có đầy đủ các tính năng như ghi lại tiết học, chia phòng học, chia sẻ màn hình, trò chuyện, tương tác ảo… + Số lượng người tham dự lớn (100 người đối với bản miễn phí, 300 – 1000 người đối với bản có phí) - Hạn chế: + Đối với các bản miễn phí, tài khoản bị giới hạn trong thời gian 40 phút. + Tính bảo mật chưa cao, người lạ có thể vào quấy rối tiết học.
- Link hướng dẫn sử dụng phần mềm Zoom Meeting: [11] https://www.com/watch?v=wYPCc7wjczQ b. Phần mềm Microsoft Teams - Ưu điểm: + Không giới hạn cuộc gọi, số lượng người tham dự cao hơn Zoom (250 người), có tính bảo mật cao. + Có khả năng chia sẻ bài, tương tác ảo, ghi lại bài học, giao bài tập, điểm danh… - Hạn chế: + Nhà trường phải đăng ký tài khoản Microsoft Teams cho GV và HS. + Phần mềm khá nặng nên quá trình truy cập của HS chậm, không ổn định và hay bị out do HS chủ yếu sử dụng mạng 4G để học.
- Link hướng dẫn sử dụng Microsoft Teams: [11] https://www.com/watch?v=hYCU-CccCZQ c. Phần mềm Google Meet - Ưu điểm: + Tiện lợi, dễ sử dụng cho những người có tài khoản Google. + Không giới hạn thời gian, số lượng người tham gia lớn: 100 – 250 người. + Tích hợp được với Google Classroom để quản lý lớp học trực tuyến.
-6- skkn - Hạn chế: + Không ghi lại được bài học. + Khả năng tương tác ảo bị hạn chế - Link hướng dẫn sử dụng phần mềm Google Meet: [11] https://www.com/watch?v=OzohbVkN530 Có rất nhiều phần mềm khác nhau hỗ trợ cho GV dạy học trực tuyến, mỗi phần mềm đều có tính ưu việt riêng. Trong thực tế dạy học ở đơn vị trường THPT Cửa Lò và đa số các trường THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An đều lựa chọn phần mềm Zoom tích hợp vào trang web: https://lms. Vì phần mềm Zoom dễ sử dụng, cài đặt thuận tiện hơn những phần mềm khác; đây là sự kết hợp giữa quản lý và giảng dạy trực tuyến hiệu quả nhất hiện nay.
Phần mềm thiết kế bài giảng: Powerpoint Microsoft Powerpoint là công cụ quen thuộc để tạo ra các bài thuyết trình trong nhiều lĩnh vực. Đối với giáo viên, đây là công cụ đơn giản nhưng hiệu quả để tạo ra các bài giảng điện tử. Khai thác tốt các tính năng của Powerpoint, giáo viên sẽ tạo ra các bài giảng với các hiệu ứng sinh động, hấp dẫn cùng các trò chơi học tập để gây hứng thú, tạo động lực cho học sinh, nâng cao hiệu quả dạy học. Đối với dạy học trực tuyến môn Địa lí, việc sử dụng công cụ Microsoft Powerpoint đã trở nên quen thuộc với GV.
Tuy nhiên, để thu hút sự chú ý của HS thì thiết kế bài giảng Powerpoint hấp dẫn, hợp lý cũng là yếu tố quan trọng. - Link hướng dẫn sử dụng phần mềm Powerpoint: [11] https://www.com/watch?v=VjsiibAAOFw 1. Một số công cụ hỗ trợ dạy học trực tuyến a. Công cụ hỗ trợ Padlet Padlet là một bức tường ảo cho phép người dùng bày tỏ suy nghĩ về một chủ đề nào đó một cách dễ dàng.
Ngoài ra, Padlet còn là một công cụ rất hữu ích trong giảng dạy. Giúp giáo viên có thể giảng bài trên lớp và thu thập ý kiến từ học sinh. Giao diện “đẹp mắt”, dễ sử dụng. Ứng dụng phù hợp cho mọi độ tuổi, nhất là các bạn học sinh, sinh viên, GV thường sử dụng nó để tương tác trước, trong và sau giờ học.
Padlet được sử dụng để điểm danh, đăng tải tài liệu và bài tập cho HS, HS nộp sản phẩm thảo luận nhóm hoặc nộp bài tập theo nhóm. Tuy nhiên, đối với những bản miễn phí, GV chỉ được sử dụng tối đa 5 Padlet, nếu quá số lượng đó thì GV phải xóa bớt Padlet cũ, vì vậy muốn lưu trữ thông tin lâu dài thì phải mua bản trả phí. - Các bước sử dụng Padlet: + Bước 1: Mở trang web: https://vi.com/ đăng ký tài khoản. -7- skkn + Bước 2: Tạo Padlet phục vụ cho việc thu thập thông tin hoặc đăng tải tài liệu học tập.
+ Bước 3: Copy link và chia sẻ cho học sinh kèm theo nội dung GV yêu cầu. + Bước 4: HS vào đường link GV gửi để nộp sản phẩm + Bước 5: GV hoặc HS trình chiếu Padlet trong tiết học để trình bày nội dung. - Link hướng dẫn sử dụng công cụ Padlet: [11] https://www.com/watch?v=xjGUhMZm2Nk b. Công cụ hỗ trợ Kahoot Kahoot là một nền tảng học tập quen thuộc dành cho những ai yêu thích việc vừa chơi vừa học.
Ở đây, giáo viên có thể tạo ra những câu hỏi dưới dạng multiple choice hoặc True/False, thêm hình ảnh, video để tăng tương tác với học sinh trong tiết dạy. Học sinh chỉ cần truy cập vào http://kahoot.it thông qua việc nhập mã code được cung cấp và bắt đầu trả lời. Điểm số sẽ được cập nhật tại Leader board.